Τρίτη, 1 Μαρτίου 2011

ΑΝΕΠΤΥΓΜΕΝΟ ΘΕΜΑ σχετικά με τη βια, τις συνέπειες της και τις αδυναμίες αντιμετώπισής της

Παραγωγή κειμένου: Για να πάψει να υπάρχει βία



Γ. ΘΕΜΑ: «Αν ο άνθρωπος φέρθηκε ως τώρα με αγριότητα και απερισκεψία, όπως όλα τα θηρία, και όταν καταλαβαίνει ότι έχει την υπεροχή, λύνει τις διαφορές του με τη βία, το γεγονός αυτό δε σου δίνει το λογικό δικαίωμα να περιμένεις ότι θα επαναλαμβάνεται επ’ άπειρον και πολύ λιγότερο να υποστηρίξεις ότι πρέπει να επαναλαμβάνεται. Γιατί τίποτε δεν εμποδίζει να αλλάξει αύριο και στο σημείο αυτό η ροή της ιστορίας (φαινόμενο όχι τόσο σπάνιο όσο νομίζεται), είτε από τη συνδρομή διαφόρων απρόβλεπτων περιστάσεων είτε με την πρωτοβουλία του ίδιου του ανθρώπου, που, αφού έχει τις καταβολές του λογικού, μπορεί κάποτε να λογικευθεί και να αποφασίσει να αξιοποιεί με άλλους συμφερότερους και ευπρεπέστερους τρόπους την περίσσεια των σωματικών και πνευματικών του δυνάμεων, όχι με τον εξευτελισμό και της σφαγή των ομοίων του».


Να εκθέσετε τις απόψεις σας για τη γνώμη που εκφράζεται στο απόσπασμα. (500-600 λέξεις) (40 ΜΟΝΑΔΕΣ)



1. Εισαγωγική ενότητα: γενικές διαπιστώσεις περί του φαινομένου της βίας. Η βία, μολονότι υπήρχε πάντα, δεν είναι αναπόφευκτη και κανείς δεν έχει το λογικό δικαίωμα να ισχυρίζεται πως πρέπει να επαναλαμβάνεται (= βασική ιδέα που πρέπει να αναπτυχθεί και ν’ αποδειχθεί)
      Ό,τι διαφοροποιεί ουσιαστικά τον άνθρωπο από τα ζώα είναι η λογική του. Χάρη σ’ αυτή ξέφυγε από τη ζωώδη κατάσταση και δημιούργησε πολιτισμό, επιστήμες, τέχνες, αξίες, πολιτική οργάνωση, οικονομία. Όσο πιο πολύ, λοιπόν, αξιοποιεί ο άνθρωπος τη λογική του, τόσο περισσότερο απομακρύνεται από την αγριότητα, εκπολιτίζεται και ευτυχεί. Απεναντίας, όταν ενεργεί απερίσκεπτα, το φέρσιμό του ταιριάζει περισσότερο σε άγριο θηρίο, γιατί γίνεται σκληρός, βίαιος και απάνθρωπος.


2. ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ: α] Παρουσίαση της σημερινής κατάστασης όπου ο άνθρωπος, με αγριότητα και απερισκεψία, όπως όλα τα θηρία, λύνει τις διαφορές του με τη βία. ΑΙΤΙΕΣ που οδηγούν σ’ αυτή τη βαρβαρότητα.
        Αυτή η αταίριαστη μετάσταση του ανθρώπου προς τη θηριωδία δεν έλειψε, δυστυχώς, από καμιά περίοδο της ιστορίας του. Από την αρχαιότητα ως τις μέρες μας υπάρχουν πολλά παραδείγματα που επιβεβαιώνουν τον ισχυρισμό αυτό. Βασανιστήρια, διώξεις, εγκλήματα, δολοφονίες, γενοκτονίες, τρομοκρατία, παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αυταρχικές εξουσίες, βιασμός της ανθρώπινης συνείδησης, εμφύλιοι σπαραγμοί και πόλεμοι είναι ορισμένες ενδεικτικές εκδηλώσεις αποτρόπαιης βίας.
       Η βία στηρίζεται στη δύναμη, στην παράλογη δύναμη. Γι’ αυτό ξεσπάει σε περιπτώσεις που στις σχέσεις των ανθρώπων δεν υπάρχει ανεκτικότητα, αμοιβαίος σεβασμός και κατανόηση, αλλά είναι έντονα ανταγωνιστικές. Κίνητρο της βίας είναι η απόκτηση ανεξέλεγκτης εξουσίας. Κάτω από αυτές τις προϋποθέσεις, όταν οι άνθρωποι αισθανθούν ότι υπερέχουν έναντι των άλλων και ότι μπορούν να επιβάλουν τη θέλησή τους και να τους εξαναγκάσουν, εφόσον δεν γίνεται διαφορετικά, δεν διστάζουν να καταφύγουν στη βαναυσότητα. Η αλαζονεία της δύναμης, λοιπόν, και το πάθος για απόκτηση επιρροής και ωφελημάτων συντηρούν και τρέφουν τη βιαιότητα.
       Κατά μια άλλη άποψη η βία είναι σύμφυτη στον άνθρωπο και αποτελεί ενστικτώδη παρόρμησή του. Η άποψή αυτή υποστηρίχθηκε από οπαδούς ολοκληρωτικών ιδεολογιών, στην προσπάθειά τους να δικαιολογήσουν τις εγκληματικές ενέργειές τους. Η βία συνδέεται με ό,τι κατώτερο διαθέτει ο άνθρωπος. Γι’ αυτό, όπου κι όπως κι αν εκδηλώθηκε, προκάλεσε ανεπανόρθωτες καταστροφές και στον ίδιο τον άνθρωπο και στα δημιουργήματά του. Ποτέ δεν έλυσε προβλήματα. Αντίθετα, προκάλεσε την εκδίκηση και επισώρευσε και άλλα δεινά στα ήδη υπάρχοντα. Είναι, ανεπίτρεπτο, λοιπόν, να ισχυρίζεται κανείς, πως πρέπει να επαναλαμβάνεται. Το ζητούμενο για όλους τους ανθρώπους είναι πώς θα απαλλαγούν απ’ αυτή, για να νιώσουν πραγματικά ελεύθεροι κι ευτυχισμένοι.


3. ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ: β] η βία μπορεί να είναι ενστικτώδης, δεν αποτελεί όμως αληθινό ένστικτο ζωής, γι’ αυτό και δεν είναι αναπόφευκτη. Ανασκευή επιχειρημάτων αντίθετης άποψης: είναι εντελώς παράλογο να ισχυριζόμαστε ότι πρέπει να συνεχίσει να επαναλαμβάνεται η ιστορία της βίας. Το μόνο που πρέπει να γίνει είναι να επικρατήσει η λογική
       Καταρχήν, η βία είναι ενστικτώδης, αλλά δεν αποτελεί αληθινό ένστικτο ζωής, όπως το ένστικτο της αυτοσυντήρησης ή της διαιώνισης του είδους. Άρα, ο ισχυρισμός ότι είναι αναπόφευκτη ως εγγενές γνώρισμα της ανθρώπινης φύσης δεν ευσταθεί.
       Εξάλλου, τα γεγονότα της ανθρώπινης ιστορίας δεν έχουν ισχύ νομοτελειακού φαινομένου, όπως για παράδειγμα, ανατέλλει και δύει ο ήλιος. Τίποτα δεν εγγυάται ότι γεγονότα του παρελθόντος θα επαναλαμβάνονται συνεχώς, πολύ δε περισσότερο, επειδή δημιουργός της ιστορίας είναι ο ίδιος ο άνθρωπος, ο οποίος μπορεί κάποτε να συνειδητοποιήσει πως θύμα της βίας είναι ο ίδιος και να πάψει να λύνει τις διαφορές του με τη βία. Για τον σκοπό αυτό έχει και τη γνώση και την ωριμότητα. κανείς δεν μπορεί να προεξοφλήσει με βεβαιότητα τι θα συμβεί στο μέλλον. Δεν εννοούμε, φυσικά, κάποιο θαύμα, αλλά κάποιες διεργασίες που μπορεί να συγκλίνουν στην αισιόδοξη προοπτική να απαλλαγεί η ανθρωπότητα από τον εφιάλτη της βίας. Αλήθεια, ποιος θα μπορούσε να προβλέψει με βεβαιότητα την κατάληξη των διεργασιών που συντελούνται για τη διαμόρφωση ενός οικουμενικού πολιτισμού και την κοινή αντιμετώπιση των προβλημάτων της ανθρωπότητας;
       Αυτή η προοπτική δεν είναι ουτοπική, φτάνει μόνο να επικρατήσει η λογική. Κι αυτό μπορεί να συμβεί, γιατί ο άνθρωπος έχει από τη φύση του, τις λογικές καταβολές. Αξιοποιώντας τη λογική του μπορεί όχι μόνο να συνειδητοποιήσει την τραγική κατάληξη που έχει η βία, αλλά και να ερευνήσει και να γνωρίσει τις αιτίες που την προκαλούν και, επομένως, να αποτρέψει την εκδήλωσή της. Επίσης, η λογική, ως νηφάλια κρίση και σκέψη, υποδεικνύει στον άνθρωπο συνετές ενέργειες και όχι αντιδράσεις πανικού και υστερίας, που οδηγούν σε συγκρούσεις. Το σπουδαιότερο, όμως, είναι ότι εμπνέει στον άνθρωπο το καθήκον του σεβασμού απέναντι στους άλλους και τα δικαιώματά τους, σε όποια φυλή, εθνότητα ή θρησκεία κι αν ανήκουν. Στο σημείο αυτό φαίνεται και η άρρηκτη σχέση ηθικής με τον ορθό λόγο. Η ηθική που υπαγορεύει η λογική, είναι ηθική της ανεκτικότητας και της ειρηνικής επίλυσης των διαφορών. Έτσι, με τη βοήθεια της λογικής, ο άνθρωπος μπορεί να καταλήξει σε χρήσιμα συμπεράσματα και να πάρει έλλογες αποφάσεις.
       Η βία αλλοιώνει τον άνθρωπο και είναι συνυφασμένη με καταστροφές. Αν, λοιπόν, ο άνθρωπος λογικευτεί και διαμορφώσει σχέσεις απαλλαγμένες από τη βία, θα αξιοποιήσει τις σωματικές και πνευματικές του δυνάμεις με συμφερότερους και ευπρεπέστερους τρόπους. Χωρίς την αγωνία και τον τρόμο που επιφέρει η βία θα μπορεί να επιδίδεται σε δημιουργικά έργα που βελτιώνουν τον πολιτισμό του. Αντί να ξοδεύει τις δυνάμεις και τα μέσα που διαθέτει σε εξοπλισμούς, σε αμυντικά ή επιθετικά σχέδια, τα αξιοποιεί για τη λύση προβλημάτων και την ευημερία του. Αναπτύσσει την οικονομία, τις επιστήμες, τις τέχνες. Επιπλέον, σχέσεις απαλλαγμένες από τη βία σημαίνει σχέσεις ειλικρινείς, με αμοιβαίο σεβασμό, με συνεργασία και αλληλεγγύη. Οι αρετές αυτές εξευγενίζουν τον άνθρωπο, τον απελευθερώνουν από την καχυποψία και το μίσος και συντελούν στην ηθική διαμόρφωσή του.
       Αντίθετα, η επικράτηση της βίας οδηγεί στην ανηθικότητα και τον εξευτελισμό του ανθρώπου. Η βία είναι ανήθικη πράξη, επειδή πλήττει βάναυσα την ανθρώπινη ζωή και αξιοπρέπεια. Ο παραλογισμός της βίαιης επιβολής στους άλλους οδηγεί στην αδίστακτη ψυχική και φυσική εξόντωσή τους. Κατά συνέπεια, η βία καταρρακώνει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και σκοτώνει την ανθρώπινη ζωή. Και όσο μεγαλύτερες διαστάσεις παίρνει, τόσο αυξάνονται τα θύματά της. Αναφερόμαστε, ασφαλώς, στον πόλεμο, που, κατά το Θουκυδίδη, είναι «βίαιος διδάσκαλος».


4. ΕΠΙΛΟΓΟΣ/ συμπέρασμα (μπορεί, τελικά να επικρατήσει κάποτε η λογική και ν’ αντιστραφεί η ροή της ιστορίας):
      Έχοντας υπόψη μας τις τρομακτικές δυνατότητες που έχει στη διάθεσή του ο σύγχρονος άνθρωπος, θα μπορούσαμε να καταλήξουμε στο συμπέρασμα πως, αν δεν επικρατήσει τελικά η λογική, το ανθρώπινο γένος κινδυνεύει να αφανιστεί ολοσχερώς. Αυτή η διαπίστωση αποτελεί την αρχή της λογικής που θα οδηγήσει, αντιστρέφοντας τη ροή της ιστορίας, στην απαλλαγή της ανθρωπότητας από τον εφιάλτη της βίας. Ας επιμένουμε να ελπίζουμε. Το να ελπίζεις σε δύσκολους καιρούς δεν είναι ανόητος ρομαντισμός. Βασίζεται στο γεγονός ότι η ιστορία του ανθρώπου δεν είναι μόνο μια ιστορία σκληρότητας αλλά και συμπόνιας, θυσίας, θάρρους, ευγένειας. Με τις επιλογές του ο άνθρωπος, τη δράση του, δίνει νόημα στη ζωή, στέλνει αυτή τη σβούρα, τον κόσμο μας, σε μια διαφορετική κατεύθυνση.