Σάββατο, 29 Μαΐου 2010

Στερεότυπες αντιλήψεις, Φυλετικός και κοινωνικός Ρατσισμός πληροφοριακό υλικό και θέματα για συζήτηση

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ και ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ και ΕΚΦΡΑΣΗ-ΕΚΘΕΣΗ σχετικά με τις στερεότυπες αντιλήψεις, το φυλετικό και κοινωνικό ρατσισμό (σχολικό βιβλίο Β΄ τάξης Λυκείου σελ. 119-126)


Χαρακτηρισμός ατόμου- Προκαταλήψεις (από το σχολικό βιβλίο σελ. 119):
ΥΠΟΓΡΑΜΜΙΣΗ στο βιβλίο (1η & σελ. 119): «Είδαμε ότι πολύ συχνά σε διάφορες περιστάσεις της καθημερινής ζωής είναι ανάγκη να περιγράψουμε τα εξωτερικά χαρακτηριστικά ενός ατόμου ή να παρουσιάσουμε κάποια στοιχεία του χαρακτήρα του. Ο χαρακτηρισμός αυτός βέβαια γίνεται πάντα μέσα από μια ορισμένη οπτική γωνία και περιέχει ανάλογα σχόλια για το άτομο στο οποίο αναφέρεται. Έτσι, μερικές φορές, ένας χαρακτηρισμός μπορεί να είναι επιπόλαιος ή να γίνεται με προκατάληψη»
ΠΡΟΚΑΤΑΛΗΨΗ (ορισμός): μεροληπτική στάση και προδιάθεση για δυσμενή αντίδραση προς ένα άτομο, εξαιτίας του ότι ανήκει σε μια συγκεκριμένη κοινωνική ομάδα. Οι προκαταλήψεις χαρακτηρίζουν το ρατσισμό, το σεξισμό (= νοοτροπία διακρίσεων σε βάρος του γυναικείου φύλου), τον εθνικισμό, τη μισαλλοδοξία (= μίσος προς αλλόθρησκους ή όσους πρεσβεύουν άλλες αρχές, ιδέες κλπ)


Μήπως τελικά κρίνουμε τους άλλους με στερεότυπα; (πληροφοριακό υλικό σελ. 123)
«Τα στερεότυπα είναι σταθερές, ταξινομημένες αντιλήψεις που συνήθως οφείλονται σε ελλιπή πληροφόρηση σχετικά με χαρακτηριστικά τα οποία αποδίδονται στα μέλη μιας ομάδας (π.χ. έθνους, επαγγελματικής τάξης, κατοίκων μιας πόλης/ χωριού κτλ.) Τα στερεότυπα τα μαθαίνουμε ή τα εσωτερικεύουμε αυθόρμητα, ασυνείδητα από το άμεσο περιβάλλον που ζούμε. Με βάση τις στερεότυπες αυτές αντιλήψεις αξιολογούμε συνήθως πολύ απλά και αβασάνιστα τις άμεσες παραστάσεις και εμπειρίες που έχουμε. Έτσι τείνουμε να έχουμε μια προκαθορισμένη –στερεότυπη γνώμη και κρίση για το ρόλο και τη στάση των μελών άλλων ομάδων και να εξιδανικεύουμε τα πρότυπα, τους τρόπους συμπεριφοράς και ζωής της δικής μας ομάδας, π.χ. λέμε «οι βόρειοι είναι ψυχροί», «οι γυναίκες έχουν ορισμένους ρόλους διαφορετικούς από εκείνους των ανδρών» κλπ


ΘΕΜΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ: Μήπως κρίνεις τους συνανθρώπους σου με βάση στερεότυπα ή τα εξωτερικά χαρακτηριστικά τους; (= ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ)
ΔΙΑΒΑΖΟΥΜΕ το εισαγωγικό από σελ. 120 και στη συνέχεια το αφήγημα ΤΑ ΠΑΡΑΤΣΟΥΚΛΙΑ από τη Σαρκοφάγο του Γ. ΙΩΑΝΝΟΥ (σελ. 120-122): «Πολλές φορές ένας επιπόλαιος χαρακτηρισμός δημιουργεί λανθασμένες εντυπώσεις για ένα άτομο και μπορεί να έχει καθοριστική για ένα άτομο σημασία για τη ζωή του. Είναι δυνατό π.χ. να λειτουργήσει σαν «ταμπέλα» και να επηρεάσει τη συμπεριφορά των άλλων απέναντί του και κυρίως τη συμπεριφορά του ίδιου του χαρακτηριζομένου. Διάβασε για παράδειγμα, το κείμενο του Γ. Ιωάννου και συζήτησε τις επιπτώσεις που έχουν τα παρατσούκλια σε ιδιαίτερα ευαίσθητα άτομα»


ΠΟΙΟΙ ΛΟΓΟΙ ΜΑΣ ΟΔΗΓΟΥΝ ΣΕ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΕΣ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ και πώς μπορούμε ν’ αντισταθούμε σ’ αυτές;
Να συγκεντρώσετε κι άλλα παραδείγματα και να ελέγξετε σε ποιο βαθμό είστε δέσμιοι αυτών των στερεότυπων αντιλήψεων.
(ΤΑ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ από τη σελ. 124 του σχολικού βιβλίου)
«Σύμφωνα με τα πορίσματα μιας έρευνας, σχετικά με τις στερεότυπες αντιλήψεις που επικρατούν στην ελληνική κοινωνία για τα δύο φύλα,
η γυναίκα θεωρείται: «περίεργη, σπάταλη, φλύαρη, πεισματάρα, γκρινιάρα…»,
ενώ στον άνδρα αποδίδονται κυρίως θετικές ιδιότητες: «εργατικός, γενναίος, ψύχραιμος, φιλότιμος κτλ.»
Στην ερώτηση «τι είναι μια σωστή γυναίκα» το 64% απάντησε «η καλή νοικοκυρά»
και ακολουθούν με ποσοστό 26% χαρακτηρισμοί: «η όμορφη, η κοκέτα, η τίμια, ηθική, σοβαρή, αξιοπρεπής, σεμνή».
Στην ανάλογη ερώτηση για τον άνδρα τα ποσοστά ήταν: 43% «ο καλός οικογενειάρχης» και 41% ο ειλικρινής, ο έντιμος, ο λογικός κλπ».
Άλλες απαντήσεις παρουσίασαν τη μητέρα και την αδελφή ως άτομα «χρήσιμα», γιατί προσφέρουν υπηρεσίες στην οικογένεια, ενώ τον πατέρα και τον αδελφό ως «στηρίγματα και προστάτες»


ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ που μπορεί να προκύψει μετά από σχετική συζήτηση (υπαγόρευση): όποιος είναι δέσμιος στερεότυπων αντιλήψεων είναι ρατσιστής.


Ερωτήσεις προσωπικών δεδομένων (μετά την ανάγνωση του κειμένου ΤΑ ΠΑΡΑΤΣΟΥΚΛΙΑ του Γ. Ιωάννου)
Ένιωσες ποτέ ανεπιθύμητος σε μια ομάδα ή σε μια συντροφιά μόνο και μόνο επειδή σε διέκρινε κάποιο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό; . 123)
Έφτασες ποτέ σε λανθασμένο συμπέρασμα για κάποιον επειδή τον έκρινες μόνο από την εμφάνισή του, από την καταγωγή του, το επάγγελμά του, το φύλο του κλπ (ΣΕΛ. 123)
Τι τρόπο συμπεριφοράς περιμένουν ή δεν περιμένουν, ανάλογα με το φύλο σου, οι άλλοι από σένα και σε ποιο βαθμό αυτές οι προσδοκίες των άλλων επηρεάζουν τη δική σου στάση; (τέλος σελ. 124)


ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΙΔΕΑΣ ΣΕ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟ:
Αν και σε γενικά πλαίσια στη σύγχρονη κοινωνία παρουσιάζεται ενισχυμένη η άποψη ότι δεν πρέπει να υπάρχει διαφοροποίηση των ατόμων όσον αφορά τον τρόπο συμπεριφοράς τους με βάση το φύλο τους, ωστόσο βαθιά ριζωμένες αντιλήψεις και στερεότυπα σχετικά με τη φύση και, επομένως, το ρόλο των δύο φύλων, διαψεύδουν καθημερινά κάθε έννοια τέτοιου είδους «ισότητας». Έτσι, για παράδειγμα, παρατηρείται ότι όσο αφορά τις γυναίκες, που θεωρούνται ότι ανήκουν στο λεγόμενο «αδύνατο φύλο», σχεδόν όλοι εξακολουθούν, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, να περιμένουν από αυτές να είναι ευγενικές, τρυφερές, συναισθηματικές, διακριτικές, φιλάρεσκες, τακτικές, να έχουν ενδιαφέροντα που να προσιδιάζουν στο φύλο τους και, γενικά, να υπακούν στους κοινωνικά αποδεκτούς κανόνες συμπεριφοράς. Και, ανάλογα, δεν περιμένουν από αυτές να φέρονται σκληρά και απότομα, να βρίζουν άσχημα, να είναι αντιδραστικές κ.λπ. Με τον ίδιο τρόπο για τον άνδρα, που θεωρείται ότι ανήκει στο λεγόμενο «ισχυρό φύλο», οι περισσότεροι περιμένουν από αυτούς να είναι δυναμικοί, θαρραλέοι, επιτυχημένοι επαγγελματικά κ.λπ. Και, βέβαια, η επίδειξη υπερβολικής ευαισθησίας, ευγένειας, αδυναμίας, υποχωρητικότητας, φιλαρέσκειας κ.λπ, είναι κάτι που δεν γίνεται εύκολα αποδεκτό για τους άνδρες, που, γενικά, φαίνεται να διαθέτουν μεγαλύτερη «ελευθερία» όσον αφορά την τήρηση κοινωνικά αποδεκτών τρόπων συμπεριφοράς. Οι προσδοκίες αυτές των άλλων οπωσδήποτε επηρεάζουν τη στάση των ατόμων, που συνήθως προσαρμόζουν τη συμπεριφορά τους, έστω υποσυνείδητα, σύμφωνα με τις πάγιες κοινωνικές αντιλήψεις αυτού του είδους και διαμορφώνουν την προσωπικότητα και τη συμπεριφορά τους ανάλογα με αυτές.


Πριν απαντήσουμε διαβάζουμε τα πορίσματα μιας έρευνας που έγινε πριν από μια εικοσαετία (έχει αλλάξει τίποτα από τότε; )


ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ φυλετικός και κοινωνικός ρατσισμός:
Με βάση τα παρακάτω κείμενα (1ο και 2ο) που σχολιάζουν το ρατσισμό (φυλετικό- κοινωνικό), να συζητήσετε τα ακόλουθα θέματα.
ΠΡΩΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ: «δεν θα απομακρύνουμε τον κίνδυνο της ρατσιστικής μόλυνσης, αν δεν αναγνωρίσουμε την αυτονομία και τον πλούτο της διαφορετικότητας εκείνου που στο δρόμο μας φαίνεται ξένος […]. Σίγουρα, το να σκεφτόμαστε έτσι σημαίνει πως συνειδητοποιούμε ότι υπερασπιζόμενοι το δικαίωμα αυτών των «ξένων», υπερασπιζόμαστε καλύτερα και διευρύνουμε τα δικαιώματα των «ιθαγενών». Και διευρύνουμε την ακτίνα των δικών μας δυνατοτήτων για ανθρώπινη και κοινωνική επικοινωνία (Πιέτρο Ινγκράο)


