Κυριακή, 12 Δεκεμβρίου 2010

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ: Στόχοι Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης


Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Στόχοι της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης
      Η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση γεννήθηκε από την αναγκαιότητα να αντιμετωπιστεί η οικολογική κρίση. Περιβαλλοντική Εκπαίδευση είναι η διαδικασία η οποία «θα βοηθήσει τους πολίτες να αποκτήσουν γνώση του περιβάλλοντος και, πάνω από όλα, να γίνουν ικανοί και αποφασισμένοι, να έχουν διάθεση να εργαστούν, ατομικά και συλλογικά, για την επίτευξη και τη διατήρηση μιας δυναμικής ισορροπίας μεταξύ της ποιότητας της ζωής και της ποιότητας της ζωής και της ποιότητας του περιβάλλοντος….
Η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση είναι μια πολυδύναμη και πολυδιάστατη διαδικασία και χαρακτηρίζεται από ένα σύνολο επιμέρους στόχων, οι οποίοι κινούνται σε διαφορετικά αλλά δυναμικά αλληλοσχετιζόμενα επίπεδα, για την κατάκτηση του κεντρικού της σκοπού.
      Στοχεύει να οδηγήσει τα άτομα και τις κοινωνικές ομάδες στη διαμόρφωση μιας σφαιρικής αντίληψης του περιβάλλοντος, δηλαδή στη σύλληψη του περιβάλλοντος ως δυναμικού πλέγματος φυσικών και κοινωνικοπολιτισμικών συστημάτων, στην κατανόηση ότι η δράση φυσικών, βιολογικών και πολιτισμικών παραγόντων και η αλληλεξάρτησή τους μέσα στο χώρο και στο χρόνο διαμορφώνουν το ολικό περιβάλλον του ανθρώπου. Μια τέτοιου είδους αντίληψη του περιβάλλοντος μπορεί, κατά συνέπεια, να οδηγήσει στην κατανόηση του είδους των σχέσεων που συνδέουν τον άνθρωπο με το περιβάλλον. Η κατανόηση αυτή είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την ορθή και συνετή διαχείριση των φυσικών πόρων, προκειμένου να ικανοποιηθούν οι υλικές και πολιτισμικές ανάγκες των σύγχρονων αλλά και των επόμενων γενεών.
      Ταυτόχρονα, έχει ως στόχο να οδηγήσει τα άτομα και τις κοινωνικές ομάδες στην κατανόηση των οικολογικών και πολιτικών αλληλεξαρτήσεων σε πλανητικό επίπεδο, όπου οι αποφάσεις που παίρνονται σε κάποια περιοχή της Γης έχουν συχνά επιπτώσεις πλανητικής εμβέλειας. Η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση οφείλει να παίξει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση ισχυρού αισθήματος ευθύνης και αλληλεγγύης μεταξύ των ατόμων και των λαών όλου του κόσμου στην προοπτική της εγκαθίδρυσης μιας νέας διεθνούς τάξης πραγμάτων, η οποία θα διασφαλίζει την ποιότητα του περιβάλλοντος και την ποιότητα της ζωής.
