Πέμπτη, 30 Σεπτεμβρίου 2010

Οι περιπέτειες της λ. Ερμής > ερμηνεία, διερμηνέας, έρμαιο, ερμητικός, ανερμάτιστος, ερμαφρόδιτος…

Περιδιαβάζοντας στα λεξικά Νεοελληνικής Γλώσσας Ιστορίες λέξεων με αρχή μέση και ΓΑΜΑ Λυκείου


Ο Ερμής ήταν ιδιαίτερα αγαπητός από τους αρχαίους Έλληνες και τους Λατίνους (αγγελιαφόρος θεών, ψυχοπομπός, θεός των Γραμμάτων -Λόγιος Ερμής-, θεός του εμπορίου -Κερδώος Ερμής- κ.ά.).
Η ετυμολογία της λέξης προήλθε, πιθανότατα, από το έρμα (που σημαίνει «σωρός λίθων»), επειδή ο σωρός των λίθων που συγκεντρωνόταν πάνω από τους τάφους ήταν συνδεδεμένος με τον Ψυχοπομπό Ερμή.

Η λέξη έρμα (και ο ερματισμός) χρησιμοποιήθηκε και στα καράβια για να δηλώσει το βάρος, που ρυθμίζει την ισορροπία των πλοίων (ιταλ.: zavora > σαβούρα). Απ εδώ και ο ανερμάτιστος άνθρωπος (: ο δίχως ηθικό αντίβαρο)
Ο Ερμής, εκτός των άλλων, επεξηγούσε στους ανθρώπους τη βούληση των θεών, ήταν, δηλαδή ο «εξηγητής» και γι αυτό οι λέξεις: ερμηνεία, ερμηνευτής, διερμηνέας, ερμηνευτικός, ερμηνεύω κ.ά. φέρουν το όνομα του.
Αντίθετα, κατά το Μεσαίωνα συνδυάστηκε με τους Αλχημιστές (Hermetici > Ερμητικοί) και ιδιαίτερα με την τεχνική να σφραγίζουν τα δοχεία τους με αποτέλεσμα η λ. ερμητικός να δηλώνει το «εντελώς κλειστό», το «σφραγισμένο»
Στο θεό Ερμή αποδιδόταν και το έρμαιο: «το δώρο του Ερμή», το «θεόσταλτο», «το απροσδόκητο εύρημα»
Ο Ερμαφρόδιτος ήταν ο μυθικός γιος του Ερμή και της Αφροδίτης (εξ ου και το όνομα του), ο οποίος παρουσίαζε χαρακτηριστικά και των δύο φύλων
Η εμπορικοί δρόμοι των αστικών κέντρων είναι, συνήθως, αφιερωμένοι στο θεό Ερμή, τον Κερδώο Ερμή (οδός Ερμού), ο οποίος ήταν και προστάτης του εμπορίου. Στα Λατινικά o Ερμής «πέρασε» ως Mercurius > ιταλ. mercato, γαλλ: mercenaire, αγγλ.: market

[ΠΗΓΗ: 24grammata.com / από τη ζωή των λέξεων]

Τρίτη, 28 Σεπτεμβρίου 2010

ΠΑΙΔΕΙΑ - ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - ΑΓΩΓΗ: πληροφοριακό υλικό οργανωμένο σε ενότητες και παραγράφους

Ανάπτυξη βασικών ιδεών περί παιδείας (σε παραγράφους με θεματική περίοδο, λεπτομέρειες ανάπτυξης και κατακλείδα)



1. Παιδεία: το σύνολο των διαδικασιών με τις οποίες επιτυγχάνεται η πνευματική, κοινωνική και πολιτική συγκρότηση του ατόμου.
     Η επιστήμη έχει αποδείξει ότι ο άνθρωπος διαμορφώνεται ανάλογα με τις κάθε είδους επιδράσεις που δέχεται από το φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον. Λέγοντας, επομένως, παιδεία δεν εννοούμε μόνο τη συστηματική σχολική παιδεία, αλλά κάθε στιγμή ζωής όπου κάποια πνευματική δύναμη προσφέρει ένα άλλο νόημα σε κάποιον που δεν το κατέχει. Αυτή η δύναμη μπορεί να είναι ο δάσκαλος, ο γονιός, ο φίλος, ο πολιτικός, ο κήρυκας, ο ηθοποιός. Μπορεί όμως να είναι και ένα τραγούδι, μια εικόνα, ένα μνημείο, ο μίσχος ενός άνθους. Και η λεγόμενη αυτοπαιδεία χωράει σ’ αυτόν τον ορισμό. Η παιδεία, λοιπόν, είναι μια αδιάκοπη λειτουργία της ζωής που μας καταλαμβάνει από τη στιγμή που θα γεννηθούμε και μας παρακολουθεί, άλλοτε πιο έντονη, σε ξύπνιο και σε ύπνο, ως την τελευταία μας πνοή [απόσπασμα από ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΛΑΟΥ στους Θεματικούς κύκλους Λυκείου 278]


2. Παιδεία, εκπαίδευση και γλώσσα: έννοιες αλληλένδετες
     Μιλώντας για Παιδεία, φτάνουμε πάντα στην εκπαίδευση, στο οργανωμένο από την Πολιτεία σύστημα παροχής παιδείας στους πολίτες, και στη γλώσσα, στην εθνική γλώσσα, απ’ όπου περνάει κάθε μορφή παιδείας και κάθε σύστημα εκπαίδευσης. Και μπορεί μεν η πνευματική, η νοητική, η συναισθηματική και η αισθητική καλλιέργεια του ανθρώπου, δηλαδή η παιδεία, να είναι γενικότερο προϊόν των ιδανικών, των αντιλήψεων και των αξιών που διέπουν τη ζωή ενός έθνους, ωστόσο η παιδεία εδραιώνεται και οικοδομείται μέσα στο σχολείο, με το εκπαιδευτικό σύστημα –θεσμικό και ανθρώπινο. Έτσι παιδεία και εκπαίδευση, ήτοι Παιδεία (με κεφαλαίο Π), φτάνουν συχνά να συμπίπτουν, μολονότι η έννοια της παιδείας καθεαυτήν είναι πολύ ευρύτερη, ένα διηνεκώς «ζητούμενον», που ουδέποτε –και με το τελειότερο εκπαιδευτικό σύστημα- ταυτίζεται με την πεπερασμένη έννοια της εκπαίδευσης, σχολικής και εξωσχολικής, γενικής και ανώτερης ή ανώτατης. Η παιδεία του ανθρώπου είναι κατεξοχήν έργο ζωής, συνεχίζεται «δια βίου», νοείται δηλαδή πραγματικά ως αειπαιδεία.
     Και από την άλλη μεριά, παιδεία και εκπαίδευση που δεν συλλαμβάνεται και δεν αναπτύσσεται γλωσσικά και μεταγλωσσικά είναι αδιανόητη. Γιατί η παιδεία είναι, με τη σειρά της, προπάντων ζήτημα λόγου και δια-λόγου, ζήτημα λογικής ή νοητικής ανάπτυξης και μαζί ζήτημα έκφρασης του κόσμου των εννοιών και των πραγμάτων –δηλαδή ζήτημα της γλώσσας. Το του Wittgenstein «Ο κόσμος μου είναι η γλώσσα μου» δηλώνει λιτά αυτή τη μεγάλη αλήθεια, αφού όλος ο κόσμος της εξωτερικής και της εσωτερικής μας πραγματικότητας υπάρχει αντικειμενικά, για τον άλλο, μέσα από τη γλωσσική μας έκφραση, όσο και όπως μπορούμε να μιλήσουμε γι’ αυτόν. Να γιατί η γλώσσα θεωρείται, όσο και η ίδια η πρόσβαση στην παιδεία, μέγιστο δημοκρατικό δικαίωμα και ουσιαστική αξία σε μια οργανωμένη κοινωνία…. [απόσπασμα από κείμενο του Γ. Μπαμπινιώτης, που έχει διαμορφωθεί ως Κριτήριο Αξιολόγησης στο βιβλίο ΕΚΦΡΑΣΗ/ έκθεση για όλες τις τάξεις του Λυκείου Σπ. Κούτρα σελ. 383]


3. Σχολική ζωή: μεταρρυθμίσεις επί μεταρρυθμίσεων χωρίς κανένα ουσιαστικό αποτέλεσμα βελτίωσης
     Προτάσεις για μεταρρύθμιση και αλλαγές στην εκπαίδευση είναι πάντα στην ημερήσια διάταξη της επικαιρότητας. Οι αρμόδιοι σχεδιάζουν το σχολείο του μέλλοντος καταθέτοντας προτάσεις για στόχους και προγράμματα σπουδών. Οι προθέσεις είναι αγαθές και οι πόθοι ευσεβείς αλλά με σχέδια προκάτ το τελικό αποτέλεσμα θα είναι μια παραλλαγή από το «ίδιο έργο». Και αυτό γιατί οι μαθητές, οι πιο αρμόδιοι να μιλήσουν για πραγματική αλλαγή, βρίσκονται στο περιθώριο. Τις εμπειρίες τους από το σχολείο του παρόντος που είναι ο πιο ασφαλής οδηγός για μεταρρυθμίσεις, κανείς δεν τις υπολογίζει. Τις πιο πολλές φορές οι εμπειρίες αυτές είναι αρνητικές, γιατί είναι συνδεδεμένες με ατέλειωτες ώρες διαβάσματος, χωρίς αυτές να μεταφράζονται σε γνώση ουσιαστική. Εκείνο που δεν θα ξεχάσουν ποτέ είναι το κυνήγι του βαθμού και την αγωνία των εξετάσεων, ειδικά αυτών με τις οποίες «αποφασίζεται» το μέλλον των σπουδών τους. Καταθέτω, λοιπόν, την πρότασή μου στη Βουλή των Εφήβων: πρώτα αφουγκραστείτε τους νέους. [από πρόταση μαθητή στη ΒΟΥΛΗ των Εφήβων]


4. Ποιοι πρέπει να είναι οι στόχοι σ’ ένα σύγχρονο σχολείο σ’ έναν κόσμο που χαρακτηρίζεται από μεγάλες αντιφάσεις
     Οι σκοποί της εκπαίδευσης εξαρτώνται από τις ανάγκες που έχει και τις προτεραιότητες που θέτει η κάθε κοινωνία. Επομένως οι σκοποί αυτοί ποικίλουν από εποχή σε εποχή και από κοινωνία σε κοινωνία. Τα ιδιαίτερα γνωρίσματα της εποχής μας, που όπως είναι φυσικό επηρεάζουν και τους σκοπούς της εκπαίδευσης, διαμορφώνονται από την επίδραση των αλλεπάλληλων επιστημονικών επιτευγμάτων και των διαδοχικών τεχνολογικών επαναστάσεων. Από τα πράγματα, λοιπόν, επιβάλλεται οι στόχοι, οι επιδιώξεις και πολλές από τις δραστηριότητες του σύγχρονου ανθρώπου να συμμορφωθούν στις απαιτήσεις του καιρού μας. Και η εκπαίδευση δεν θα μπορούσε να αποτελέσει εξαίρεση. Πρέπει να προσαρμόσει τα προγράμματα και τους σκοπούς της έτσι ώστε να προετοιμάζει το ανθρώπινο δυναμικό με το καλύτερο δυνατό τρόπο στο να ανταποκριθεί στις νέες ανάγκες ανάπτυξης της κοινωνίας. Αυτή όμως η έμφαση στην ανάπτυξη κρύβει μια παγίδα για την εκπαίδευση. Υπάρχει ο κίνδυνος να παραμεριστεί ή να υποβαθμιστεί ένας άλλος κύριος και αποφασιστικός στόχος της εκπαίδευσης: η καλλιέργεια του πνεύματος και της προσωπικότητας του ανθρώπου. Η εκπαίδευση όμως οφείλει να διαμορφώνει πολίτες υπεύθυνους, με γνώση και κρίση, πολίτες που είναι συνεπείς στις υποχρεώσεις τους προς την πολιτεία, που σέβονται τους νόμους και τους θεσμούς της, που γνωρίζουν τα δικαιώματά τους και είναι σε θέση να τα υπερασπίζονται με πειθώ.


5. Με τη μάθηση αλλάζουμε τον εαυτό μας και τον κόσμο (ανάπτυξη με αναλογία)
     Με τη μάθηση κατά την πλατύτερη έννοια της, όπως μπορούμε να μετατρέψουμε την έρημο σε περιβόλι, έτσι γινόμαστε ικανοί να αλλάξουμε και το ρεύμα της Ιστορίας, να εγκαινιάσουμε μιαν άλλη αντίληψη των πραγμάτων, μιαν άλλη ευαισθησία, άλλα ηθικά μέτρα, άλλες κοσμολογικές ιδέες. Τότε η μάθηση φτάνει στο πλήρωμά της. Όταν είναι μεταβολή όχι μόνο του εαυτού μας στη σχέση του με το φυσικό και ιστορικό κόσμο, αλλά και του φυσικού και του ιστορικού κόσμου σε σχέση με μας.


6. Στόχος του σύγχρονου εκπαιδευτικού συστήματος ο δημιουργικός άνθρωπος και κύριο ζητούμενο του προγράμματος σπουδών η ανάπτυξη κριτικής ικανότητας
     Σήμερα, στόχος του εκπαιδευτικού προγράμματος δεν μπορεί να είναι, από τα πράγματα, ο σοφός άνθρωπος, αλλά ο δημιουργικός άνθρωπος. Κι αυτό γιατί είναι αδύνατο ένας μαθητής να μάθει όλες τις γνώσεις που υπάρχουν στη σύγχρονη εποχή. Επομένως ο δάσκαλος πρέπει να εφοδιάζει το μαθητή με τις απαραίτητες εκείνες γνώσεις και κυρίως να τον μυεί σε έναν τρόπο σκέψης και σε μια μέθοδο έρευνας, ώστε να μπορεί, όταν χρειάζεται, να φτάνει και μόνος του στη γνώση.
     Το περιεχόμενο σπουδών σε ένα σύγχρονο, καλά οργανωμένο εκπαιδευτικό σύστημα ορίζεται με τα αναλυτικά προγράμματα που κάθε φορά ισχύουν. Με αυτά καθορίζεται τι ακριβώς θα διδαχθεί και πότε, σύμφωνα με τους εκπαιδευτικούς σκοπούς που θέτει η εκάστοτε πολιτεία. Δηλαδή, από το περιεχόμενο σπουδών που καθορίζεται με το αναλυτικό πρόγραμμα εξαρτάται ποιες γνώσεις θα αποκτήσουν οι μαθητές, ποιες πνευματικές λειτουργίες θα καλλιεργήσουν, ποια ενδιαφέροντα θα αναπτύξουν και, σε τελική ανάλυση, τι είδους προσωπικότητα θα διαμορφώσουν. Αξίζει όμως να επισημάνουμε ότι στην εποχή μας, με τα μέσα που υπάρχουν, η πρόσβαση στις πηγές των γνώσεων είναι εύκολη. Γι’ αυτό το ζητούμενο ενός αναλυτικού προγράμματος δε πρέπει να είναι η πολυγνωσία αλλά η ποιότητα των γνώσεων και η ανάπτυξη της κριτικής ικανότητας των μαθητών.


7. Η πραγματικότητα όμως στο ελληνικό σχολείο πόρρω απέχει από τους παραπάνω στόχους
    Το εκπαιδευτικό σύστημα στην Ελλάδα δημιουργεί ένα είδος ανταγωνισμού χωρίς προηγούμενο. Μέσα σε ένα διάστημα τριών ωρών, τα παιδιά πρέπει να περάσουν γνώσεις στο χαρτί που χρειάστηκαν χρόνια για να τις αποκτήσουν και παράλληλα να γράψουν καλύτερα από τους υπόλοιπους υποψηφίους. Η ψυχολόγος Μαρία Καϊλα τονίζει ότι, σύμφωνα με έρευνες που έχουν γίνει, «παρατηρείται πολύ συχνά το φαινόμενο πλήρους αδυναμίας ενός ατόμου να χρησιμοποιήσει με ικανοποιητικό τρόπο γνωστά του δεδομένα, όταν εργάζεται κάτω από ψυχολογική ένταση, ενώ, αντίθετα, η καλή διάθεση διευκολύνει ακόμα και τη χάραξη διαφορετικής από τις γνωστές πορείας για την επίλυση κάποιου θέματος». Με την επιστημονική αυτή άποψη και γνωρίζοντας την ψυχολογική φόρτιση των μαθητών, κατά τη διάρκεια των εξετάσεων και ειδικά κατά τη διάρκεια των Πανελληνίων, έχουμε μπροστά μας την πλήρη εικόνα που καλούνται να αντιμετωπίσουν αυτά τα παιδιά.
     Το εκπαιδευτικό σύστημα οφείλει να βρει τον πραγματικό του δρόμο, «θα πρέπει να διαλέξουμε ανάμεσα σε ένα σχολείο όπου είναι εύκολο στους δασκάλους να διδάξουν και σε ένα σχολείο εύκολο στα παιδιά να μάθουν...». Βασιζόμενοι πάνω στη σκέψη του Τολστόι, ότι το σχολείο πρέπει να είναι ένας χώρος όπου θα δίνονται στα παιδιά ευκαιρίες «ομαλής» κοινωνικοποίησης, είναι κατανοητό ότι ρόλος του σχολείου δεν είναι μόνο η προετοιμασία των μαθητών για την είσοδο σε κάποιο ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα, αλλά πολύ περισσότερο η ανάδειξη της προσωπικότητας και η ομαλή είσοδος του παιδιού στο κοινωνικό «γίγνεσθαι».


