Κυριακή, 11 Απριλίου 2010

Η οικονομική κρίση ως αποτέλεσμα του άκριτου καταναλωτικού πλούτου (επίκαιρο άρθρο)

«Το ευαγγέλιο της θρησκείας της κατανάλωσης», άρθρο του Γ. Παπαδόπουλου-Τετράδη από την Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία 11/04/2010


ΕΠΙΚΕΦΑΛΙΔΕΣ ΑΡΘΡΟΥ:
Η οικονομική κρίση είναι αποτέλεσμα του καταναλωτικού τρόπου ζωής
Η μορφή που έχει πάρει το πρόβλημα στη χώρα μας: νοοτροπία ζωής για το τώρα παντελής αδιαφορία για το αύριο
Και η κοινωνία των αρχαίων Ελλήνων ήταν με μια έννοια καπιταλιστική αλλά είχε σαν ηθική νοοτροπία την ευδαιμονία του συνόλου


   Αν επιχειρούσε κανείς να συνοψίσει τη σημερινή κατάσταση και να σκεφτεί, να προτείνει λύσεις ή να πάρει θέση, σαν στάση ζωής, θα βρισκόταν σε ένα σταυροδρόμι. Η κατάσταση, τόσο στην Ελλάδα όσο και σε όλες τις χώρες της Δύσης που πλήττονται από τη λεγόμενη οικονομική κρίση, είναι αποτέλεσμα της ίδιας αιτίας: του άκριτου καταναλωτικού πλούτου.
   Η διαφορά μεταξύ της χώρας μας και των άλλων χωρών είναι ότι εκεί συσσωρεύτηκαν τεράστια κεφάλαια, εξαιτίας τζογαδόρικων προϊόντων με την τύχη των νομισμάτων, του πετρελαίου και των κρατικών ομολόγων, που παίζονταν ανεβοκατεβάζοντας τιμές και ισοτιμίες. Κεφάλαια που, αντί να κινούνται στον παραδοσιακό χώρο των επενδύσεων, προτίμησαν τον εύκολο δρόμο, που τους επέτρεψε η κρατική τραπεζοκινούμενη μηχανή των ΗΠΑ και της Βρετανίας, νομιμοποιώντας τα προϊόντα τζόγου.
   Στη χώρα μας, αντιθέτως, το πρόβλημα είναι τα υπέρογκα ποσά που χρωστάει το Δημόσιο στις ξένες τράπεζες και η ανικανότητά του να εισπράττει• είτε σε φόρους είτε συμμετέχοντας επιχειρηματικά στην οικονομία.
Ο κοινός τόπος μεταξύ Ελλάδας και Δύσης είναι η νοοτροπία ζωής για το τώρα και η παντελής αδιαφορία για το αύριο. Αυτό, άλλωστε, είναι και το ευαγγέλιο της θρησκείας της κατανάλωσης.
  Δεν μιλάμε, λοιπόν, για οικονομία. Μιλάμε για νοοτροπία κοινωνίας. Νοοτροπία που χτίζεται πετραδάκι πετραδάκι, από το πρωί μέχρι το βράδυ, από τη διαρκή επανάληψη και από τη διαρκή προώθηση και διαφήμιση του «πάρε να 'χεις» και του «αν δεν έχεις δεν μετράς». Αυτή είναι η τρέχουσα ηθική.
   Μ' αυτά τα δεδομένα βρίσκεται, όποιος βρίσκεται, στο σταυροδρόμι που λέγαμε. Είτε, δηλαδή, θα παλέψει για να ζήσει αυτό το σύστημα -κι αυτός με το σύστημα-, να περάσουν τα δύσκολα και να ξαναγυρίσουμε σ' αυτό που ήμασταν, είτε θα παλέψει για να αλλάξει αυτό το σύστημα και να έρθει ένα άλλο, πιο φιλάνθρωπο, πιο συλλογικό, πιο χρήσιμο για το κοινωνικό σύνολο και λιγότερο βίαιο για όλους.
    Ο αναγνώστης δεν πρέπει να ξεχνά εδώ, ότι ακόμα και οι αρχαίες κοινωνίες των Ελλήνων ήταν με μια έννοια καπιταλιστικές, όπου το εμπόριο και η απόκτηση αγαθών έδειχναν και την ευημερία των ατόμων και του συνόλου.
Όμως, δεν έχει κανείς παρά να ανατρέξει στην «Αθηναίων Πολιτεία» του Αριστοτέλη για να διαπιστώσει με τον πιο λεπτομερή τρόπο ότι η κορυφαία ιμπεριαλιστική, εμπορική δύναμη εκείνης της εποχής, αντί να έχει σαν ηθική και νοοτροπία την ευδαιμονία του ατόμου, είχε αντιθέτως σαν παιδαγωγική την ευημερία του συνόλου, και του ατόμου• σαν κομμάτι του συνόλου, όμως.
   Καμία σχέση με τη νεοελληνική νοοτροπία, που εμφυσείται από μανάδες και πατεράδες -«κοίτα να τη βγάλεις εσύ κι άσε τους άλλους να πάνε να κουρεύονται». Τώρα μας κουρεύουν όλους μαζί.
   Στο σταυροδρόμι, λοιπόν, που λέγαμε, έχει κανείς, που βλέπει την απανθρωπιά και το αδιέξοδο αυτού του ανθρωποβόρου συστήματος, να σκεφτεί και ν' αποφασίσει με ποιον τρόπο να τ' αλλάξει. Να το γκρεμίσει, με τον λαό να καίει τα πάντα από αγανάκτηση; Να το αλλάξει με την επιλογή εμπνευσμένων πολιτικών ή άλλων ηγετών μέσα από κοινοβουλευτικές ή επαναστατικές διαδικασίες; Να πάρει τα βουνά; Να περιμένει πότε θα σαπίσει (γιατί θα σαπίσει) το σύστημα και τότε να συμμετάσχει στην αλλαγή του; Και, το πιο σημαντικό: Προς ποια κατεύθυνση; Γιατί πάντα υπάρχει κάτι χειρότερο απ' αυτό που έχεις.
     Μπορεί να πει κανείς ότι το σημαντικό αυτή τη στιγμή είναι να βρεις να πληρώσεις το σχολείο, το δάνειο του σπιτιού, τις κάρτες, τους λογαριασμούς και μετά να φιλοσοφήσεις. Πολύ φοβάμαι ότι η ελπίδα -όχι μόνο της Ελλάδας- είναι να μη βρεις να πληρώσεις το σχολείο, το δάνειο του σπιτιού, της κάρτας, τους λογαριασμούς. Εφιαλτικό; Μοιάζει. Αλλά πιο εφιαλτικό είναι το μέλλον της απόλυτα καταναλωτικής κοινωνίας των ανθρώπων-ζόμπι, όπου θριαμβεύει ο πιο ηλίθιος και όπου οι αισθήσεις δίνουν τη θέση τους στα ένστικτα και οι συλλογισμοί δίνουν τη θέση τους στην παπαγαλία της κάθε εξουσίας. Είτε η εξουσία είναι η νέα καρτοκινητή, είτε είναι το νέο Suv, είτε είναι ο βλάκας που σε ψήνει ότι σε αντιπροσωπεύει στη Βουλή.
    Σ' αυτό το πλαίσιο, αν η κοινωνία ήταν κοινωνία ανθρώπων και όχι σαρκοφάγων -χωρίς πείνα κιόλας- ο περισσευούμενος πλούτος θα δάνειζε τους ελλειμματικούς με επιτόκια, που τα κριτήριά τους θα ισορροπούσαν ανάμεσα στο κέρδος και την κοινωνική ευημερία. Κι αυτό θα ήταν θεσμοθετημένο από την ίδια την κοινωνία, δηλαδή το νομοθετικό της όργανο. Καμία σχέση με ό,τι συμβαίνει σήμερα στο δυτικό ημισφαίριο, που καθοδηγεί την κούρσα και τη νοοτροπία της κοινωνίας της απόκτησης αγαθών πάση θυσία.
    Δεν θα ενοχλούσε καθόλου η κατανάλωση αν για χάρη της δεν σφαζόταν κόσμος και κοσμάκης στις υποανάπτυκτες και υπό ανάπτυξη χώρες με εισβολές και τρομοκράτηση. Δημιουργώντας έτσι δύο κόσμους σε κατάσταση εύφλεκτης συμβίωσης. Τον κόσμο των πλούσιων χωρών της Δύσης, της Ιαπωνίας, της Αυστραλίας με τρεχαλητάδες πρόθυμους μιμητές την Κίνα και την Ινδία. Και τον υπόλοιπο κόσμο, που χρησιμοποιείται μόνο σαν πηγή αρπαγής εργατικής δύναμης και πλουτοπαραγωγικών πηγών.
    Όποιος πιστεύει, ότι ο δρόμος που ακολουθεί η νοοτροπία της κατοχής αγαθών ως κυρίαρχη αξία δεν οδηγεί στην αιματηρή σύγκρουση αυτών των δύο κόσμων, δεν έχει μελετήσει την ανθρώπινη ιστορία. Στη διάρκεια της οποίας, χωρίς εξαίρεση, όλοι οι κατέχοντες πολιτισμοί -τρόπος του λέγειν πολιτισμοί- καταστράφηκαν από τους επελαύνοντες μη έχοντες. Κερδίζει μακροπρόθεσμα αυτός που έχει να χάσει τα λιγότερα, προσδοκώντας στα περισσότερα.


