Δευτέρα, 24 Μαΐου 2010

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ και ΕΚΦΡΑΣΗ-ΕΚΘΕΣΗ σχετικά με τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας, την Πληροφόρηση (παραπληροφόρηση), τη Δημοσιογραφία, τον Τύπο

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ και ΕΚΦΡΑΣΗ-ΕΚΘΕΣΗ σχετικά με τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας, την Πληροφόρηση (παραπληροφόρηση), τη Δημοσιογραφία, τον Τύπο (σχολικό βιβλίο Β΄ τάξης Λυκείου σελ. 26-30 και 56-61)



ΟΡΙΣΜΟΣ «είδησης» (από το βιβλίο σελ. 26):
«Αν μια χαριτωμένη κυρία βγει στο δρόμο με το σκυλάκι της στην αγκαλιά, αυτό δεν είναι είδηση. Αν το σκυλάκι δαγκώσει την κυρία, αυτό πάλι δεν είναι είδηση. Αν όμως η κυρία δαγκώσει το σκυλάκι, αυτό είναι είδηση» (για το σχολιασμό ΠΡΒΛ. κριτήρια αξιολόγησης και ιεράρχησης της είδησης: ΣΠΑΝΙΟΤΗΤΑ, ΕΚΡΗΚΤΙΚΟΤΗΤΑ, ΕΚΚΡΕΜΟΤΗΤΑ, ΠΑΡΑΔΟΞΟΛΟΓΙΑ σελίδα 63)
Κι άλλο παράδειγμα «περίεργου» ορισμού, στο οποίο να φαίνεται ότι κριτήριο για την ιεράρχηση της είδησης είναι η ΣΠΑΝΙΟΤΗΤΑ «αν οι μαθητές κάνουν κατάληψη σ’ ένα σχολείο δεν είναι είδηση, αν τα κάνουν γυαλιά καρφιά στο σχολείο δεν είναι είδηση, αν όμως σ’ ένα σχολείο δεν χαθεί ούτε μια διδακτική ώρα από καταλήψεις ή αποχές, αυτό είναι είδηση» (να κάνουν ένα παράδειγμα και οι μαθητές)


Για την αξία της πληροφόρησης (από το βιβλίο σελ. 26):
ΝΑ ΣΧΟΛΙΑΣΕΤΕ ΤΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΜΥΘΟΥ: «Ρώτησαν κάποτε ένα βασιλιά: - Άρχοντα, αν έχανες όλα σου τα αγαθά, ποιο από αυτά τα πέντε θα ’θελες να σου μείνει τελευταίο: η ελευθερία, η υγεία, το χρυσάφι, η σοφία ή η δόξα. Κι εκείνος αποκρίθηκε: Οι πληροφορίες! Δώστε μου πληροφορίες και όλα τ’ άλλα τα ξαναβρίσκω» .ΤΟ ΔΙΔΑΓΜΑ ΤΟΥ ΜΥΘΟΥ: τεράστια η αξία της ενημέρωσης. Με αυτήν ο άνθρωπος καταξιώνεται ως «πολιτικόν ζώον», δηλαδή ο καλά και αντικειμενικά πληροφορημένος άνθρωπος ερμηνεύει τα γεγονότα, παίρνει θέση, προτείνει λύσεις, ενεργεί και πράττει, γίνεται δηλαδή ΠΟΛΙΤΙΚΗ η συμπεριφορά του – δεν είναι οπαδός ή παθητικός ακροατής.


ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΙΔΕΑΣ ΣΕ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟ:
Με το μύθο αυτό εκθειάζεται η αξία της πληροφορίας και, κατ’ επέκταση, της γνώσης. Και ο εκθειασμός αυτός επιτυγχάνεται αφενός με την παρουσίαση της πληροφορίας ως ανώτερης από κοινά αποδεκτά και αναγνωρισμένα αγαθά όπως η ελευθερία, η υγεία, ο πλούτος, η σοφία, η δόξα και αφετέρου –το σπουδαιότερο- με την έμμεση αναφορά ότι από αυτήν εξαρτώνται όλα τα άλλα. Ίσως η αξία αυτή της πληροφορίας να φαντάζει υπερβολική εκ πρώτης όψεως, όμως, αν εξετάσει κανείς βαθιά το ζήτημα, θα διαπιστώσει ότι όντως η πραγματικότητα, και μάλιστα η σύγχρονη, την αποδεικνύει περίτρανα. Γιατί όποιος έχει πολλές και έγκυρες πληροφορίες μπορεί και να σκέφτεται καλά, αφού είναι γνωστό ότι η ανάπτυξη της αντιληπτικής και κριτικής ικανότητας του ανθρώπου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα ερεθίσματα που δέχεται, τις εμπειρίες και τις γνώσεις που κατέχει. Επιπλέον ο καλά ενημερωμένος μπορεί να αποφασίσει σωστά, να προλαβαίνει δυσάρεστες εξελίξεις και να κάνει σωστές επιλογές. Τέλος, και στην ελευθερία της σκέψης συντελούν θετικά οι καλές πληροφορίες, γιατί με αυτές διευρύνεται η δυνατότητα των πολλαπλών επιλογών. Για όλους αυτούς τους λόγους η πληροφόρηση δεν είναι, ειδικά για το σύγχρονο άνθρωπο, μια απλή ανάγκη, αλλά δικαίωμα και αγαθό και μάλιστα από τα σπουδαιότερα.


ΠΑΡΑΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ: σκόπιμη διάδοση ψεύτικων ειδήσεων με στόχο να οδηγηθεί η κοινή γνώμη προς ορισμένη κατεύθυνση (βιβλίο σελ. 26) (παράδειγμα από τις εφημερίδες: «ύποπτη φημολογία για μεγάλο σεισμό προκάλεσε υστερία στη Θεσσαλονίκη»)
ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ για παραγωγή κειμένων ή για ανάπτυξη ιδεών σε παράγραφο (από τη σελ. 26): ποιοι παράγοντες συνήθως προκαλούν το φαινόμενο της παραπληροφόρησης, ποιες μπορούν να είναι οι συνέπειες του, γιατί ο κόσμος παρασύρεται από την παραπληροφόρηση;
ΣΗΜΕΡΑ ΥΠΑΡΧΕΙ συστηματική και οργανωμένη παραπληροφόρηση. ΓΙΑΤΙ; ελεύθερη συζήτηση
ΕΡΓΑΣΙΑ σελίδας 27: «καθημερινά παίρνουμε αλλά και δίνουμε πληροφορίες για διάφορα γεγονότα. Ποια στάση νομίζετε ότι πρέπει να διαμορφώνουμε ως δέκτες των πληροφοριών και ποια ευθύνη έχουμε ως πομποί;»


ΑΙΤΙΕΣ και ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΠΑΡΑΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ (ανάπτυξη ιδεών σε παραγράφους)
    Το δικαίωμα στην ενημέρωση σήμερα εξαρτάται, σχεδόν αποκλειστικά, από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Η κακή χρήση τους οδηγεί στην αναίρεσή του. Όταν προβάλλονται επιλεκτικά ορισμένες πτυχές ενός γεγονότος και κάποιες άλλες αποκρύπτονται, όταν διαστρεβλώνεται, παραποιείται η αλήθεια, όταν κατασκευάζονται και διασπείρονται ψευδείς ειδήσεις, όταν διαβάλλονται πρόσωπα και υπάρχει μεροληψία, όταν η σκοπιμότητα αντικαθιστά το χρέος για αντικειμενική, πλουραλιστική και υπεύθυνη ενημέρωση, τότε τα μέσα μαζικής ενημέρωσης μετατρέπονται σε τύραννο και δυνάστη της ανθρώπινης σκέψης. Την αιχμαλωτίζουν και την υποδουλώνουν. Δεν ενημερώνουν, αλλά χρησιμοποιούν την ενημέρωση για να ελέγχουν και να επηρεάζουν τις εξελίξεις, να διαμορφώνουν και να κατευθύνουν την κοινή γνώμη. Προσβάλλουν την ελευθερία της σκέψης. Για να μπορεί ο άνθρωπος να σκέφτεται ελεύθερα, πρέπει να έχει τη δυνατότητα πολλαπλών επιλογών. Η ελεγχόμενη τηλεόραση στερεί από τη συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων τη δυνατότητα αυτή και, άρα, περιορίζει την ελευθερία σκέψης τους.
    Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που επηρεάζουν αρνητικά τη λειτουργία των ΜΜΕ, νοθεύουν την ποιότητα της παρεχόμενης ενημέρωσης και γεννούν φαινόμενα παραπληροφόρησης και παραπλάνησης της κοινής γνώμης. Ο κυριότερος ανάμεσά τους είναι η κυριαρχία των νόμων της αγοράς. Στην πλειοψηφία τους σήμερα τα ΜΜΕ αποτελούν ιδιωτικές επιχειρήσεις, που ως κύριο σκοπό έχουν το κέρδος. Στο πλαίσιο, λοιπόν, του σκληρού ανταγωνισμού που διεξάγεται ανάμεσα στα ιδιωτικά κανάλια ή στις εφημερίδες, η αλήθεια και η αντικειμενικότητα θυσιάζονται στο βωμό της εμπορικής επιτυχίας. Αυτό σημαίνει ότι η είδηση δεν επιλέγεται με κριτήριο την αξία αλλά τον εντυπωσιασμό. Άλλος σημαντικός παράγοντας είναι η υποταγή των μέσων ενημέρωσης σε πολιτικά συμφέροντα και σκοπιμότητες. Στην περίπτωση αυτή γίνονται υποχείριο πολιτικών κέντρων που τα χρησιμοποιούν, για να αυξήσουν τη δύναμη και την επιρροή τους στο λαό. Πέρα όμως απ’ αυτές τις εξωτερικές παρεμβάσεις στο έργο της δημοσιογραφίας, υπάρχει πάντα και ο υποκειμενικός παράγοντας. Ο δημοσιογράφος, ως άνθρωπος έχει διαμορφωμένη ιδεολογία και συγκεκριμένη πολιτική τοποθέτηση με αποτέλεσμα, είτε το θέλει είτε όχι να επηρεάζεται στον τρόπο με τον παρουσιάζει ή αναδεικνύει τα σημαντικά γεγονότα.