8.- Ανθρωπισμός: βαθιά πίστη στον άνθρωπο ως αξία μοναδική και αναντικατάστατη
    Ο ανθρωπισμός είναι ένα πάντα επίκαιρο αίτημα, πυρήνα του οποίου αποτελεί η πίστη στον άνθρωπο και στις δυνατότητές του. Είναι δηλαδή η έκφραση του σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας σε οποιαδήποτε δραστηριότητα ή τομέα της ζωής του ανθρώπου. Δεν είναι τυχαίο λοιπόν που αποδίδουμε στον ανθρωπισμό πολλές σημασίες. Ανθρωπισμός σημαίνει, μέθοδος διαπαιδαγώγησης βασισμένη στις αρχές και τις αξίες της κλασικής ελληνικής παράδοσης. Σημαίνει αντιμετώπιση του ανθρώπου ως πολυδιάστατης οντότητας. Σημαίνει ανθρωπιά. Πάντως, όποια εκδοχή του ανθρωπισμού και αν επιλέξουμε, θα πρέπει να δεχτούμε ότι υπάρχει μεταξύ τους μια θαυμαστή αλληλουχία που έλκει την καταγωγή της από τη βαθιά πίστη στον άνθρωπο ως αξία μοναδική και αναντικατάστατη.


     9. Το ανθρωπιστικό ιδανικό σύμφωνα με τον Αλέξανδρο Δελμούζο (να μελετηθεί προσεκτικά όλο το δοκίμιο)
    ΑΝΘΩΠΙΣΤΙΚΟ ΙΔΑΝΙΚΟ: Ανθρωπισμός θα ειπεί να πλάθουμε ανθρώπους με γερό και ωραίο σώμα, με καθαρό στοχαστικό νου, με δυνατή θέληση και σεβασμό και αγάπη στους συνανθρώπους τους. Ανοιχτομάτες που είναι σε θέση να κρίνουν οι ίδιοι υπεύθυνα όσα προβλήματα τους παρουσιάζει η ατομική και ομαδική ζωή τους, χωρίς να παρασύρονται σαν άβουλη αγέλη από τον πρώτο δυνατό ή δημαγωγό της ημέρας. Ανθρώπους ικανούς να εξασφαλίζουν οι ίδιοι με την προσωπική τους εργασία τους υλικούς όρους της ζωής τους, όσοι χρειάζονται για να κρατιέται η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, να καταφάσκουν ελεύθερα τις δεσμεύσεις που επιβάλλει η ομαλή συμβίωση με τους συνανθρώπους και η προκοπή τους. Ανθρώπους ικανούς να οργανώσουν τη ζωή της λαϊκής ολότητας όπου ανήκουν έτσι, που και τα άτομα και η ολότητα να προκόβουν και να καλυτερεύουν όλο και περισσότερο το επίπεδο της υλικής και πνευματικής τους ζωής. Για την προκοπή της να μην ρίχνουν την ευθύνη σε άλλους ή και στην τύχη, παρά να νιώθουν τον εαυτό τους όχι μόνο συνυπεύθυνο με τους φυσικούς ηγέτες αλλά και ως τον κυρίως υπεύθυνο. Να βάζουν γι’ αυτή κάθε δυνατή προσπάθεια, δίνοντας οι ίδιοι την κατεύθυνση και υπερνικώντας εσωτερικές και εξωτερικές αντίθετες δυνάμεις, και να είναι πρόθυμοι να θυσιάσουν γι’ αυτή όχι μόνο την ησυχία και τη βολή τους παρά στην ανάγκη και τη ζωή τους την ίδια. Ανθρώπους δηλαδή που έχουν υψωθεί από το ζωικό στο ανθρώπινο επίπεδο. Που έχουν δουλέψει μέσα τους όσο γίνεται το ανθρώπινο βάθος και που πραγματικά ελεύθεροι στέκουν μοίρα στην μοίρα τους.


10. Ανθρωπιστική παιδεία είναι η εκπαίδευση στην ελευθερία.
     Η παιδεία είναι το μοναδικό μέσο για την απελευθέρωση του ανθρώπου από τα δεσμά της άγνοιας, του φόβου και του δογματισμού. Αυτή είναι η ανθρωπιστική παιδεία. Γνώμονάς της είναι ο σεβασμός της σκέψης του νέου ανθρώπου. Δεν προσπαθεί να την φυλακίσει σε καλούπια. Ούτε να την εξοντώσει υποβάλλοντάς την στο μαρτύριο της καθημερινής σχολικής αποστήθισης. Απεναντίας. Στόχο της έχει να καλλιεργήσει τον κριτικό στοχασμό, τον προβληματισμό και την αμφιβολία. Γιατί μόνο με αυτές τις μεθόδους μπορεί να ελευθερώσει το νου των μαθητών, μόνο έτσι μπορεί να τους διδάξει ότι η μόρφωση δεν αποτυπώνεται σ’ ένα πτυχίο, αλλά αποτελεί μια διαρκή κατάκτηση του ανθρώπου. (βλέπε κείμενο ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ, Άρης Γιαβρής ΙΔΕΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΦΡΑΣΗ ΕΚΘΕΣΗ σελ. 31)


11. Ετερόφωτη και αυτόφωτη μάθηση:
     Όσα πρωτομαθαίνουμε τα μαθαίνουμε, όπως πρώτος το παρατήρηση ο Αριστπτέλης, με τη μίμηση. Τούτο, το πρώτο και κατώτερο στάδιο της μάθησης, θα το ονομάσουμε ετερόφωτη, ετερόνομη, ανεύθυνη μάθηση. Είναι η μάθηση που παίρνει το φως από αλλού και δεν σηκώνει η ίδια το βάρος ευθύνης. Όσα, στο στάδιο τούτο, αισθανόμαστε, σκεπτόμαστε, εγκρίνουμε, αποδοκιμάζουμε, λέγουμε και πράττουμε, άλλοι τα έχουν αντιληφθεί, κρίνει και καθιερώσει. Εμείς τα βρήκαμε έτοιμα και, χωρίς ούτε να τα συζητήσουμε ούτε να τα βασανίσουμε, τα ντυνόμαστε όπως ένα φόρεμα. Στην ετερόφωτη μάθηση έχουν τη ρίζα τους οι προλήψεις, οι δεισιδαιμονίες, οι τετριμμένες αλήθειες, και επειδή οι έξεις αυτές έχουν περάσει πια μέσα στη νόηση και στο θυμικό μας, όταν καμιά φορά συλλάβουμε τον εαυτό μας να δυσπιστεί ή να λοξοδρομεί, του καταλογίζουμε βαρύ λάθος και έχουμε αίσθημα ενοχής. Δεν δεχόμαστε ότι είναι δικαίωμά μας η ελευθερία να βγούμε έξω από το μεγάλο ποτάμι.
     Η ριζική ανακαίνιση της παιδείας, η χάραξη νέων δρόμων μακριά από τους χιλιοπατημένους, η επαναστατική πρωτοτυπία είναι γεγονότα μεγάλης κλίμακας στην ιστορία του πνεύματος. Και γίνονται δυνατά με την απόσειση του ζυγού της ετερόφωτης μάθησης, με τον τραχύ αγώνα να ξαναδούμε για πρώτη πάλι φορά τον κόσμο γύρω μας και μέσα μας τον εαυτό μας. Δηλαδή με την τροπή προς τη μάθηση που θα ονομάσουμε αυτόφωτη, αυτόνομη, υπεύθυνη. Κάθε προσέγγιση μας πείθει ότι βρισκόμαστε πολύ περισσότερο μακριά απ’ όσο νομίζαμε πριν. Οπωσδήποτε, πρέπει να μεθοδεύσομε τη λειτουργία των συνειδησιακών μας δυνάμεων, για να κατορθώσουμε να αποσπάσουμε από το πεδίο έλξης της ετερόφωτης και να μπούμε στο πεδίο έλξης της αυτόφωτης μάθησης.
[ΠΗΓΗ: Άρης Γιαβρής – Θεόδωρος Στουφής, ΙΔΕΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΦΡΑΣΗ ΕΚΘΕΣΗ για το Λύκειο και τις Πανελλήνιες Εξετάσεις Α΄ Τόμος σελ. 29]


12. Το εκπαιδευτικό βιβλίο και η όλη σημασία του στην εκπαιδευτική διαδικασία
     Σε μέρες παρατεταμένης αβεβαιότητας, ηθικής, πνευματικής, τώρα και οικονομικής κρίσης, και γενικότερης αμφισβήτησης των πάντων, κρίνεται ιδιαίτερα αναγκαίο το εκπαιδευτικό βιβλίο να καταστήσει τον μαθητή αναγνώστη επαρκή, οπότε το διάβασμα ενός καλογραμμένου βιβλίου θα καλλιεργήσει την ανάγκη του για διαρκή μάθηση, γνώση και ευχαρίστηση. Κι ακόμη, θα βοηθήσει τον νέο αναγνώστη στην ολοκλήρωση της προσωπικότητάς του, στη σωστή κοινωνικοποίηση αλλά και στην ηθικοποίησή του.
    Η ποιότητα δε ενός σχολικού βιβλίου σαφώς καθορίζεται από το περιεχόμενό του, την παιδαγωγική προσέγγιση του θέματος, την οργάνωση του κειμένου, την επιλογή της γραμματοσειράς, τις εικόνες, τα σχεδιαγράμματα που θα επιλέγονται αναλόγως βέβαια του περιεχομένου του κάθε βιβλίου. Είναι σημαντικό το εκπαιδευτικό βιβλίο να είναι ελκυστικό. Αισθητικό. Κι έπειτα, να λαμβάνεται υπόψη η ηλικία των μαθητών, οι ιδιαιτερότητες του μαθήματος καθώς και η πολυπολιτισμική πολυφωνία, που πλέον είναι πραγματικότητα στο σύγχρονο σχολείο. Και ας μη λησμονούμε: Η εκπαίδευση διαδραματίζει κορυφαίο ρόλο στην ενσωμάτωση των μειονοτήτων και κυρίως των νέων γενεών. Η κοινωνική και πολιτισμική ένταξη των μεταναστών περνά μέσα από τη σχολική τάξη.
     Κάτι ακόμη ιδιαίτερα σημαντικό, όσον αφορά τα σχολικά βιβλία, είναι το ότι οι γνώσεις που παρέχονται μέσω αυτών πρέπει να προσφέρουν πρακτικές εφαρμογές, να ωθούν για ερευνητικές εργασίες, να περιέχουν ασκήσεις με βιωματικό περιεχόμενο, δηλαδή να συνδέουν τη σχολική δραστηριότητα με τη ζωή, ώστε να απεμπλακεί ο μαθητής από την αποστήθιση. Βασικό, μάλλον ιδιαίτερης σημασίας, για κάθε εκπαιδευτικό βιβλίο, ανεξαρτήτως βαθμίδας, είναι η επιστημονική εγκυρότητα, ως και τα εφόδια των συγγραφέων -κάτι που πρέπει να προσεχτεί ακόμη περισσότερο από την Πολιτεία. Κι ακόμη, η ύλη που θα περιληφθεί (μελλοντικώς έστω) σε κάθε βιβλίο, πρέπει να είναι τόση ώστε να καλυφθεί σ' ένα σχολικό έτος, και όχι ύλη υπερβολική, εφόσον το ζητούμενο είναι η ποιότητα και όχι η ποσότητα- αυτό, δε, δεν αφορά μόνον τα εκπαιδευτικά βιβλία, μας αφορά όλους, γενικώς. Και οι αρμόδιοι φορείς ας έχουν πάντοτε κατά νου ότι οι γνώσεις πρέπει να προωθούν την κριτική σκέψη και όχι -προς Θεού- την αποστήθιση!


13. «Η παιδεία του ενός βιβλίου», ένα γενικό και βαθύτερο γνώρισμα όλης της ελληνικής εκπαίδευσης και στις τρεις βαθμίδες
    Αν αναζητούσαμε ένα γενικό χαρακτηρισμό της ελληνικής εκπαίδευσης, θα ταίριαζε απόλυτα το «παιδεία του ενός βιβλίου». Ακριβέστερα: παιδεία αποστήθισης του ενός βιβλίου. Κι αυτό με θαυμαστή συνέπεια από το δημοτικό ως και το πανεπιστήμιο! Όσοι συνέλαβαν την ιδέα, όσοι τη χρύσωσαν με το φανταχτερό επίχρισμα της «δωρεάν παιδείας», όσοι την εφαρμόζουμε χρόνια τώρα σε όλη την εκπαίδευση, όσοι την ανέχονται αδιαμαρτύρητα, όσοι την αναγορεύουμε σε κατευθυντήρια γραμμή του εκπαιδευτικού μας συστήματος, όλοι μας πετύχαμε το μοναδικό: εξασφαλίσαμε τα καλύτερα ανθρώπινα «μηχανάκια» αποθήκευσης και παραγωγής μνήμης, με τις υψηλότερες προδιαγραφές για καταγραφή όγκων πληροφοριών σε συνδυασμό με ψήγματα κρίσης. Κατάφέραμε, δηλαδή, ο έλληνας μαθητής και σπουδαστής, σε όλη τη διάρκεια των πολυετών σπουδών του, να μένει αταλάντευτα προσηλωμένος σε αν και μόνο βιβλίο κατά γνωστικό αντικείμενο (μάθημα). Αν είχε αντιληφθεί τι έχουμε πετύχει στην Ελλάδα, θα αποκαλυπτόταν μπροστά μας, παραδεχόμενος μετά συντριβής ότι προ της δικής του συλλήψεως ωχρά το δικό του 1984 και η όλη καλπάζουσα τάχα φαντασία του……
     Πρέπει, όμως, να φτάσουμε κάποτε να διαλέγουν, ο μαθητής, βοηθούμενος και από τους δασκάλους του, και βεβαίως ο ίδιος ο δάσκαλος, τα βιβλία με τα οποία θα κατακτήσουν την ύλη του αναλυτικού προγράμματος. Έτσι θα μετατοπιστεί τα βάρος της γνώσεως από την αποστήθιση ενός συγκεκριμένου βιβλίου στην πραγματική κατάκτηση της προσδιορισμένης γνωστικής ύλης με τη βοήθεια ενός ή περισσοτέρων επιλεγμένων βοηθημάτων και με αναγωγή στην απαραίτητη βιβλιογραφία. Τότε ο μαθητής –και ο δάσκαλος- θα ξαναγυρίσει στο φυσικό χώρο της μάθησης και της πνευματικής καλλιέργειας…. [ΠΗΓΗ: διασκευασμένο απόσπασμα από άρθρο του Γ. Μπαμπινιώτη]


14. Ο ιδιαίτερα σημαντικά ρόλος των δασκάλων
     Όσο τέλεια μέσα κι αν διαθέτει ένα εκπαιδευτικό σύστημα, όσο καλό κι αν είναι το πρόγραμμα σπουδών, χωρίς καλούς δασκάλους, οι οποίοι θα τα αξιοποιήσουν και θα τα εφαρμόσουν, είναι άχρηστα. Διότι, ειδικά σήμερα, πραγματικός δάσκαλος δεν είναι εκείνος που περιορίζεται στην απλή μετάδοση επιφανειακών γνώσεων, αλλά εκείνος που χρησιμοποιεί τις γνώσεις ως μέσα για να πλάσει, να διαμορφώσει την προσωπικότητα του παιδιού, δηλαδή το πνεύμα και το ήθος και το χαρακτήρα του. Ο πραγματικός δάσκαλος με κατάλληλες διδακτικές και παιδαγωγικές μεθόδους βοηθάει τον νέο να ωριμάσει, να ενηλικιωθεί πνευματικά, να γίνει ένας αυθύπαρκτος άνθρωπος. Δυστυχώς όμως ο ρόλος του εκπαιδευτικού της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης οδεύει προς ένα φτωχό «πάρε – δώσε», χάνοντας τον πραγματικό του χαρακτήρα.


