Παρασκευή, 9 Απριλίου 2010

Δημοκρατία και ΜΜΕ: υπόδειγμα παραγωγής κειμένου

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ και ΤΥΠΟΣ: ο ρόλος του τύπου στην εδραίωση της δημοκρατίας


ΘΕΜΑ: «Η ποιότητα της Δημοκρατίας αναδεικνύεται από τη δυνατότητα να υπάρχουν ισότιμα πολλές και διαφορετικές απόψεις για όλα τα θέματα που απασχολούν το σύγχρονο άνθρωπο και από το δικαίωμα του να μπορεί να εκφράσει ελεύθερα και με οποιοδήποτε τρόπο τις προσωπικές τους θέσεις για όλα αυτά»
Ποιος είναι ο ρόλος των ΜΜΕ και ειδικότερα του Τύπου στην εδραίωση του πλουραλισμού και της πολυφωνίας, που αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο του δημοκρατικού πολιτεύματος» [400-500 λέξεις περίπου].


ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ: από τη θεωρία στην πράξη 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ: γενικές σκέψεις για τη δημοκρατία και τη σημασία της / Ιστορική αναδρομή και σύνδεση του δημοκρατικού πολιτεύματος με το ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει ο Τύπος στην ανάδειξη και την υποστήριξή του (λέξεις 203)


    Το δημοκρατικό πολίτευμα, από την αρχαία Αθηναϊκή δημοκρατία μέχρι και τις μέρες μας, θεωρείται η αρτιότερη μορφή πολιτειακής οργάνωσης και διακυβέρνησης, επειδή συνθέτει και πραγματώνει δυο κορυφαίες αξίες, την ελευθερία του λόγου και τη δικαιοσύνη (ισηγορία και ισονομία), στοιχεία απαραίτητα για να προοδεύσουν και να ευτυχήσουν άτομα και κοινωνίες. Ο Περικλής πρώτος με μοναδικό τρόπο, κατά τον έπαινο και την προβολή της Αθηναϊκής δημοκρατίας, αναγνώρισε τη μεγάλη αξία που είχαν στην υπεροχή αυτού του πολιτεύματος, η παρρησία και ο σεβασμός της διαφορετικής άποψης. Ο Αριστοτέλης πάλι στάθηκε με έμφαση στην ικανότητα του λόγου, που διαφοροποιεί ουσιαστικά τον άνθρωπο από τα άλλα ζώα και η οποία συντελεί στο να φτάσει στην τελειότητά του, γιατί με αυτή μπορεί ν’ αντιλαμβάνεται το καλό και το κακό, το δίκαιο και το άδικο. Η ειδοποιός αυτή διαφορά όμως, θα ήταν δώρο άδωρο, αν δεν είχε ο κάθε πολίτης δικαίωμα να σκέφτεται αβίαστα και να εκφράζει με κάθε τρόπο τις απόψεις και τις ιδέες του για όλα τα θέματα που τον απασχολούν ως πολιτικό και κοινωνικό ον. Το δικαίωμα αυτό, της ελευθερίας της σκέψης και της έκφρασης, η πεμπτουσία δηλαδή της δημοκρατίας, ειδικά στη σύγχρονη πραγματικότητα, κυρίως με τα ΜΜΕ και τον Τύπο μπορεί να πάρει σάρκα και οστά.




ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ:
α] ο θετικός ρόλος του τύπου στην ανάδειξη και εδραίωση των γενικών στοιχείων που είναι συνυφασμένα με το δημοκρατικό πολίτευμα και που χωρίς αυτά δεν θα ήταν μάλλον δυνατή η επιβίωσή του (λέξεις 421)


