Παρασκευή, 21 Μαΐου 2010

Μέσα Μαζική Επικοινωνίας: πληροφοριακό υλικό/ Θέματα για συζήτηση

Θέματα για συζήτηση και έκφραση/ έκθεση: Επιλογή πληροφοριακού υλικού σχετικά με τον Τύπο, την Πληροφόρηση και την Παραπληροφόρηση, τη δημοσιογραφία και τη δεοντολογία της. Θετικές και αρνητικές συνέπειες.


Παρουσίαση υλικού με τη μορφή ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΙΔΕΩΝ σε οργανωμένες παραγράφους(σύμφωνα με τους κανόνες που διδάσκονται στη β΄ και γ΄ Λυκείου): θεματικές περίοδοι με τονισμένα κόκκινα γράμματα, λεπτομέρειες ανάπτυξης με απλά και γαλάζια η κατακλείδα (όταν υπάρχει). Οι συνδετικές λέξεις ή φράσεις τονίζονται συνήθως με πράσινο χρώμα.


ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΗ παράγραφος (που μπορεί να αξιοποιηθεί κατάλληλα στον πρόλογο αντίστοιχου με τα ΜΜΕ θέματος)

    Η ενημέρωση δεν είναι πια για το σύγχρονο άνθρωπο μια απλή ανάγκη, είναι δικαίωμα και μάλιστα από τα σπουδαιότερα. «Καθένας έχει το δικαίωμα να αναζητεί, να παίρνει και να διαδίδει πληροφορίες και ιδέες, με οποιοδήποτε μέσο έκφρασης και από όλο τον κόσμο» (Οικουμενική Διακήρυξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, άρθρο 19). Οι πολλές και γρήγορες μεταβολές στην οικονομία, στην κοινωνία και την πολιτική, η αλληλουχία των γεγονότων, οι διεθνείς συγκυρίες, ο ευρύς κύκλος ενδιαφερόντων, η επέκταση των επαγγελματικών δραστηριοτήτων έξω από τα εθνικά σύνορα, η αμοιβαιότητα των διεθνών σχέσεων, η αλληλεπίδραση των προβλημάτων και γενικότερα η συνοχή του σύγχρονου κόσμου απαιτούν πλήρη, έγκαιρη, υπεύθυνη και αντικειμενική ενημέρωση, για να μπορέσει ο άνθρωπος να αντεπεξέλθει στις υποχρεώσεις του, να προγραμματίσει και να οργανώσει τη ζωή του, ακόμη και για τις συνήθεις δραστηριότητές του. Διαφορετικά υστερεί, γίνεται αδύναμος και ευάλωτος. Η πλημμελής ενημέρωση στην εποχή μας είναι στέρηση του δικαιώματος να γνωρίζει ο άνθρωπος όσα συμβαίνουν γύρω του, να προβαίνει σε εκτιμήσεις γι’ αυτά, να αποφασίζει και να ενεργεί με τον καλύτερο γι’ αυτόν τρόπο.


Τι προσφέρουν τα ΜΜΕ: α] ενημέρωση Λεπτομέρειες ανάπτυξης: τα χαρακτηριστικά της έντασης, της αμεσότητας και οικουμενικότητας, που έχει σήμερα η ενημέρωση β] πολιτικοποίηση-κοινωνικοποίηση γ] μόρφωση- ψυχαγωγία


