Παρασκευή, 25 Φεβρουαρίου 2011

ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΕΙΣ: ένα υπόδειγμα για ανάπτυξη θέματος

Παραγωγή κειμένου: θετικά και αρνητικά δημοσκοπήσεων



Γ. ΘΕΜΑ: Τα τελευταία χρόνια οι δημοσκοπήσεις έχουν αναχθεί σε κύριο μέσο έκφρασης της κοινής γνώμης και σε αποφασιστικό παράγοντα δρομολόγησης των πολιτικών εξελίξεων. Ποια οφέλη πιστεύετε ότι μπορούν να προκύψουν από τη χρήση τους και ποιοι περιορισμοί/ κίνδυνοι υπάρχουν, κατά τη γνώμη σας, (500-600 λέξεις) (40 ΜΟΝΑΔΕΣ)


1. Εισαγωγική ενότητα: διαπιστώσεις περί του φαινομένου και σημασία
      Δεν θα ήταν υπερβολή αν λέγαμε ότι σε καθημερινή σχεδόν βάση βλέπουμε στα ηλεκτρονικά μέσα ή διαβάζουμε στην έντυπη δημοσιογραφία δημοσκοπήσεις επί παντός του επιστητού. Από τη διερεύνηση των διαθέσεων του κοινού απέναντι στα πολιτικά κόμματα και στα πολιτικά πρόσωπα μέχρι τη σφυγμομέτρηση των προτιμήσεων του για τα τρέχοντα ζητήματα οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής. Έτσι, για παράδειγμα, πληροφορούμαστε για το ποσοστό των πολιτών που είναι αντίθετο στη θέσπιση της κάρτας του πολίτη ή για το ποσοστό αυτών που πιστεύουν ότι τα μέτρα λιτότητας στην οικονομία δεν θα αποδώσουν καρπούς. Τα παραδείγματα είναι πολλά και φανερώνουν τη μεγάλη σημασία που αποδίδουν σ’ αυτό το εργαλείο οι πολιτικοί ,τα Μέσα μαζικής ενημέρωσης και, παρ’ όλες τις επιφυλάξεις τους, και οι ίδιοι οι πολίτες.


2. ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ: βασικές ιδέες ανάπτυξης του θέματος (το έωλο περί πολιτικοποίησης και συμμετοχής επιχείρημα. Είναι, τελικά, παράδειγμα δημοκρατίας οι δημοσκοπήσεις;)
     Αρχικά, πρέπει να πούμε, ότι αυτή η σχεδόν καθημερινή προβολή πολλών και διαφορετικών δημοσκοπήσεων, δημιουργεί μια αίσθηση ενημέρωσης για τρέχοντα ζητήματα ίσως και τη ψευδαίσθηση της συμμετοχής στο πολιτικό γίγνεσθαι. Πράγματι, τα στοιχεία των δημοσκοπήσεων, επειδή σχετίζονται συνήθως με θέματα της τρέχουσας επικαιρότητας, προσφέρουν επιπλέον υλικό για την ενημέρωση του κοινού. Αν μάλιστα λάβουμε υπόψη μας ότι οι έρευνες αυτές γίνονται με επιστημονικές μεθόδους και αξιοποιούνται για την επεξεργασία των δεδομένων τους η στατιστική και άλλες συγγενείς επιστήμες, καταλαβαίνουμε ότι με αυτές έχουμε πολλά και ενδιαφέροντα τεκμήρια για μια αντικειμενική βάση στην ενημέρωση. Η άλλη πλευρά όμως του νομίσματος είναι ότι οι περισσότερες από αυτές τις έρευνες, γίνονται κατά παραγγελία κέντρων εξουσίας και με αυτή την έννοια είναι κατευθυνόμενη και η επιλογή των θεμάτων αλλά και ο σχεδιασμός των ερωτηματολογίων, έτσι ώστε να εκμαιεύονται απαντήσεις που εξυπηρετούν προειλημμένες αποφάσεις. Είναι αυτονόητο, λοιπόν, ότι σ’ αυτές τις περιπτώσεις, οι δημοσκοπήσεις όχι μόνο δεν προσφέρουν ενημέρωση, αλλά γίνονται ένα αποτελεσματικό όπλο χειραγώγησης της κοινής γνώμης.
     Βέβαια, με τη διεξαγωγή των δημοσκοπήσεων ή με τις άλλες μορφές ηλεκτρονικής διαβούλευσης, μπορεί σε κάποιο βαθμό να εξασφαλίζεται η συμμετοχή του κοινού στη διαδικασία με την οποία παίρνονται οι αποφάσεις για σημαντικά ζητήματα. Με αυτή την έννοια, το συγκεκριμένο εργαλείο αποτελεί ένα ισχυρό δημοκρατικό μέσο που δίνει νέες διευρυμένες διαστάσεις στη συμμετοχή των πολιτών. Είναι γεγονός ότι, όλο και περισσότερο τον τελευταίο καιρό, βλέπουν το φως της δημοσιότητας και γίνονται αντικείμενο ευρύτερου πολιτικού σχολιασμού, δημοσκοπήσεις για θέματα στα οποία αναμένονται αποφάσεις για σημαντικές αλλαγές. Ένα τέτοιο θέμα, για παράδειγμα, είναι το πανεπιστημιακό άσυλο και το πολιτικό άσυλο σε λαθρομετανάστες. Μερικές φορές, μάλιστα, προηγείται των σημαντικών αποφάσεων μια μορφή ηλεκτρονικής δημόσιας διαβούλευσης. Οι αλλαγές στην παιδεία και οι προτάσεις για τη μορφή που θα πάρει το νέο λύκειο είναι αντικείμενο μιας τέτοιας ηλεκτρονικής συζήτησης στο διαδίκτυο.


3. ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ: απαραίτητες προϋποθέσεις για τη δημοκρατική αξιοποίηση των δυνατοτήτων που έχει αυτό το μέσο.
      Απαραίτητη προϋπόθεση, όμως, για να είναι οι δημοσκοπήσεις, στην πράξη και όχι στη θεωρία, ένα επιπλέον δημοκρατικό μέσο, είναι η ωριμότητα της εξουσίας και η ειλικρινής προς τούτο πολιτική της βούληση. Οι πολιτικοί πρέπει να διαπνέονται από γνήσια δημοκρατικά αισθήματα και να διακατέχονται από ειλικρινή διάθεση να υπηρετήσουν με τις αποφάσεις τους το γενικό κοινωνικό καλό και όχι τα πανίσχυρα και οργανωμένα συμφέροντα των λίγων. Γιατί, δυστυχώς, αν συμβαίνει το δεύτερο, δικαιώνεται μια κάποια δυσπιστία των πολιτών απέναντί τους. Δεν είναι, δηλαδή, λίγοι αυτοί που πιστεύουν ότι οι δημοσκοπήσεις είναι προσχηματικές, γίνονται για επικοινωνιακούς και μόνο λόγους εντυπώσεων, για να προσφέρουν δημοκρατική κάλυψη σε προειλημμένες αποφάσεις από κέντρα που είναι έξω από τα θεσμικά όργανα. Η κατάχρησή τους μάλιστα έχει φτάσει σ’ ένα τέτοιο οριακό σημείο, που τείνουν ν’ αντικαταστήσουν, υποβαθμίζοντάς τα, άλλα παραδοσιακά μέσα που από τη φύση τους παρέχουν μεγαλύτερη και πιο ουσιαστική δημοκρατική κάλυψη. Για παράδειγμα, στα θέματα της παιδείας δεν λαμβάνονται σχεδόν καθόλου υπόψη οι προτάσεις των εκλεγμένων οργάνων των συνδικαλιστικών φορέων ή οι απόψεις των ίδιων των φοιτητών ή μαθητών ακόμα και στην περίπτωση που διεξάγονται για τα μάτια του κόσμου μακροχρόνιοι αλλά αναποτελεσματικοί διάλογοι.


4. ΕΠΙΛΟΓΟΣ/ συμπεράσματα:
Επομένως και για τις δημοσκοπήσεις, όπως και για άλλα θέματα που άπτονται της πολιτικής πραγματικότητας, δεν είναι εύκολη η διατύπωση θέσης. Οι εξελίξεις στην τεχνολογία και τα άλλα μέσα επικοινωνίας αυξάνουν τις δυνατότητες ενημέρωσης, παρέμβασης και συμμετοχής αλλά παράλληλα δημιουργούν και νέους κινδύνους που πηγάζουν από τον τρόπο αξιοποίησης και, κυρίως, από το ποιος και για ποιο σκοπό θα ελέγχει τις τεράστιες αυτές νέες δυνατότητες. Ειδικά για τις δημοσκοπήσεις, κρίνεται απαραίτητη η θέσπιση συγκεκριμένου νομικού πλαισίου που θα ελέγχει την αξιοπιστία των ερευνών και θα επιβάλει την τήρηση κώδικα δεοντολογίας, για την αποφυγή των υπερβολών που συντελούν στη χειραγώγηση της κοινής γνώμης.