Δευτέρα, 21 Μαρτίου 2011

ΥΠΑΡΧΕΙ ΑΣΦΑΛΗΣ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ; Τρία επίκαιρα άρθρα


Στο ερώτημα αν υπάρχει ασφαλής πυρηνική ενέργεια, η απάντηση είναι ένα κατηγορηματικό «όχι».
Τρία επίκαιρα άρθρα στο ΒΗΜΑ της ΚΥΡΙΑΚΗΣ για τους Πυρηνικούς Αντιδραστήρες, τη ραδιενέργεια και τους κινδύνους από την αυξημένη πιθανότητα πυρηνικών ατυχημάτων


Δεν ισχύουν πιθανότητες σε πυρηνικά ατυχήματα, γιατί ούτε η έκταση και η σοβαρότητά τους μπορεί να προβλεφθούν αλλά και οι επιπτώσεις τους διαρκούν για πολλές εκατοντάδες χρόνια


Είναι ασφαλώς μια από τις μεγαλύτερες ειρωνείες στην ανθρώπινη ιστορία αυτό που ζει σήμερα η Ιαπωνία. Η χώρα που έζησε πρώτη το πυρηνικό εφιάλτη με τις δύο βόμβες στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι γίνεται το πεδίο όπου εκτυλίσσεται το πρώτο μεγάλο δράμα της πυρηνικής εποχής. Πόσο ισχυρός είναι τελικά ο Προμηθέας της τεχνολογίας μπροστά στις δυνάμεις που ο ίδιος ελευθέρωσε; Η διαρροή στη Φουκοσίμα δεν ήταν μόνο ατύχημα από τότε που η πυρηνική ενέργεια χρησιμοποιήθηκε για ειρηνικούς σκοπούς. Αλλά είναι το πρώτο που δεν μπορεί να αποδοθεί σ’ έναν προβλέψιμο και δυνητικά ελέγξιμο παράγοντα: δεν οφείλεται ούτε σε ανθρώπινο λάθος ούτε σε παρωχημένη τεχνολογία αλλά στις δυνάμεις της Φύσης που παρά τις προσπάθειες του ο σύγχρονος προμηθέας δεν έχει καταφέρει να ελέγξει.