     Πρωταρχικός σκοπός λειτουργίας των ΜΜΕ είναι να ενημερώνουν έγκαιρα και έγκυρα, να μεταδίδουν δηλαδή κάθε είδους μηνύματα, πληροφορίες και ειδήσεις. Πληροφορίες και ειδήσεις για πολιτικές κοινωνικές και οικονομικές δραστηριότητες, για διεθνείς και εξελίξεις σ’ όλους τους τομείς, για φυσικά συμβάντα, για επιτεύγματα της επιστήμης, για σημαντικά καλλιτεχνικά γεγονότα και αθλητικές εκδηλώσεις. Το εκπληκτικό σήμερα είναι ότι όλες αυτές οι πληροφορίες μεταδίδονται αστραπιαία σε όλα τα πλάτη και τα μήκη του πλανήτη. Ένας ολόκληρος κόσμος εμφανίζεται καθημερινά μπροστά στα μάτια του τηλεθεατή: αποφάσεις πολιτικών ηγετών, διαλέξεις επιστημόνων, τεχνολογικά επιτεύγματα, κοινωνικές αναταραχές, οικολογικές καταστροφές, πολεμικές συγκρούσεις και ό,τι άλλο προκαλεί το ενδιαφέρον του σύγχρονου ανθρώπου προβάλλεται στην οθόνη της τηλεόρασης με ένταση και αμεσότητα. Η οτικοακουστική αυτή επικοινωνία μας επιτρέπει, με την ίδια σχεδόν ευκολία, μιαν απευθείας επαφή με όσα διαδραματίζονται, είτε στη χώρα μας είτε στα πέρατα της οικουμένης.
     Εκατομμύρια άνθρωποι μπορούν να βλέπουν την ίδια στιγμή ένα γεγονός και μάλιστα σε ζωντανή σύνδεση. Κανείς, ποτέ έως τώρα, δεν είχε κατορθώσει να προσηλώσει την προσοχή, να στρέψει τη σκέψη και το ενδιαφέρον εκατομμυρίων ανθρώπων στο ίδιο γεγονός και να τους κάνει να νιώσουν τα ίδια ή παρόμοια συναισθήματα. Είναι θαυμάσιο να συνειδητοποιεί κάποιος πως η ζωή των ανθρώπων είναι αλληλένδετη. Σήμερα μας ενώνουν τα κοινά προβλήματα, αύριο ίσως αναζητήσουμε κοινές λύσεις, παραβλέποντας τις διαφορές και τις μέχρι τώρα διακρίσεις. Δεν είμαστε πια μόνο πολίτες μιας χώρας αλλά πολίτες της οικουμένης. Διαμορφώνουμε οικουμενική συνείδηση. «Η υδρόγειος σφαίρα δεν είναι παρά ένα «πλανητικό χωριό».
    Με τον όρο «κοινωνικοποίηση» εννοούμε τις διάφορες τεχνικές και διαδικασίες με τις οποίες ο άνθρωπος, ιδιαίτερα το παιδί και ο νέος, μαθαίνει το πολιτικό φαινόμενο, εντάσσεται και προσαρμόζεται στο κοινωνικό σύνολο. Είναι προφανής ο ρόλος των ΜΜΕ στη διαδικασία αυτή. Έννοιες, όπως κράτος, νόμος, εξουσία, θεσμός, δικαιοσύνη, ελευθερία γίνονται γνωστές σε πολλούς, για πρώτη ίσως φορά από τα οπτικοακουστικά μέσα. Μαθαίνουν για τις πολιτικές διαδικασίες, τους αγώνες για την κατάκτηση ή τη διατήρηση της εξουσίας, τη δράση των κοινωνικών ομάδων, την κοινωνική αδικία, για τα κόμματα και τα προγράμματά τους, τις αποφάσεις των κυβερνήσεων, τις υποχρεώσεις και τα δικαιώματα του πολίτη, για τις διεθνείς πολιτικές εξελίξεις.