       Επίσης, στοχεύει να οδηγήσει στη γνώση των περιβαλλοντικών προβλημάτων και την κατανόηση της πολύπλοκης και πολυδιάστατης φύσης τους. Τα περιβαλλοντικά προβλήματα είναι το αποτέλεσμα αλυσιδωτών διαταραχών που προκαλούνται από οικολογικές λειτουργίες. Όμως, η αναγνώριση και διασαφήνιση των προβλημάτων μόνο σε επιστημονικό επίπεδο δεν αρκούν. Όπως δεν αρκούν για τη λύση τους οι διορθωτικού τύπου παρεμβάσεις μέσω της υπάρχουσας τεχνολογίας. Είναι απαραίτητη η κατανόηση των βαθύτερων αιτίων που τα προκαλούν, τα οποία είναι κοινωνικά, οικονομικά, πολιτικά και πολιτισμικά. Απαιτείται η αναζήτηση όλων αυτών των αιτίων, άμεσων και έμμεσων, ώστε να συγκροτηθεί και να αναλυθεί κριτικά η αιτιατή αλυσίδα που οδηγεί στην εμφάνιση τέτοιων προβλημάτων. Μέσα από μια τέτοια διαδικασία μπορεί κανείς ν’ αποκαλύψει όλα τα δίκτυα αλληλεπίδρασης μεταξύ πολλών και διαφορετικών αιτίων και μεταξύ των αιτίων και των προβλημάτων. Απαιτείται η διερεύνηση του ρόλου που διαδραματίζουν κάποιες αξίες που χαρακτηρίζουν τις σύγχρονες κοινωνίες, κάποιες οικονομικές και τεχνολογικές επιλογές, οι τρόποι ζωής και κατανάλωσης στην υποβάθμιση ή τη βελτίωση του περιβάλλοντος. Η προσέγγιση αυτή των ζητημάτων είναι θεμελιώδης για τη συνειδητοποίηση των περιβαλλοντικών προβλημάτων και για τη διερεύνηση τρόπων επίλυσής τους. Και η πλήρης συνειδητοποίηση των περιβαλλοντικών προβλημάτων ως προβλημάτων που απορρέουν από την αλληλεπίδραση οικολογικών λειτουργιών και κοινωνικών και οικονομικών επιλογών προσδίδει στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση τις σωστές της διαστάσεις.
       Πέραν όμως της γνώσης και της συνειδητοποίησης περιβαλλοντικών προβλημάτων, η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση στοχεύει ιδιαίτερα στη διαφοροποίηση των στάσεων και των συμπεριφορών των ατόμων και των κοινωνικών ομάδων απέναντι στο περιβάλλον. Η διαφοροποίηση όμως σ’ αυτό το επίπεδο προϋποθέτει αναγκαστικά την καλλιέργεια νέων ηθικών, οικονομικών και αισθητικών αξιών, οι οποίες θα ευνοήσουν την υιοθέτηση συμπεριφορών σύμφωνων με ένα νέο περιβαλλοντικό ήθος. Ως εκ τούτου, βασικός άξονας της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης είναι η συνειδητοποίηση στο επίπεδο των αξιών. Η διασαφήνιση των αξιών που στηρίζουν τις υπάρχουσες συμπεριφορές και επιλογές είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την πλήρη κατανόηση του περιβαλλοντικού ζητήματος και την αμφισβήτηση των επιλογών που εμφανώς οδηγούν σε περιβαλλοντικά αδιέξοδα.
       Τέλος, η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση οφείλει να οδηγήσει στην ανάπτυξη των απαραίτητων ικανοτήτων που πρέπει να έχουν τα άτομα και οι κοινωνικές ομάδες ώστε να είναι σε θέση να συμβάλλουν στην επίλυση των περιβαλλοντικών προβλημάτων. Οι ικανότητες ξεπερνούν την απλή γνώση των φαινομένων και δεν αφορούν στο χειρισμό τεχνικών θεμάτων που σχετίζονται με τη λύση των περιβαλλοντικών προβλημάτων. Είναι οι ικανότητες για διερεύνηση, διάγνωση των προβλημάτων, για θεώρηση και σύνθεση των διαφορετικών παραγόντων που παρεμβαίνουν στην εμφάνιση ενός προβλήματος, για συστηματική προσέγγιση των φαινομένων, για αντίληψη της πραγματικότητας ως ενιαίου συστήματος, ικανότητες κριτικής ανάλυσης των καταστάσεων, διασαφήνισης αξιών που στηρίζουν και ευνοούν τις αποφάσεις και τις επιλογές στο κοινωνικό, το πολιτικό και το οικονομικό πεδίο, για εκτίμηση και αξιολόγηση των λύσεων που προτείνονται.