(δες κι άλλες πληροφορίες σχετικά με το ίδιο θέμα στο ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ για τα ΜΜΕ)


Η ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΕΙΝΑΙ ΕΚΠΛΗΚΤΙΚΟ ΚΑΙ ΤΡΟΜΑΚΤΙΚΟ ΠΡΟΝΟΜΙΟ (υπογραμμίσεις & σχολιασμός απόψεων ΟΡΙΑΝΑ ΦΑΛΑΤΣΙ σελ. 27)
«Γι’ αυτό ακριβώς αγαπώ τη δημοσιογραφία. Ποιο άλλο επάγγελμα σου επιτρέπει να γράφεις την ιστορία την ίδια ακριβώς τη στιγμή που πραγματώνεται και να είσαι ταυτόχρονα και αυτόπτης μάρτυρας; Η δημοσιογραφία είναι εκπληκτικό και τρομακτικό προνόμιο. Δεν είναι συμπτωματικό το γεγονός ότι αν έχεις επίγνωση του λειτουργήματός σου, σε βασανίζουν άπειρα συμπλέγματα ανεπάρκειας. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι, κάθε φορά που ζω ένα συνταρακτικό περιστατικό ή που έχω μια σημαντική συνάντηση, με πιάνει κάτι σαν αγωνία, ένας φόβος μήπως τα μάτια μου δεν είναι αρκετά, μήπως τ’ αυτιά μου δεν είναι αρκετά, μήπως το μυαλό μου δεν είναι αρκετό, για να κοιτάξω, ν’ ακούσω, και να καταλάβω σαν σαράκι φωλιασμένο μέσα στο ξύλο της ιστορίας. Δεν είμαι υπερβολική, ξέρεις, όταν δηλώνω πως σε κάθε επαγγελματική μου εμπειρία αφήνω κομμάτια από την ψυχή μου»
ΣΧΟΛΙΟ: Η Οριάνα Φαλάτσι, Ιταλίδα μαχητική δημοσιογράφος, έγινε γνωστή για μια σειρά από ρεπορτάζ και ανταποκρίσεις στις ταραγμένες περιοχές του κόσμου, καθώς και για μια σειρά συνεντεύξεις με σημαντικές προσωπικότητες του 20ου αιώνα. Σύμφωνα, λοιπόν, με την Οριάνα Φαλάτσι, ο δημοσιογράφος έχει το εκπληκτικό και συνάμα τρομακτικό προνόμιο να καταγράφει και να σχολιάζει τα γεγονότα της επικαιρότητας και μερικές φορές να συμβάλει στη διαμόρφωσή τους. Βρίσκεται δηλαδή στη δίνη των σημαντικών γεγονότων, συχνά συμμετέχει σ’ αυτά. Η διαφορά του από τον ιστορικό είναι ότι δεν βλέπει τα γεγονότα από μια απόσταση χρόνου και επομένως τα βλέπει τις περισσότερες φορές υποκειμενικά. Χρειάζεται να έχει εξαιρετική οξυδέρκεια και διορατικότητα, για να μπορεί να εκτιμήσει τη δυναμική των γεγονότων και ν’ αντιληφθεί σωστά την αλληλουχία τους. Αντίθετα, ο ιστορικός, λόγω του χρονικού διαστήματος που μεσολαβεί, βρίσκεται, ως προς αυτό, σε πλεονεκτικότερη θέση.


ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑ= σύνολο κανόνων που ρυθμίζουν τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να φέρεται κανείς
ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΗΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ= κανόνες που ρυθμίζουν τη συμπεριφορά του δημοσιογράφου και τις επιτρεπόμενες μεθόδους κατά την άσκηση των καθηκόντων του «διαβάζουμε στο ΒΙΒΛΙΟ σελίδα 27 : μερικές από τις βασικές αρχές που περιλαμβάνονται στον ηθικό κώδικα των δημοσιογράφων είναι η κοινωνική ευθύνη και η επαγγελματική ακεραιότητα του δημοσιογράφου, ο σεβασμός της ιδιωτικής ζωής και της αξιοπρέπειας του ανθρώπου, ο σεβασμός του δημόσιου συμφέροντος και η δυνατότητα του κοινού να έχει πρόσβαση και συμμετοχή στα μέσα μαζικής ενημέρωσης»
ΣΧΟΛΙΑ: Σχετικά με την κοινωνική ευθύνη των δημοσιογράφων, μπορεί να γίνει λόγος για την υποχρέωσή τους να δείχνουν ευαισθησία απέναντι στα κοινωνικά προβλήματα όπως για παράδειγμα η προστασία του περιβάλλοντος, οι κοινωνικές διακρίσεις, τα φαινόμενα ρατσισμού κ.ά. Πρέπει επίσης να σέβονται τους θεσμούς της κοινωνίας, τις αξίες και τις παραδόσεις της. Σχετικά με την επαγγελματική τους ακεραιότητα, μπορεί να γίνει λόγος για την υποχρέωσή τους να παρέχουν έγκαιρη, έγκυρη και αντικειμενική πληροφόρηση. Σχετικά με το σεβασμό της ιδιωτικής ζωής και της αξιοπρέπειας του ανθρώπου μπορεί να γίνει λόγος για το πόσο σημαντικό είναι οι δημοσιογράφοι να να μπορούν στην πράξη να μην εκμεταλλεύονται τον πόνο, τη δυστυχία και κάθε ιδιαίτερη προσωπική στιγμή του ατόμου. Αυτά υα θέματα είναι εντελώς προσωπικά και η δημοσιοποίησή τους, πέρα από αδιακρισία και αγένεια, είναι κατάφωρη παραβίαση των ατομικών δικαιωμάτων. Σχετικά, τέλος, με το σεβασμό του δημόσιου συμφέροντος, όλοι σήμερα, σε περίοδο οικονομικής κρίσης, καταλαβαίνουμε πόσο σημαντική αποστολή έχουν οι δημοσιογράφοι στο να καταγγέλουν για παράδειγμα, με στοιχεία αδιάσειστα βέβαια, το χρηματισμό δημόσιων λειτουγών, να αποκαλύπτουν παράνομες αποφάσεις της εξουσίας και, γενικά, να καταγγέλουν κάθε προσπάθεια υποβάθμισης της ποιότητας ζωής των πολιτών.