15. Κοινωνική και δημοκρατική παιδεία
      Η γενικότερη παιδεία που προσφέρει το σχολείο πρέπει να έχει κοινωνικό και ανθρωπιστικό περιεχόμενο. Κοινωνικό με την έννοια ότι έχει στενή σύνδεση με την κοινωνική πραγματικότητα και συνηθίζει το παιδί στην ομαδική και κοινωνική ζωή. Ανθρωπιστικό με την έννοια ότι πρέπει να καλλιεργεί στο μαθητή όλες εκείνες τις αξίες που θα τον κάνουν ν’ αγωνίζεται για το δικό του καλό αλλά και για την ευημερία του συνόλου, για την καλυτέρευση των συνθηκών και της ποιότητας της ζωής του κοινωνικού συνόλου. Επίσης η σύγχρονη εκπαίδευση πρέπει να έχει περιεχόμενο και λειτουργία δημοκρατική. Και δημοκρατία στο σχολείο σημαίνει: να βρίσκεται ο μαθητής στο κέντρο της εκπαιδευτικής διαδικασίας και όχι ο δάσκαλος και η διδακτέα ύλη. Να μην είναι δηλαδή ο μαθητής παθητικός δέκτης, αλλά να μπορεί να μετέχει στην όλη διαδικασία της γνώσης με το διάλογο και την προσωπική συμμετοχή. Να έχει λόγο για τα προβλήματα της σχολικής ζωής. Μόνο μέσα σε δημοκρατικό περιβάλλον ο μαθητής αισθάνεται άνετα, μετέχει στο μάθημα με τη θέλησή του, έχει λόγο για ό,τι γίνεται και εργάζεται δημιουργικά.


     16. Η γνώση γεννιέται μεσά από την ανακάλυψη
Η γνώση γεννιέται μέσα από την ανακάλυψη και την επ-ανακάλυψη. Μέσα από την ακούραστη, υπομονετική, συνεχή ελπιδοφόρα συλλογική διερεύνηση του κόσμου. Αν θέλουμε να εμπνέουμε τα παιδιά και τους νέους να είναι δημιουργικοί, δεν μπορούμε πλέον να εξακολουθούμε να εφαρμόζουμε ένα μοντέλο «τραπεζικής εκπαίδευσης», σύμφωνα με το οποίο ο δάσκαλος είναι ο «καταθέτης» και ο μαθητής ο «άβουλος αποδέκτης», είχε πει ο βραζιλιάνος εκπαιδευτικός Paulo Freire.


17. Σχολείο και αισθητική αγωγή
    Το μεγάλο στοίχημα της σύγχρονης παιδείας δεν είναι τόσο η διδακτέα ύλη, αλλά ο τρόπος διδασκαλίας, έτσι ώστε να πάψει το σχολείο να αποτελεί το καταναγκαστικό «επάγγελμα» των παιδιών και να γίνει, επιτέλους, ένας χώρος ελευθερίας και δημιουργίας. Το θέατρο, για παράδειγμα, ή πιο συγκεκριμένα τα στοιχεία θεατρολογίας που διδάσκονται ως μάθημα επιλογής στην Α΄ Λυκείου, θα μπορούσαν να είναι ένα ανεκτίμητο εργαλείο για τη διδασκαλία των μαθημάτων με ένα τέτοιο πνεύμα. Τα παιδιά με τον τρόπο αυτό μπορούν να προσεγγίζουν τη γνώση εξασκώντας παράλληλα τη φαντασία και την ευρηματικότητά τους.


18. Η δια βίου παιδεία
     Η ανάγκη να μορφώνεται ο άνθρωπος σε όλη τη διάρκεια της ζωής του συνειδητοποιήθηκε από την εποχή του Σόλωνα: «γηράσκω αεί διδασκόμενος». Στις σύγχρονες συνθήκες ζωής η ανάγκη για δια βίου παιδεία δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στην απόκτηση εμπειριών, αλλά πρέπει να προσλάβει το χαρακτήρα οργανωμένης προσπάθειας, ώστε να μπορούν όλοι οι άνθρωποι να ενημερώνονται, να πληροφορούνται και να παρακολουθούν τις εξελίξεις και τα νέα επιτεύγματα σε κάθε τομέα. Η πρόοδος των επιστημών και οι συνακόλουθες αλλαγές και ανακατατάξεις που επέρχονται σε όλους σχεδόν τους τομείς των ανθρωπίνων δραστηριοτήτων, καθιστούν σήμερα περισσότερο από ποτέ επιτακτική ανάγκη τη δια βίου παιδείας. Αυτή η νέα αντίληψη για την σημασία που έχει η διηνεκής κατάκτηση της γνώσης θα γίνει πράξη, εφόσον από το σχολείο ακόμη ο μαθητής συνειδητοποιήσει την αξία της μάθησης και κυρίως αν μάθει πώς να μαθαίνει. Στη συνέχεια, σημαντικό ρόλο για να υλοποιείται αυτή η προσπάθεια σ’ όλα τα στάδια της ζωής του ανθρώπου, μπορούν να παίξουν: τα ΜΜΕ με ειδικές τηλεοπτικές εκπομπές για συγκεκριμένα θέματα, τα πανεπιστήμια και άλλοι εκπαιδευτικοί φορείς με τα σεμινάρια και τα διάφορά άλλα προγράμματα επιμόρφωσης, τα ανοιχτά ή λαϊκά πανεπιστήμια, αλλά πρώτα από όλα και κύρια η προσωπική έφεση και το ενδιαφέρον για έρευνα και μάθηση του ατόμου. Με τον τρόπο αυτό, της δια βίου εκπαίδευσης, η οργανωμένη κοινωνία μετατρέπεται σε τεράστια εκπαιδευτική μηχανή που παρέχει παιδεία προς όλες τις κατευθύνσεις (ηλικίες, επαγγέλματα, επίπεδα, ενδιαφέροντα), για να εξασφαλίσει όχι μόνο υψηλότερο βαθμό παραγωγικότητας σε κάθε τομέα, αλλά κυρίως καλύτερη ποιότητα ζωής με ευτυχισμένους ανθρώπους.


19. Κι ένα παράδειγμα που δείχνει τη σημασία της δια βίου παιδείας (από τον ημερήσιο τύπο)
     Κάποτε η στοιχειλωδης εγγραμματοσύνη απαιτούσε το χειρισμό συμβολικών συστημάτων που ήσαν γενικά εύκολο να αφομοιωθούν- εύκολο από τη σημερινή σκοπιά, γιατί τότε έλεγαν «ανάθεμα τα γράμματα και εκείνον που τα βρήκε», αν και η ρήση, περισσότερο και από την αγανάκτηση του μαθητή, εκφράζει τον αποτροπιασμό αυτών που διαχειρίζονταν τα παραδοσιακά συμβολικά συστήματα της προφορικότητας για τους δαίμονες αμφισβήτησης που δημιουργούσε η εγγραμματοσύνη. Σήμερα τα συμβολικά συστήματα που οργανώνουν τις κοινωνίες μας (από τα σήματα της Τροχαίας ως τις ξένες γλώσσες, τη χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή ή βίντεο) και είναι αναγκαία για την επικοινωνία, την προσωπική έκφραση μέσα από το τραγούδι και τον χορό ή τη δημιουργία blog, για την κατανόηση της πολιτιστικής ιδιαιτερότητας του τουρίστα και τη δουλειά στο γραφείο, στο εργοστάσιο ή στο χωράφι- τα συμβολικά συστήματα είναι τόσο πολλά και τόσο πολύπλοκα που δημιουργούν την ανάγκη τής «διά βίου εκπαίδευσης». Το ότι ζούμε σε «κοινωνίες και οικονομίες της γνώσης», σημαίνει πως για να ζουν εν κοινωνία και να μπορούν να παράγουν πλούτο, διανοητικό και υλικό, οι άνθρωποι πρέπει να μάθουν να κολυμπούν σε βαθιά, και ενίοτε σκοτεινά, σημειωτικά συστήματα- αλλιώς πνίγονται.


ΚΑΤΑΚΛΕΙΔΑ: η ανάπτυξη μιας κοινωνίας είναι στενά δεμένη με την εκπαίδευση
     Όσο πιο πολύ σε μια κοινωνία προσεγγίζονται και επιτυγχάνονται οι εκπαιδευτικοί στόχοι, τόσο πιο πολύ αναπτύσσονται όλοι οι τομείς του πολιτισμού και προοδεύει η κοινωνία αυτή, αφού με την παιδεία απελευθερώνονται οι δημιουργικές δυνάμεις του ανθρώπου, καλλιεργείται η ευαισθησία του και διαμορφώνεται το ήθος του.


Πρόταση για παραγωγή κειμένου με θέμα: συμβολή κλασικών σπουδών στην πνευματική καλλιέργεια
Η συμβολή της αρχαίας ελληνικής γλώσσας στην ευρύτερη πνευματική καλλιέργεια και στη διαφύλαξη της εθνικής μας ταυτότητας


ΘΕΜΑ: Ως φιλόλογος συντάσσετε ένα κείμενο που θα δημοσιευτεί στη σχολική εφημερίδα. Σ’ αυτό εξηγείτε στους μαθητές τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής γλώσσας και των κλασσικών κειμένων στη γλωσσική και ευρύτερη πνευματική καλλιέργεια καθώς και στη διαφύλαξη της εθνικής μας ταυτότητας ιδιαίτερα στην εποχή μας (άρθρο για τη σχολική εφημερίδα: βλέπε υποδειγματική ανάπτυξη στα κριτήρια αξιολόγησης)

ΚΕΙΜΕΝΑ, ΔΟΚΙΜΙΑ, ΕΠΙΦΥΛΛΥΔΕΣ, ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ για όλα τα παραπάνω θέματα βλέπε στην ομότιτλη αποδελτίωσή τους

Κυριακή, 26 Σεπτεμβρίου 2010

Πολιτισμός υπό αμφισβήτηση (κριτήριο αξιολόγησης απ’ τις πανελλαδικές 2006)

ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ: Α. Κείμενο

    Γιατί έπαψε ο σημερινός άνθρωπος (ο στοχαστικός, φυσικά, και ευαίσθητος) να πιστεύει στον πολιτισμό του;
Η απάντηση στο ερώτημα είναι, νομίζω, η εξής: Γιατί μέσα στα αγαθά και παρ’ όλα τα αγαθά –τα υλικά εννοώ– που έχει αποκτήσει, δεν είναι ευτυχής. Με την εφεύρεση νέων μηχανών και την αδιάκοπη τελειοποίησή τους, προπάντων όμως με τη συγκέντρωση αυτής της φοβερής δύναμης που δίνει στον άνθρωπο η μηχανή, έχει μπει σ’ ένα αδυσώπητο κύκλωμα από το οποίο μάταια αγωνίζεται να βγει. Η φορά του συστήματος τον σπρώχνει όχι να κάνει σε όλους προσιτότερα τα μέσα που μπορούν να ικανοποιήσουν τις βασικές ανάγκες τους, αλλά να πολλαπλασιάζει τις ανάγκες του μεγάλου αριθμού διαδίνοντας την πολυτέλεια της ματαιοδοξίας, για να αυξάνει διαρκώς η κατανάλωση αγαθών. Εφόσον, όμως, δεν ανασυντάσσεται απάνω σε νέα βάση η κλίμακα των αξιών μας, αδύνατο να ανακοπεί ο ρυθμός της καλπάζουσας παραγωγής και ζήτησης αγαθών.
    Αναγκάζεται λοιπόν ο άνθρωπος, για να ικανοποιήσει τις διαρκώς πολλαπλασιαζόμενες ανάγκες του, να καταναλίσκει ολοένα περισσότερα και ποικιλότερα αγαθά. Επειδή όμως αυτά δεν προσφέρονται βέβαια δωρεάν, αλλά αγοράζονται, και μάλιστα ακριβά, ο συνεχώς ερεθιζόμενος με το δόλωμα των ανέσεων καταναλωτής υποχρεώνεται να διαλέξει έναν από δύο δρόμους, ολέθριους και τους δύο. Ή τον «έντιμο», δηλαδή την καλύτερα αμειβόμενη εργασία, την εντατική και καταπονητική, που του καταβροχθίζει τα καλύτερα χρόνια της ζωής και τον φθείρει γρήγορα. ΄Η τον «ανέντιμο», του δόλου και της αρπαγής, που ζημιώνει το ληστή περισσότερο από τα θύματά του. Παραλείπω μιαν άλλη συνέπεια της ανωμαλίας, για να μη γίνει ανυπόφορα μαύρη η εικόνα μου: τον κίνδυνο των πολεμικών ρήξεων που προκαλεί ο σκληρός ανταγωνισμός των ισχυρών, ρήξεων που με τα σύγχρονα μέσα της καταστροφής μπορούν να διαλύσουν τον πλανήτη μας ως πυροτέχνημα.
     Ιδού λοιπόν γιατί αμφισβητείται ο «πολιτισμός» μας. Με το κυνηγητό των ανέσεων, τη δίψα της πολυτέλειας, την επιδειξιομανία υποδούλωσε τον δημιουργό στα δημιουργήματά του, το πνεύμα στις επινοήσεις και στις κατασκευές του. Έκανε τον άνθρωπο δυστυχή (σωματικά και ψυχικά τσακισμένο, νευρικά εξαντλημένο, πρόωρα γερασμένο – ή ηθικά ανάπηρο, κοινωνικά απόβλητο, αποθηριωμένο) μ’ εκείνα ακριβώς τα μέσα που περίμενε να του αλαφρώσουν το βάρος της ζωής.
     Οι λύσεις που προτείνονται, ακόμα και από σοβαρούς ανθρώπους, για να βγούμε από το αδιέξοδο, είναι συνήθως διαμετρικά αντίθετες. Η μία: να αφορίσουμε το δαίμονα του σκανδάλου, την τεχνολογική πρόοδο, και συνειδητά να επιστρέψουμε στους «αρχαϊκούς» τρόπους παραγωγής και κατανάλωσης των αγαθών, για να ξαναβρούμε τη χαμένη μας ελευθερία, τον «απολεσθέντα παράδεισον». Η άλλη: να σταυρώσουμε τα χέρια και να παραδεχτούμε με εγκαρτέρηση το μοιραίο, γιατί σωτηρία δεν υπάρχει αφού παραδοθήκαμε στο αμάρτημα και πήραμε το δρόμο της απωλείας... Και οι δύο προτάσεις οδηγούν, νομίζω, στο άτοπο, γιατί ούτε η μία είναι δυνατή, ούτε η άλλη. Η «μηχανή» μπήκε πια στη ζωή μας• να τη βγάλουμε, είναι αδύνατο.
(Διασκευή από το δοκίμιο «Πολιτισμός υπό Αμφισβήτηση» του Ε.Π. Παπανούτσου).


Ερωτήσεις εξέτασης:
Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου (100-120 λέξεις) Μονάδες 25
Β1. «Εφόσον, όμως, δεν ανασυντάσσεται απάνω σε νέα βάση η κλίμακα των αξιών μας, αδύνατο να ανακοπεί ο ρυθμός της καλπάζουσας παραγωγής και ζήτησης αγαθών». Να αναπτύξετε την παραπάνω θέση του συγγραφέα σε μια παράγραφο (60-80 λέξεις). Μονάδες 10
Β2. «Γιατί έπαψε ο σημερινός άνθρωπος (ο στοχαστικός, φυσικά, και ευαίσθητος) να πιστεύει στον πολιτισμό του;» Τι πετυχαίνει ο συγγραφέας με τη χρήση της ερώτησης και της παρένθεσης στην παραπάνω παράγραφο;


Β4. α] Με τι είδους συλλογιστική πορεία (παραγωγική ή επαγωγική) οργανώνεται η 3η παράγραφος του κειμένου; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας. β] Να εντοπίσετε δυο διαφορετικούς τρόπους πειθούς που αξιοποιεί ο συγγραφέας σ’ αυτό το κείμενο.
Γ. ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Διαπιστώνεται ότι ο σύγχρονος άνθρωπος, παρά την ικανοποίηση των βασικών αναγκών του, δεν νιώθει πάντοτε ευτυχισμένος. Να αναλύσετε τις αιτίες αυτού του φαινομένου και να προτείνετε τρόπους αντιμετώπισής του σ’ ένα κείμενο που θα δημοσιευθεί στο περιοδικό του σχολείου σας (400 – 500 λέξεις).