     Ανεξάντλητη και σημαντική είναι η μορφωτική δύναμη των ραδιοτηλεοπτικών μέσων. Είναι κοινά αποδεκτό ότι τα ΜΜΕ με τις πληροφορίες και τις γνώσεις που μεταδίδουν, μπορούν να καλλιεργούν τους γνωστικούς ορίζοντες του ατόμου. Ειδικοί επιστήμονες μπορούν να παρουσιάζουν και ν’ αναπτύσσουν τις απόψεις τους, πνευματικοί άνθρωποι ν’ αναλύουν την επικαιρότητα ή να προβάλλουν επιτεύγματα της επιστήμης. Η καλλιτεχνική δημιουργία κάθε εποχής και κάθε κοινωνίας γίνεται γνωστή σ’ όλους τους ανθρώπους. Τα μορφωτικά μηνύματα μάλιστα που εκπέμπονται, επειδή συνδυάζουν την εικόνα με το λόγο, αποκτούν ιδιαίτερα αυξημένη αποτελεσματικότητα. Αν δε σ’ αυτό το πλεονέκτημα προσθέσουμε και το εύρος και την ποικιλία των γνωστικών αντικειμένων που παρουσιάζονται, εύκολα αντιλαμβάνεται κάποιος την απεριόριστη μορφωτική δύναμη των ΜΜΕ.
    Ένα μεγάλο πλήθος ανθρώπων που, για διάφορους λόγους, δεν έχει τη δυνατότητα να δει και να θαυμάσει από κοντά τα διάφορα γεγονότα της παγκόσμιας καλλιτεχνικής δημιουργίας, ικανοποιεί την ανάγκη αυτή παρακολουθώντας κατάλληλες τηλεοπτικές εκπομπές. Έργα της κλασικής, της νεότερης και σύγχρονης γλυπτικής και αρχιτεκτονικής, παραστάσεις με τα ωραιότερα έργα της δραματικής τέχνης, συναυλίες, χορός, εκθέσεις ζωγραφικής, συνεντεύξεις, συζητήσεις, ακόμα και λογοτεχνικά έργα παρουσιάζονται από την τηλεόραση. Δίνεται, έτσι, μοναδική ευκαιρία σε εκατομμύρια ανθρώπους να γνωρίσουν τη γοητεία της τέχνης, να ψυχαγωγηθούν και να περάσουν διασκεδάζοντας μερικές από τις ώρες του ελεύθερου χρόνου τους. Κινηματογραφικές υπερπαραγωγές, αθλητικό θέαμα, τηλεοπτικές σειρές και παιχνίδια, έργα επιστημονικής φαντασίας, έργα με περιπέτεια και δράση κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον των θεατών, τους κάνουν να λησμονούν τις καθημερινές έγνοιες και τους μεταφέρουν σ’ ένα άλλο κόσμο φανταστικό.
    Ανεκτίμητη λοιπόν είναι η πνευματική, η πολιτική και κοινωνική προσφορά των μέσων επικοινωνίας. Με τη δύναμη της πληροφόρησης μπορούν να ενημερώνουν, να διαφωτίζουν και να μορφώνουν τον άνθρωπο, να προστατεύουν και να ισχυροποιούν τη δημοκρατία. Δικαιολογημένα λοιπόν αναγνωρίζονται ως ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες ρύθμισης της ατομικής και της συλλογικής ζωής.