[απόσπασμα από το βιβλίο της ΕΥΓΕΝΙΑΣ ΦΛΟΓΑΪΤΗ Περιβαλλοντική Εκπαίδευση, διασκευασμένο ως ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΚΦΡΑΣΗ Έκθεση για όλες της τάξης του Λυκείου του Σπ. Κούτρα σελ.309 ]


Θέματα εξέτασης/ Ασκήσεις
1. Να ενημερώσεις την τάξη σου για το περιεχόμενο του κειμένου με γραπτή περίληψη (110-120 λέξεις)
2. Τι δηλώνουν οι διαρθρωτικές λέξεις της 3ης παραγράφου;
3. άμεσος και έμμεσος: να χρησιμοποιήσεις αυτές τις λέξεις σε προτάσεις, έτσι ώστε να φαίνεται με σαφήνεια η διαφορά στη σημασία τους.
4. α] Με ποιον τρόπο αναπτύσσεται η 3η παράγραφος του κειμένου; Με ποιον από τους τρόπους πειθούς ταιριάζει αυτός ο τρόπος ανάπτυξης; 5 Μονάδες
β] Να βρείτε και να αξιολογήσετε τον τρόπο πειθούς που αξιοποιεί ο συγγραφέας στην τελευταία παράγραφο του κειμένου. 5 Μονάδες


5. ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Με αφορμή ένα καταστροφικό για τη φύση συμβάν, π.χ. μεγάλες πυρκαγιές που αποτεφρώνουν τεράστιες εκτάσεις δασών ή τη διαρροή μεγάλης ποσότητας πετρελαίου στη θάλασσα ή κάτι άλλο, να γράψεις ένα άρθρο για τη σχολική εφημερίδα, στο οποίο, αφού πρώτα κάνεις μια σύντομη αναφορά στις επιπτώσεις που έχουν παρόμοια γεγονότα στην ποιότητα της ζωής του σύγχρονου ανθρώπου, ν’ αναπτύξεις τις πρωτοβουλίες που θα μπορούσαν ν’ αναλάβουν οι μαθητικές κοινότητες στα πλαίσια της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης για το γενικότερο θέμα των δικαιωμάτων 3ης γενιάς. (400-500 λέξεων – 40 Μονάδες)


ΣΤΟΙΧΕΙΑ για τις απαντήσεις
1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ: Θέμα του κειμένου είναι οι στόχοι της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Αρχικά η συγγραφέας ορίζοντας την έννοια της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης προσδιορίζει γενικά τον κεντρικό σκοπό της. Στη συνέχεια αναφέρεται αναλυτικά στους επιμέρους στόχους της. Οι στόχοι αυτοί είναι η κατανόηση των σχέσεων που συνδέουν τον άνθρωπο με το περιβάλλον, η διαμόρφωση αισθήματος ευθύνης και αλληλεγγύης όλων των ανθρώπων για την προστασία του, η βαθιά γνώση των περιβαλλοντικών προβλημάτων και των αιτίων που τα προκαλούν, η καλλιέργεια νέων ηθικών, οικονομικών και αισθητικών αξιών και, τέλος, η ανάπτυξη πνευματικών ικανοτήτων για τη λύση των περιβαλλοντικών προβλημάτων.
2. Τρόπος ανάπτυξης 3ης παραγράφου: η 3η παράγραφος αναπτύσσεται με αίτια και αποτελέσματα. ΑΙΤΙΟ είναι η διαμόρφωση μιας σφαιρικής αντίληψης του περιβάλλοντος και ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ οι συνέπειες από τη διαμόρφωση τέτοιας αντίληψης. Αυτός ο τρόπος ανάπτυξης ταιριάζει με την επίκληση στη λογική, γιατί πρόκειται για ανάπτυξη επιχειρηματολογίας, για την τεκμηρίωση μιας θέσης.