Βάζω αυτές τις σκέψεις στο τραπέζι για να καταλάβει κανείς, ότι καθένας από τους διαφορετικής νοοτροπίας συνανθρώπους του, που ζουν δίπλα του, έχει έναν σοβαρό λόγο που είναι φοβισμένος συντηρητικός, ή τάχα προοδευτικός, καθημερινά ριζοσπάστης, στην πράξη επαναστάτης, ή αληταριό με άλλοθι τη ρήξη.
    Δεν είναι μόνο που οι άνθρωποι γεννιούνται. Είναι και που η κοινωνία τους παράγει. Και δίνει την ευκαιρία σε όλους να υπάρχουν. Το ζήτημα είναι ποια απ' όλα αυτά τα μοντέλα είναι η κυρίαρχη νοοτροπία.  Δυστυχώς, μέχρι σήμερα, είναι τα πιο επιζήμια για το μέλλον μας. Κι εδώ αποφασίζει κανείς τι να κάνει. Θέλει στ' αλήθεια να σωθεί αυτό το σύστημα, διαιωνίζοντάς το;

[«Ο Καιρός», επίκαιρο άρθρο για την οικονομική κρίση, τις αιτίες της και τα αποτελέσματάτης από τον Γ. Παπαδόπουλο Τετράδη, στην ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 11/04/2010]