Παρασκευή, 18 Φεβρουαρίου 2011

ΠΑΡΑΔΟΣΗ: πληροφοριακό υλικό

Παράδοση (από το ρήμα παραδίδωμι= παραδίνω, εμπιστεύομαι) είναι τα πολιτιστικά στοιχεία του παρελθόντος που, μεταβιβάζονται από γενιά σε γενιά με τον προφορικό ή το γραπτό λόγο, διαιωνίζονται και διαμορφώνουν τα ιδιαίτερα γνωρίσματα ενός λαού, δηλαδή την ταυτότητά του. Με προϋπόθεση την προσαρμογή τους στην εκάστοτε κοινωνική πραγματικότητα και τη δημιουργική αξιοποίησή τους, συμβάλλουν στην πολιτισμική εξέλιξη.




1. ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΠΡΟΛΟΓΙΚΗ ΣΚΕΨΗ: Κάθε νέα μορφή ζωής προέρχεται, γεννιέται και ως ένα βαθμό καθορίζεται από τις παλιότερες μορφές. Γι’ αυτό και η παράδοση με την πρόοδο, μολονότι φαίνονται έννοιες ασυμβίβαστες, καθώς η μία αναφέρεται στο παρελθόν και η άλλη στο παρόν και το μέλλον, δεν είναι παρά εκδηλώσεις της ίδιας, ενιαίας και συνεχούς ζωής του ανθρώπου και της κοινότητας στην οποία ζει.


2. ΔΙΑΙΡΕΣΗ (μορφές της παράδοσης): η παράδοση δεν περιορίζεται σε κάποιο χώρο της ζωής. Περιέχει όλες τις εκδηλώσεις της, όπως άλλωστε και ο πολιτισμός: θρησκευτική παράδοση, πνευματική παράδοση, κοινωνική, πολιτιστική παράδοση (καλλιτεχνική δημιουργία σε όλες τις μορφές της), πολιτική παράδοση (κοινωνικοί και πολιτειακοί θεσμοί), ηθικές αξίες, ήθη και έθιμα


3. Γιατί μελετάμε και κρατάμε τις παραδόσεις:


α] μαθαίνουμε ποια είναι η πολιτιστική περιουσία μας και συνειδητοποιούμε ότι η εθνική μας ζωή είναι συνεχής και ενιαία
β] αντλούμε πείρα και σοφία και αυτό μπορεί να συντελεί στο να έχουμε μια ασφαλή και ισορροπημένη εξέλιξη με σταθερά σημεία αναφοράς και σωστό προσανατολισμό
γ] διατηρούμε αρχές και αξίες ζωής με τις οποίες γαλουχήθηκαν οι γενιές των Ελλήνων που δημιούργησαν τον ελληνικό πολιτισμό, για παράδειγμα η αγάπη για την ελευθερία, τη δικαιοσύνη, τη δημοκρατία, το φιλότιμο, η φιλοξενία
δ] στις παραδοσιακές μορφές ζωής μπορούμε να βρούμε τα αίτια, την εξήγηση, συχνά και τη λύση, για πολλά θέματα που μας απασχολούν και μας ενδιαφέρουν σήμερα
ε] Ειδικά στην εποχή μας, με τη μελέτη της πνευματικής παράδοσης, μπορούμε να διδαχθούμε τρόπους σκέψης, να εμπνευστούμε ιδέες, να αντλήσουμε γνώσεις, να ανασυνθέσουμε στοιχεία, που με την απλότητα και τη γνησιότητα που τα διακρίνει, μπορεί να αποτελέσουν μια όαση μέσα στο καθημερινό άγχος και τη βιομηχανοποίηση των πάντων


(τη σημασία της παράδοσης μπορούμε να την παρουσιάσουμε κατά τομείς) π.χ. ΣΤΟΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΤΟΜΕΑ (η παράδοση αποτελεί πηγή έμπνευσης και δημιουργίας, διευρύνει τα πνευματικά ενδιαφέροντα, συμβάλλει στην αποφυγή σφαλμάτων κλπ) ΣΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΤΟΜΕΑ (η παράδοση αποτελεί το συνδετικό κρίκο των γενεών, διασφαλίζει την εθνική συνείδηση, οδηγεί στην εθνική αυτογνωσία και αποτρέπει την εθνική αλλοτρίωση), ΣΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΚΟ και ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΟΜΕΑ (η παράδοση ενισχύει τη δημοκρατία με τις αρχές και τις αξίες του παρελθόντος, προσφέρει πρότυπα για μίμηση, ενισχύει το πνεύμα της συλλογικότητας και της συνεργασίας, κληροδοτεί ηθικές αξίες όπως σεβασμός στον άνθρωπο, τη τήρηση του μέτρου κλπ), ΣΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΤΟΜΕΑ (η παράδοση επηρεάζει την τέχνη, συντελεί στην πολιτισμική επικοινωνία ανθρώπων και λαών)


