Τετάρτη, 5 Μαΐου 2010

ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΛΕΞΕΩΝ (περιδιαβάζοντας λεξικά της νεοελληνικής γλώσσας): γεγονός, συμβάν, περιστατικό, επεισόδιο

Ιστορίες λέξεων σαν να μην συμβαίνει τίποτε. Συμβαίνουν κι αυτά!
Οι λέξεις φταίνε. Αυτές ενθάρρυναν τα πράγματα ν’ αρχίσουν να συμβαίνουν.


ΓΕΓΟΝΟΣ: η λέξη «γεγονός» υπογραμμίζει τον πραγματικό και αναπότρεπτο χαρακτήρα μιας πράξης δηλαδή, το ότι αποτελεί πραγματική κατάσταση η οποία δεν μπορεί να διαψευσθεί ή ν’ αλλάξει.
ΣΥΜΒΑΝ: το «συμβάν», αντίθετα, τονίζει περισσότερο τον τυχαίο και συγκυριακό χαρακτήρα μιας πράξης.
Το ίδιο και το «περιστατικό», που δηλώνει το αποτέλεσμα ορισμένων συνθηκών ή περιστάσεων, το προσωρινό, το μη κανονικό ή αναμενόμενο. Από τα τρία, μόνο το γεγονός σχηματίζει φράσεις του τύπου «είναι γεγονός», «είναι αληθές», «είναι πραγματικότητα».


ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΛΕΞΗΣ «ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ»: αρχική σημασία της λέξης ήταν «το διαλογικό μέρος της τραγωδίας, το οποίο παρεμβάλλεται μεταξύ δύο χορικών». Στην ελληνιστική εποχή η λέξη «επεισόδιο» σήμαινε «συμβάν ή γεγονός που λαμβάνει χώρα τυχαία ή για ευχαρίστηση και εξ ανάγκης». Σήμερα η λέξη σημαίνει «βίαιο περιστατικό», «συμπλοκή»


ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΣΗΜΕΡΙΝΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΛΕΞΕΩΝ «γεγονός» και «επεισόδιο»: Η Γαλλική Επανάσταση είναι ένα ιστορικό γεγονός. Το γεγονός αυτό θα έχει σοβαρές επιπτώσεις στην πολιτική ζωή της χώρας. Στην απουσία σου συνέβησαν διάφορα γεγονότα. ΕΚΦΡΑΣΗ: τετελεσμένο γεγονός, ενάντια στο οποίο δεν μπορούμε να αντιδράσουμε και που τελικά το αποδεχόμαστε• οριστικό, τελεσίδικο: Bρέθηκε μπροστά σε τετελεσμένα γεγονότα. Θα έχουμε γεγονότα, εξελίξεις. Στην πορεία έγιναν γεγονότα, φασαρίες. ΓΙΑ ΚΑΤΙ ΑΝΑΜΦΙΣΒΗΤΗΤΟ: Ο διορισμός σου είναι πια γεγονός. Tο γεγονός είναι ότι βρισκόμαστε σε δεινή οικονομική κατάσταση.
Στη διήγηση παρεμβάλλονται επεισόδια, τα οποία ελάχιστη σχέση έχουν με το θέμα της. Tα επεισόδια του μυθιστορήματος συνδέονται πολύ χαλαρά μεταξύ τους. Θλιβερά / αιματηρά επεισόδια. H διαδήλωση έληξε χωρίς επεισόδια. Tο επεισόδιο θεωρείται λήξαν. Θερμό επεισόδιο. Διπλωματικό επεισόδιο. Kαρδιακό / εγκεφαλικό επεισόδιο. Νέα τηλεοπτική σειρά με είκοσι επεισόδια.
Αυτοτελές επεισόδιο.

[ΛΕΞΙΚΑ: Γ. ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗ Λεξικό Νέας Ελληνικής Γλώσσας και Γ. ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗ Ετυμολογικό Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας Ιστορία των Λέξεων με σχόλια και ένθετους πίνακες, ΛΕΞΙΚΟ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ιδρύματος Μανώλη Τριανταφυλλίδη ]