Τετάρτη, 15 Σεπτεμβρίου 2010

ΕΠΙΚΛΗΣΗ ΣΤΗ ΛΟΓΙΚΗ: Θεωρία και άσκηση για τα τεκμήρια

Τεκμήρια είναι ο ένας από τους δύο τρόπους με τους οποίους κάνουμε ΕΠΙΚΛΗΣΗ στη λογική του δέκτη, για να τον πείσουμε να δεχθεί τις απόψεις μας ή να ασπαστεί τη δική μας «αλήθεια». Πιο συγκεκριμένα τεκμήρια είναι τα πραγματικά στοιχεία που χρησιμοποιούμε για να αποδείξουμε κάτι. Ως τεκμήρια συνήθως χρησιμοποιούνται: παραδείγματα, αλήθειες, γεγονότα, επίκαιρες πληροφορίες, μαρτυρίες ή περιστατικά (ιστορικά στοιχεία) αυθεντίες, στατιστικά στοιχεία, αποτελέσματα ερευνών κλπ)

ΣΗΜΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΝ (βλέπε θεωρία και ασκήσεις στο σχολικό βιβλίο σελ. 20): η ευκολία με την οποία μπορούν να μας παραπλανήσουν τα συλλογιστικά σχήματα μας υποχρεώνει να απαιτούμε από το συνομιλητή μας ή το συγγραφέα να τεκμηριώνει τις απόψεις του βασιζόμενος σε επεξεργασμένα στοιχεία (επιστημονικά, στατιστικά κλπ.)


Πώς αξιολογούμε τα τεκμήρια σ’ ένα κείμενο: για να αξιολογήσουμε τα τεκμήρια που υπάρχουν σ’ ένα κείμενο, ελέγχουμε:
I. αν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, αν δηλαδή τα τεκμήρια είναι αυθεντικά ή παραποιημένα
II. αν προκύπτουν από άρτια επιστημονικά δεδομένα τα οποία, μάλιστα, προέρχονται από επίσημους και αναγνωρισμένους φορείς
III. αν αξιοποιούνται με τρόπο έγκυρο ή παραπλανητικό και αν άμεσα αναφέρονται στο προς απόδειξη θέμα ή αν είναι άσχετα με αυτό
IV. Επίσης, ελέγχουμε αν βασίζονται σε σαφή στοιχεία και όχι σε εικασίες


ΕΡΩΤΗΣΗ και μορφή υποδειγματικής απάντησης: Η ερώτηση που μπαίνει στις πανελλαδικές εξετάσεις έχει συνήθως την παρακάτω μορφή: Να διακρίνετε και να αξιολογήσετε τα τεκμήρια που χρησιμοποιούνται στο παρακάτω απόσπασμα. Η απάντησή μας πρέπει να περιλαμβάνει τα παρακάτω στοιχεία:
o την άποψη/ θέση που υποστηρίζει ο συγγραφέας
o το είδος του τεκμηρίου που χρησιμοποιεί (π.χ. αποτελέσματα πειραμάτων και ερευνών)
o την αξιολόγηση του συγκεκριμένου τεκμηρίου και το συμπέρασμά μας


Κείμενο για (εξ)άσκηση: Μικρό εγκώμιο στην αποτυχία
Να διακρίνετε και να αξιολογήσετε τα τεκμήρια που χρησιμοποιούνται στο παρακάτω απόσπασμα:



    Κακώς έχουμε αναλυθεί σε κοπετούς για τους υποψηφίους που «πάτωσαν» κάτω από τη βάση του 10, ο πολιτισμός μας επιβραβεύει την αποτυχία. Έτσι δεν είναι; Υποθέτω έχετε δει εκείνη τη διαφήμιση τράπεζας με το συνταξιούχο καθηγητή που μπαίνει σ’ ένα χλιδάτο ξενοδοχείο με κάτοχο κάποιο Λαμπρόπουλο. «Είχα ένα μαθητή Λαμπρόπουλο…» Αλλά αυτό αποκλείεται να είναι δημιούργημα του ανεπρόκοπου μαθητή του. «Κύριε καθηγητά», λέει ενθουσιασμένος ο μαθητής. «Λαμπρόπουλε, εσύ;» απαντά γεμάτος απορία κι έκπληξη ο καθηγητής βλέποντας μπροστά του τον «κουμπούρα» μαθητή, που ενδεχομένως να τον άφησε αρκετές φορές ανεξεταστέο, να είναι τώρα ένας λαμπρός κι επιτυχημένος επαγγελματίας…. Το ρεζουμέ της ιστορίας των λίγων δευτερολέπτων είναι, βεβαίως, ότι οι τράπεζες πιστεύουν τους ανθρώπους που δεν πιστεύει το σχολικό σύστημα αξιολόγησης και μετατρέπουν –με δάνεια φυσικά- την αποτυχία σε επιτυχία.
    Θεωρητικά λοιπόν, όλη η δακρύβρεχτη φλυαρία για την αποτυχία του εκπαιδευτικού συστήματος που αποτυπώνεται στους 39.000 υποψηφίους με επιδόσεις από 0 έως 9,9, όλες οι απαξιωτικές αναφορές στους άνευ προσόντων «κουμπούρες» είναι καραμπινάτες βλακείες. Για τους 39.000 αποτυχημένους του 2006 ένα τραπεζικό δάνειο με ευνοϊκό επιτόκιο θα αποκαταστήσει τη βαθμολογική υστέρηση, το έλλειμμα γνώσης θα γίνει πλεόνασμα χρήματος, οι κουμπούρες θα μετατραπούν σε δαιμόνιους επιχειρηματίες, οι ειδεχθείς βάτραχοι θα μεταμορφωθούν σε λαμπερά βασιλόπουλα, χάρη στο φιλί της πριγκίπισσας- τράπεζας…
    Η πρόθεσή μου είναι απλώς να συνθέσω ένα μικρό, χαμηλόφωνο εγκώμιο στην αποτυχία. Όχι για να παρηγορήσω τους «αποτυχημένους» του εκπαιδευτικού Καιάδα. Δεν υπάρχει λόγος. Από πότε άλλωστε το «10» έγινε η διαχωριστική γραμμή του κόσμου μας; Έχουμε ένα σωρό άλλα σύνορα που καταργούν και υπερβαίνουν αυτό τον αμφίβολο διαχωρισμό ανάμεσα στους επιτυχημένους και τους αποτυχημένους. Οι άνθρωποι μπορεί να είναι πλούσιοι, μεσαίοι ή φτωχοί. Είναι εργαζόμενοι, άνεργοι ή «εξ οφίτσιο» αργόσχολοι. Είναι ιδιοκτήτες ή προλετάριοι. Έχουμε τόσες διαχωριστικές γραμμές, τόσους τρόπους να αποτυπώσουμε το ταξικό ιχνογράφημα της κοινωνίας που δεν αντιλαμβάνομαι γιατί πρέπει να χωριστούμε στους «άνω του 10» και στους «κάτω του 10». Πολύ περισσότερο όταν πρόκειται για εφήβους. Κι ακόμη περισσότερο όταν οι επιτιμητές και κριτές τους ομολογούν ότι η αποτυχία δεν είναι δική τους, αλλά του εκπαιδευτικού συστήματος. Συμφωνώ και επαυξάνω. Και θα έλεγα επιπλέον ότι ο μέσος φορολογούμενος γονεύς δικαιούται, ανάλογα με το βαθμό «αποτυχίας» του γόνου του, να ζητήσει τα λεφτά που κατέβαλε για 13 χρόνια εκπαίδευσης. Το κράτος, πριν βουτήξει στα βαθιά νερά της μεταρρυθμιστικής αβελτηρίας, και εφόσον ομολογεί ότι με τη βαθμολόγηση των μαθητών βαθμολογείται το ίδιο και οι εκπαιδευτικές του πολιτικές, ας κάνει το λογαριασμό κι ας δώσει στους φορολογούμενους πίσω όσα τους πήρε. Αυτό είναι τουλάχιστον μια τίμια συναλλαγή. Και τότε θα δικαιούται να απαγορεύσει την είσοδο των «αποτυχημένων» στις πλεονάζουσες θέσεις ΑΕΙ και ΤΕΙ.