ΔΕΥΤΕΡΟ ΚΕΙΜΕΝΟ: «Αρχή όλων των διακρίσεων οι γενικές κρίσεις» (κείμενο του Ν. Δήμου από τον Ημερήσιο Τύπο)
Όλοι οι Α είναι Β – να το αξίωμα του ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ. Δεν θα ξεχάσω τη φράση που διάβασα σε μια τηλεοπτική κριτική (γραμμένη από άνθρωπο καλλιεργημένο και ευαίσθητο!) που ειρωνευόταν (και καταδίκαζε) έναν ολόκληρο λαό: «Η αθωότης αυτού του πάναγνου, ως γνωστόν, γερμανικού λαού με τα αγνά ήθη και έθιμα και την αγνή παιδική καρδιά». Όλη η κριτική ήταν σκέτος ρατσισμός! Σίγουρα μη συνειδητός. Ο καθένας μπορεί να παρασυρθεί από ένα –δικαιολογημένο ή όχι- συναίσθημα. Και να φτάσει ξαφνικά στο ΩΣ ΓΝΩΣΤΟΝ…
ΩΣ ΓΝΩΣΤΟΝ όλοι οι ΓΕΡΜΑΝΟΙ είναι τέρατα,
οι Εβραίοι είναι εκμεταλλευτές,
οι Αμερικανοί ρατσιστές (συνεχίστε…)
«Κάποιος θα πρέπει να μας εξηγήσει πως είμαστε όλοι ίδιοι. Σε κάθε κοινωνία τα φαινόμενα της διάκρισης και της διαίρεσης ενδημούν και οι διαφορές (αν υπάρχουν) είναι στα προβλήματα. Βέβαια εμείς είμαστε υπερήφανοι που δεν έχουμε ΑΠΑΡΤΧΑΙΝΤ. Όμως δεν έχουμε και νέγρους… Και οι άλλοι Ευρωπαίοι (Γάλλοι, Ελβετοί, Ολλανδοί) ήταν υπερήφανοι για την ανεκτικότητα και το φιλελευθερισμό τους… μέχρι που γέμισαν έγχρωμους και μη, εργάτες και πρόσφυγες
Και αν νομίζετε πως η έλλειψη νέγρων μας εμποδίζει να εκδηλώνουμε τον αυθόρμητο ρατσισμό μας, κάνετε πολύ λάθος. Έχουμε άπειρους τρόπους να διαιρούμε τους ανθρώπους σε κατηγορίες. Από την καταγωγή τους μέχρι το επάγγελμά τους… (ΣΕΛ. à 110)è Λες και διαλέγει κανείς πάντα, με ποιο τρόπο θα βγάλει το ψωμί του! Και υπάρχουν και χειρότερα. Για σκεφθείτε τον σκουπιδιάρη, τον πεθαμενατζή, τον εκκενωτή βόθρων; Ενώ γιατρός… δικηγόρος… μηχανικός… Όλη η Ελλάδα αγωνίζεται να μπει στα ΑΝΩΤΑΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ για ν’ αποφύγει το στίγμα του μουντζούρη και του μάστορα. Αν δεν είναι αυτή διάκριση – ποια είναι;
«Λοιπόν ας αφήσουμε τους φαρισαϊσμούς, ας σταματήσουμε να λέμε: «Ευχαριστώ σοι ότι ουκ ειμί ώσπερ οι λοιποί των ανθρώπων…» κι ας συζητήσουμε βαθύτερα μέσα μας τις ρίζες του ρατσισμού – γιατί υπάρχουν σε όλους μας. Χρειάζεται συνειδητός και συνεχής αγώνας, έντιμη αυτοανάλυση και παραδοχή των ημαρτημένων, για να πολεμήσουμε αποτελεσματικά αυτή τη φοβερή κοινωνική μάστιγα, που δηλητηριάζει όχι μόνο τη ζωή στη ΝΟΤΙΟ ΑΦΡΙΚΗ – αλλά κι εδώ, σε μας, στην Ελλάδα, κάθε μέρα.
Θα παντρεύατε την κόρη σας με ένα τσιγγάνο; Σίγουρα! (μόνο που δεν έχετε κόρη – ε)
Δε νομίζετε πως οι Εβραίοι είναι λιγάκι παραδόπιστοι ; Λέτε συχνά ποντιακά ανέκδοτα;
Δε συμφωνείτε πως οι γερμανοί ρέπουν προς τον ολοκληρωτισμό; Και οι Τούρκοι, εδώ που τα λέμε δεν είναι λίγο μπουνταλάδες;
Ως γνωστόν δε …. οι Άραβες, οι Αλβανοί κλπ (ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ)
Όσο για τους ΕΛΛΗΝΕΣ – δεν είναι ένας περήφανος φιλελεύθερος και ξύπνιος λαός; (Να και ο ανάποδος ρατσισμός!) Ε, λοιπόν – αρχίστε να ξηλώνετε προκαταλήψεις και προλήψεις


ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ/ θέματα για συζήτηση:
1ο] Αν δέχεσθε ότι ο ρατσισμός είναι μια στάση και μια θεωρία πολύ παλιά, να αναφέρετε συγκεκριμένα ιστορικά παραδείγματα και να εξετάσετε πώς συνδέεται σε κάθε περίπτωση η εμφάνισή του (ρατσισμού) με τις οικονομικές και πολιτιστικές συνθήκες της εποχής.


ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ: Το φαινόμενο του ρατσισμού δεν είναι σύγχρονο.
Αρκεί να θυμηθούμε μερικά πολύ χαρακτηριστικά παραδείγματα από την ιστορία: οι δούλοι στην αρχαιότητα θεωρούνταν πράγμα και τ’ αφεντικά τους μπορούσαν να τους χρησιμοποιήσουν κατά το δοκούν. Οι Σπαρτιάτες έριχναν στον Καιάδα τα ανάπηρα και καχεκτικά παιδιά, γιατί δεν θα «χαλούσαν» την εικόνα του ανίκητου στρατού τους. Άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η γνωστή αντίληψη των αρχαίων Ελλήνων περί της ανωτερότητας τους σε σχέση με τους άλλους λαούς που εκφραζόταν με τη ρήση «πας μη Έλλην βάρβαρος». Η στάση τους αυτή συνδέεται οπωσδήποτε με την ιδιαίτερη οικονομική, πολιτική και πολιτιστική ανάπτυξη της εποχής, η οποία τους έκανε να υπερέχουν έναντι των άλλων γειτονικών λαών. Αυτή τη στενή σχέση συνθηκών εποχής με εκδηλώσεις ρατσισμού επιβεβαιώνεται και από άλλα ιστορικά παραδείγματα. Για παράδειγμα, οι σκληροί και βίαιοι διωγμοί των χριστιανών από τους ειδωλολάτρες, κατά τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες, όπως επίσης, λίγο αργότερα, των αιρετικών και των εθνικών από τους χριστιανούς, , ήταν απότοκος των συνθηκών της κάθε εποχής. Μπορούμε επίσης να αναφέρουμε την επαίσχυντη εκμετάλλευση των ιθαγενών (Ινδιάνων, Αφρικανών κ.λπ) από τους αποικιοκράτες, που τους αντιμετώπισαν ρατσιστικά και εφάρμοσαν σκληρότατες πρακτικές εναντίον τους. Από τα παραδείγματα, λοιπόν, αυτά, αλλά και πολλά άλλα, μπορούμε να καταλήξουμε γενικά στο συμπέρασμα ότι ο ρατσισμός, ιστορικά, εμφανίζεται ως ένα ιδεολόγημα για να «δικαιολογήσουν», να εδραιώσουν και να διαιωνίσουν την κυριαρχία τους οι εκάστοτε «ισχυροί».


2ο] Να αναφέρετε παραδείγματα κοινωνικού ρατσισμού και ν’ αναζητήσετε τις αιτίες που τον προκαλούν σε κάθε περίπτωση. Αναρωτηθείτε για ποιους λόγους είμαστε συνήθως αδρανείς και αδιάφοροι στις περιπτώσεις αυτές, ενώ γνωρίζουμε ότι με τη στάση μας προσβάλλουμε μερικές φορές την ανθρώπινη προσωπικότητα.