Στοιχεία για τις απαντήσεις
Α. ΠΕΡΙΛΗΨΗ κειμένου σε 100-120 λέξεις:
1ο ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ: Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στους λόγους που έχουν οδηγήσει τον άνθρωπο να μην νιώθει ευτυχής και να αμφισβητεί τον πολιτισμό του. Αρχική αιτία είναι η ανεξέλεγκτη ανάπτυξη των μηχανών που παράγουν πλέον χιλιάδες προϊόντα προς κατανάλωση. Καθώς ο άνθρωπος δεν έχει το ηθικό σθένος να αντισταθεί στην υπερκατανάλωση και στην επιθυμία απόκτησης όλων αυτών των αγαθών, μπλέκεται σε έναν συνεχή και φθοροποιό αγώνα εύρεσης περισσότερων χρημάτων με αποτέλεσμα είτε να εργάζεται περισσότερο, είτε να καταφεύγει σε άνομες δραστηριότητες. Έτσι, λοιπόν, ο άνθρωπος έχει πλέον υποδουλωθεί στα ίδια του τα δημιουργήματα με αποτέλεσμα να μη βρίσκει ευχαρίστηση. Τέλος, γίνεται αναφορά στις δύο προτεινόμενες λύσεις του προβλήματος, τις οποίες όμως ο συγγραφέας δεν θεωρεί λογικές και γι' αυτό δεν τις ασπάζεται.
2ο ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ: Ο σύγχρονος άνθρωπος, παρατηρεί ο συγγραφέας, αμφισβητεί τον πολιτισμό του, αφού η μηχανοποίηση τον ωθεί σε αύξηση των αναγκών του και υπερκαταναλωτισμό. Η κατανάλωση, βέβαια, προϋποθέτει οικονομική ευμάρεια που αποκτάται ή με τους εντατικούς ρυθμούς εργασίας ή με αθέμιτα μέσα. Εμμέσως αναφέρει ο γράφων ότι και οι πολεμικές συρράξεις συσχετίζονται με την ανάγκη του σύγχρονου ανθρώπου για απόκτηση υλικών αγαθών. Οι αξίες λοιπόν του πολιτισμού μας διάβρωσαν τους δημιουργούς του και τους υποδούλωσαν. Οι λύσεις που προτείνονται για την άμβλυνση του προβλήματος είναι ατελέσφορες σύμφωνα με το δοκιμιογράφο, αφού η μία οδηγεί στην απόρριψη και η άλλη στη μοιραία αποδοχή του τεχνικού πολιτισμού.

Κυριακή, 19 Σεπτεμβρίου 2010

Η ποίηση είναι απαραίτητη μόνο ας ήξερα γιατί

«ΠΑΡΟΔΟΣ» γλωσσικών μαθημάτων στο Λύκειο


ΠΡΩΤΟ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΟ (προφορικό) ΤΕΣΤ για το μάθημα της γλώσσας και της λογοτεχνίας (αντί για ΚΑΛΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ)


1. Ν’ αναπτύξετε σε μια παράγραφο τις σκέψεις σας πάνω σε καθορισμένο θέμα. Τι πρέπει να έχετε υπόψη σας σχετικά με τη δομή του λόγου για την καλύτερη παρουσίαση των απόψεών σας;
2. Ο Παπαδιαμάντης και ο Βιζυηνός είναι δύο από τους πιο σημαντικούς εκπροσώπους του ηθογραφικού διηγήματος. Πώς καταλαβαίνετε τον όρο «ηθογραφία»;
3. Στη σύνθεση/ παραγωγή ενός κειμένου για την ανάπτυξη και απόδειξη ενός θέματος, είτε με τη μορφή της έκθεσης είτε της επιστολής, είτε της ομιλίας κλπ, η οργάνωση του λόγου μας πρέπει να χαρακτηρίζεται από ενότητα και αλληλουχία. Τι σημαίνουν στην πράξη αυτοί οι όροι;
4. Η ποίηση του Καβάφη θεωρείται αντι-λυρική, αντίθετα ο λυρισμός είναι ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά στην ποίηση του Ελύτη. Τι σημαίνουν αυτοί οι όροι;
5. Ο Σεφέρης, ο Ρίτσος, ο Ελύτης και άλλοι έχουν επηρεαστεί από τον υπερρεαλισμό. Στη λογοτεχνία και στην τέχνη γενικότερα συχνά ακούμε τους όρους: ρεαλισμός, υπερρεαλισμός, συμβολισμός και άλλους. Σε τι ακριβώς αναφέρονται και τι σημαίνουν;
6. Όταν μας ζητούν να συνθέσουμε ένα κείμενο συνήθως μας ορίζουν και το επικοινωνιακό πλαίσιο, το οποίο πρέπει να λάβουμε υπόψη και να προσαρμόσουμε το ύφος του λόγου μας σύμφωνα με αυτό.
7. Κάποια από τα έργα τέχνης (επομένως και τα λογοτεχνικά κείμενα: ποίηση, διήγημα κλπ) θεωρούνται ή χαρακτηρίζονται ως κλασικά. Με ποια έννοια δίνεται στα έργα τέχνης αυτός ο χαρακτηρισμός; Ποιος από τους έλληνες ποιητές που διδαχθήκατε σε προηγούμενες τάξεις μπορεί να θεωρηθεί κλασικός και γιατί;
8. Στην παραγωγή ενός κειμένου το περιεχόμενο θεωρείται επαρκές όταν το αποδεικτικό υλικό και οι λεπτομέρειες ανάπτυξης καλύπτουν ικανοποιητικά τις απαιτήσεις του θέματος. Δηλαδή;
9. Ακούμε πολύ συχνά να λένε ότι η ΠΑΙΔΕΙΑ στις μέρες μας, υπακούοντας στα κελεύσματα του τεχνοκρατικού πολιτισμού, έχει χάσει τον ανθρωπιστικό της χαρακτήρα με αποτέλεσμα τη μονομέρεια και το λειτουργικό αναλφαβητισμό. Τελειώνοντας το Λύκειο και αποκωδικοποιώντας την καθημερινή σχολική σας πράξη, πώς θα περιγράφατε εσείς τα παραπάνω φαινόμενα;
(και μια ΕΡΩΤΗΣΗ ΚΡΙΣΕΩΣ): «Ποίηση είναι ο μαγικός εκείνος χώρος, στον οποίο αποτυπώνεται η λανθάνουσα έστω, κοινή όμως ανθρώπινη ανάγκη για ουρανό». Τι θέλει να πει ο ποιητής; (ελεύθερες απαντήσεις μετά την ανάγνωση των ΠΕΡΙ ΤΕΧΝΗΣ ΡΗΤΟΡΙΚΩΝ ΕΡΩΤΗΜΑΤΩΝ - αμέσως παρακάτω)

«Η ΠΟΙΗΣΗ είναι απαραίτητη – μόνο ας ήξερα γιατί» (με αυτό το χαριτωμένο παραδοξολόγο επίγραμμα συνόψισε ο Ζαν Κοκτώ την αναγκαιότητα της τέχνης καθώς και το συζητήσιμο ρόλο της στον όψιμο αστικό κόσμο)



ΡΗΤΟΡΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ και αυτονόητες απαντήσεις:
Αμέτρητα εκατομμύρια διαβάζουμε βιβλία, ακούνε μουσική, βλέπουν θέατρο, πάνε στον κινηματογράφο. Γιατί; Όταν λέμε πως γυρεύουν ψυχαγωγία, ξεκούραση, διασκέδαση, μεταθέτουμε το ερώτημα.
1. Γιατί είναι ψυχαγωγικό, ξεκουραστικό, διασκεδαστικό να βυθίζεσαι στη ζωή και στα προβλήματα κάποιου άλλου, να ταυτίζεις τον εαυτό σου με έναν πίνακα ζωγραφικής, μ’ ένα μουσικό κομμάτι, ή με τα πρόσωπα ενός μυθιστορήματος, ενός δράματος ή ενός κινηματογραφικού έργου;
2. Γιατί απομακρυνόμαστε στη «μη πραγματικότητα» σαν να ήταν πραγματικότητα εντονότερη; Τι παράξενη, μυστηριώδης ψυχαγώγηση είναι αυτή; Κι αν μας απαντήσει κανείς πως θέλουμε να ξεφύγουμε από μια ανεπαρκή ζωή προς μια πλουσιότερη, ν’ αποκτήσουμε πείρα χωρίς να ριψοκινδυνέψουμε, τότε γεννάται το άλλο ερώτημα:
3. γιατί δεν αρκεί η δική μας ζωή; Γιατί αυτός ο πόθος να συμπληρώσουμε την ανεκπλήρωτη ζωή μας μέσω άλλων προσώπων, άλλων μορφών, να κοιτάμε από το σκοτεινό ακροατήριο μια φωτισμένη σκηνή, όπου κάθε τι που είναι μονάχα παράσταση, καταφέρνει να μας απορροφά τόσο ολοκληρωτικά;
4. Είναι πρόδηλο πως ο άνθρωπος επιθυμεί να είναι κάτι παραπάνω από τον ίδιο τον εαυτό του μονάχα. Θέλει να είναι ολόκληρος άνθρωπος. Δεν ικανοποιείται όντας ξεχωριστό άτομο. Πασκίζει να βγει από την μερικότητα της ατομικής του ζωής και τείνει προς μια «πληρότητα» που τη νιώθει και την αποζητά…. Εξεγείρεται γιατί είναι υποχρεωμένος να καταναλίσκεται μέσα στα περιορισμένα όρια της δικής του ζωής, μέσα στα εφήμερα, τυχαία όρια της δικής του προσωπικότητας… Ποθεί ν’ απορροφήσει τον γύρω του κόσμο και να τον κάνει δικό του. Να ενώσει, στην τέχνη, το περιορισμένο του «εγώ» με μια κοινοτική ύπαρξη, να κάνει κοινωνική την ατομικότητά του.
5. Ο πόθος του ανθρώπου ν’ αυξαίνει και να συμπληρώνεται υποδηλώνει πως είναι κάτι παραπάνω από άτομο. Νιώθει πως μπορεί να φτάσει την ολοκλήρωση μόνο αν κατακτήσει την πείρα άλλων, η οποία μπορεί δυνάμει να είναι δική του. Εκείνο μάλιστα που ο άνθρωπος νιώθει ως δυναμικό του περιλαβαίνει το κάθε τι που η ανθρωπότητα ως σύνολο είναι ικανή να κάμει. Η τέχνη είναι το απαραίτητο μέσο γι’ αυτό το βύθισμα του ατόμου στο σύνολο. Αντανακλά την άπειρη ικανότητά του για συνένωση, την ικανότητά του να συμμερίζεται εμπειρίες και ιδέες…


ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Η Ποίηση και γενικότερα η Τέχνη δεν ενδιαφέρει μόνο τους δημιουργούς ή τους μυημένους στα μυστικά της ποιητικής τέχνης, δεδομένου ότι η Ποίηση, στην πρωτογενή της έκφραση, είναι ο μαγικός εκείνος χώρος, στον οποίο αποτυπώνεται η λανθάνουσα έστω, κοινή όμως ανθρώπινη ανάγκη για ουρανό.
ΚΑΛΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΣΕ ΟΛΟΥΣ

Τετάρτη, 15 Σεπτεμβρίου 2010

ΕΠΙΚΛΗΣΗ ΣΤΗ ΛΟΓΙΚΗ: Θεωρία και άσκηση για τα τεκμήρια

Τεκμήρια είναι ο ένας από τους δύο τρόπους με τους οποίους κάνουμε ΕΠΙΚΛΗΣΗ στη λογική του δέκτη, για να τον πείσουμε να δεχθεί τις απόψεις μας ή να ασπαστεί τη δική μας «αλήθεια». Πιο συγκεκριμένα τεκμήρια είναι τα πραγματικά στοιχεία που χρησιμοποιούμε για να αποδείξουμε κάτι. Ως τεκμήρια συνήθως χρησιμοποιούνται: παραδείγματα, αλήθειες, γεγονότα, επίκαιρες πληροφορίες, μαρτυρίες ή περιστατικά (ιστορικά στοιχεία) αυθεντίες, στατιστικά στοιχεία, αποτελέσματα ερευνών κλπ)

ΣΗΜΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΝ (βλέπε θεωρία και ασκήσεις στο σχολικό βιβλίο σελ. 20): η ευκολία με την οποία μπορούν να μας παραπλανήσουν τα συλλογιστικά σχήματα μας υποχρεώνει να απαιτούμε από το συνομιλητή μας ή το συγγραφέα να τεκμηριώνει τις απόψεις του βασιζόμενος σε επεξεργασμένα στοιχεία (επιστημονικά, στατιστικά κλπ.)


Πώς αξιολογούμε τα τεκμήρια σ’ ένα κείμενο: για να αξιολογήσουμε τα τεκμήρια που υπάρχουν σ’ ένα κείμενο, ελέγχουμε:
I. αν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, αν δηλαδή τα τεκμήρια είναι αυθεντικά ή παραποιημένα
II. αν προκύπτουν από άρτια επιστημονικά δεδομένα τα οποία, μάλιστα, προέρχονται από επίσημους και αναγνωρισμένους φορείς
III. αν αξιοποιούνται με τρόπο έγκυρο ή παραπλανητικό και αν άμεσα αναφέρονται στο προς απόδειξη θέμα ή αν είναι άσχετα με αυτό
IV. Επίσης, ελέγχουμε αν βασίζονται σε σαφή στοιχεία και όχι σε εικασίες


ΕΡΩΤΗΣΗ και μορφή υποδειγματικής απάντησης: Η ερώτηση που μπαίνει στις πανελλαδικές εξετάσεις έχει συνήθως την παρακάτω μορφή: Να διακρίνετε και να αξιολογήσετε τα τεκμήρια που χρησιμοποιούνται στο παρακάτω απόσπασμα. Η απάντησή μας πρέπει να περιλαμβάνει τα παρακάτω στοιχεία:
o την άποψη/ θέση που υποστηρίζει ο συγγραφέας
o το είδος του τεκμηρίου που χρησιμοποιεί (π.χ. αποτελέσματα πειραμάτων και ερευνών)
o την αξιολόγηση του συγκεκριμένου τεκμηρίου και το συμπέρασμά μας


Κείμενο για (εξ)άσκηση: Μικρό εγκώμιο στην αποτυχία
Να διακρίνετε και να αξιολογήσετε τα τεκμήρια που χρησιμοποιούνται στο παρακάτω απόσπασμα:



