Τετάρτη, 28 Απριλίου 2010

ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΛΕΞΕΩΝ (περιδιαβάζοντας λεξικά της νεοελληνικής γλώσσας): αίγλη

Αίγλη – λάμψη – γόητρο – γοητεία: λέξεις σε μεγάλη χρήση στη σημερινή κοινωνία της δύναμης, της προβολής και του θεάματος. ΣΥΝΩΝΥΜΑ δηλωτικά της ακτινοβολίας, της απήχησης, της έλξης που ασκεί κάποιος στους άλλους.
ΑΙΓΛΗ και ΛΑΜΨΗ (ακτινοβολία, λαμπρότητα, φεγγοβολή): Αρχική σημασία της λέξης ΑΙΓΛΗ είναι «λάμψη» (του ήλιου, της σελήνης ή διαφόρων υλικών). Δηλαδή υπερισχύει η έννοια του «φωτός», που σκορπίζει λάμψη, λαμπρότητα, φέγγος, που ακτινοβολεί. Μεταφορικά και συνεκδοχικά η ακτινοβολία που γεννιέται γύρω από ένα πρόσωπο, του εξασφαλίζει ευρύτερη απήχηση, κύρος, επιβολή, που κορυφώνεται στο μεγαλείο και τη δόξα.

Αντίθετα η αρχαία γοητεία και το νεότερο γόητρο περνούν μέσα από την κρυφή έλξη του μαγικού, του απόκρυφου, για να φτάσουν στα θέλγητρα, την έλξη την επίδραση, τη δύναμη και τελικά, την επιβολή που ασκείται μέσα από αυτά στους άλλους. Έτσι, η μεν γοητεία κατέληξε να δηλώνει την έντονη έλξη που ασκείται στους άλλους, ενώ το γόητρο εξειδικεύτηκε στην έννοια του κύρους. Η λέξη γόητρο σήμερα μπορεί άριστα να χρησιμοποιείται αντί της γαλλικής λέξης πρεστίζ (prestige) που ανάγεται στο λατινικό praest(r) ringiae (τα κόλπα του ταχυδακτυλουργού). Επιστροφή στις ρίζες της λέξης γόης που προέρχεται από το αρχαίο ρήμα γοώ= κραυγάζω από πόνο, θρηνώ, ουρλιάζω. Γι’ αυτό αρχικά ΓΟΗΣ ήταν «μάγος που χρησιμοποιούσε κραυγές και επωδές» επομένως «απατεώνας, τσαρλατάνος».

[ΛΕΞΙΚΑ: Γ. ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗ Λεξικό Νέας Ελληνικής Γλώσσας και Γ. ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗ Ετυμολογικό Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας Ιστορία των Λέξεων με σχόλια και ένθετους πίνακες]