Τρίτη, 14 Σεπτεμβρίου 2010

Αισθητική αγωγή και η αντι-αισθητική σχολική πραγματικότητα

Το σχολείο πρέπει να μαθαίνει στα παιδιά πώς να είναι δημιουργικά
Η 27η Νοεμβρίου έχει ανακηρυχθεί Παγκόσμια Ημέρα για το Θέατρο στην Εκπαίδευση. Στις ΗΠΑ και σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες το θέατρο αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του εκπαιδευτικού συστήματος. Στην Ελλάδα, φυσικά, βρίσκεται σε εμβρυακό στάδιο και στην καλύτερη περίπτωση επαφίεται στον πατριωτισμό των δασκάλων.


Το σχολείο πρέπει να μαθαίνει στα παιδιά πώς να είναι δημιουργικά
Αν παίζαμε βελάκια και απέναντι στον τοίχο μας περίμεναν οι ομόκεντροι κύκλοι με τους στόχους που πρέπει να υπηρετεί η σύγχρονη Παιδεία, ποιος θα ήταν άραγε ο απόλυτος στόχος; Σε μια εποχή διαρκώς μεταβαλλόμενων συνθηκών και πρωτόγνωρων φαινομένων στην παγκόσμια κοινότητα, την οικονομική και κοινωνική της διάσταση, τι πρέπει να μάθουν τελικά τα παιδιά; Η απάντηση ηχεί ίσως ανατρεπτική: πώς να είναι δημιουργικά. Πώς δηλαδή να συνδυάζουν γνώσεις και εμπειρίες ώστε να οδηγούνται σε νέες, μοναδικές λύσεις, έχοντας την ικανότητα να επιλέξουν στο τέλος την πλέον αποτελεσματική. Αυτό, όπως, προϋποθέτει ένα εκπαιδευτικό σύστημα που δίνει σημασία στη διαδικασία της μάθησης και όχι στη συσσώρευση γνώσεων, που είναι ανοιχτή σε πολλαπλές απαντήσεις και αποστρέφεται τις αυθεντίες.


Σχολείο και οικογενειακό περιβάλλον επιβάλλουν γνώσεις αποστειρωμένες
Παρότι τα αποτελέσματα των τεστ ευφυΐας (IQ) μαρτυρούν αύξηση του μέσου όρου κατά δέκα μονάδες από γενιά σε γενιά, δεν ισχύει το ίδιο για τα αποτελέσματα των τεστ που αξιολογούν τη δημιουργικότητα των παιδιών. Ενώ μέχρι το 1990 οι δείκτες τους ακολουθούσαν επίσης ανοδική πορεία, έκτοτε σημειώνεται σημαντική ολίσθηση. Και δεν είναι μόνο η τηλεόραση υπεύθυνη γι’ αυτή την αντιστροφή. Είναι κυρίως το οικογενειακό περιβάλλον και το σχολείο που επιβάλλουν γνώσεις αποστειρωμένες, χωρίς να αφήνουν χώρο και χρόνο στη δημιουργικότητα των παιδιών. Αξίζει να αναλογιστεί κανείς ότι τα παιδιά προσχολικής ηλικίας υποβάλλουν 100 ερωτήματα ημερησίως στους γονείς τους, καθώς επεξεργάζονται τα ερεθίσματα που δέχονται. Όμως, συν τω χρόνω, τα ερωτήματα φθίνουν, όχι γιατί καταλαγιάζει το ενδιαφέρον τους, αλλά γιατί καταποντίζεται με τις μονολεκτικές απαντήσεις που λαμβάνουν από τους ενήλικους.


Η γνώση γεννιέται μέσα από την ανακάλυψη
Η γνώση γεννιέται μέσα από την ανακάλυψη και την επ-ανακάλυψη. Μέσα από την ακούραστη, υπομονετική, συνεχή ελπιδοφόρα συλλογική διερεύνηση του κόσμου. Αν θέλουμε να εμπνέουμε τα παιδιά και τους νέους να είναι δημιουργικοί, δεν μπορούμε πλέον να εξακολουθούμε να εφαρμόζουμε ένα μοντέλο «τραπεζικής εκπαίδευσης», σύμφωνα με το οποίο ο δάσκαλος είναι ο «καταθέτης» και ο μαθητής ο «άβουλος αποδέκτης», είχε πει ο βραζιλιάνος εκπαιδευτικός Paulo Freire.


Σχολείο και αισθητική αγωγή
Το μεγάλο στοίχημα της σύγχρονης παιδείας δεν είναι τόσο η διδακτέα ύλη, αλλά ο τρόπος διδασκαλίας, έτσι ώστε να πάψει το σχολείο να αποτελεί το καταναγκαστικό «επάγγελμα» των παιδιών και να γίνει, επιτέλους, ένας χώρος ελευθερίας και δημιουργίας. Το θέατρο, για παράδειγμα τα στοιχεία θεατρολογίας που διδάσκονται ως μάθημα επιλογής στην Α΄ Λυκείου, θα μπορούσαν να είναι ένα ανεκτίμητο εργαλείο για τη διδασκαλία των μαθημάτων με ένα τέτοιο πνεύμα. Τα παιδιά με τον τρόπο αυτό μπορούν να προσεγγίζουν τη γνώση εξασκώντας παράλληλα τη φαντασία και την ευρηματικότητά τους.