   Πράγματι, η ισονομία και η ισηγορία , η αξιοκρατία και η δικαιοσύνη, η ελευθερία και η εσωτερική πειθαρχία, οι ελεύθερες επιλογές και η ταυτόχρονη υπακοή στους νόμους, είναι στοιχεία που, και σήμερα, καθιστούν το πολίτευμα της δημοκρατίας αντιπροσωπευτικό όλων των παραπάνω αρχών του διαφωτισμού. Στο παρελθόν, στη διάδοση και στην πολιτική έκφραση αυτών των ιδεών πρωτεύοντα ρόλο, σε θεωρητικό επίπεδο, έπαιξαν, τα μανιφέστα επαναστατικών κινημάτων, οι οικουμενικές διακηρύξεις διεθνών οργανισμών ή τα «κοινωνικά συμβόλαια» που πρότειναν φωτισμένοι άνθρωποι των γραμμάτων και των τεχνών. Σήμερα, με άλλον βέβαια τρόπο, το ρόλο αυτό αναλαμβάνει ο Τύπος. Η πολυφωνία και ο πλουραλισμός για παράδειγμα, δηλαδή η δυνατότητα να συνυπάρχουν ισότιμα πολλές και διαφορετικές ιδεολογίες (= πλουραλισμός) ή να εκφράζονται πολλές και διαφορετικές απόψεις για το ίδιο θέμα (= πολυφωνία), θα ήταν γράμμα κενό, αν δεν υπήρχε το μέσο για την έκφραση και τη διάδοσή τους. Έτσι, σε όλες σχεδόν τις εφημερίδες και τα περιοδικά, στο ραδιόφωνο και στην τηλεόραση και, όλο και πιο συχνά τώρα, στο διαδίκτυο, υπάρχουν ειδικές σελίδες ή εκπομπές, που φιλοξενούν τις απόψεις ειδικών ή μη, πολιτικών και επιστημόνων. Η ελεύθερη διάδοση όλων των ιδεών που υπηρετεί πιστά ο Τύπος είναι, επομένως, η πιο θετική συμβολή του στην καταξίωση της πεμπτουσίας του δημοκρατικού πολιτεύματος.
   Σήμερα μάλιστα, που η κοινωνία σ’ όλες τις ανεπτυγμένες χώρες του κόσμου, είναι πλουραλιστική και πολυπολιτισμική , πολύ περισσότερο απ’ ότι στο παρελθόν, ο σεβασμός στη διαφορετικότητα των απόψεων, είναι απαραίτητος για την εξέλιξη του πολιτισμού και για την ευτυχία του ανθρώπου. Αν μάλιστα λάβουμε υπόψη μας ότι η ευτυχία του ανθρώπου εξαρτάται άμεσα και σε μεγάλο βαθμό από τους όρους της κοινωνικής και πολιτικής ζωής, αμέσως καταλαβαίνουμε ότι δεν θα ήταν δυνατή η επιδίωξή της στις σημερινές συνθήκες, αν προηγουμένως δεν υπήρχε ο συνεκτικός εκείνος κρίκος που θα ένωνε κάτω από μια στέγη τις διαφορετικές απόψεις για την επίτευξή της. Η «κοινή στέγη» είναι το δημοκρατικό πολίτευμα και «συνεκτικός κρίκος», με μια έννοια τα ΜΜΕ. Ο διάλογος που πραγματώνεται σε μια αληθινή δημοκρατία, κυρίως με διάμεσο τον Τύπο, είναι το μέσο με το οποίο ο άνθρωπος μπορεί να συμβιβάσει άριστα τις πολλές και διαφορετικές ιδεολογίες που αναπτύσσονται για όλα τα σημαντικά ζητήματα, τις πολλές και διαφορετικές απόψεις που διατυπώνονται κάθε μέρα για το ίδιο θέμα, τα πολλά και ετερόκλητα στοιχεία πολιτισμού που συνυπάρχουν σ’ όλες τις αναπτυγμένες κοινωνίες. Και αυτό γιατί από τον ορισμό της η δημοκρατία είναι πολίτευμα ανοιχτό στην κριτική και τον έλεγχο, επιδέχεται τις καινούργιες ιδέες, τις νέες αντιλήψεις, τις νέες αξίες και κυρίως αναγνωρίζει και σέβεται το διαφορετικό.


ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ:
β] η αντικειμενική ενημέρωση, που είναι ένας από τους βασικούς στόχους που έχουν τα ΜΜΕ, απαραίτητος παράγοντας στη λειτουργία της δημοκρατίας (λέξεις 185)


   Ένα άλλο πολύ βασικό χαρακτηριστικό της δημοκρατίας, είναι η δυνατότητα που έχει ο πολίτης να ενημερώνεται για τις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις, στοιχείο εντελώς απαραίτητο στη διαμόρφωση αντικειμενικής άποψης για όλα τα σύγχρονα κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα. Τα ΜΜΕ, όπως είναι γνωστό, είναι το βήμα από το οποίο μπορεί να εκφράζεται ελεύθερα ο κάθε πολίτης. Από το ραδιόφωνο, από την τηλεόραση, αλλά και από τις σελίδες του τύπου, ο πολίτης μπορεί να εκφράσει τις απόψεις του, να διακηρύξει τις ιδέες του και να υπερασπιστεί πολιτικές πεποιθήσεις. Μπορεί, επίσης, να κρίνει την πολιτική ηγεσία, να στηλιτεύσει αυθαιρεσίες της, να διατυπώσει προτάσεις για τη λύση προβλημάτων, να διεκδικήσει την ικανοποίηση δίκαιων αιτημάτων του. Τα ΜΜΕ, ωστόσο, δεν είναι μόνο μέσο έκφρασης του πολίτη, αλλά και βασικός παράγοντας που συμβάλλει στη διαμόρφωση της άποψής του, αφού αυτά του προσφέρουν τις πληροφορίες και τις γνώσεις που είναι απαραίτητες, για να αποκρυσταλλώσει γνώμη για τα γεγονότα της δημόσιας ζωής. Η σχέση, λοιπόν, των ΜΜΕ με τη δημοκρατία είναι τόσο στενή, ώστε η καλή λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την καλή λειτουργία των μέσων μαζικής ενημέρωσης.


ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ:
γ] αρνητικές επιδράσεις εξαιτίας των υπερβολών ή της παραπληροφόρησης (λέξεις 192)
   Το δικαίωμα στην ενημέρωση, στοιχείο τόσο απαραίτητο για τη σωστή λειτουργία της δημοκρατίας, εξαρτάται, σχεδόν αποκλειστικά, από τον Τύπο και τα ΜΜΕ. Η κακή χρήση τους οδηγεί στην αναίρεσή του. Όταν προβάλλονται επιλεκτικά ορισμένες πτυχές ενός γεγονότος και κάποιες άλλες αποκρύπτονται, όταν διαστρεβλώνεται, παραποιείται η αλήθεια, όταν κατασκευάζονται και διασπείρονται ψευδείς ειδήσεις, όταν διαβάλλονται πρόσωπα και υπάρχει μεροληψία, όταν η σκοπιμότητα αντικαθιστά το χρέος για αντικειμενική, πλουραλιστική και υπεύθυνη ενημέρωση, τότε τα μέσα μαζικής ενημέρωσης μετατρέπονται σε τύραννο και δυνάστη της ανθρώπινης σκέψης. Την αιχμαλωτίζουν και την υποδουλώνουν. Δεν ενημερώνουν, αλλά χρησιμοποιούν την ενημέρωση για να ελέγχουν και να επηρεάζουν τις εξελίξεις, να διαμορφώνουν και να κατευθύνουν την κοινή γνώμη. Προσβάλλουν την ελευθερία της σκέψης. Για να μπορεί ο άνθρωπος να σκέφτεται ελεύθερα, πρέπει να έχει τη δυνατότητα πολλαπλών επιλογών. Η ελεγχόμενη τηλεόραση στερεί από τη συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων τη δυνατότητα αυτή και, άρα, περιορίζει την ελευθερία σκέψης τους και επομένως αναιρεί στην πράξη το πιο ουσιαστικό γνώρισμα του Δημοκρατικού πολιτεύματος.


ΚΑΤΑΚΛΕΙΔΑ:
κάποια πρόταση για την αντιμετώπιση αρνητικών στοιχείων που χαρακτηρίζουν τον Τύπο τα οποία ευθύνονται για τις δυσλειτουργίες του δημοκρατικού πολιτεύματος (λέξεις 295)


   Είναι βέβαιο και γενικά αποδεκτό ότι η ποιότητα μιας Δημοκρατίας αναδεικνύεται από την αντικειμενική και πλήρη ενημέρωση των πολιτών αλλά κι από τις πραγματικές δυνατότητες που διασφαλίζουν και μέσω του Τύπου στο να εκφράζουν ελεύθερα τις απόψεις τους. Όπως από το βήμα της Εκκλησίας του Δήμου στην αρχαία Αθήνα, έτσι και σήμερα ο διάλογος για τα κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα μπορεί να γίνεται άμεσα, αποτελεσματικά και ουσιαστικά, από τις στήλες των εφημερίδων και τις αντίστοιχες εκπομπές ανοιχτών συζητήσεων στην τηλεόραση. Η πίστη στον ανοικτό διάλογο και το σεβασμό στη διαφορετικότητα των απόψεων, που ήταν και είναι γνωρίσματα μορφωμένων και δημοκρατικών ανθρώπων, με κριτική ικανότητα και ευρύτητα πνεύματος, είναι στοιχεία απαραίτητα για την πρόοδο και την ευτυχία του ανθρώπου σε καθεστώτα ελευθερίας και δημοκρατίας. Η άμεση δημοκρατία μπορεί να μην είναι εφικτή με τα σημερινά δεδομένα, αλλά τα ΜΜΕ τηρουμένων των αναλογιών, μπορούν να προωθούν την μέσω του διαλόγου έκφραση όλων των απόψεων. Η διασφάλιση της ενεργούς συμμετοχής όλων των κοινωνικών ομάδων με την εκπροσώπηση τους στο Κοινοβούλιο και την ισότιμη προβολή των ιδεών τους, δηλαδή η θεσμοθετημένη αυτή προσπάθεια για τη σύνθεση των διαφορετικών απόψεων, είναι ο μοναδικός δρόμος για να επιτυγχάνεται η άμβλυνση των εντάσεων που έτσι κι αλλιώς θα προκύπτουν πάντα από τις αντιθέσεις που είναι σύμφυτες μ’ όλες τις κοινωνίες.