Για τη συμβολή των ΜΜΕ στη δημοκρατία διάβασε ανεπτυγμένο θέμα με ΚΛΙΚ εδώ


ΠΑΡΑΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ: είναι η συνειδητή διάδοση σκόπιμων ή παραποιημένων ειδήσεων με στόχο τον αποπροσανατολισμό της κοινής γνώμης και την εξυπηρέτηση ιδιοτελών συμφερόντων. ΑΙΤΙΕΣ και ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΠΑΡΑΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ
    Το δικαίωμα στην ενημέρωση σήμερα εξαρτάται, σχεδόν αποκλειστικά, από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Η κακή χρήση τους οδηγεί στην αναίρεσή του. Όταν προβάλλονται επιλεκτικά ορισμένες πτυχές ενός γεγονότος και κάποιες άλλες αποκρύπτονται, όταν διαστρεβλώνεται, παραποιείται η αλήθεια, όταν κατασκευάζονται και διασπείρονται ψευδείς ειδήσεις, όταν διαβάλλονται πρόσωπα και υπάρχει μεροληψία, όταν η σκοπιμότητα αντικαθιστά το χρέος για αντικειμενική, πλουραλιστική και υπεύθυνη ενημέρωση, τότε τα μέσα μαζικής ενημέρωσης μετατρέπονται σε τύραννο και δυνάστη της ανθρώπινης σκέψης. Την αιχμαλωτίζουν και την υποδουλώνουν. Δεν ενημερώνουν, αλλά χρησιμοποιούν την ενημέρωση για να ελέγχουν και να επηρεάζουν τις εξελίξεις, να διαμορφώνουν και να κατευθύνουν την κοινή γνώμη. Προσβάλλουν την ελευθερία της σκέψης. Για να μπορεί ο άνθρωπος να σκέφτεται ελεύθερα, πρέπει να έχει τη δυνατότητα πολλαπλών επιλογών. Η ελεγχόμενη τηλεόραση στερεί από τη συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων τη δυνατότητα αυτή και, άρα, περιορίζει την ελευθερία σκέψης τους.
    Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που επηρεάζουν αρνητικά τη λειτουργία των ΜΜΕ, νοθεύουν την ποιότητα της παρεχόμενης ενημέρωσης και γεννούν φαινόμενα παραπληροφόρησης και παραπλάνησης της κοινής γνώμης. Ο κυριότερος ανάμεσά τους είναι η κυριαρχία των νόμων της αγοράς. Στην πλειοψηφία τους σήμερα τα ΜΜΕ αποτελούν ιδιωτικές επιχειρήσεις, που ως κύριο σκοπό έχουν το κέρδος. Στο πλαίσιο, λοιπόν, του σκληρού ανταγωνισμού που διεξάγεται ανάμεσα στα ιδιωτικά κανάλια ή στις εφημερίδες, η αλήθεια και η αντικειμενικότητα θυσιάζονται στο βωμό της εμπορικής επιτυχίας. Αυτό σημαίνει ότι η είδηση δεν επιλέγεται με κριτήριο την αξία αλλά τον εντυπωσιασμό. Άλλος σημαντικός παράγοντας είναι η υποταγή των μέσων ενημέρωσης σε πολιτικά συμφέροντα και σκοπιμότητες. Στην περίπτωση αυτή γίνονται υποχείριο πολιτικών κέντρων που τα χρησιμοποιούν, για να αυξήσουν τη δύναμη και την επιρροή τους στο λαό. Πέρα όμως απ’ αυτές τις εξωτερικές παρεμβάσεις στο έργο της δημοσιογραφίας, υπάρχει πάντα και ο υποκειμενικός παράγοντας. Ο δημοσιογράφος, ως άνθρωπος έχει διαμορφωμένη ιδεολογία και συγκεκριμένη πολιτική τοποθέτηση με αποτέλεσμα, είτε το θέλει είτε όχι να επηρεάζεται στον τρόπο με τον παρουσιάζει ή αναδεικνύει τα σημαντικά γεγονότα.
    Έτσι, οι πολίτες, γίνονται δέσμιοι και εξαρτημένοι από τα συμφέροντα όσων κατέχουν τα ΜΜΕ, χειραγωγούνται εύκολα από τα διάφορα κέντρα εξουσίας. Είναι ενδεικτικό να αναφέρουμε πως σήμερα ο αγώνας για την κατάληψη ή τη διατήρηση της εξουσίας δε διεξάγεται τόσο στο κοινωνικό και πολιτικό πεδίο, αλλά μεταφέρθηκε στην οθόνη της τηλεόρασης. Και ο άνθρωπος αμήχανος παρακολουθεί όσα τεκταίνονται, χάνει την ιδιαιτερότητα της προσωπικότητάς του και μετατρέπεται σ’ ένα ομοιόμορφο και άβουλο πλήθος. Αυτός είναι και ο μεγαλύτερος κίνδυνος, η απώλεια της δυνατότητάς του να σκέφτεται ανεπηρέαστα, ελεύθερα και, κατά συνέπεια, να αποφασίζει και να ενεργεί με τη δική του βούληση και κρίση.


