Τετάρτη, 30 Ιουνίου 2010

Οικονομική κρίση και βιώσιμη ανάπτυξη (άρθρο από τον ημερήσιο τύπο)

Συνέπειες οικονομικής κρίσης στη συμπεριφορά και τον τρόπο ζωής


Η οικονομική κρίση σ' όλο τον κόσμο, και βέβαια στην Ελλάδα, προκαλεί επιδείνωση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού σε σημαντικό τμήμα του πληθυσμού.


Δημιουργεί όμως, ταυτόχρονα, μια νέα πραγματικότητα στη συμπεριφορά των πολιτών, οι οποίοι συνεχίζουν να βρίσκονται σε σχετικά καλή εισοδηματική κατάσταση. Περιορίζοντας τα διαθέσιμα μέσα, η οικονομική κρίση αλλάζει τη συμπεριφορά τους προς την κατεύθυνση της μείωσης της περιττής ή υπερβολικής κατανάλωσης. Ευνοεί την όσο το δυνατόν αποδοτικότερη αξιοποίηση των χρηματικών μέσων που διαθέτουν και συχνά οδηγεί στην αναθεώρηση κατεστημένων καταναλωτικών συνηθειών ή/και ακόμη στην αναθεώρηση του τρόπου ζωής.


Οι διατροφικές συνήθειες προσαρμόζονται σε λιγότερο δαπανηρά πρότυπα, τα οποία εξασφαλίζουν επίσης ορθότερη διατροφική ισορροπία μεταξύ προϊόντων ζωικής και φυτικής προέλευσης. Ταυτόχρονα, οι μετακινήσεις περιορίζονται, προτιμώνται τα μέσα μαζικής μεταφοράς με θετικά αποτελέσματα στο κόστος του οικογενειακού προϋπολογισμού, ενώ παράλληλα μειώνεται η ρύπανση και η κατανάλωση ενέργειας. Ακόμη και ο τρόπος κατοικίας προσαρμόζεται με στόχο π.χ. τη μείωση του κόστους θέρμανσης με χρησιμοποίηση οικονομικότερων και καθαρότερων μορφών ενέργειας (αέριο αντί πετρέλαιο, μονώσεις κ.λπ.), ενώ περιορίζεται η σπατάλη. Γενικότερα ένας ολόκληρος τρόπος ζωής αλλάζει σταδιακά προς λιγότερο σπάταλες και περισσότερο βιώσιμες, πράσινες ή οικολογικές συμπεριφορές των καταναλωτών, ενώ παράλληλα προσαρμόζονται οι παραγωγοί προϊόντων και υπηρεσιών προκειμένου να ανταποκριθούν στην αυξανόμενη ζήτηση.


Η παραγωγή νέων μορφών ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, η διάθεση συσκευών που εξοικονομούν ενέργεια, και γενικότερα νέων προϊόντων που προκαλούν λιγότερη επιβάρυνση στο περιβάλλον, αρχίζει να αναπτύσσεται με γρήγορους ρυθμούς παγκοσμίως, ενώ βελτιώνεται και η σχετική τεχνολογία, ως αποτέλεσμα προσανατολισμένης έρευνας προς την κατεύθυνση της επονομαζόμενης «πράσινης ανάπτυξης».


Είναι όμως αρκετά όλα τα παραπάνω για να αλλάξει πραγματικά το πρότυπο της ανάπτυξης στον σημερινό κόσμο; Μήπως πρόκειται για συγκυριακό φαινόμενο που είναι απλώς αποτέλεσμα της οικονομικής κρίσης και του περιορισμού των διαθέσιμων μέσων από το μεγαλύτερο μέρος των πολιτών καταναλωτών;


Η πραγματικότητα διαμορφώνει προφανώς τις συνειδήσεις των ανθρώπων, αλλά και οι συνειδήσεις των ανθρώπων διαμορφώνουν μια νέα πραγματικότητα, που μπορεί να είναι πολύ διαφορετική από την προηγούμενη. Σίγουρα αυτό δεν γίνεται με επαναστατικό τρόπο αλλά πολύ αργά και σταδιακά. Βεβαίως, η «ιδεολογία» δεν είναι άμοιρη μιας τέτοιας εξέλιξης. Η διάδοση δηλ. των ιδεών της βιώσιμης/διατηρήσιμης ανάπτυξης στους πολίτες με στόχο τον περιορισμό της σπατάλης πολύτιμων πόρων, με χρήση νέων τεχνολογιών και μεγαλύτερη αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και κυρίως την υιοθέτηση «λιτότητας» στην κατανάλωση και στον τρόπο ζωής, μπορεί να αποτελέσει σημαντικό παράγοντα δομικής και όχι απλώς συγκυριακής αλλαγής. Για τον λόγο αυτόν τα οικολογικά κινήματα σε κάθε χώρα, τα οποία διαδίδουν παρόμοιες ιδέες και διακηρύσσουν πολιτικές βιώσιμης ανάπτυξης έχουν έναν πολύ σημαντικό ρόλο στην προσπάθεια αλλαγής των συνειδήσεων των πολιτών προς μια τέτοια κατεύθυνση.


Αν, όπως φαίνεται, η οικονομική κρίση περιορίζοντας τα διαθέσιμα μέσα για κατανάλωση, μαζί με τη διάδοση οικολογικών ιδεών από τα οικολογικά κινήματα, ωθήσουν ένα σημαντικό μέρος πολιτών στις ανεπτυγμένες και στις αναπτυσσόμενες χώρες να υιοθετήσουν περισσότερο «οικολογικές» συμπεριφορές, συμβάλλοντας έτσι στη δημιουργία ενός νέου πρότυπου ανάπτυξης, τότε η σημερινή εξαιρετικά δύσκολη περίοδος μπορεί να αποτελέσει μια σημαντική ευκαιρία για τη μεγάλη αλλαγή σ' ολόκληρο τον κόσμο και κυρίως για την επιβίωση των μελλοντικών γενεών.

[Του ΝΑΠΟΛΕΟΝΤΟΣ ΜΑΡΑΒΕΓΙΑ Καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 27-06-2010]