3. Διαρθρωτικές λέξεις 3ης παραγράφου: (= α στερητικό + επιτρέπω): δηλαδή= επεξήγηση, κατά συνέπεια= συμπέρασμα, αποτέλεσμα, προκειμένου να= σκοπό
4. άμεσος (= χωρίς μεσολάβηση ή παρέμβαση άλλου) – έμμεσος (=): Θα προτιμούσα να τον συναντήσω και να έχω μιαν άμεση επικοινωνία μαζί του – Στην αρχαία Αθήνα το πολίτευμα ήταν άμεση δημοκρατία, γιατί οι αποφάσεις λαμβάνονταν απευθείας από το σώμα των πολιτών, χωρίς τη μεσολάβηση αντιπροσώπων (κατ’ αντιδιαστολή με το σημερινό πολίτευμα της κοινοβουλευτική δημοκρατίας που είναι έμμεση δημοκρατία) - Όσα είπε πριν από λίγες μέρες ο καθηγητής μας για την καθημερινή μελέτη ήταν έμμεση προειδοποίηση για το διαγώνισμα που μας έβαλε.
5. άμεσα (= απευθείας χωρίς τη μεσολάβηση προσώπου) # έμμεσα, ενώ το αμέσως σημαίνει χωρίς καθυστέρηση, τώρα: Με ημίμετρα και παρακλήσεις δεν λύνεται το θέμα, πρέπει να τεθεί άμεσα (=απευθείας) στους υπευθύνους και μάλιστα το ταχύτερο δυνατό. Πρέπει να του μιλήσεις αμέσως (= τώρα) για να μη χαθεί πολύτιμος χρόνος.


6. ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Nα γράψεις ένα άρθρο για τη σχολική εφημερίδα, στο οποίο, αφού πρώτα κάνεις μια σύντομη αναφορά στις επιπτώσεις που έχουν παρόμοια γεγονότα στην ποιότητα της ζωής του σύγχρονου ανθρώπου, ν’ αναπτύξεις τις πρωτοβουλίες που θα μπορούσαν ν’ αναλάβουν οι μαθητικές κοινότητες στα πλαίσια της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης για το γενικότερο θέμα των δικαιωμάτων 3ης γενιάς (περιβάλλον και ποιότητα ζωής). (400-500 λέξεων – 40 Μονάδες)


Τίτλος άρθρου: ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: το όπλο των μαθητών στον αγώνα για το περιβάλλον
      Τα τελευταία χρόνια, πολύ συχνά απασχολούν την ανθρωπότητα θέματα σχετικά με το περιβάλλον και συγκεκριμένα με εκτεταμένες περιβαλλοντικές καταστροφές. Ιδιαίτερα έντονα είναι τα προβλήματα που δημιουργούν φαινόμενα όπως πυρκαγιές, πετρελαιοκηλίδες, τυφώνες κλπ., τόσο για το περιβάλλον όσο και για τις ανθρώπινες κοινωνίες που αυτά πλήττουν. Συγκεκριμένα, οι επιπτώσεις μπορεί να είναι μικρής σημασίας αλλά και εξαιρετικά σοβαρές και βέβαια ποτέ αμελητέες. Άνθρωποι που έχουν πληγεί, μπορεί να χάσουν τις περιουσίες τους, τα σπίτια τους, μερικές φορές μάλιστα να τραυματιστούν ή να χάσουν και τη ζωή τους. Η τοπική οικονομία μπορεί να καταρρεύσει και τα κοινωνικά προβλήματα που προκύπτουν είναι μεγάλα. Η συχνή λοιπόν εμφάνιση τέτοιων φαινομένων απαιτεί την εύρεση τρόπων αντιμετώπισης. Ιδιαίτερο ρόλο σ’ αυτή την προσπάθεια μπορούν να παίξουν οι μαθητικές κοινότητες στα πλαίσια της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.
