Δευτέρα, 7 Μαρτίου 2011

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ: πληροφοριακό υλικό για τη σημασία της, τους κινδύνους που την απειλούν σήμερα και τους τρόπους με τους οποίους μπορεί ο άνθρωπος να την διαφυλάξει

Ο πόθος της ελευθερίας και η δύναμη της εξουσίας



1. Ελευθερία, το πολυτιμότερο αγαθό και αναφαίρετο δικαίωμα του ανθρώπου. Απόδειξη η διαρκής προσπάθεια του ανθρώπου να την κατακτήσει και οι αγώνες, στους οποίους δεν διστάζει να θυσιάσει ό,τι πολυτιμότερο. Πλήθος τα ιστορικά παραδείγματα, που επιβεβαιώνουν ότι, για να ζει ο άνθρωπος ελεύθερος προσφέρει ακόμη και τη ζωή του.


2. Αφήστε το άτομο ελεύθερο και να έχετε εμπιστοσύνη ότι θα κάνει συνειδητά το καθήκον του. Αυτή είναι ελληνική ιδέα. Και ίσως δεν υπάρχει τελειότερος και αγωνιστικότερος λόγος ελευθερίας από αυτόν. Την καταπίεση, τον περιορισμό και την απαγόρευση δεν θα τα βρούμε εύκολα στο λεξιλόγιο της ελληνική θεωρίας για την ελευθερία. Το ελληνικό πνεύμα παρέμεινε αδιάφθορο, γιατί γραφές και ιερατεία και πολιτικούς δεν ανεχόταν πάνω απ’ το κεφάλι του. Μόνον ρήτορες, φιλόσοφοι, ιστορικοί ποιητές και καλλιτέχνες του έδειχναν το δρόμο της ελεύθερης σκέψης και της δημιουργίας… Με αυτή την έννοια πρώτη φορά στην Ελλάδα κερδήθηκαν η ελευθερία του ανθρώπου και ο λόγος της ελευθερίας. [από το ΑΓΩΝΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟ ΛΟΓΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ του Χρ. Τσολάκη, ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ ΛΥΚΕΙΟΥ σελ. 380]


3. Ελεύθερος άνθρωπος: στον όρο αυτό κάθε λαός ανάλογα με τον πολιτισμό και την πνευματική του καλλιέργεια, έδωσε διαφορετικό περιεχόμενο. Έτσι, για παράδειγμα στους ανατολικούς λαούς, η τυφλή υποταγή του πολίτη στην επιταγή ενός βασιλιά, συχνά θεοποιημένου, ή η υπακοή στις επιταγές μιας θρησκείας σκοτεινής και αδιάλλακτης, ήταν δεδομένα που κανείς δεν τολμούσε να αμφισβητήσει. Αντίθετα το κλασικό ελληνικό ιδανικό ζητούσε από τον άνθρωπο να μετατρέψει τον εξωτερικό εξαναγκασμό σε πειθαρχία εσωτερική. Να υπακούσει, δηλαδή, στους νόμους της πατρίδας και να πειθαρχήσει στους άρχοντες, αλλά όχι από υποχρέωση ή το φόβο της τιμωρίας αλλά έχοντας συνειδητοποιήσει την αξία που έχει αυτός ο συμβιβασμός στην κοινωνική του συμβίωση. Στη δημοκρατική ελληνική πόλη, το άτομο λυτρωμένο από την αμάθεια, την πρόληψη και το φόβο, φωτισμένο και περήφανο, συμμετέχει ενεργά και υπεύθυνα στη διακυβέρνηση της πολιτείας… [Ι. Θ. Κακριδής]


4. Ελευθερία, η πραγμάτωση του ανθρώπου: Ελευθερία θα ειπεί: απόσειση του ζυγού μιας δουλείας. Και τελείωση: υπερνίκηση της ατέλειας. Τον πόθο της τελειότητας τον αισθάνεται και τον καταξιώνει μόνο ένα δραματικά προνομιούχο ον μέσα στον κόσμο: εκείνο που έχει επίγνωση της ατέλειας και της δουλείας του, αλλά επειδή δεν θέλει να υποταχθεί, κάνει νόημα και πρόγραμμα της πνευματικής ζωής την υπέρβαση της ατέλειας, την αποτίναξη της δουλείας. Ιδού ο ορισμός του ανθρώπου: Το ψεύδος είναι δουλεία, είναι ατέλεια. Η ασκήμια είναι δουλεία, είναι ατέλεια. Το κακό είναι δουλεία, είναι ατέλεια. Όταν καταλύω το ψεύδος με την εύρεση και τη βεβαίωση της αλήθειας, όταν καταλύω την ασκήμια με την αποκάλυψη του ωραίου σε όλες τις μορφές του, όταν καταλύω το κακό με την αναγνώριση και επιβολή το αγαθού – ελευθερώνω μέσα μου τον άνθρωπο από μια ταπεινωτική δουλεία, του δίνω τη δύναμη και τη χαρά να υπερνικήσει μιαν ανυπόφορη ατέλεια, και έτσι προσφέρω νόημα στη ζωή μου, την κάνω αξιοβίωτη.. Τόσο πιο άνθρωπος γίνεται το θνητό ζώο, όσο μεγαλύτερες και βεβαιότερες νίκες σημειώνει σ’ αυτή τη δύσκολη άθληση. [από την ΗΘΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ του Ε.Π. Παπανούτσου, ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ σ. 386]


5. Σκέψεις για την αξία της ελευθερίας: «όποιος ελεύθερα συλλογάται, συλλογάται καλά» (Ρήγας Φεραίος). Το ελεύθερο πνεύμα αμφιβάλλει, κρίνει, αμφισβητεί, αποδοκιμάζει, προτείνει. Αναζητά επίμονα την αλήθεια. Αποτέλεσμα της ελεύθερης πνευματικής ζωής είναι η ανάπτυξη των επιστημών, η άνθηση των γραμμάτων και των τεχνών. Η δημιουργία απορρέει από τη φαντασία, την επινοητικότητα, την πρωτοβουλία και την ανεμπόδιστη άσκηση των δυνάμεων του και, σε τελική ανάλυση, από το κατά πόσο ελεύθερος είναι ο άνθρωπος.