ΜΜΕ: η αρνητική τους επίδραση στη ψυχολογία των εφήβων με την υπερβολική προβολή σκηνών βίας
    Η προβολή σκηνών βίας, εγκληματικότητας και διαφθοράς, σύμφωνα με τους ειδικούς επιστήμονες, ασκεί αρνητική επίδραση κυρίως στα παιδιά και τους εφήβους. Ο καθηγητής Τζωρτζ Γρέμπνερ, ένας από τους μεγαλύτερους ειδικούς στο θέμα της τηλεοπτικής βίας, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου: «Η επαναλαμβανόμενη έκθεση στη βία καθιστά το κοινό αγχώδες, δύσπιστο και το οδηγεί στο να διογκώνει τους κινδύνους επίθεσης στο περιβάλλον του. Όσο περισσότερο τα παιδιά βλέπουν βίαιες εκπομπές, τόσο αποδέχονται τη βία και αντλούν ευχαρίστηση από αυτή. Δυσκολεύονται να ξεχωρίσουν το πραγματικό από το ψεύτικο». Δυστυχώς οι τηλεοπτικές εκπομπές βρίθουν από παραδείγματα και εικόνες με βίαια συμπεριφορά. Η δολοπλοκία, η απάτη, τα αθέμιτα μέσα προβάλλονται ως «αξίες» και η επιτυχία εξαρτάται από την επιτηδειότητα, την έλλειψη κάθε αναστολής και την «τόλμη» όποιου χρησιμοποιεί αυτά τα μέσα. Οι σκηνές βίας και εγκληματικότητας αποτυπώνονται στην τρυφερή και εύπλαστη νεανική ψυχή. Την εθίζουν να αποδέχεται τα φαινόμενα αυτά ως φυσιολογικά στη ζωή. Και το χειρότερο, τα παιδιά, που δέχονται την καταλυτική επιρροή των προτύπων αυτών, επιχειρούν να μιμηθούν τους «ήρωες» αυτούς, σήμερα στα παιχνίδια τους και αύριο, αν συντρέξουν οι κατάλληλες προϋποθέσεις, και στη ζωή.


Για τις εκπομπές «κοινωνικού περιεχομένου» ή reality show βλέπε άρθρο με το ίδιο θέμα με ΚΛΙΚ εδώ


Τι μπορεί να γίνει: ουσιαστική μόρφωση και παιδεία ασπίδα που προστατεύει από τις απειλές και τους κινδύνους της τηλεόρασης
     Η λειτουργία των σύγχρονων ΜΜΕ είναι στενά συνδεμένη με την εξυπηρέτηση κυρίαρχων πολιτικών και οικονομικών συμφερόντων. Το γεγονός αυτό καθιστά πολύ δύσκολη την αλλαγή προσανατολισμού τους και επομένως τη βελτίωση των συνθηκών που δημιουργούν όλα τα παραπάνω αρνητικά φαινόμενα. Όπως και σε πολλές άλλες περιπτώσεις, έτσι και σ’ αυτήν η ουσιαστική παιδεία μπορεί ν’ αποτελέσει ασπίδα με την οποία θα προστατεύσει την ελευθερία του. Ο μορφωμένος άνθρωπος δεν αρκείται μόνο σ’ αυτά που βλέπει κι ακούει, αλλά ψάχνει να βρει και να εξηγήσει ορθολογιστικά τα αίτια των γεγονότων, κρίνει και αμφισβητεί την αξιοπιστία των ειδήσεων και των απόψεων πριν τις αποδεχθεί. Και ένα απαιτητικό κοινό μπορεί να οδηγήσει στη βελτίωση των προσφερόμενων θεαμάτων, αφού ανάμεσα στον πομπό και το δέκτη υπάρχει η αμφίδρομη σχέση της επικοινωνίας. Γι’ αυτό, όσο πιο ψηλά στέκεται το κοινό, τόσο θα ανεβαίνει ποιοτικά το περιεχόμενο των εκπομπών, για να «συναντηθεί» ο πομπός με το δέκτη. Τέλος, η παιδεία δεν βελτιώνει μόνο τα αξιολογικά – λογικά και αισθητικά- κριτήρια του ανθρώπου, αλλά και του εμπνέει την πίστη σε ηθικές αξίες και αρχές, οι οποίες, αν αποτελούν γνώμονα των αποφάσεων και των ενεργειών του, τον προστατεύουν από τον κίνδυνο να χειραγωγηθεί η σκέψη και η συμπεριφορά του από την κατευθυνόμενη πληροφόρηση και τα πρότυπα ζωής που προβάλλονται.
[ψάξε κι άλλο υλικό για την ίδια θεματική ενότητα στα ευρετήρια ΑΡΘΡΩΝ/ δοκιμίων και στα ΘΕΜΑΤΑ εξετάσεων]