    Κακώς έχουμε αναλυθεί σε κοπετούς για τους υποψηφίους που «πάτωσαν» κάτω από τη βάση του 10, ο πολιτισμός μας επιβραβεύει την αποτυχία. Έτσι δεν είναι; Υποθέτω έχετε δει εκείνη τη διαφήμιση τράπεζας με το συνταξιούχο καθηγητή που μπαίνει σ’ ένα χλιδάτο ξενοδοχείο με κάτοχο κάποιο Λαμπρόπουλο. «Είχα ένα μαθητή Λαμπρόπουλο…» Αλλά αυτό αποκλείεται να είναι δημιούργημα του ανεπρόκοπου μαθητή του. «Κύριε καθηγητά», λέει ενθουσιασμένος ο μαθητής. «Λαμπρόπουλε, εσύ;» απαντά γεμάτος απορία κι έκπληξη ο καθηγητής βλέποντας μπροστά του τον «κουμπούρα» μαθητή, που ενδεχομένως να τον άφησε αρκετές φορές ανεξεταστέο, να είναι τώρα ένας λαμπρός κι επιτυχημένος επαγγελματίας…. Το ρεζουμέ της ιστορίας των λίγων δευτερολέπτων είναι, βεβαίως, ότι οι τράπεζες πιστεύουν τους ανθρώπους που δεν πιστεύει το σχολικό σύστημα αξιολόγησης και μετατρέπουν –με δάνεια φυσικά- την αποτυχία σε επιτυχία.
    Θεωρητικά λοιπόν, όλη η δακρύβρεχτη φλυαρία για την αποτυχία του εκπαιδευτικού συστήματος που αποτυπώνεται στους 39.000 υποψηφίους με επιδόσεις από 0 έως 9,9, όλες οι απαξιωτικές αναφορές στους άνευ προσόντων «κουμπούρες» είναι καραμπινάτες βλακείες. Για τους 39.000 αποτυχημένους του 2006 ένα τραπεζικό δάνειο με ευνοϊκό επιτόκιο θα αποκαταστήσει τη βαθμολογική υστέρηση, το έλλειμμα γνώσης θα γίνει πλεόνασμα χρήματος, οι κουμπούρες θα μετατραπούν σε δαιμόνιους επιχειρηματίες, οι ειδεχθείς βάτραχοι θα μεταμορφωθούν σε λαμπερά βασιλόπουλα, χάρη στο φιλί της πριγκίπισσας- τράπεζας…
    Η πρόθεσή μου είναι απλώς να συνθέσω ένα μικρό, χαμηλόφωνο εγκώμιο στην αποτυχία. Όχι για να παρηγορήσω τους «αποτυχημένους» του εκπαιδευτικού Καιάδα. Δεν υπάρχει λόγος. Από πότε άλλωστε το «10» έγινε η διαχωριστική γραμμή του κόσμου μας; Έχουμε ένα σωρό άλλα σύνορα που καταργούν και υπερβαίνουν αυτό τον αμφίβολο διαχωρισμό ανάμεσα στους επιτυχημένους και τους αποτυχημένους. Οι άνθρωποι μπορεί να είναι πλούσιοι, μεσαίοι ή φτωχοί. Είναι εργαζόμενοι, άνεργοι ή «εξ οφίτσιο» αργόσχολοι. Είναι ιδιοκτήτες ή προλετάριοι. Έχουμε τόσες διαχωριστικές γραμμές, τόσους τρόπους να αποτυπώσουμε το ταξικό ιχνογράφημα της κοινωνίας που δεν αντιλαμβάνομαι γιατί πρέπει να χωριστούμε στους «άνω του 10» και στους «κάτω του 10». Πολύ περισσότερο όταν πρόκειται για εφήβους. Κι ακόμη περισσότερο όταν οι επιτιμητές και κριτές τους ομολογούν ότι η αποτυχία δεν είναι δική τους, αλλά του εκπαιδευτικού συστήματος. Συμφωνώ και επαυξάνω. Και θα έλεγα επιπλέον ότι ο μέσος φορολογούμενος γονεύς δικαιούται, ανάλογα με το βαθμό «αποτυχίας» του γόνου του, να ζητήσει τα λεφτά που κατέβαλε για 13 χρόνια εκπαίδευσης. Το κράτος, πριν βουτήξει στα βαθιά νερά της μεταρρυθμιστικής αβελτηρίας, και εφόσον ομολογεί ότι με τη βαθμολόγηση των μαθητών βαθμολογείται το ίδιο και οι εκπαιδευτικές του πολιτικές, ας κάνει το λογαριασμό κι ας δώσει στους φορολογούμενους πίσω όσα τους πήρε. Αυτό είναι τουλάχιστον μια τίμια συναλλαγή. Και τότε θα δικαιούται να απαγορεύσει την είσοδο των «αποτυχημένων» στις πλεονάζουσες θέσεις ΑΕΙ και ΤΕΙ.
    Αλλά επειδή το κράτος και οι πολιτικοί μας, όταν η κουβέντα φτάνει στα φράγκα, θυμούνται ότι «πολιτική είναι η τέχνη του εφικτού», υπάρχει η άλλη λύση. Να αποδεσμεύσουν την εκπαίδευση από το βραχνά της επίδοσης, το σχολείο από τη λογική του ανταγωνισμού και της επιβράβευσης και τους εκπαιδευόμενους από τη ρετσινιά του «αποτυχημένου». Οι Λατίνοι έλεγαν homo educandus, ο άνθρωπος πρέπει να μορφώνεται (και όχι να παραμορφώνεται) και εννοούσαν αυτό που μερικοί χρυσοπληρωμένοι τεχνοκράτες αποκαλούν σήμερα «διά βίου εκπαίδευση». Αλλά οι Λατίνοι όπως και οι Έλληνες κυριολεκτούσαν, αντιλαμβάνονταν τη γνώση σαν ένα ανοικτό, απεριόριστο σύμπαν, όχι σαν ένα κλειστό σύστημα, οργανωμένο σε ερωταπαντήσεις multiple choice πληροφοριών, που βαθμολογείται ανά πάσα στιγμή στην κλίμακα 0-20 και αποκλείει από την επόμενη βαθμίδα γνώσης τους «αποτυχημένους».
    Άλλωστε –και επανέρχομαι στο αρχικό μου επιχείρημα– ζούμε σ’ έναν οικονομικό πολιτισμό που επιβραβεύει ποικιλοτρόπως την «αποτυχία». Παρακολουθείτε μουντιάλ; Προφανώς! Ζητήστε, λοιπόν, τα βιογραφικά όλων των αστέρων του γηπέδου που τα συμβόλαιά τους ξεπερνούν σε αξία το ετήσιο ΑΕΠ της Ελλάδας. Ψάξτε τις σχολικές και σπουδαστικές τους επιδόσεις και θα διαπιστώσετε ότι αυτή η λαμπερή ομάδα των χρυσοπληρωμένων, επιτυχημένων μπαλαδόρων είναι στην πλειοψηφία τους μια δράκα αποτυχημένων αποφοίτων της υποχρεωτικής εκπαίδευσης• αν αποφοίτησαν, βέβαια, ποτέ. Έπειτα, ρίξτε μια ματιά στα ανορεξικά ή πληθωρικά κορμιά της πασαρέλας που η μόνη τους δεξιότητα είναι να ντύνονται και να γδύνονται και θα διαπιστώσετε ότι, παρότι η καλύτερη επίδοση που είχαν ποτέ ήταν η νίκη τους σε κάποια καλλιστεία, έχουν ετήσιο εισόδημα ίσο με τις ισόβιες αποδοχές του σημαντικότερου πρύτανη ευρωπαϊκού πανεπιστημίου. Υπάρχουν, βεβαίως, και τα πολύ δημοφιλέστερα παραδείγματα για την αναξιοπιστία των συστημάτων σχολικής αξιολόγησης• όπως οι κακές επιδόσεις του Αϊνστάιν στο σχολείο, η δυσλεξία του Δημοσθένη, η έμμονη ετεροαπασχόληση του θεολόγου Δαρβίνου, η απόλυτη ανέχεια του Βαν Γκονγκ…. Αν όλοι αυτοί, ως έφηβοι, αξιολογούνταν από το άκαμπτο βαθμοθηρικό μας σύστημα, το πιθανότερο είναι ότι θα κοσμούσαν τις στατιστικές της αποτυχίας

[Χρονογράφημα από τον ημερήσιο τύπο, ειδικά διασκευασμένο για την άσκηση]

Τρίτη, 14 Σεπτεμβρίου 2010

Αισθητική αγωγή και η αντι-αισθητική σχολική πραγματικότητα

Το σχολείο πρέπει να μαθαίνει στα παιδιά πώς να είναι δημιουργικά
Η 27η Νοεμβρίου έχει ανακηρυχθεί Παγκόσμια Ημέρα για το Θέατρο στην Εκπαίδευση. Στις ΗΠΑ και σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες το θέατρο αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του εκπαιδευτικού συστήματος. Στην Ελλάδα, φυσικά, βρίσκεται σε εμβρυακό στάδιο και στην καλύτερη περίπτωση επαφίεται στον πατριωτισμό των δασκάλων.


Το σχολείο πρέπει να μαθαίνει στα παιδιά πώς να είναι δημιουργικά
Αν παίζαμε βελάκια και απέναντι στον τοίχο μας περίμεναν οι ομόκεντροι κύκλοι με τους στόχους που πρέπει να υπηρετεί η σύγχρονη Παιδεία, ποιος θα ήταν άραγε ο απόλυτος στόχος; Σε μια εποχή διαρκώς μεταβαλλόμενων συνθηκών και πρωτόγνωρων φαινομένων στην παγκόσμια κοινότητα, την οικονομική και κοινωνική της διάσταση, τι πρέπει να μάθουν τελικά τα παιδιά; Η απάντηση ηχεί ίσως ανατρεπτική: πώς να είναι δημιουργικά. Πώς δηλαδή να συνδυάζουν γνώσεις και εμπειρίες ώστε να οδηγούνται σε νέες, μοναδικές λύσεις, έχοντας την ικανότητα να επιλέξουν στο τέλος την πλέον αποτελεσματική. Αυτό, όπως, προϋποθέτει ένα εκπαιδευτικό σύστημα που δίνει σημασία στη διαδικασία της μάθησης και όχι στη συσσώρευση γνώσεων, που είναι ανοιχτή σε πολλαπλές απαντήσεις και αποστρέφεται τις αυθεντίες.


Σχολείο και οικογενειακό περιβάλλον επιβάλλουν γνώσεις αποστειρωμένες
Παρότι τα αποτελέσματα των τεστ ευφυΐας (IQ) μαρτυρούν αύξηση του μέσου όρου κατά δέκα μονάδες από γενιά σε γενιά, δεν ισχύει το ίδιο για τα αποτελέσματα των τεστ που αξιολογούν τη δημιουργικότητα των παιδιών. Ενώ μέχρι το 1990 οι δείκτες τους ακολουθούσαν επίσης ανοδική πορεία, έκτοτε σημειώνεται σημαντική ολίσθηση. Και δεν είναι μόνο η τηλεόραση υπεύθυνη γι’ αυτή την αντιστροφή. Είναι κυρίως το οικογενειακό περιβάλλον και το σχολείο που επιβάλλουν γνώσεις αποστειρωμένες, χωρίς να αφήνουν χώρο και χρόνο στη δημιουργικότητα των παιδιών. Αξίζει να αναλογιστεί κανείς ότι τα παιδιά προσχολικής ηλικίας υποβάλλουν 100 ερωτήματα ημερησίως στους γονείς τους, καθώς επεξεργάζονται τα ερεθίσματα που δέχονται. Όμως, συν τω χρόνω, τα ερωτήματα φθίνουν, όχι γιατί καταλαγιάζει το ενδιαφέρον τους, αλλά γιατί καταποντίζεται με τις μονολεκτικές απαντήσεις που λαμβάνουν από τους ενήλικους.


Η γνώση γεννιέται μέσα από την ανακάλυψη
Η γνώση γεννιέται μέσα από την ανακάλυψη και την επ-ανακάλυψη. Μέσα από την ακούραστη, υπομονετική, συνεχή ελπιδοφόρα συλλογική διερεύνηση του κόσμου. Αν θέλουμε να εμπνέουμε τα παιδιά και τους νέους να είναι δημιουργικοί, δεν μπορούμε πλέον να εξακολουθούμε να εφαρμόζουμε ένα μοντέλο «τραπεζικής εκπαίδευσης», σύμφωνα με το οποίο ο δάσκαλος είναι ο «καταθέτης» και ο μαθητής ο «άβουλος αποδέκτης», είχε πει ο βραζιλιάνος εκπαιδευτικός Paulo Freire.


Σχολείο και αισθητική αγωγή
Το μεγάλο στοίχημα της σύγχρονης παιδείας δεν είναι τόσο η διδακτέα ύλη, αλλά ο τρόπος διδασκαλίας, έτσι ώστε να πάψει το σχολείο να αποτελεί το καταναγκαστικό «επάγγελμα» των παιδιών και να γίνει, επιτέλους, ένας χώρος ελευθερίας και δημιουργίας. Το θέατρο, για παράδειγμα τα στοιχεία θεατρολογίας που διδάσκονται ως μάθημα επιλογής στην Α΄ Λυκείου, θα μπορούσαν να είναι ένα ανεκτίμητο εργαλείο για τη διδασκαλία των μαθημάτων με ένα τέτοιο πνεύμα. Τα παιδιά με τον τρόπο αυτό μπορούν να προσεγγίζουν τη γνώση εξασκώντας παράλληλα τη φαντασία και την ευρηματικότητά τους.

Δευτέρα, 13 Σεπτεμβρίου 2010

Τι είναι είδηση στην εποχή του διαδικτύου

ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΤΙΠΟΤΑ ΠΙΟ ΔΙΕΓΕΡΤΙΚΟ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ


ΠΩΣ ΕΝΑ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΟ ΓΕΓΟΝΟΣ ΑΠΟΚΤΑ ΞΑΦΝΙΚΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ: Η δημοσιογραφική επιτυχία στην εποχή του διαδικτύου καθορίζεται κατά πολύ από μας τους χρήστες: πόσοι μπήκαμε στην ιστοσελίδα και πόσην ώρα μείναμε εκεί. Άρα, αν ένα γεγονός είναι είδηση κρίνεται on line και σε πραγματικό γεγονός. Για του λόγου το αληθές:


Η Ντέμπραλι Λορεντζάνα απολύθηκε από τη Citibank γιατί τα «σωματικά της προσόντα αποσπούσαν την προσοχή των αρρένων συναδέλφων της από την εργασία τους»!!! Η απόλυσή της, αλλά και η αγωγή της κατά της Citigroup έγιναν είδηση στις αρχές του καλοκαιριού. Σήμερα, η δημοσιογράφος που έβγαλε την είδηση καταγράφει πώς ένα τοπικά περιορισμένο γεγονός πήρε παγκόσμιες διαστάσεις. Για όλα φταίει το διαδίκτυο, φυσικά.
     Οι πραγματικά σοβαρές ειδήσεις ξεπερνούν τα όρια της χώρας που τις γεννά. Το ζήσαμε φέτος με το θρίλερ της ελληνικής οικονομίας. Η Ελλάδα, μια μικρή χώρα, γίνεται το επίκεντρο διεθνούς προσοχής, γεγονός απολύτως λογικό, αφού οι δικές μας στιγμές «ιστορικής σημασίας» έχουν παγκόσμια απήχηση. Και πριν από το διαδίκτυο, ειδήσεις όπως οι φωτιές στη Μόσχα, οι πλημμύρες στο Πακιστάν, η διαρροή από τις δεξαμενές πετρελαίου της BP στον Κόλπο του Μεξικού θα ήταν πρώτες έτσι κι αλλιώς. Είναι γεγονότα που ορίζουν τη λέξη «είδηση» και, επί πλέον, πουλάνε φύλλα και κάνουν υψηλές τηλεθεάσεις. Αυτά τα ξέρουμε. Μετά το διαδίκτυο και μέσα από αυτό ο ορισμός της είδησης άλλαξε και συνεχίζει ν’ αλλάζει ραγδαία. Η δημοσιογραφική επιτυχία στην εποχή του διαδικτύου καθορίζεται κατά πολύ από μας τους χρήστες: πόσοι μπήκαμε στην ιστοσελίδα και πόσην ώρα μείναμε εκεί. Άρα, αν το γεγονός είναι είδηση κρίνεται on line και σε πραγματικό χρόνο! Αν, δηλαδή, η σπίθα γίνει φωτιά στο δάσος. Αυτά τα μαθαίνουμε τώρα.

