Δευτέρα, 3 Μαΐου 2010

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ- ΔΙΑΝΟΟΥΜΕΝΟΙ (πληροφοριακό υλικό, θέματα για συζήτηση)

Ο πνευματικός άνθρωπος: απόπειρα ορισμού και κοινωνικού προσδιορισμού του
Ένας ορισμός: πνευματικός άνθρωπος είναι όποιος έχει αξιόλογο πνευματικό έργο στον τομέα της επιστήμης, των γραμμάτων ή των τεχνών, με τον οποίο ασχολείται, σύμφωνα με τους κανόνες του ορθού λόγου και της αισθητικής
Δηλαδή, οι πνευματικοί άνθρωποι μπορούν ν’ ανήκουν σε οποιοδήποτε χώρο πνευματικής δραστηριότητας. Είναι οι επιστήμονες, που με την έρευνά τους προωθούν την επιστημονική γνώση, είναι οι καλλιτέχνες, λογοτέχνες, μουσικοί, ζωγράφοι κλπ. που με το έργο τους ψυχαγωγούν τους ανθρώπους και τους ωφελούν αισθητικά και πνευματικά. Πνευματικοί άνθρωποι λογίζονται, επίσης, οι δημοσιογράφοι, εφόσον δεν περιορίζονται στην απλή καταγραφή της επικαιρότητας, αλλά με τις έρευνες, τις αναλύσεις και τις τοποθετήσεις τους, διαφωτίζουν την κοινή γνώμη για τα αίτια και τα αποτελέσματα των κοινωνικών γεγονότων. Γενικεύοντας, θα μπορούσαμε να πούμε ότι πνευματικοί άνθρωποι είναι αυτοί που, αναζητώντας απαντήσεις στα σύγχρονα προβλήματα, στοχάζονται, διαμορφώνουν άποψη γι’ αυτά και με παρρησία προτείνουν λύσεις.


ΕΙΠΑΝ (για την ευθύνη των πνευματικών ανθρώπων):
«... προβαίνει βαρύτατη η ευθύνη των πνευματικών ανθρώπων για την πορεία της κοινωνίας. Σ΄ αυτούς έχει λάχει ο κλήρος να την οπλίσουν όχι μόνο με οργάνωση και μέθοδο, αλλά με έρεισμα, με νόημα, με σκοπό. Μια κοινωνία που δεν ξέρει πώς βαδίζει, είναι κοινωνία τυφλών, καταδικασμένη να χαθεί μέσα στο ίδιο της το σκοτάδι. Και τους «πρέποντες» δρόμους, λόγους και σκοπούς της δεν μπορούν να της τους δείξουν άλλοι από τους πνευματικούς ανθρώπους» (Μ. Πλωρίτης)


«Ο πνευματικός άνθρωπος βρίσκεται παρών μέσα στον κόσμο της δράσης, δεν είναι αναχωρητής ή λιποτάκτης, αλλά μη βλέποντας πάντοτε μέσα στα στενά πράγματα του κόσμου και της εποχής του τα υπέρτατα και τα αιώνια αγαθά ολοκληρωμένα, αποσυνδέεται ψυχικά από την εποχή του, και γίνεται διαχρονικός» (Ι. Ευαγγέλου)


«Ο πνευματικός άνθρωπος είναι χαρισματικός άνθρωπος. Έχει χαρίσματα φυσικά, ευφυΐα για παράδειγμα, και χαρίσματα που τα απέκτησε με σπουδές και μελέτες, με προσωπικό μόχθο και αγώνα ολόκληρης ζωής. Είναι σε θέση, επομένως, να γνωρίζει πολύ περισσότερα απ’ όσα γνωρίζουν οι άλλοι άνθρωποι. Αυτή η υπεροχή δεν είναι μόνο προνόμιο, αλλά δημιουργεί και ευθύνη για τον πνευματικό άνθρωπο. Οι γνώσεις που κατέχει δεν έχουν τόση αξία, αν δεν τις ανακοινώνει και δεν τις μεταδίδει απαντώντας στις απορίες των ανθρώπων, προτείνοντας λύσεις στα προβλήματά τους, καταπολεμώντας με κάθε μέσο την άγνοια και την αμάθειά τους» (Σπυρίδων Κούτρας, Πειστικός Λόγος Α)