4. Οι λόγοι για τους οποίους χάνονται οι παραδόσεις στις μέρες μας (ΑΙΤΙΕΣ ΚΡΙΣΗΣ)


α] πολλές παραδοσιακές μορφές ζωής και ιδέες είναι συντηρητικές και αναχρονιστικές οπότε η άκριτη εμμονή στη διατήρησή τους είναι εκτός τόπου και χρόνου
β] η κυριαρχία της μηχανής σε κάθε δημιουργική δραστηριότητα με τον αυτοματισμό και την τυποποίηση που αυτή συνεπάγεται «εξορίζει» χωρίς διακρίσεις όλες σχεδόν τις παραδοσιακές μορφές ζωής
γ] η παγκοσμιοποίηση, που συμβάλλει στην προβολή και επικράτηση καταναλωτικών προτύπων, που με τα ΜΜΕ ελέγχει ολόκληρη σχεδόν την πολιτιστική παραγωγή επιβάλλοντας παντού εμπορικά κριτήρια, είναι μεγάλος εχθρός των παραδόσεων
δ] το χάσμα των γενεών και η γενικότερη αμφισβήτηση των νέων σε κάθε τι το παλιό
ε] το τεχνοκρατικό πνεύμα της εποχής και ο υλικός ευδαιμονισμός
στ] η γενικότερη κρίση των αξιών, των θεσμών και των αρχών: ξενομανία, μιμητισμός ξένων προτύπων


5. προγονοπληξία ó προοδοπληξία: τα δύο άκρα, που είναι εξίσου «επιζήμια» για την παράδοση


ΠΡΟΓΟΝΟΠΛΗΞΙΑ είναι η υπερβολική (χωρίς κανένα μέτρο) προσκόλληση στο παρελθόν, σε κάθε παραδοσιακό στοιχείο και η αναγωγή του παρελθόντος σε ιδανικό τρόπο ζωής. Προγονοπληξία, δηλαδή, είναι η δογματική προσήλωση στην παράδοση, που οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στην άκριτη απόρριψη κάθε νέου ή ξένου στοιχείου, συντελεί στη διατήρηση προκαταλήψεων και δεισιδαιμονιών, στην άρνηση της τεχνολογικής προόδου και της ανάπτυξης, στη δουλική μίμηση παλιότερων προτύπων στον εθνικό απομονωτισμό και, τελικά, στο σοβινισμό και το ρατσισμό


ΠΡΟΟΔΟΠΛΗΞΙΑ είναι η άκριτη αποδοχή κάθε νέου ή ξένου στοιχείου και, κατά συνέπεια, η πλήρης απόρριψη κάθε παραδοσιακού με την ιδέα πως παρεμποδίζει την πρόοδο. Συνέπειες αυτής της ακραίας τάσης είναι η άμβλυνση της εθνικής συνείδησης, η απώλεια της εθνικής ταυτότητας, η αδυναμία κατανόησης και ερμηνείας του παρόντος


6. Προϋποθέσεις για τη δημιουργική αξιοποίηση της παράδοσης (Η ΣΩΣΤΗ ΣΤΑΣΗ)


α] μελετούμε ουσιαστικά (όχι επιφανειακά) και διατηρούμε τα ζωντανά και δυναμογόνα στοιχεία της παράδοσής μας χωρίς εθνοκεντρική αλαζονεία, που εμποδίζει το σεβασμό του πολιτισμού που έχουν τα άλλα έθνη
β] δεν πρέπει να μας ενδιαφέρουν τόσο οι τύποι και οι μορφές της παραδοσιακής ζωής, όσο οι ιδέες και οι σκέψεις των ανθρώπων που έζησαν σε παλιότερες εποχές. Η αρετή του μέτρου θα μας βοηθήσει να απορρίψουμε σωστά όλα τα νεκρά και ξεπερασμένα στοιχεία και να κρατήσουμε τα ζωντανά και δυναμογόνα στοιχεία της παράδοσης εντάσσοντάς τα με γόνιμο τρόπο στη σημερινή πραγματικότητα
γ] απέναντι στην παράδοση στεκόμαστε με σεβασμό, ευλάβεια και ευγνωμοσύνη αλλά και με κριτική διάθεση
ΚΑΤΑΚΛΕΙΔΑ: «Ο άνθρωπος έχει ρίζες, κι όταν τις κόψουν πονεί, βιολογικά, όπως όταν τον ακρωτηριάσουν» (Γ. Σεφέρης)