Η ραδιενέργεια είναι μέρος του φυσικού περιβάλλοντος
     Υπάρχει ασφαλής πυρηνική ενέργεια; κατηγορηματικά η απάντηση είναι όχι. Όμως καμία ανθρώπινη ενέργεια δεν είναι ασφαλής…. Όλες εμπεριέχουν το στοιχείο του κινδύνου – του ρίσκου. Όταν λέμε ότι κάτι είναι ασφαλές (από τα τρόφιμα και τα αεροπορικά ταξίδια ως την πιο συνηθισμένη σήμερα μορφή ενέργειας. τον ηλεκτρισμό) δεν σημαίνει ότι ο κίνδυνος είναι μηδαμινός. Στη συζήτηση για την ασφάλεια της πυρηνικής ενέργειας, η οποία έχει ξεκινήσει από το 1951, από τότε που λειτούργησε ο πυρηνικός αντιδραστήρας για την παραγωγή ηλεκτρισμού, εμπλέκεται η έννοια του κόστους και μαζί με αυτή και του κέρδους. Πόσο ασφαλής πρέπει να είναι ένας αντιδραστήρας ώστε να είναι οικονομικά εκμεταλλεύσιμος; Στο μεταξύ εμφανίστηκε και μία άλλη παράμετρος στο πρόβλημα: η υπερθέρμανση του πλανήτη από την αύξηση των αερίων του θερμοκηπίου. Σύμφωνα με τους υπέρμαχους της πυρηνικής ενέργειας, οι επιπτώσεις από την ενδεχόμενη υπερθέρμανση της ατμόσφαιρας λόγω της καύσης των ορυκτών καυσίμων ίσως να είναι πιο καταστρεπτικές.
    Όπως γίνεται αντιληπτό από τα παραπάνω, το πρόβλημα της εγκατάστασης πυρηνικών αντιδραστήρων είναι περίπλοκο. Ο επιστήμονας, ευτυχής που δεν είναι πολιτικός για να πάρει τις αποφάσεις, έχει καθήκον να παραθέσει τα σχετικά στοιχεία:
      Η ραδιενέργεια είναι μέρος του φυσικού περιβάλλοντος και ζούσαμε πάντα μαζί της. Αν λάβουμε υπόψη ότι το 14% της έκθεσης του γενικού πληθυσμού σε ακτινοβολίες οφείλεται σε ιατρικές πράξεις (π.χ. ακτινογραφίες), το 1% περίπου προέρχεται από την πυρηνική ενέργεια – όπου υπάρχουν πυρηνικοί αντιδραστήρες – και το υπόλοιπο προέρχεται από φυσικές πηγές (ραδόνιο, ακτινοβολία από πετρώματα, και κοσμική ακτινοβολία). Η μέση δόση που δέχτηκε ο κάτοικος της Δ. Ευρώπης από το χειρότερο ως τώρα ατύχημα, στο Τσέρνομπιλ, έχει συγκριθεί με τη δόση μιας ακτινογραφίας. Όμως οι εργαζόμενοι στην πυρηνική βιομηχανία δέχονται αυξημένες δόσεις ακτινοβολίας με συνέπεια να παρουσιάζονται σ’ αυτούς και αυξημένα ποσοστά καρκίνου. Τα πυρηνικά εργοστάσια απελευθερώνουν συχνά και κατά τη διάρκεια της λειτουργίας τους ραδιενέργεια στον αέρα και το νερό. Επιπλέον είναι γεγονός ότι οι διαρροές από μικρής κλίμακας ατυχήματα δεν είναι σπάνιες στην πυρηνική βιομηχανία.
      Ένα πυρηνικό εργοστάσιο περιέχει μεγάλες ποσότητες ραδιενεργών υλικών και ένα ατύχημα που καταλήγει στην απελευθέρωση των στοιχείων αυτών σίγουρα θα βλάψει τους γύρω πληθυσμούς και το περιβάλλον. Όσοι εκτεθούν σε υψηλά επίπεδα ραδιενέργειας κινδυνεύουν είτε να πεθάνουν είτε να έχουν σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία τους σε διάστημα ημερών ή εβδομάδων. Χαμηλότερα επίπεδα ραδιενέργειας μπορεί να προκαλέσουν βλάβες στα κύτταρα τους, που ίσως οδηγήσουν σε καρκίνους σε διάστημα από λίγα χρόνια ως δεκαετίες. Επιπλέον θα πρέπει να γίνει μόνιμη μετεγκατάσταση των κατοίκων γειτονικών περιοχών. Η ραδιενέργεια που απελευθερώνεται από ένα σοβαρό ατύχημα μπορεί να οδηγήσει στο θάνατο εκατοντάδες ως χιλιάδες ανθρώπους και να μολύνει μεγάλες εκτάσεις.


{ΠΗΓΗ:Κώστας Ιωαννίδης, επίκουρος καθηγητής Εφαρμογών Πυρηνικής Φυσικής στο Φυσικό τμήμα του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων – ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ 20-03-2011]