Αιτίες αναβίωσης ρατσισμού: πάθος για εξουσία και δύναμη, το ιδεολόγημα του περιούσιου λαού (=ο άκριτος εθνικισμός ιδεολογία του ρατσισμού) και οι προκαταλήψεις
Τα αίτια για τα οποία ο ρατσισμός εξακολουθεί να είναι πρόβλημα, παρόλο που οι αρνητικές εμπειρίες του παρελθόντος θα έπρεπε να είχαν οδηγήσει τον άνθρωπο στην αντιμετώπισή του, είναι ποικίλα και λίγο πολύ γνωστά. Το πάθος για την εξουσία, την κυριαρχία και το συμφέρον, που κατά πολλούς είναι σύμφυτο με τη φύση του ανθρώπου, είναι ο σημαντικότερος παράγοντας που οδηγεί σε διακρίσεις σε βάρος κάποιων άλλων, σε καταπίεση, περιθωριοποίηση και απομόνωσή τους. Αυτό το πάθος στηρίζεται πολλές φορές σε ιδεολογήματα που εύκολα τα ασπάζεται ο απλός λαός. Τα περί άριας φυλής του Χίτλερ που ως καλύτερη, ανώτερη και καθαρότερη έπρεπε να επικρατήσει με κάθε μέσο των άλλων φυλών οι οποίες εκ προοιμίου είναι υποδεέστερες, βρίσκει εφαρμογή με μικρές παραλλαγές σε όλους τους λαούς. Δηλαδή η πίστη ότι τάχα ο δικός τους λαός είναι κάτι το ξεχωριστό και υπερέχει έχοντας κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, εμφανίζεται λίγο πολύ σε όλους όταν δείχνουν μια υπερβολική και φανατική προσήλωση στο έθνος και τα ιδανικά του. Με αυτή την έννοια ο εθνικισμός, όταν ξεπερνάει κάποια όρια, είναι έννοια ταυτόσημη με το ρατσισμό. Αντίθετα η πραγματική αγάπη για την πατρίδα σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να ταυτιστεί με το μίσος εναντίον των άλλων λαών, που οι εθνικιστές τους αισθάνονται σαν μόνιμη απειλή γι’ αυτό και πρεσβεύουν την εξολόθρευσή του. Μόνιμα θύματα μιας τέτοιας ιδεολογίας είναι οι μετανάστες και οι μειονότητες. Οι προκαταλήψεις είναι μια άλλη σημαντική αιτία που μπορεί να στρέψει τον άνθρωπο στο ρατσισμό. Είμαστε συνήθως προκατειλημμένοι, έχοντας αβασάνιστα υιοθετήσει αρνητικά συναισθήματα, εναντίον των άνεργων, των ομοφυλόφιλων, των αλλόπιστων, των μαύρων κλπ. Τις προκαταλήψεις αυτές συντηρούν και ενισχύουν τα ΜΜΕ προβάλλοντας με έμφαση προκλητικά για την κοινή γνώμη περιστατικά που έχουν σχέση με τη δράση και τη ζωή τέτοιων ανθρώπων.


Στερεότυπες αντιλήψεις
Σημαντικός παράγοντας που δυναμώνει το φαινόμενο του ρατσισμού σ’ όλες τις εκφάνσεις του είναι οι στερεότυπες αντιλήψεις για πολλά από τα ζητήματα του σημερινού ανθρώπου. Ο άνθρωπος μάλλον εύκολα και αβασάνιστα υιοθετεί τέτοιες αντιλήψεις και σ’ αυτό συντελεί σε μεγάλο βαθμό η έλλειψη κατάλληλης αγωγής και παιδείας. Οι νέοι ειδικά, όταν ασπάζονται τέτοιες αντιλήψεις, εθίζονταν στον ανταγωνισμό και σ’ ένα κακώς εννοούμενο πνεύμα διάκρισης και υπεροχής.


ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ρατσισμού: ιδεολογία αντίθετη με τα σύγχρονα δημοκρατικά ήθη που εγκυμονεί πολλούς κινδύνους
Ο ρατσισμός είναι κοινωνικό και πολιτικό φαινόμενο που δε συμβιβάζεται ούτε με τα δικαιώματα που πρέπει να έχει κάθε άνθρωπος στα δημοκρατικά πολιτεύματα (κατοχυρωμένα από τους Νόμους και το Σύνταγμα), ούτε με τη Χριστιανική ηθική. Από θεωρητική λοιπόν και ιδεολογική άποψη βρίσκεται σε έντονη αντίθεση με την επικρατούσα ιδεολογία της δημοκρατίας και της ελευθερίας. Το πιο σοβαρό όμως πρόβλημα είναι ότι την ιδεολογία του ρατσισμού την ασπάζονται ομάδες που τις διακρίνει ο φανατισμός και η μισαλλοδοξία. Αυτό εγκυμονεί πολλούς κινδύνους για μια κοινωνία και ένα έθνος. Τα εμφανή αποτελέσματα του είναι οι έντονες διακρίσεις, η εκμετάλλευση κοινωνικών ομάδων, ο διχασμός και οι αναταραχές. Δεν είναι, μάλιστα, σπάνιο το φαινόμενο άνθρωποι που υφίστανται το ρατσισμό να γίνονται εξιλαστήρια θύματα, όταν είναι ανάγκη να αποπροσανατολιστεί η κοινή γνώμη από άλλα ουσιώδη και υπαρκτά κοινωνικά προβλήματα.


