Τρίτη, 6 Απριλίου 2010

ΛΟΓΟΣ ΛΙΤΟΣ & ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΣ: θεωρία για την περίληψη

Η Περίληψη ως μορφή πύκνωσης του λόγου:


Η περίληψη δεν είναι ξεχωριστό γραμματειακό είδος αλλά ένας τρόπος απόδοσης προϋπάρχοντος κειμένου μέσα από τον οποίο επιδιώκεται:
1) Η κατανόηση ενός κειμένου.
2) Η πληροφόρηση των άλλων με λιτό και σαφή τρόπο για το περιεχόμενο ενός κειμένου.


ΚΥΡΙΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΣΤΙΚΑ:
α] συνοπτική και περιεκτική απόδοση, σε συνεχή λόγο, ενός κειμένου (συνήθως είναι το 1/3 του αρχικού κειμένου – στις εξετάσεις ο αριθμός των λέξεων καθορίζεται από 80 έως 120 λέξεις ανάλογα με την έκταση του αρχικού κειμένου – δεν πρέπει να υπερβαίνουμε το όριο πάνω από 10-15 λέξεις)
β] νέο κείμενο, που, χωρίς να προδίδει το αρχικό, περιλαμβάνει τα σημαντικότερα σημεία του, κατάλληλα συνδεδεμένα


Η περίληψη βασίζεται: α] στο θεματικό κέντρο του κειμένου και β] στους πλαγιότιτλους των παραγράφων και γ] στις σημαντικές λεπτομέρειες κάθε παραγράφου


ΠΡΩΤΟ ΒΗΜΑ: μελέτη κειμένου, καταγραφή λεπτομερειών
Η γραφή της περίληψης συνδέεται άρρηκτα με την ενότητα σημειώσεις (Β΄ Λυκειου). Δε μπορεί να γραφεί μια καλή περίληψη, αν δεν έχει προηγηθεί μία προσεκτική καταγραφή βασικών ιδεών-θέσεων κειμένου.


ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΤΑΞΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ:
1] διαβάζουμε προσεκτικά ολόκληρο το κείμενο κρατώντας σημειώσεις (πλαγιότιτλους)
2] επισημαίνουμε το θεματικό κέντρο: το αναζητούμε στον τίτλο, στον πρόλογο, αλλά και σ’ ολόκληρο το κείμενο
3] κρατούμε σημειώσεις κατά παράγραφο: επιμέρους θέμα παραγράφου και (υπογραμμίζουμε) σημαντικές λεπτομέρειες


2ο ΒΗΜΑ: Επιλογή στοιχείων και διάγραμμα περίληψης
Η καταγραφή των σημειώσεων δε σημαίνει ότι όλο αυτό το υλικό θα χρησιμοποιηθεί στην περίληψη. Γι΄ αυτό χρειάζεται προσοχή στη διάκριση των αναγκαίων στοιχείων από τα περιττά. Αυτό προϋποθέτει την οργάνωση των σημειώσεων-πλαγιότιτλων σ΄ ένα σχεδιάγραμμα με τη δομή παραγράφου=


α. Θεματική πρόταση: Αναφέρεται το θέμα του κειμένου και η κεντρική του ιδέα
β. Λεπτομέρειες: Καταγραφή των σημαντικότερων πλαγιότιτλων ακολουθώντας πιστά το κείμενο.
γ. Κατακλείδα: Τελικό συμπέρασμα - Κατάληξη - Διέξοδος - Πρόταση


Τα προηγούμενα δε σημαίνουν ότι η περίληψη θα είναι μία μόνο παράγραφος. Αυτό εξαρτάται από το είδος και το μέγεθος του κειμένου καθώς και την ποσότητα της περίληψης. Πάντως στα πλαίσια των εξετάσεων του Ενιαίου Λυκείου συνήθως το κείμενο της περίληψης είναι μία παράγραφος των 10-12 γραμμών (80-120 λέξεις).


Σύνταξη της περίληψης
1. Ακολουθώ προσεκτικά το διάγραμμα της περίληψης.
2. Θυμάμαι ότι η περίληψη δεν είναι το ίδιο το κείμενο αλλά πιο σύντομο και αποτελεί δική μου εργασία, η οποία δεν πρέπει να προδίδει το πνεύμα του συγγραφέα (SOS).
3. Ξεκινάω την περίληψη είτε με αναφορά στο συγγραφέα ή στο κείμενο είτε κατευθείαν με τις ιδέες του κειμένου. Επειδή, όμως, η περίληψη εντάσσεται σε επικοινωνιακό πλαίσιο, μπορεί ν’ αρχίζει με τη φράση: «Ο συγγραφέας ή ο δημοσιογράφος ασκεί κριτική…….», «Στο άρθρο αυτό ο συγγραφέας ασχολείται με…» (= ορισμός θέματος), «Ο συγγραφέας/ αρθρογράφος του κειμένου αναφέρει/ αναφέρεται/ παρουσιάζει / προβάλλει / προβληματίζεται / τονίζει / επισημαίνει… ( και στη συνέχεια συνοπτική/περιεκτική διατύπωση του θεματικού κέντρου)
4. Η δεύτερη περίοδος στην περίληψη μου θα αποτελεί την περιληπτική απόδοση της πρώτης παραγράφου ή ενότητας του κειμένου. Πρέπει να συνδέεται με την πρώτη περίοδο με τη χρήση μιας διαρθρωτικής λέξης ή φράσης: π.χ. Αρχικά κτλ.
5. Ακολουθούμε την ίδια διαδικασία για όλες τις επόμενες παραγράφους προσέχοντας ιδιαίτερα τις διαρθρωτικές λέξεις (= λέξεις που ενώνουν/ διαρθρώνουν μικρότερα ή μεγαλύτερα τμήματα του λόγου) διότι…
6. Ο λόγος πρέπει να είναι συνεχής και να διασφαλίζεται η αλληλουχία και η συνοχή των νοημάτων με τις κατάλληλες διαρθρωτικές λέξεις ή φράσεις. π.χ. Επίσης τονίζει…, Παράλληλα επισημαίνει…, Προσθέτει ακόμα…, Αντίθετα προβάλλει…, Επιπλέον υποστηρίζει κτλ. ΒΛΕΠΕ βιβλίο Έκφραση/ Έκθεση Β΄ Λυκείου σελ. 248
7. Την τελευταία παράγραφο του αρχικού κειμένου τη διαμορφώνουμε σε πρόταση κατακλείδα της περίληψης, αρχίζοντας με την κατάλληλη έκφραση: π.χ. Ο συγγραφέας καταλήγοντας, συμπεραίνει (ή κάτι αντίστοιχο)