      Με τα προγράμματα της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, ειδικά σήμερα που ο σχεδιασμός τους προβλέπει ανάπτυξη δράσεων για την υλοποίηση της αειφορίας στην εκπαίδευση, οι μαθητές έχουν τη δυνατότητα να εμβαθύνουν σε θέματα που αφορούν το περιβάλλον και φυσικά να αποκτούν καινούργιες γνώσεις ώστε να συμμετέχουν ενεργά στην προστασία του. Το έντονο ενδιαφέρον που έχει εκδηλωθεί όσον αφορά στα δικαιώματα τρίτης γενιάς, καθιστά το ρόλο της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης ακόμα σημαντικότερο. Τα δικαιώματα τρίτης γενιάς έρχονται σε αντιδιαστολή με τη δραματική κατάσταση του περιβάλλοντος, καθώς αντικατοπτρίζουν την επιθυμία του ανθρώπου για την επαναφορά της φύσης στην πρωταρχική, υγιή της κατάσταση και το δικαίωμα κάθε ατόμου να ζει και να απολαμβάνει το φυσικό περιβάλλον. Έτσι και οι μαθητές, οι οποίοι έχουν τις ίδιες επιθυμίες, μπορούν να δραστηριοποιηθούν μέσω της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης για να πετύχουν αυτό το σκοπό.
      Η ανάληψη πρωτοβουλιών είναι ένα βασικό βήμα. Οι μαθητικές κοινότητες μπορούν σε συνεργασία με περιβαλλοντικές οργανώσεις και τοπικούς φορείς, να επιδιώξουν τη βελτίωση του τόπου τους. Με δενδροφυτεύσεις, εργασίες για τη δημιουργία πάρκων και χώρων πρασίνου κάθε κοινότητα μπορεί να παρέμβει δημιουργικά στο τοπικό περιβάλλον. Επιπλέον, οι μαθητές μπορούν να επιδιώξουν την ενημέρωση των πολιτών, με τη διανομή ενημερωτικών φυλλαδίων που οι ίδιοι θα επιμεληθούν, αλλά και με τη δημιουργία κάποιας θεματικής ιστοσελίδας στο διαδίκτυο. Η γνώση είναι το θεμέλιο για την επιτυχία τέτοιου είδους ενεργειών και συνεπώς πρέπει να υπάρχει ενημέρωση. Επιπλέον, σκόπιμο θα ήταν οι μαθητικές κοινότητες να προωθήσουν συλλογικά κάποια αιτήματα τους, σχετικά με το περιβάλλον στους αντίστοιχους κρατικούς φορείς, διότι η δραστηριοποίησή τους μπορεί να συντελέσει στην ενεργοποίηση και κινητοποίηση περισσότερων πολιτών.
      Συμπερασματικά, οι φυσικές καταστροφές είναι τις περισσότερες φορές απρόβλεπτες και γι’ αυτό δύσκολο να αναχαιτιστούν. Η ενημέρωση των πολιτών είναι το σημαντικότερο βήμα για την καλύτερη αντιμετώπιση τέτοιων φαινομένων και με αυτή μπορεί να γίνει η αρχή για την ενεργή συμμετοχή του ατόμου σε πρωτοβουλίες σχετικές με το περιβάλλον και την ποιότητα της ζωής. Ιδιαίτερα κρίσιμη είναι η συμμετοχή των μαθητών σ’ όλη αυτή τη διαδικασία, καθώς είναι συνήθως πιο ευαισθητοποιημένοι. Στα πλαίσια, λοιπόν, της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης με τη συλλογική πρωτοπόρα δράση των μαθητών, μπορούν να γίνουν σημαντικά βήματα για την κατάκτηση του τελικού στόχου: ενός κόσμου καλύτερου για όλους. [Π.Α. μαθήτρια Γ2 1ου ΓΕΛ Θεσσαλονίκης]