     Μια τέτοια μικρή είδηση που πήρε διαστάσεις επιδημίας χάρη στο διαδίκτυο είναι και η περίπτωση της Ελίζαμπεθ Ντόσκιν. Τον περασμένο Ιούνιο η Ντόσκιν, δημοσιογράφος στη εβδομαδιαία νεοϋορκέζικη «Village Voice» έβγαλε την ιστορία της Ντέμπραλι Λορεντζάνα στη δημοσιότητα. Η Λορεντζάνα, μια χαμηλόβαθμη τραπεζική υπάλληλος, 33 χρονών, μητέρα ενός ανήλικου αγοριού, είχε απολυθεί πρόσφατα από τη Citibank με το αιτιολογικό των «προκλητικών σωματικών αναλογιών της, που αποπροσανατόλιζαν τους άρρενες συναδέλφους της από την εργασία τους»! Είχε μόλις καταθέσει μήνυση κατά της Citigroup και είχε ήδη βρει δουλειά σε μιαν άλλη τράπεζα. «Μέσα σε 24 ώρες μου συνέβη αυτό που είναι το όνειρο κάθε δημοσιογράφου» γράφει, χωρίς να κρύβει την έκπληξή της, η Ντόσκιν. Και συνεχίζει: «Το άρθρο μου ήταν η έβδομη πιο δημοφιλής αναζήτηση στο Google παγκοσμίως! Πριν καλά-καλά κυκλοφορήσει η εφημερίδα, στο Ιντερνέτ υπήρχαν ήδη αναλύσεις πάνω στο θέμα, ενώ μέχρι το μεσημέρι οι συνάδελφοι από όλα τα καθημερινά φύλλα της Νέας Υόρκης είχαν εντοπίσει τη Λορεντζάνα μέσω του δικηγόρου της. Μέχρι το απόγευμα είχα συντονίσει τις ζωντανές εμφανίσεις μου στα κεντρικά δελτία ειδήσεων όλης της χώρας, είχα κάνει τις δηλώσεις μου σε ειδησεογραφικά και άλλα σάιτ, έδινα συνέντευξη σε ραδιοφωνικό σταθμό στην Ιρλανδία, ένας φίλος ρεπόρτερ από την Κολομβία είχε αφήσει 15 αναπάντητες κλήσεις στο κινητό μου, μέχρι που έστειλε SMS SOS για να του δώσω αποκλειστικές πληροφορίες, 600! σχόλια υπήρχαν κάτω από το άρθρο μου στο blog της εφημερίδας… Ναι, είχα κάνει επιτυχία, αλλά το θέμα είχε ξεφύγει από τον έλεγχό μου…
     Όλη η εφημερίδα χόρευε στο ρυθμό της Λορεντζάνα κι εγώ έπρεπε να κρατήσω την ιστορία ζωντανή, γιατί οι χρήστες λαχταρούσαν «καυτά νέα» από το καυτό κορμί της Ντέμπραλι και έβαζαν φωτιά στο blogs, με τίτλους όπως «Σε ποια ομάδα του Facebook ανήκετε σχετικά με το ζήτημα Ντέμπραλι». Είμαι χρόνια δημοσιογράφος κι έχω αποκαλύψει σκάνδαλα, κυρίως με παράνομες ιδιοκτησίες στο Μανχάταν. Το τελευταίο άρθρο μου είναι για μια γυναίκα που παλεύει με το σωφρονιστικό σύστημα ανηλίκων, 30 σχόλια όλο κι όλα στο Blog μέσα σε δέκα μέρες, τι να κάνω; Ζητώ επειγόντως την επόμενη ανθρώπινη ιστορία που συνδυάζει την αδικία (απόλυση), την τόλμη (μήνυση κατά της Citibank) και το… διάβολο στο κορμί της. Δεν υπάρχει τίποτα πιο διεγερτικό από τους προβολείς του παγκόσμιου δικτύου»

[ΠΗΓΗ: κείμενο της Ιζαμπέλας Σασλόγλου, στο ΕΨΙΛΟΝ της Κυριακάτικης ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑΣ 05-09-2010]

Σάββατο, 11 Σεπτεμβρίου 2010

Πόσο κρατάει η ευτυχία της ελευθερίας;

Σκόρπιοι στίχοι αποστάγματα σοφίας


Μόνο τα άνθη αγαπούν αληθινά την ελευθερία
γι' αυτή μιλούν κρυφά στο αυτί του ανέμου
μα εκείνος δεν κρατά το μυστικό κι ευωδιάζει
λίγο προτού ξεσπάσει η καταιγίδα...
που στο διάβα της αδειάζει όλα τα πακέτα:

νιάτα εραστές κι οράματα


Ένα τσιγάρο κρατά η ευτυχία!
Κι εμείς οι ανόητοι κόψαμε το κάπνισμα.

[Αποστάγματα καθημερινότητας από τις ποιητικές συλλογές «Η ΠΕΙΡΑ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ» και «ΑΚΤΗ ΚΑΛΛΙΜΑΣΙΩΤΗ ΚΙ ΑΛΛΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ» των Βαγγέλη Κάσου και Γιάννη Πατίλη αντίστοιχα]

Πολλές σκέψεις και λίγες κρίσεις για το εκπαιδευτικό βιβλίο

Σήμερα, περισσότερο από κάθε άλλη εποχή, η αποκωδικοποίηση και η μετάδοση της γνώσης είναι ένα επίπονο έργο για κάθε βαθμίδα εκπαίδευσης.
Η ποιότητα των σχολικών βιβλίων μπορεί σε μεγάλο βαθμό να συμβάλει στην υλοποίηση των στόχων της εκπαίδευσης.
Πώς και γιατί πρέπει να προωθούν την κριτική σκέψη και όχι την αποστήθιση.
Το βιβλίο που παράγεται στον χώρο της εκπαίδευσης δεν μπορεί παρά να συμβάλει στην ουσιαστική ανανέωση της γνώσης και του πολιτισμού. Γι' αυτό πρέπει να συνδέεται με την πραγματικότητα χαράσσοντας νέους δρόμους, που θα οδηγήσουν τον μαθητή στον αληθινό κόσμο.

     Σε μέρες παρατεταμένης αβεβαιότητας, ηθικής, πνευματικής, τώρα και οικονομικής κρίσης, και γενικότερης αμφισβήτησης των πάντων, κρίνεται ιδιαίτερα αναγκαίο το εκπαιδευτικό βιβλίο να καταστήσει τον μαθητή αναγνώστη επαρκή, οπότε το διάβασμα ενός καλογραμμένου βιβλίου θα καλλιεργήσει την ανάγκη του για διαρκή μάθηση, γνώση και ευχαρίστηση. Κι ακόμη, θα βοηθήσει τον νέο αναγνώστη στην ολοκλήρωση της προσωπικότητάς του, στη σωστή κοινωνικοποίηση αλλά και στην ηθικοποίησή του.
    Η ποιότητα δε ενός σχολικού βιβλίου σαφώς καθορίζεται από το περιεχόμενό του, την παιδαγωγική προσέγγιση του θέματος, την οργάνωση του κειμένου, την επιλογή της γραμματοσειράς, τις εικόνες, τα σχεδιαγράμματα που θα επιλέγονται αναλόγως βέβαια του περιεχομένου του κάθε βιβλίου. Είναι σημαντικό το εκπαιδευτικό βιβλίο να είναι ελκυστικό. Αισθητικό. Κι έπειτα, να λαμβάνεται υπόψη η ηλικία των μαθητών, οι ιδιαιτερότητες του μαθήματος καθώς και η πολυπολιτισμική πολυφωνία, που πλέον είναι πραγματικότητα στο σύγχρονο σχολείο. Και ας μη λησμονούμε: Η εκπαίδευση διαδραματίζει κορυφαίο ρόλο στην ενσωμάτωση των μειονοτήτων και κυρίως των νέων γενεών. Η κοινωνική και πολιτισμική ένταξη των μεταναστών περνά μέσα από τη σχολική τάξη.
    Κάτι ακόμη ιδιαίτερα σημαντικό, όσον αφορά τα σχολικά βιβλία, είναι το ότι οι γνώσεις που παρέχονται μέσω αυτών πρέπει να προσφέρουν πρακτικές εφαρμογές, να ωθούν για ερευνητικές εργασίες, να περιέχουν ασκήσεις με βιωματικό περιεχόμενο, δηλαδή να συνδέουν τη σχολική δραστηριότητα με τη ζωή, ώστε να απεμπλακεί ο μαθητής από την αποστήθιση. Βασικό, μάλλον ιδιαίτερης σημασίας, για κάθε εκπαιδευτικό βιβλίο, ανεξαρτήτως βαθμίδας, είναι η επιστημονική εγκυρότητα, ως και τα εφόδια των συγγραφέων -κάτι που πρέπει να προσεχτεί ακόμη περισσότερο από την Πολιτεία. Κι ακόμη, η ύλη που θα περιληφθεί (μελλοντικώς έστω) σε κάθε βιβλίο, πρέπει να είναι τόση ώστε να καλυφθεί σ' ένα σχολικό έτος, και όχι ύλη υπερβολική, εφόσον το ζητούμενο είναι η ποιότητα και όχι η ποσότητα- αυτό, δε, δεν αφορά μόνον τα εκπαιδευτικά βιβλία, μας αφορά όλους, γενικώς. Και οι αρμόδιοι φορείς ας έχουν πάντοτε κατά νου ότι οι γνώσεις πρέπει να προωθούν την κριτική σκέψη και όχι -προς Θεού- την αποστήθιση!
     Προς το παρόν θα ήθελα να αναφερθώ, εν συντομία βέβαια, στα βιβλία που χρησιμοποιούνται στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας, και συγκεκριμένα στα βιβλία της Εκφρασης-Εκθεσης, τα οποία απευθύνονται στους μαθητές του Γυμνασίου- Λυκείου και στοχεύουν να τους βοηθήσουν ώστε να οργανώσουν λογικά τις σκέψεις και τις ιδέες τους, προκειμένου να επιτευχθεί το επιθυμητό, που είναι η επικοινωνία. Διότι η καλή γνώση της γλώσσας, η καλλιέργεια της κριτικής και δημιουργικής σκέψης, η σωστή θέαση του κόσμου «εντός» και «εκτός» οδηγούν σε μια επιτυχημένη επικοινωνία ανάμεσα στον πομπό και στον δέκτη. Τα σχολικά εγχειρίδια παρουσιάζουν κείμενα ποικίλα, είτε με τη μορφή διαγραμμάτων είτε με τη μορφή αναπτυγμένων κειμένων, ώστε ο μαθητής να αντλεί τις αναγκαίες πληροφορίες, αλλά και συγχρόνως να βιώνει τη χαρά της ανάγνωσης. Παράλληλα εξοικειώνεται με διαφορετικές κατηγορίες του γραπτού λόγου (επιστολές, άρθρα, ημερολόγιο), γι' αυτό και περιέχονται πολλά άρθρα, επιφυλλίδες, αποσπάσματα δοκιμίων που καλύπτουν όλο το φάσμα των θεμάτων.
    Ολα αυτά βέβαια ενισχύουν τον μαθητή στο να παράγει λόγο γραπτό, με κριτικό τρόπο, αλλά και να αποκρυπτογραφεί τα μηνύματα που δέχεται καταιγιστικά από ΜΜΕ, Διαδίκτυο κ.λπ., δεδομένου ότι οι γνώσεις αυτές δεν είναι πάντοτε αλάνθαστες, αν δεν είναι κατευθυνόμενες, και ο κίνδυνος εξαπάτησης, του νέου προπαντός, είναι μεγάλος. Ο νέος πρέπει να μάθει να συλλέγει, να αξιολογεί, να συγκρίνει, να υποψιάζεται τους λόγους παραπληροφόρησης, τέλος, να βεβαιώνεται γι' αυτούς, και το σχολικό βιβλίο πρέπει να τον βοηθά σε αυτά τα επιβεβλημένα εκ των πραγμάτων και σημαντικά για την εξέλιξή του. Αν και η γνώμη της γράφουσας είναι ότι τα βιβλία των νέων μας πρέπει να ενισχυθούν με περισσότερα κριτήρια αξιολόγησης των γνώσεων που απέκτησαν οι μαθητές, αλλά και της διδακτικής πράξης γενικότερα, και έτσι, μέσα από το πλήθος και την ποικιλία των εργασιών, να τους δοθεί η δυνατότητα της αυτενέργειας.
     Πάντως τα τελευταία χρόνια αυξάνονται, ή μάλλον πολλαπλασιάζονται, οι φωνές διαμαρτυρίας και δυσαρέσκειας οι σχετικές με το εκπαιδευτικό μας σύστημα. Νομίζω όχι άδικα, καθώς το σύστημα αυτό αδυνατεί να πείσει γονείς, μαθητές και κοινωνία για την αποτελεσματικότητά του και για το είδος και την ποιότητα των εφοδίων (κυρίως πνευματικών) που θα αποκομίσει ο νέος αποφοιτώντας. Και ας μην αγγίξουμε το φοβερό και τρομερό θέμα των φροντιστηρίων - όχι τουλάχιστον εδώ. Ας πούμε μόνον ότι σήμερα, σε γενικές γραμμές, αν και υπάρχουν πάντα κάποιες νησίδες ομορφιάς ή ελάχιστες οάσεις, η εκπαίδευσή μας στοχεύει στα εξής: Να εφοδιάσει τον μαθητή με γνώσεις απαραίτητες για την εισαγωγή του σε ανώτερο ή ανώτατο ίδρυμα, να μείνει εκεί άπειρο χρόνο (απεργίες, καταλήψεις κ.λπ.), τελοσπάντων να πάρει το όποιο πτυχίο του, βάσει αυτού να βρει ανάλογη, ή και άσχετη δουλειά, να ησυχάσει, η οικογένειά του, να ησυχάσει (;) και αυτός. Εάν τελικώς ησυχάσει, μια και σχεδόν κανείς, ενόσω εξελισσόταν, δεν σκέφτηκε ή δεν έλαβε υπόψη του ότι ο έφηβος έχει ανάγκες συναισθηματικές, διανοητικές, ψυχολογικές. Και απορίες πάσης φύσεως. Και άλλες τόσες ανησυχίες που η εκπαίδευση αδυνατεί να γνωρίσει, να παρακολουθήσει και να συντρέξει. Αλλά τι να περιμένει κανείς όταν η Πολιτεία είναι ο απόλυτος εξουσιαστής της εκπαίδευσης και δεν αφήνει κανένα περιθώριο στα σχολεία να επιλέγουν τις δικές τους μεθόδους, τα δικά τους βιβλία και το δικό τους εκπαιδευτικό υλικό, όπως ήδη γίνεται σε πολλές χώρες της Ευρώπης, όπου το σχολικό βιβλίο προσαρμόζεται στις ανάγκες του μαθητή. Το ότι πολλοί από τους μαθητές μας στο τέλος κάθε σχολικής χρονιάς πετούν, σχίζουν ή καίνε τα βιβλία τους φανερώνει τη σχέση που είχαν μαζί τους...

[ΑΡΘΡΟ της Ελένης Σαραντίτη στο αφιέρωμα της ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ/ Σαββατιάτικη ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 11-09-2010 για το ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ]

Παρασκευή, 10 Σεπτεμβρίου 2010

Νίκος Δήμου, Η (διαρκής) φόρτιση ως ψευδαίσθηση αθανασίας

ΧΩΡΙΣ ΦΟΡΤΙΣΗ Η ΖΩΗ ΕΙΝΑΙ ΝΕΚΡΗ
Όσες συσκευές μου διαθέτουν μπαταρία, τις κρατάω πάντα φορτισμένες στον ύψιστο βαθμό. Όταν δω το εικονίδιο μίας μπαταρίας που αδειάζει μου έρχεται να βάλω τις φωνές: «κάτι πεθαίνει!». Γιατί χωρίς φόρτιση η συσκευή είναι νεκρή.
Κάποια στιγμή κατάλαβα ότι ταυτίζομαι. Κι ότι υποσυνείδητα φορτίζω συνεχώς τα πάντα, για να δώσω αποθέματα ζωής στον εαυτό μου. Το ρεζερβουάρ της βενζίνης στο αυτοκίνητο δεν πέφτει ποτέ κάτω από τα τρία τέταρτα.



Τα κινητά μου είναι στο 100% αλλά και το ρολόι μου (που φορτίζει με την κίνηση του χεριού) έχει συνεχώς απόθεμα φόρτισης για ένα μήνα.


Και σκέπτομαι κάποτε, που θα πάψω να κινούμαι, εκείνο θα έχει ζωή ένα μήνα πάνω από εμένα. Και θα μπορεί να ξαναφορτίσει.

[από το ιστολόγιο του Νίκου Δήμου: http://doncat.blogspot.com/  ]

Δευτέρα, 6 Σεπτεμβρίου 2010

9 πικρές αλήθειες για την Παιδεία μας

Γνωστές πικρές αλήθειες που ενοχλούν, που απωθούνται, που καταπνίγονται, ενώ «ενός έστι χρεία...», να τις συνειδητοποιήσουμε όλοι και να τις υπερβούμε με πράξεις.
    Με τα αποτελέσματα των εισαγωγικών εξετάσεων στα Πανεπιστήμια, με το προβοκατόρικο 0,9, με τις 22.000 κενά στα σχολεία μας (από συνταξιοδοτούμενους εκπαιδευτικούς κ.ά.), με τις άδειες των Κολεγίων ιδιόχρησης, με..., με..., ξαναθυμηθήκαμε αυτές τις μέρες την Εκπαίδευση. Και αρχίσαμε ξανά τις αναλύσεις και τις ερμηνείες. Περισπούδαστοι εκπαιδευτικοί «αναλυτές», εκφραστές συχνά διαφόρων κομματικών ιδεολογιών και ιδεοληψιών, προβαίνουν σε κοινότοπες αναλύσεις, χωρίς να μπαίνουν στην ουσία των προβλημάτων της Παιδείας μας ή να προτείνουν λύσεις. Και όλα αυτά γιατί δεν μπορούμε (δεν θέλουμε;) σε αυτόν τον τόπο να αντιμετωπίσουμε, με σοβαρό και αποτελεσματικό τρόπο, μείζονα προβλήματα της Παιδείας μας που «σέρνονται» επί χρόνια και γιατί δεν τολμούμε πολιτικοί και πολίτες, εκπαιδευτικοί και γονείς, η ελληνική κοινωνία γενικότερα, να αναλάβουμε τις ευθύνες που μάς αναλογούν, να πιέσουμε, να απαιτήσουμε, να φωνάξουμε να αλλάξει ριζικά το εκπαιδευτικό μας σύστημα και να αποκτήσουμε επί τέλους κι εμείς μια παιδεία ουσίας και ποιότητας. Δεν τολμούμε να δούμε και να πούμε μερικές πικρές αλήθειες. Έτσι έχουμε, τελικά, την παιδεία που μάς αξίζει, που αξίζει στην αδιαφορία, την ολιγωρία και την ακηδία μας.