    Αλλά επειδή το κράτος και οι πολιτικοί μας, όταν η κουβέντα φτάνει στα φράγκα, θυμούνται ότι «πολιτική είναι η τέχνη του εφικτού», υπάρχει η άλλη λύση. Να αποδεσμεύσουν την εκπαίδευση από το βραχνά της επίδοσης, το σχολείο από τη λογική του ανταγωνισμού και της επιβράβευσης και τους εκπαιδευόμενους από τη ρετσινιά του «αποτυχημένου». Οι Λατίνοι έλεγαν homo educandus, ο άνθρωπος πρέπει να μορφώνεται (και όχι να παραμορφώνεται) και εννοούσαν αυτό που μερικοί χρυσοπληρωμένοι τεχνοκράτες αποκαλούν σήμερα «διά βίου εκπαίδευση». Αλλά οι Λατίνοι όπως και οι Έλληνες κυριολεκτούσαν, αντιλαμβάνονταν τη γνώση σαν ένα ανοικτό, απεριόριστο σύμπαν, όχι σαν ένα κλειστό σύστημα, οργανωμένο σε ερωταπαντήσεις multiple choice πληροφοριών, που βαθμολογείται ανά πάσα στιγμή στην κλίμακα 0-20 και αποκλείει από την επόμενη βαθμίδα γνώσης τους «αποτυχημένους».
    Άλλωστε –και επανέρχομαι στο αρχικό μου επιχείρημα– ζούμε σ’ έναν οικονομικό πολιτισμό που επιβραβεύει ποικιλοτρόπως την «αποτυχία». Παρακολουθείτε μουντιάλ; Προφανώς! Ζητήστε, λοιπόν, τα βιογραφικά όλων των αστέρων του γηπέδου που τα συμβόλαιά τους ξεπερνούν σε αξία το ετήσιο ΑΕΠ της Ελλάδας. Ψάξτε τις σχολικές και σπουδαστικές τους επιδόσεις και θα διαπιστώσετε ότι αυτή η λαμπερή ομάδα των χρυσοπληρωμένων, επιτυχημένων μπαλαδόρων είναι στην πλειοψηφία τους μια δράκα αποτυχημένων αποφοίτων της υποχρεωτικής εκπαίδευσης• αν αποφοίτησαν, βέβαια, ποτέ. Έπειτα, ρίξτε μια ματιά στα ανορεξικά ή πληθωρικά κορμιά της πασαρέλας που η μόνη τους δεξιότητα είναι να ντύνονται και να γδύνονται και θα διαπιστώσετε ότι, παρότι η καλύτερη επίδοση που είχαν ποτέ ήταν η νίκη τους σε κάποια καλλιστεία, έχουν ετήσιο εισόδημα ίσο με τις ισόβιες αποδοχές του σημαντικότερου πρύτανη ευρωπαϊκού πανεπιστημίου. Υπάρχουν, βεβαίως, και τα πολύ δημοφιλέστερα παραδείγματα για την αναξιοπιστία των συστημάτων σχολικής αξιολόγησης• όπως οι κακές επιδόσεις του Αϊνστάιν στο σχολείο, η δυσλεξία του Δημοσθένη, η έμμονη ετεροαπασχόληση του θεολόγου Δαρβίνου, η απόλυτη ανέχεια του Βαν Γκονγκ…. Αν όλοι αυτοί, ως έφηβοι, αξιολογούνταν από το άκαμπτο βαθμοθηρικό μας σύστημα, το πιθανότερο είναι ότι θα κοσμούσαν τις στατιστικές της αποτυχίας

[Χρονογράφημα από τον ημερήσιο τύπο, ειδικά διασκευασμένο για την άσκηση]