6. Ποιοι κίνδυνοι απειλούν την ελευθερία του σύγχρονου ανθρώπου (οι σύγχρονες μορφές δουλείας δεν είναι πάντα ευδιάκριτες). Η πνευματική ελευθερία του ανθρώπου απειλείται από τα ΜΜΕ, που με την κατευθυνόμενη πληροφόρηση, τη δύναμη της εικόνας κλπ, μπορούν να τη χειραγωγούν, κινδυνεύει από τις προκαταλήψεις, την ιδεοληψία και το δογματισμό, επειδή κρατούν δέσμια τη σκέψη, ο μηχανισμός του καταναλωτισμού ή το κυνήγι των υλικών αγαθών στο οποίο τον «σπρώχνουν» με τη διαφήμιση (υλικός ευδαιμονισμός), εξανδραποδίζει ψυχικά τον άνθρωπο, κίνδυνος για την εσωτερική- ψυχική ελευθερία είναι και οι αδυναμίες, τα πάθη και τα ένστικτα, που όταν δεν μπορεί να τα χαλιναγωγήσει τον άγουν και τον φέρουν, και η τεχνολογία μπορεί να υπονομεύει την ελευθερία του σύγχρονου ανθρώπου, όταν δεν εξουσιάζει πια ο άνθρωπος τη μηχανή, αλλά η μηχανή είναι εκείνη που διαμορφώνει τις αντικειμενικές συνθήκες της ζωής του, τέλος και η παγκοσμιοποίηση με τη συνακόλουθη μαζοποίηση είναι μια έσχατη απειλή.


7. Η γνώση απελευθερώνει τον άνθρωπο. Ένα πρώτο, αλλά πολύ σπουδαίο, βήμα άρσης των απειλών και κινδύνων της ελευθερίας, ειδικά σήμερα που οι μορφές της δουλείας δεν είναι πάντα ευδιάκριτες, είναι η γνώση τους, η συνειδητοποίησή τους. Υπάρχουν πολλοί και ποικίλοι μηχανισμοί εξανδραποδισμού που πρέπει ν’ αντιληφθεί έγκαιρα ο σημερινός άνθρωπος, για να μπορέσει να τους αντιμετωπίσει αποτελεσματικά. Σ’ αυτή τη διαδικασία αυτοσυνειδησίας, κατανόησής δηλαδή της θέσης του και της σχέσης του με τους αντικειμενικούς και υποκειμενικούς παράγοντες που επηρεάζουν τη βούλησή του, μοναδική είναι η συμβολή της γνώσης.


8. Με την αυτογνωσία περιορίζεται η αλλοτρίωση. Ιδιαίτερα σημαντικός παράγοντας απελευθέρωσης του ανθρώπου είναι η αυτογνωσία. Η αυτογνωσία επιτυγχάνεται, εφόσον ο άνθρωπος κατανοεί και προσδιορίζει τη θέση του στη διαρκώς μεταβαλλόμενη πραγματικότητα της ζωής. Έτσι, διατηρώντας αναπαλλοτρίωτο το δικαίωμα της ελεύθερης κρίσης και βούλησης, μπορεί να διαμορφώνει τη ζωή του σύμφωνα με τις προσωπικές του ανάγκες και επιθυμίες και να περιορίζει την έκταση των επιπτώσεων της αλλοτρίωσης που επικρατεί στην εποχή μας.


9. Αυτογνωσία, αυτοσεβασμός, αυτοδιάθεση, αυτοκυριαρχία κλπ Αρκετές σύνθετες λέξεις στη γλώσσα μας έχουν ως πρώτο συνθετικό τη λέξη «εαυτός». Τυχαίο; Θα μπορούσε, ίσως, να θεωρηθεί και ως μαρτυρία ότι ο άνθρωπος εξαρτά την προκοπή και την ευτυχία του πρώτα απ’ όλα από τον ίδιο του τον εαυτό.


10. Αυτοκυριαρχία, αρετή εσωτερικής ελευθερίας. Για να επιβληθούμε στις επιθυμίες μας χρειάζεται αγώνας. Σ’ αυτό τον αγώνα δε θα νικήσουμε, αν δεν κρίνουμε διαρκώς τον εαυτό μας, αν δεν συνειδητοποιήσουμε τις αδυναμίες μας και τα ελαττώματά μας και αν δεν έχουμε ισχυρή θέληση. Έτσι, με αυτή την εσωτερική πάλη, σμιλεύεται ο χαρακτήρας μας. Γι’ αυτό η αυτοκυριαρχία συνδέθηκε άμεσα με την απελευθέρωση του ανθρώπου και την ηθική του ολοκλήρωση. Γι’ αυτό πραγματικά ελεύθερος δεν είναι αυτός που κάνει ό,τι θέλει χωρίς να νοιάζεται αν βλάπτει τους άλλους, αλλά αυτός που ενεργεί και κινείται μέσα στα πλαίσια της δικαιοσύνης, των κοινωνικών αρχών όχι από φόβο ή υστεροβουλία, αλλά επειδή αντιλαμβάνεται ότι οι ηθικοί και κοινωνικοί περιορισμοί προστατεύουν την ελευθερία του.


Κατακλείδα και χορηγός ανάρτησης "Ο μεγάλος δικτάτορας"