Αλήθεια πρώτη: Δεν καταλαβαίνουμε ότι έχουμε ένα σύστημα εισαγωγής στα πανεπιστήμια που έχει τινάξει στον αέρα την καίρια βαθμίδα τηςς Μέσης Εκπαίδευσης, το Λύκειο; Κι αν το καταλαβαίνουμε- που τώρα φαίνεται ότι έστω και αργά άρχισαν να το καταλαβαίνουν όλοι-, τι κάνουμε; Με αχρηστευμένο το Λύκειο πού πάμε;


Αλήθεια δεύτερη: Το υπαρκτό γνωστό πρόβλημα τού (λειτουργικού) αναλφαβητισμού, με αποφοίτους Μέσης Εκπαίδευσης που δεν μπορούν να εκφραστούν προφορικά και γραπτά, δεν το γνωρίζουμε; Μάλλιασε η γλώσσα των εκπαιδευτικών να το επισημαίνουν. Τώρα το καταλάβαμε με το προβοκατόρικο 0,9 (από κάποιον πλακατζή υποψήφιο...) που ανοήτως γενικεύθηκε κι έγινε σημαία απαιδευσίας, παραβλέποντας τις χιλιάδες των πραγματικά αναλφάβητων που συναντάμε γύρω μας;
Αλήθεια τρίτη: Ότι οι μαθητές των σχολείων μας απεχθάνονται το σχολείο, ότι δεν το αγαπούν, δεν τους τραβάει τίποτε στο σχολείο που τους έχουμε φτιάξει, δεν μάς λέει τίποτε;
Αλήθεια τέταρτη: Ότι έχουμε καθιερώσει ένα σύστημα που φορτώνει τους μαθητές με όγκους αναφομοίωτων πληροφοριών, προορισμένων εξ υπαρχής να περάσουν στα τάρταρα τής λήθης και τής απώθησης διά τής οδού τής αποστήθισης, πληροφοριών συχνά εξεζητημένων έως άχρηστων που ποτέ δεν θα γίνουν χρήσιμες επεξεργασμένες γνώσεις οι οποίες θα μείνουν, αυτό δεν μάς γεμίζει με οδύνη και τύψεις για τις ευθύνες μας;


Αλήθεια πέμπτη: Μπορούμε να αισθανόμαστε ήσυχοι, όταν οι ηγεσίες και βασικά στελέχη των πολιτικών κομμάτων και τού πολιτικού μας κόσμου γενικότερα (με πολύ λίγες εξαιρέσεις) ιεραρχούν την Εκπαίδευση, την Παιδεία και τον Πολιτισμό, το τρίπτυχο τής ουσιαστικής ύπαρξης και τής προοπτικής ανάπτυξης κάθε ορθοφρονούντος λαού, στο χαμηλότερο σκαλί τής έμπρακτης μέριμνας και τής πολιτικής τους; Αλήθεια έκτη: Είναι δυνατόν να έχεις ποιότητα διδασκαλίας στα σχολεία σου με εκπαιδευτικούς ανεπαρκώς καταρτισμένους για την Εκπαίδευση, σκανδαλωδώς ανεπιμόρφωτους και προκλητικά αναξιολόγητους, αλλά και με εκπαιδευτικούς κακοπληρωμένους σε σχέση με το δύσκολο έργο που καλούνται να επιτελέσουν και κοινωνικά υποβαθμισμένους; Μπορείς να έχεις μεγάλες απαιτήσεις χωρίς τις απαραίτητες προϋποθέσεις;


Αλήθεια έβδομη: Θα μπορέσουν ποτέ οι εκάστοτε υπουργοί Παιδείας να περάσουν από τις εξαγγελίες στην πράξη, να λάβουν γενναίες αποφάσεις, να ξεπεράσουν αυτό που- εσφαλμένα συνήθως- εκτιμούν ως πολιτικό κόστος (κυρίως για την προσωπική τους πολιτική καριέρα), να πείσουν με σωστά επιχειρήματα την κυβέρνησή τους και την κοινή γνώμη για ριζικές αλλαγές, να πολεμήσουν τα οργανωμένα συμφέροντα που αντιμάχονται τις αλλαγές και, τέλος, να αποτολμήσουν για μια φορά να παραιτηθούν, διαμαρτυρόμενοι όταν γίνονται όχημα και συνένοχοι για την παιδευτική υστέρηση ενός ολόκληρου λαού;


Αλήθεια όγδοη: Θα αντιληφθούν την ευθύνη τους οι ηγεσίες και τα στελέχη των συνδικαλιστικών οργάνων των εκπαιδευτικών όλων των βαθμίδων, ώστε - ξεπερνώντας τις κομματικές ιδεολογίες και στάσεις τους και τις προσωπικές πολιτικές φιλοδοξίες τους που προκαλούν την αγανάκτηση των ίδιων των εκπαιδευτικών (ιδίως των νέων) και τής κοινής γνώμης- να μπορέσουν να αρθρώσουν ουσιαστικό, πειστικό, ακομμάτιστο εκπαιδευτικό λόγο; Μπορούν ποτέ να πείσουν κανέναν για τις προθέσεις τους, όταν μονίμως στηρίζουν την ήσσονα προσπάθεια και βρίσκονται συνεχώς στην άρνηση για κάθε ουσιαστική αλλαγή στην Παιδεία μας από όπου και αν προέρχεται; Δεν καταλαβαίνουν ότι έτσι αυτοκαταργούνται στη συνείδηση τού κόσμου και απαξιώνουν εκ προοιμίου τον θεσμικό ρόλο τους;


Αλήθεια ένατη: Κι εμείς στα Πανεπιστήμια που μορφώνουμε τους εκπαιδευτικούς θα αντιληφθούμε τον ρόλο και τις ευθύνες μας για το πόσο καλά ετοιμάζουμε τους αυριανούς εκπαιδευτικούς, όταν αρνούμαστε ή αποφεύγουμε επί χρόνια να εφαρμόσουμε την ψυχοπαιδαγωγική κατάρτιση και ένα ειδικό πρόγραμμα επιστημονικής προετοιμασίας όσων θέλουν να εργαστούν στην Εκπαίδευση; Μήπως πιστεύουμε ότι λύθηκε το πρόβλημα με το ΑΣΕΠ και με τους ειδικούς φροντιστές που έχουν πλέον αναλάβει- με το αζημίωτο- τον ρόλο τής προετοιμασίας των υποψηφίων για τις εξετάσεις τού ΑΣΕΠ, υποκαθιστώντας τα Πανεπιστήμια;


[Επιφυλλίδα του ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗ ΣΤΟ ΒΗΜΑ της Κυριακής 5 Σεπτεμβρίου 2010 ]

Κυριακή, 5 Σεπτεμβρίου 2010

ΦΑΚΕΛΟΣ: ειδική αγωγή (ΕΡΕΥΝΑ στη Σαββατιάτικη ΕΛΕΥΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 4/9/2010)

Παιδιά ενός κατώτερου σχολειού
Απ' ό,τι φαίνεται, η σχολική χρονιά δεν αρχίζει την ίδια μέρα και με τις ίδιες προϋποθέσεις για όλους τους μαθητές: Αίθουσες-κλουβιά, λειτουργικά κενά, αδυναμία παροχής ειδικού εκπαιδευτικού εξοπλισμού και παιδαγωγικών μέσων, εκπαιδευτικοί με στοιχειώδη επιμόρφωση, τάξεις που ξεκινούν ολόκληρους μήνες μετά την έναρξη του σχολικού έτους, όλα αυτά συνθέτουν τη ζοφερή εικόνα ενός τομέα της Παιδείας της, κατά τ' άλλα, ευρωπαϊκής Ελλάδας του 21ου αιώνα.
Στον απόηχο του πρώτου κουδουνιού για τη φετινή σχολική χρονιά, τα Ειδικά Σχολεία μετρούν και πάλι πληγές κι απώλειες. Στο έλλειμμα ενημέρωσης των γονέων των παιδιών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες γύρω από τις ενέργειες που απαιτούνται ώστε να κατορθώσει το παιδί να φοιτήσει σωστά, έρχεται να προστεθεί η γνωστή κρατική ολιγωρία που διατηρεί σε χαμηλό επίπεδο την ειδική εκπαίδευση στη χώρα μας.

    Το ζήτημα της Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης, με βάση τα πιο πρόσφατα πορίσματα εκπαιδευτικών ερευνών, ανακινείται ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας -δεδομένου ότι, μέχρι πολύ πρόσφατα, το παιδί με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες αντιμετωπιζόταν περίπου ως ο «παρίας» της εκπαιδευτικής διαδικασίας, τόσο από τον σχολικό περίγυρο όσο και από το ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα-, ενώ και το νομικό πλαίσιο (όπως διαμορφώθηκε με τον νόμο 2817/2000) τείνει, έστω και τυπικώς, να εκσυγχρονιστεί και να εναρμονιστεί με την ευρωπαϊκή πολιτική για την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού και την ενσωμάτωση των μαθητών με ειδικές ανάγκες μέσα στα κοινά σχολεία.
    Οι κινήσεις που έγιναν τα τελευταία χρόνια, παρ' ότι βεβιασμένες και πρόχειρες ως προς την υλοποίησή τους, ήταν προς τη σωστή κατεύθυνση -όπως οι νέες σχολικές δομές που δημιουργήθηκαν, τα τμήματα ένταξης μέσα στα σχολεία της γενικής εκπαίδευσης, τα Ειδικά Σχολεία για διάφορες κατηγορίες μαθητών με σύνθετες ανάγκες, τα Προγράμματα Συνεκπαίδευσης, τα Εργαστήρια Ειδικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης, τα ΤΕΕ Ειδικής Αγωγής, τα Κέντρα Διάγνωσης, Αξιολόγησης και Υποστήριξης των Μαθητών με Ειδικές Ανάγκες κ.λπ.- και έθεσαν τις βάσεις για την αντιμετώπιση των αναγκών του παιδιού που χρειάζεται ειδικό εκπαιδευτικό χειρισμό. Ουσιαστική ήταν και η δημιουργία παιδαγωγικών τμημάτων Ειδικής Αγωγής στα ελληνικά πανεπιστήμια (όπως εκείνο του Πανεπιστημίου της Θεσσαλίας που ιδρύθηκε το 1998) που σκοπό έχουν να εφοδιάσουν την όψιμη προσπάθεια αναβάθμισης της Ειδικής Αγωγής στην Ελλάδα με ειδικευμένο εκπαιδευτικό προσωπικό. Παράλληλα, «τρέχουν» δεκάδες προγράμματα ευαισθητοποίησης, επιμόρφωσης και εξειδίκευσης των εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στη διδασκαλία μαθητών με διαφορετικές ειδικές ανάγκες.
   Μολαταύτα πολλά προβλήματα αντιμετωπίστηκαν εξαρχής πλημμελώς, δεκάδες παραμένουν άλυτα, ενώ όλο και περισσότερες αντιξοότητες εμφανίζονται χρόνο με τον χρόνο - οι τελευταίες έχουν να κάνουν με τη λειτουργία των νέων δομών Ειδικής Αγωγής και με τις τάξεις ένταξης, με την αύξηση του πληθυσμού των μαθητών Ειδικής Αγωγής στα σχολεία γενικής εκπαίδευσης και, κυρίως, με τις τραγικές ελλείψεις που παρατηρούνται στη στελέχωση των σχολείων Ειδικής Αγωγής.
    Η συνολική εικόνα του χώρου της Ειδικής Αγωγής μόνο πολύ πρόσφατα άρχισε να καταγράφεται συστηματικά - παρ' ότι η Ειδική Αγωγή στην Ελλάδα λειτουργεί οργανωμένα εδώ και πάνω από 30 χρόνια. Η τελευταία μεγάλη έρευνα-χαρτογράφηση του χώρου της Ειδικής Αγωγής πραγματοποιήθηκε το 2004 από το Τμήμα Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, ενώ έκτοτε, κάθε χρόνο, οι υπεύθυνοι του υπουργείου Παιδείας αναλαμβάνουν να επικαιροποιούν τα στοιχεία που τους παρέχονται από τα ίδια τα σχολεία.
  Η έρευνα που πραγματοποίησε η «Ε» γύρω από τον χώρο της Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης κατέληξε σε ορισμένα συμπεράσματα: Αρχικά, παρατηρείται μια σημαντική ανισοκατανομή δομών και υπηρεσιών στις περιφέρειες και τους νομούς της χώρας σε ό,τι αφορά σχολεία Ειδικής Αγωγής και τμήματα ένταξης στα «συμβατικά» σχολεία. Χαρακτηριστική είναι η πλήρης έλλειψη δομών και υπηρεσιών σε ορισμένους νομούς. Επιπροσθέτως, οι Σχολικές Μονάδες Ειδικής Αγωγής (ΣΜΕΑ) οι οποίες συστεγάζονται με σχολεία γενικής εκπαίδευσης -τακτική που ακολουθείται προκειμένου να ομαλοποιείται η ένταξη των μαθητών Ε.Α. στην ευρύτερη σχολική κοινότητα- δεν λειτουργούν με τους όρους που θα έπρεπε. Παρατηρήθηκαν ελλείψεις σε χώρους, ενώ πολλές φορές τα τμήματα Ε.Α. φιλοξενούνται σε ακατάλληλους χώρους, όπως αποθήκες, ISOBOX, γραφεία κ.λπ.
    Επιπροσθέτως, πέραν του γνωστού ζητήματος της έλλειψης προσωπικού με εξειδίκευση πάνω στην Ειδική Αγωγή, παρατηρούνται δυσχέρειες, όπως η υπολειτουργία των θεσμών ένταξης (κυρίως στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση), η μη παροχή εκπαιδευτικών προγραμμάτων ειδικά προσαρμοσμένων για τα διαφορετικά είδη ειδικών εκπαιδευτικών αναγκών, καθώς και η απουσία τεχνικού εξοπλισμού.
   Μέσα σ' όλα αυτά, οι κατά τόπους σύλλογοι εκπαιδευτικών Ειδικής Αγωγής και γονέων παιδιών με ειδικές ανάγκες κάνουν λόγο για «ζοφερή» πραγματικότητα των Ειδικών Σχολείων, των τμημάτων ένταξης και των λοιπών εκπαιδευτικών δομών για άτομα με αναπηρίες. Πέρυσι, για το σχολικό έτος 2009-2010, οι εκπρόσωποι της Εθνικής Συνομοσπονδίας ΑμεΑ παρέθεσαν όλα εκείνα τα στοιχεία που φανέρωναν ότι για ακόμη μία χρονιά πολλοί μαθητές ειδικής αγωγής δεν κάθισαν στα θρανία. Δεκάδες σχολεία δεν κατάφεραν καν να ανοίξουν, ελέω έλλειψης εκπαιδευτικού ή βοηθητικού προσωπικού ή στοιχειωδών δομών, βιβλίων και εξοπλισμού. Για τα οποία, φυσικά, μεριμνεί η ελληνική πολιτεία.
[Της ΚΑΤΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΑΔΗ, ΦΑΚΕΛΟΣ Σαββατιάτικης ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑΣ 5/9/2010]