Πού βρίσκονται σήμερα οι πνευματικοί άνθρωποι αυτού του τόπου;
Διαβάζω το Γιανναρά, θυμάμαι τον Πλωρίτη, παρακολουθώ τον Τσουκαλά και το Βεργόπουλο και προσπαθώ να κατανοήσω γιατί οι εν ζωή διανοούμενοι παραμένουν σε λήθαργο ή εκφράζονται σπασμωδικά και αποσπασματικά. Ίσως είναι ο εγωκεντρισμός που τους έχει καταλάβει υπό την επιρροή της περιρρέουσας ατμόσφαιρας. Ίσως πάλι να έχει επενεργήσει το κυνήγι της ευδαιμονίας και της καταξίωσης μέσω των δημόσιων σχέσεων και των δημοσιεύσεων.
Μάλλον όμως η ρίζα του κακού έγκειται στην έλλειψη αληθινών πνευματικών ταγών στον τόπο μας. Πρόκειται ίσως για άλλη μια παράμετρο της καθολικότερης πνευματικής καχεξίας αυτού του τόπου που κατά το απώτατο παρελθόν παρήγαγε κορυφαίες προσωπικότητες.
Ο ρόλος που θα απαιτούσα να επιτελέσει ο διανοούμενος σήμερα είναι μάλλον απλός: Να «διαβάσει» την κατάπτωση που βιώνει ο τόπος σε πολιτικό, εκπαιδευτικό, κοινωνικό και πνευματικό επίπεδο, να την κατανοήσει σε όλες της τις συνιστώσες και να βγει μπροστά προκειμένου να ενημερώσει κι εμάς για το τι τέξεται η επιούσα, για το τι μπορούμε να πράξουμε, για το χρέος μας εν γένει και εντέλει. Ματαιότης ματαιοτήτων ... (από το blog http://mundusphilologiae.blogspot.com/ )


Για τη στράτευση του πνεύματος: δεν μπορεί ένας άνθρωπος του πνεύματος να είναι συντεταγμένος σε ένα ιδεολογικό στρατόπεδο, να μοιράζεται και αυτός μαζί με τους άλλους μια κοινή ιδεολογία; Η απάντηση είναι η εξής: όσο πνευματικός είναι ένας άνθρωπος, τόσο περισσότερο απέχει από μια κοινή ιδεολογική συστράτευση. Για τούτο τον απλούστατο λόγο: ο γνήσιος άνθρωπος του πνεύματος είναι δημιουργός ιδεολογίας και όχι καταναλωτής. Αλλιώς δε θα ήταν γνήσιος άνθρωπος του πνεύματος. Διότι και η προβαλλόμενη ιδεολογία είχε το δημιουργό της. Γιατί ο προηγούμενος δημιουργός να μην αναγνωρίζει το δικαίωμα της ελεύθερης ιδεολογίας στον επόμενο; Κάθε ιδεολογία έχει ως πηγή της τον ελεύθερο πνευματικό άνθρωπο και στο λαό κάνει καλό ό,τι είναι αυθεντικώς πνευματικό, και ό,τι είναι προϊόν ελευθερίας. (Χρ. Μαλεβίτσης)


«Ο πνευματικός άνθρωπος δεν μπορεί να μένει αδιάφορος και αμέτοχος σε όσα συμβαίνουν. Το χρέος του αυτό είναι βαρύτερο στην εποχή μας, αν λάβουμε υπόψη μας τις ανάγκες, τους ιδιαίτερα επαχθείς και δυσμενείς όρους που επιβαρύνουν τη ζωή του σύγχρονου ανθρώπου. Ας πάρουμε για παράδειγμα το πρόβλημα της αλλοτρίωσης, δηλαδή, της αποξένωσης από τον παραδοσιακό πολιτισμό του σύγχρονου ανθρώπου. Στην εποχή μας ο κίνδυνος αυτός για την κοινωνία μας είναι υπαρκτός και μεγάλος. Διάφορα «ξένα» στοιχεία διεισδύουν με πολλούς τρόπους στη ζωή μας και αλλοιώνουν ή καταργούν τα ήθη και τα έθιμά μας, το φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον, τον πολιτισμό μας γενικότερα. Απέναντι σ’ αυτό το πρόβλημα πρέπει να σταθεί υπεύθυνα ο πνευματικός άνθρωπος, γιατί έχει άμεση σχέση με την πνευματική ζωή και, κατά συνέπεια, είναι ο πιο αρμόδιος για να βοηθήσει στη συνειδητοποίησή του. Αυτό δε σημαίνει ότι δεν έχει αρμοδιότητα ή ότι η στάση του δεν μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο και στην αντιμετώπιση προβλημάτων που είναι πιο καθημερινά. όπως για παράδειγμα η φτώχεια, η ανεργία, η εγκληματικότητα, η οικονομική κρίση κλπ. Τα προβλήματα αυτά οφείλονται σε συγκεκριμένα κοινωνικά αίτια και μπορεί, ασφαλώς, να λυθούν ή να περιοριστούν. Καθήκον, λοιπόν, του πνευματικού ανθρώπου είναι να επισημάνει την αιτία τους, να καταγγείλει τους υπευθύνους γι’ αυτά, να προτείνει λύσεις για την αποτελεσματική αντιμετώπισή τους».


Διάβασε και το άρθρο του Μ. Πλωρίτη για τον «Πνευματικό Άνθρωπο»
«Ο αληθινός πνευματικός άνθρωπος όχι μόνο στοχάζεται για τον εαυτό του και τους άλλους μα και δρα για τους άλλους» (με ΚΛΙΚ εδώ)