Προτάσεις για την αντιμετώπιση του φαινομένου
Ρατσισμός μπορεί να εκδηλωθεί οπουδήποτε, ακόμα και σε χώρους όπου η εκδήλωσή του είναι απαράδεκτη, στην οικογένεια ή στο σχολείο, για παράδειγμα. Η παθητικότητα και πολύ περισσότερο η ανοχή εκκολάπτουν και τροφοδοτούν τέτοια φαινόμενα. Για να μπορούν όμως οι άνθρωποι να κατανοούν πότε υπονομεύονται τα δικαιώματα των συνανθρώπων τους, τις διακρίσεις σε βάρος τους και τις σκοπιμότητες που κρύβονται, για να είναι σε θέση να κρίνουν τι είναι ρατσιστικό και τι όχι, πρέπει να έχουν γνώσεις. Με την παιδεία, με τη μελέτη της ιστορίας, της κοινωνιολογίας, αλλά και της βιολογίας, όχι μόνο δεν θα πέφτουν θύματα της προπαγάνδας, αλλά και θα είναι σε θέση με επιχειρήματα να αποδεικνύουν πως οι ρατσιστικές αντιλήψεις είναι επιστημονικά αβάσιμες και πως η ισότητα ανάμεσα στους ανθρώπους είναι αδιαμφισβήτητη. Η ιστορία, λόγου χάρη, διδάσκει ότι οι ανισότητες που παρατηρούνται ανάμεσα σε κοινωνικές ομάδες φυλετικά ομοιογενείς, ανάμεσα σε έθνη ή φυλές δεν είναι αποτέλεσμα φυσικής ανωτερότητας ή κατωτερότητας, αλλά οφείλονται στους διαφορετικούς κοινωνικούς συντελεστές, όπως είναι οι οικονομικές δυνατότητες, η οργάνωση, το μορφωτικό επίπεδο, οι παραδόσεις, η ιστορία κάθε λαού κ.λπ. Με την απόκτηση γνώσεων οι άνθρωποι θα διαπιστώσουν, ακόμα, πως κάθε λαός έχει τη δική του συνεισφορά στην ανάπτυξη του πολιτισμού. Θα αποκτήσουν ευαισθησία σε θέματα ελευθερίας, δημοκρατίας και δικαιοσύνης. Και οι άνθρωποι που πιστεύουν πραγματικά σ’ αυτές τις αξίες, δεν πρόκειται να γίνουν ποτέ ρατσιστές.


ΠΟΤΕ ΘΑ ΛΕΙΨΟΥΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ τα φαινόμενα ρατσισμού
(υποθετικός λόγος που δηλώνει το προσδοκώμενο) Μόνο αν όλοι παραμερίσουν τον εγωισμό και κατανοήσουν στην πράξη ότι κάθε άνθρωπος, κάθε φυλή, κάθε έθνος είναι κάτι το ξεχωριστό και μόνο αν γίνει κοινή συνείδηση ότι κανείς δεν έχει το δικαίωμα να παραβιάζει την ιδιαιτερότητα κάθε λαού ή κάθε ανθρώπου, θα λείψουν τα ρατσιστικά φαινόμενα και οι σχέσεις ανάμεσα σε λαούς και ανθρώπους θα είναι απαλλαγμένες από διακρίσεις και αδικίες. Αυτό επιβάλλει η ηθική του ορθού λόγου και η ανεκτικότητα.