Κυριακή, 23 Μαΐου 2010

ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΛΕΞΕΩΝ (περιδιαβάζοντας λεξικά της νεοελληνικής γλώσσας): ζήτω - ζητωκραυγές

ζήτω: γ’ πρόσωπο προστακτικής του ρ. ζω, που εξελίχθηκε βαθμηδόν σε επιφώνημα. Η λέξη έχει σχεδόν χάσει την αρχική της σημασία (= να ζήσει) και χρησιμοποιείται ως επιφώνημα με το οποίο κάποιος δηλώνει ότι επιδοκιμάζει ή υποστηρίζει με θέρμη και ενθουσιασμό κάτι
ΑΝΤΙΘΕΤΟ: κάτω, γιούχα. α. ως κραυγή: Ζήτω! φώναξαν όλοι μαζί. β. με ονομαστική ονόματος: Ζήτω η Ελλάδα! Ζήτω η Ελευθερία! γ. με γενική: ζήτω μου, σου, του…, μπράβο.
ζητωκραυγάζω: φωνάζω δυνατά για να εκδηλώσω επιδοκιμασία, ενθουσιασμό κτλ.: Tο πλήθος ζητωκραύγαζε στις κερκίδες. Οι διαδηλωτές διέσχιζαν τους δρόμους ζητωκραυγάζοντας. Πλήθος κόσμου ζητωκραύγαζε τους ελευθερωτές.
ζητωκραυγή (ως ουσιαστικό) το ζήτω, η ζητωκραυγή: Φτάνουν πια οι φανατισμοί και τα μίση, τα ζήτω και τα γιούχα.
ΦΡΑΣΕΙΣ: Ζήτω που καήκαμε (ειρωνικά, σε περιπτώσεις ατυχίας ή αποτυχίας), Δεν κάνω ούτε για ζήτω (είμαι εντελώς ανίκανος, άχρηστος), Ζήτω που σωθήκαμε/ που καήκαμε (για κατάσταση που θεωρείται καταστροφική, αδιέξοδη.
ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΛΕΞΗΣ ΖΗΤΩ: το ζήτω αρχίζει να χρησιμοποιείται από τους χρόνους της Κοινής. Στην Παλιά Διαθήκη βρίσκουμε συχνά τη φράση «Ζήτω ο βασιλεύς!». Από τη φράση «κραυγάζω ζήτω» σχηματίστηκε στα χρόνια αμέσως μετά την επανάσταση του 1821 το ρήμα ζητωκραυγώ με τη σημασία «επευφημώ» και αργότερα πλάστηκε και επεκράτησε ο τύπος ζητωκραυγάζω και το ουσιαστικό ζητωκραυγές= επευφημίες. Ο Στέφανος Κουμανούδης, πνευματώδης μελετητής της Ελληνικής, παρατηρεί λογοπαίζοντας και σε γλαφυρό ύφος τα εξής περί της λέξεως «ζήτω»: «Ο Σκαρλάτος Βυζάντιος [γνωστός λεξικογράφος] κατέκρινε την λέξιν, αλλά αυτή κραυγαστική ούσα φύσει κραυγάζει μέχρι σημερον…». Αξίζει επίσης να αναφερθεί συναφώς, ότι η τραγιάσκα, το γνωστό είδος καπέλου, συνδέεται άμεσα με το ζήτω. Προήλθε από παρανόηση των λόγων Ρουμάνων εκδρομέων στην Αθήνα, που φωνάζοντας «ζήτω η Ελλάδα» πετούσαν στον αέρα τις «τραγιάσκες» τους, δηλαδή τα καπέλα τους (είδος κασκέτου)

[ΛΕΞΙΚΑ: Γ. ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗ Λεξικό Νέας Ελληνικής Γλώσσας και Γ. ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗ Ετυμολογικό Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας Ιστορία των Λέξεων με σχόλια και ένθετους πίνακες, ΛΕΞΙΚΟ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ιδρύματος Μανώλη Τριανταφυλλίδη ]