ΑΡΘΡΟ 19 από την ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ σελίδα 27
«Καθένας έχει το δικαίωμα της ελευθερίας της γνώμης και της έκφρασης, που σημαίνει το δικαίωμα να μην υφίσταται δυσμενείς συνέπειες για τις γνώμες του, και το δικαίωμα ν’ αναζητεί, να παίρνει και να διαδίδει πληροφορίες και ιδέες, με οποιοδήποτε μέσο έκφρασης, και από όλο τον κόσμο»


ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΙΔΕΑΣ ΣΕ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟ:
Το δικαίωμα για την ελευθερία της γνώμης και της έκφρασης και το δικαίωμα για ελευθερία της πληροφόρησης και της επικοινωνίας είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένα μεταξύ τους, καθώς το πρώτο δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς το δεύτερο, και το αντίστροφο. Έτσι, δεν μπορεί να σχηματίσει και να εκφέρει γνώμη ο άνθρωπος, αν δεν έχει πληροφορίες και γνώσεις, αν δεν είναι ενημερωμένος για ένα θέμα, και, αντίστροφα, δεν μπορεί να έχει πληροφόρηση και να επικοινωνεί, εάν δεν εκφράζονται γνώμες, εάν δεν διακινούνται ιδέες, εάν οι άνθρωποι δεν συζητούν και δε διαφωνούν χωρίς περιορισμούς, αβίαστα. Κατά συνέπεια, καταπάτηση και στέρηση του ενός από τα δύο αυτά δικαιώματα σημαίνει αυτόματα καταπάτηση και στέρηση του άλλου, αφού όσο πιο ελεύθερα διαλέγονται οι άνθρωποι και υποστηρίζουν, γραπτά και προφορικά, τις ιδέες και τις απόψεις τους, τόσο καλύτερα επικοινωνούν.


ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ/ εργασίες και ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ (σελίδα 28 και 29 σχολικού βιβλίου):
1] Τι είναι τύπος και γιατί ονομάστηκε 4η εξουσία; (ΣΧΟΛΙΟ: ο τύπος ονομάστηκε «τέταρτη εξουσία», γιατί ασκεί τεράστια επίδραση στην κοινή γνώμη και έχει μεγάλη δύναμη επιρροής μέσω των πολλών και ποικίλων λειτουργιών του. Γιατί ο τύπος δεν περιορίζεται στην πρωταρχική του λειτουργία, που είναι η ενημέρωση του κοινού, αλλά παράλληλα σχολιάζει τα γεγονότα της επικαιρότητας, αναδεικνύει και προβάλλει ή αποκρύπτει προβλήματα, κρίνει πρόσωπα, αποφάσεις και ενέργειές τους, ασκεί κριτική, υπερασπίζεται τα δικαιώματα των πολιτών, αντιπαρατίθεται στην εκάστοτε εξουσία ή συντάσσεται με αυτήν, εξυπηρετεί ή αντιμάχεται συμφέροντα και, γενικά με όλα αυτά, διαμορφώνει τι απόψεις του κοινού προδιαθέτοντάς το ευνοϊκά ή δυσμενώς απέναντι σε πρόσωπα, κόμματα και κυβερνήσεις).
2] Ποιες είναι οι τρεις εξουσίες και σε τι εξυπηρετεί η διάκρισή τους; (Νομοθετική εξουσία που συνήθως ασκείται από τη Βουλή, Εκτελεστική εξουσία, που ασκείται από την εκάστοτε εκλεγμένη κυβέρνηση και Δικαστική εξουσία, που ασκείται από τους δικαστικούς λειτουργούς. Η διάκριση των εξουσιών είναι αναγκαία προκειμένου να αποφεύγεται η συγκέντρωση της εξουσίας σε ένα πρόσωπο ή ένα συλλογικό όργανο και επομένως ο κίνδυνος να ασκείται αυθαίρετα, ανεξέλεγκτα και σε βάρος των δικαιωμάτων που έχουν οι πολίτες.)
3] Ποιες είναι οι επιδράσεις του ΤΥΠΟΥ στην κοινή γνώμη; Πότε οι επιδράσεις αυτές είναι θετικές και πότε αρνητικές;
4] Συμφωνείτε ή διαφωνείτε με την άποψη ότι ο ΤΥΠΟΣ μπορεί να στηρίξει το δημοκρατικό πολίτευμα; Υποστηρίξτε τη θέση σας με τα κατάλληλα επιχειρήματα και εφόσον συμφωνείτε, δείξτε με ποιες προϋποθέσεις μπορεί ο τύπος να παίξει αυτό το ρόλο.


(βλέπε αναπτυγμένο θέμα με ΚΛΙΚ εδώ)
[ψάξε κι άλλο υλικό για την ίδια θεματική ενότητα στα ευρετήρια ΑΡΘΡΩΝ/ δοκιμίων και στα ΘΕΜΑΤΑ εξετάσεων]