Προβλήματα που χρονίζουν
Στο λυκαυγές της νέας σχολικής χρονιάς τα άτομα με αναπηρία και οι οικογένειές τους ανησυχούν.
Έλλειψη προσβάσιμων σχολικών κτιρίων, προβλήματα και αδυναμίες του συστήματος μετακίνησης των μαθητών με αναπηρία, ελλείψεις στα ωρολόγια προγράμματα και στο εκπαιδευτικό υλικό των Ειδικών Σχολείων και των Τμημάτων Ένταξης των Γενικών Σχολείων, καθυστερήσεις στους διορισμούς των εκπαιδευτικών στα Ειδικά Σχολεία, έλλειψη παροχής παράλληλης στήριξης και συνεκπαίδευσης στους μαθητές με αναπηρία, έλλειψη ειδικού βοηθητικού προσωπικού, έλλειψη εκπαιδευτικών βιβλίων προσβάσιμων στα άτομα με αναπηρία είναι μερικά από τα σημαντικά προβλήματα που χρονίζουν και θέτουν ανυπέρβλητα εμπόδια στην είσοδο των ατόμων με αναπηρία στο εκπαιδευτικό μας σύστημα.
    Εύλογα, λοιπόν, προκύπτει το ερώτημα εάν το εθνικό εκπαιδευτικό μας σύστημα θα είναι έτοιμο φέτος να εντάξει όλα ανεξαιρέτως τα άτομα με αναπηρία, στη σωστή ημέρα και ώρα, σε σχολεία πλήρως προσβάσιμα, όπως άλλωστε επιτάσσει η θεσμικά κατοχυρωμένη υποχρεωτικότητα της εκπαίδευσης, που μέχρι σήμερα παραμένει ανεφάρμοστη και κενή περιεχομένου. Η πολιτεία οφείλει να δώσει κάποιες απαντήσεις εδώ και τώρα. Ποιες ενέργειες έχουν γίνει για να οργανωθεί η μετακίνηση των μαθητών με αναπηρία προς και από τα σχολεία τους; Υπάρχει συγκεκριμένο σχέδιο που θα διασφαλίσει τη διαρκή ποσοτική και ποιοτική αναβάθμιση των παρεχόμενων υπηρεσιών εκπαίδευσης προς τους μαθητές με αναπηρία; Υπάρχει συγκεκριμένο σχέδιο, ώστε τα παιδιά με αναπηρία που βρίσκονται εκτός του εκπαιδευτικού συστήματος να ενταχθούν σε αυτό;
    Πρέπει να γίνει συνείδηση όλων ότι στην αναπηρία τα πάντα συνδέονται σαν συγκοινωνούντα δοχεία: η έλλειψη προσβασιμότητας οδηγεί στον εγκλεισμό και τον αποκλεισμό από την εκπαίδευση και την απασχόληση. Η ίδια η έλλειψη εκπαίδευσης αποτελεί τροχοπέδη στην ανεύρεση εργασίας. Η έλλειψη εργασίας οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στη φτώχεια και την εξαθλίωση. Και η ένδεια με τη σειρά της απογυμνώνει τον άνθρωπο από την απόλαυση βασικών και θεμελιωδών δικαιωμάτων του. Είναι μείζον πολιτικό και κοινωνικό καθήκον της κυβέρνησης και όλου του πολιτικού κόσμου να θέσουν σε λειτουργία ένα μηχανισμό στήριξης των ατόμων με αναπηρία της χώρας και των οικογενειών τους. Ας είναι ένα ανοιχτό και επαρκές εκπαιδευτικό σύστημα η αρχή του τέλους της ομηρίας των ατόμων με αναπηρία. Γιατί η αντιμετώπιση των ατόμων με αναπηρία από ένα κράτος είναι, αν μη τι άλλο, δείγμα πολιτισμού.
[Του ΙΩΑΝΝΗ ΒΑΡΔΑΚΑΣΤΑΝΗ, Πρόεδρου Εθνικής Συνομοσπονδίας Ατόμων με Αναπηρία (ΕΣΑμεΑ.) ΦΑΚΕΛΟΣ Σαββατιάτικης ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑΣ 5/9/2010]


Δικαίωμα στην ισότητα
Η διεθνής σύμβαση για τα δικαιώματα του παιδιού διασφαλίζει ότι το παιδί με ειδικές ανάγκες είναι υποκείμενο των δικαιωμάτων, τα οποία θεσπίζει, χωρίς διάκριση και ισότιμα με τους συνομηλίκους του.
Θεσμοθετεί, επιπροσθέτως, δικαίωμα για ειδική φροντίδα και για συνθήκες που εγγυώνται αξιοπρεπή διαβίωση, αυτονομία και ενεργό συμμετοχή στην κοινωνική πραγματικότητα. Σ' αυτά, φυσικά, περιλαμβάνονται και η πρόσβαση στην εκπαίδευση, την επιμόρφωση και την αγορά εργασίας. Αλλωστε, όπως και οι ειδικοί αποφαίνονται, ο κοινωνικός αποκλεισμός δεν προκύπτει την ημέρα της ενηλικίωσης του ατόμου, παρά προηγείται, ήδη από τη γέννησή του και αναπτύσσεται ιδιαιτέρως μέσα στο σχολικό περιβάλλον.


Σύμφωνα με τον νόμο της Ειδικής Αγωγής 2817/2000, το βασικό όργανο που είναι υπεύθυνο για τη διοίκηση και λειτουργία της Ειδικής Αγωγής είναι το υπουργείο Παιδείας, Διά Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων. Η Διεύθυνση της Ειδικής Αγωγής λειτουργεί στο πλαίσιο του υπουργείου, ενώ η ίδια η πολιτεία δεσμεύεται να κατοχυρώνει και να αναβαθμίζει διαρκώς τον υποχρεωτικό χαρακτήρα της Ειδικής Αγωγής και εκπαίδευσης ως αναπόσπαστο μέρος της υποχρεωτικής δωρεάν δημόσιας παιδείας και να μεριμνά για την παροχή της στους μαθητές όλων των ηλικιών και για όλα τα στάδια και τις εκπαιδευτικές βαθμίδες.
    Σε κάθε εκπαιδευτική περιοχή της χώρας υπάρχουν ειδικοί σύμβουλοι, οι οποίοι συντονίζουν, επιβλέπουν και παρακολουθούν την παροχή της εκπαίδευσης στους μαθητές που φοιτούν στα ειδικά σχολεία και στις τάξεις ένταξης κάθε περιοχής.
    Τέλος, τα ΚΕΔΔΥ (Κέντρα Διαφοροδιάγνωσης, Διάγνωσης και Υποστήριξης) είναι ένας θεσμός ο οποίος λειτουργεί σε διάφορους νομούς της χώρας, με σκοπό την παροχή α) διαγνώσεων για τη φύση και το βαθμό δυσκολιών που έχουν τα άτομα με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, β) συμβουλών σχετικά με την εγγραφή των μαθητών στο κατάλληλο εκπαιδευτικό πλαίσιο, γ) υπηρεσιών σε μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικούς, δ) ειδικής παιδαγωγικής υποστήριξης και υπηρεσιών πρώιμης παρέμβασης.


Οικογένεια και παιδί με ειδικές ανάγκες
Οι οικογένειες των παιδιών με ειδικές ανάγκες αντιμετωπίζουν πολύπλοκα προβλήματα που μεγεθύνονται ακόμη περισσότερο λόγω των αρνητικών στάσεων και διαθέσεων της κοινωνίας.
     Η σοβαρότητα δε των προβλημάτων και ιδιαίτερα ο τρόπος με τον οποίο η οικογένεια αντιμετωπίζει το πρόβλημα, εξαρτάται από μια ποικιλία δυναμικών παραγόντων όπως είναι η προσωπικότητα των γονέων, τα αισθήματά τους για την αναπηρία, η κοινωνική τους τάξη κ.ά. Σύμφωνα με έρευνες, οι πιο συνηθισμένες αντιδράσεις της οικογένειας στο πρόβλημα είναι οι εξής: ενοχή, απελπισία, θυμός, ντροπή, λύπη... Η ενοχή είναι η αντίδραση που διαπιστώνεται με τη μεγαλύτερη συχνότητα στις σχετικές έρευνες. Αλλες επίσης συνηθισμένες αντιδράσεις είναι η ντροπή (τι θα πει ο κόσμος;) και η αγανάκτηση (γιατί να συμβεί αυτό σ' εμένα!). Αναζητώντας τις αιτίες του προβλήματος, οι γονείς καταλήγουν να θεωρούν υπεύθυνο για το πρόβλημα τον εαυτό τους, ή κατηγορεί ο ένας τον άλλον.
    Οι γονείς, περιμένοντας τη γέννηση του παιδιού τους, προσδοκούν αυτό να είναι υγιές. Η διαπίστωση της αναπηρίας τροποποιεί τη ζωή της οικογένειας. Συγκεκριμένα:
α) επιφέρει αναστάτωση στον ψυχισμό των γονέων, με δημιουργία συναισθημάτων θλίψης, απογοήτευσης, απόρριψης, ντροπής, υπερπροστατευτικής στάσης και αλλαγές γενικότερα στη συμπεριφορά,
β) διαφοροποιεί την κοινωνική ζωή των γονέων με τάσεις απομόνωσης,
γ) δημιουργεί οικονομικές απαιτήσεις εξαιτίας των αυξημένων αναγκών του παιδιού με ειδικές ανάγκες.
    Εχει διαπιστωθεί, σύμφωνα με έρευνες, ότι η αρνητική στάση μιας κοινωνίας απέναντι στο ανάπηρο άτομο και την οικογένειά του δυσχεραίνει σημαντικά την προσαρμογή αυτού στη συγκεκριμένη κοινωνία. Σε πολλές περιπτώσεις, όπως προαναφέρθηκε, οδηγεί σε απόσυρση, σε αγχολυτικές καταστάσεις, σε επιθετικότητα κι άλλα προβλήματα συμπεριφοράς, ακόμη και σε πλήρη απόρριψη ή μη αποδοχή του προβλήματος από το ίδιο το άτομο και την οικογένειά του. Επίσης, πρέπει να τονιστεί ότι άλλες δυσκολίες αντιμετωπίζουν οι οικογένειες των παιδιών με ειδικές ανάγκες στην περιφέρεια, στο «χωριό» (στήριξη από πολλά πρόσωπα, αλλά έλλειψη από ειδικούς) και άλλες δυσκολίες αντιμετωπίζουν στην πόλη, όπου λείπει η στήριξη από πρόσωπα του στενού οικογενειακού περιβάλλοντος, υπάρχουν ωστόσο περισσότερες ευκαιρίες να απευθυνθεί η οικογένεια σε ειδικούς.
    Οι οικογένειες με υψηλό μορφωτικό επίπεδο και καλή οικονομική κατάσταση έχουν περισσότερες δυνατότητες να βοηθήσουν το παιδί με ειδικές ανάγκες στο σπίτι με πολλούς τρόπους, σε αντίθεση με τις δυσκολίες που έχουν να αντιμετωπίσουν οι φτωχές οικογένειες ή οι οικογένειες με χαμηλό μορφωτικό επίπεδο. Επομένως, στην περίπτωση του υψηλού μορφωτικού επιπέδου του γονέα υπάρχει συνεχής προσπάθεια για βελτιωτικές κινήσεις.
    Αυτό, συμπερασματικά, οδηγεί στη δεύτερη περίπτωση, σε περιορισμό ή σε απώλεια του ελεύθερου χρόνου του γονέα. Στην περίπτωση αυτή είναι ουσιαστικό η οικογένεια να στηρίζεται ποικιλοτρόπως από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς και ειδικούς με διάφορες ενέργειες και μέτρα στήριξης.


Τέτοια μέτρα στήριξης είναι:
1. η διεπιστημονική συνεργασία για την αντιμετώπιση των προβλημάτων της οικογένειας από κοινωνικό λειτουργό, ψυχολόγο, λογοθεραπευτή ή εργοθεραπευτή, πάντα σε συνεργασία με τον εκπαιδευτικό της Ειδικής Αγωγής, ο οποίος παρακολουθεί το παιδί,
2. η ενημέρωση των οικογενειών αυτών από τους ειδικούς, για τις δυσκολίες, αλλά και τις δυνατότητες του παιδιού, προτείνοντας πρόγραμμα κατάλληλο για τις ώρες εκτός σχολείου, το οποίο μπορεί να εφαρμόζει η οικογένεια, και
3. η συμβουλευτική γονέων.
Εντούτοις, τα παραπάνω μέτρα τα οποία προσφέρονται από ανάλογες υπηρεσίες, συχνά λείπουν εντελώς ή σε μεγάλο βαθμό υπολειτουργούν -ιδιαίτερα στην περιφέρεια.
[Του ΣΥΜΕΩΝ ΓΚΟΡΓΚΟΛΗ, Δάσκαλου Ειδικής Αγωγής, διευθυντή Διεύθυνσης Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Αιτωλοακαρνανίας]


Ποιοι μαθητές χρειάζονται βοήθεια
Τα παιδιά με ειδικές ανάγκες και η αντιμετώπισή τους από την κοινωνία και το κράτος κάνουν την εμφάνισή τους από τα πρώτα χρόνια της ιστορίας του ανθρώπου.
   Στοιχεία για την ύπαρξη ατόμων με αδυναμίες κοινωνικής προσαρμογής έχουμε σε κείμενα της αρχαίας εποχής, γραμμένα από Έλληνες, Ρωμαίους και Εβραίους. Μετά τον Μεσαίωνα, όμως, ξεκινούν οι πρώτες οργανωμένες προσπάθειες ενασχόλησης με τη νοητική υστέρηση.
Ως μαθητές που χρειάζονται Ειδική Αγωγή κατά την εκπαιδευτική διαδικασία θεωρούνται:
* Τα παιδιά με φυσικές βλάβες (εκείνα που δεν έχουν σωματική αρτιμέλεια, έχουν κινητικά προβλήματα, πάσχουν από νευρολογικές ή ενδοκρινικές διαταραχές, αγγειακές και αναπνευστικές ασθένειες και παιδιά που πάσχουν από βλάβες όρασης και ακοής). Τα παιδιά αυτά φοιτούν κατά περίπτωση είτε σε κανονικά είτε σε ειδικά σχολεία (σχολεία κωφών, τυφλών, κινητικών προβλημάτων κ.ά.).
* Τα παιδιά με αυτισμό. Συνήθως αυτά τα παιδιά φοιτούν σε ειδικά σχολεία, υπάρχουν όμως και περιπτώσεις που παρακολουθούν σχολεία γενικού πληθυσμού τα οποία έχουν τμήμα ένταξης.
* Τα συναισθηματικά διαταραγμένα παιδιά. Συνήθως αυτά τα παιδιά ξεκινούν κανονικά με το σχολείο γενικού πληθυσμού και, ανάλογα με την εξέλιξή τους, συνεχίζουν ή όχι.
* Τα παιδιά με νοητική υστέρηση. Ανάλογα με τον βαθμό (ελαφριά, μέτρια, βαριά νοητική υστέρηση) φοιτούν είτε σε κανονικό σχολείο με τη στήριξη του τμήματος ένταξης, είτε σε ειδικό.
* Τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες. Από το σύνολο των παιδιών με ειδικές ανάγκες ένα μεγάλο ποσοστό ενώ δεν παρουσιάζουν οπτική ή ακουστική βλάβη, νοητική υστέρηση ή συναισθηματική διαταραχή, δυσκολεύονται να αποκτήσουν δεξιότητες όπως ανάγνωση, έκφραση προφορική ή γραπτή, ορθογραφία, ή να αντιληφθούν μαθηματικές έννοιες. Οι μαθητές αυτοί παρουσιάζουν συνήθως υπερκινητικότητα, ερεθιστικότητα, δυσλεξία, μικρό βαθμό συγκέντρωσης.
Σήμερα είναι σαφές ότι το παιδί με ειδικές ανάγκες συνήθως ξεχωρίζει -ως προς το πώς κινείται, πώς αντιλαμβάνεται το περιβάλλον, πώς συμπεριφέρεται σε σχέση με τους συνομηλίκους του. Διαφέρει, φυσικά, ως προς τις ανάγκες του και ενδεχομένως ως προς τον τρόπο που κινείται, αντιλαμβάνεται, επικοινωνεί με τους άλλους ανθρώπους. Είναι, ωστόσο, απολύτως ισότιμο ως υποκείμενο δικαιωμάτων έναντι των συνομήλικων παιδιών.
Κατά το σχολικό έτος 2009-2010 ο αριθμός των μαθητών με ειδικές ανάγκες ανήλθε στους 30.006 (αύξηση σχεδόν 90% σε σχέση με το 2004). Γεγονός που αναδεικνύει τη σπουδαιότητα της λειτουργίας των δομών της Ειδικής Αγωγής.