Δεν είναι λύση, είναι ένα ακόμη πρόβλημα: η πιθανότητα πυρηνικού ατυχήματος θα αυξάνεται όσο θα αυξάνονται ο αριθμός των αντιδραστήρων και τα έτη λειτουργίας τους
    Στο ερώτημα αν υπάρχει ασφαλής πυρηνική ενέργεια, η απάντηση είναι ένα κατηγορηματικό «όχι». Ακόμα και οι υπερασπιστές της πυρηνικής ενέργειας ομολογούν σεμνά ότι το μόνο μειονέκτημά της είναι η πιθανότητα ατυχήματος. Αν και δεν είναι το μόνο, αναρωτιέται κανείς: Χρειάζεται και άλλο επιχείρημα; Ισχυρίζονταν βέβαια μέχρι πρότινος ότι με τα μέτρα ασφαλείας είναι σχεδόν απίθανο να συμβεί μεγάλο ατύχημα. Η ζωή τούς διέψευσε με τρόπο τραγικό και μάλιστα στη μητρόπολη της πυρηνικής τεχνολογίας, όπου ξοδεύονται τεράστια ποσά για την ασφάλεια των εγκαταστάσεων. Αποδείχθηκε ότι όσο και αν αυξάνονται τα μέτρα, δεν μπορεί να αποκλειστεί η πιθανότητα ενός σοβαρού πυρηνικού ατυχήματος. Πιθανότητα που θα αυξάνεται όσο θα αυξάνεται ο αριθμός των αντιδραστήρων, καθώς και τα έτη λειτουργίας τους. Εξάλλου τα μέτρα ασφαλείας σχετίζονται άμεσα με τις διατιθέμενες πιστώσεις και την υψηλή εξειδίκευση, εμπειρία και τεχνογνωσία του προσωπικού, ζητήματα που δεν είναι δεδομένα και μάλιστα σε όλη τη διάρκεια του πυρηνικού κύκλου, που περιλαμβάνει και τη για πολλούς αιώνες διαχείριση των πυρηνικών καταλοίπων.
      «Η πυρηνική ενέργεια είναι ασφαλής μόνον εάν λειτουργεί σε έναν τεχνολογικό παράδεισο. Αλλά ο τεχνολογικός παράδεισος δεν υπάρχει, είναι μια ψεύτικη εικόνα φτιαγμένη από εκείνους που επιθυμούν διακαώς να είναι όλα ακριβή και τακτοποιημένα στον κόσμο, οι οποίοι όμως δεν μπορούν να κάνουν αυτόν τον κόσμο πραγματικότητα» έχει πει ο τιμημένος με Βραβείο Νομπέλ Φυσικής Ηannes Αlfven.
       Αντιθέτως, στα όσα προβλήματα ασφαλείας υπήρχαν έχουν προστεθεί καινούργια, όπως η ισχυρή πιθανότητα ενός «τυφλού» τρομοκρατικού χτυπήματος, καθώς και ο υπαρκτός κίνδυνος διασποράς ραδιενεργού υλικού είτε από κρατικό φορέα είτε από ανεξέλεγκτα κυκλώματα με σκοπό την εμπορία και διάθεση για κατασκευή πυρηνικού όπλου, με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Ακόμα και ο κατά τεκμήριο «απολογητής» της πυρηνικής ενέργειας, πρώην διευθυντής της Διεθνούς Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας (ΔΕΑΕ) Μοχάμεντ ελ Μπαραντέι , είχε δηλώσει λίγο πριν απο χωρήσει ότι «πάνω από 1.500 περιστατικά παράνομης διακίνησης πυρηνικού ή ραδιενεργού υλικού έχουν αναφερθεί στη ΔΕΑΕ και αυτό είναι η κορυφή του παγόβουνου». Η γεωπολιτική ρευστότητα και ασάφεια που υπάρχει στην περιοχή μας, καθώς και οι εσωτερικές ή διακρατικές συγκρούσεις και εντάσεις ενισχύουν ακόμα περισσότερο το ρίσκο που έχει η πυρηνική επιλογή.
      Ορισμένοι λένε ότι κάθε δραστηριότητα ενέχει κινδύνους και προσπαθούν να προσομοιάσουν το ρίσκο ενός πυρηνικού ατυχήματος με το ρίσκο που αναλαμβάνεις πετώντας με ένα αεροπλάνο ή οδηγώντας ένα αυτοκίνητο. Ομολογουμένως απλοϊκά επιχειρήματα. Οσοι ισχυρίζονται κάτι τέτοιο ξεχνούν ότι στην περίπτωση ενός συμβατικού ατυχήματος, οι όποιες επιπτώσεις περιορίζονται τόσο γεωγραφικά όσο και χρονικά. Ο κύκλος τους κλείνει σχεδόν αμέσως. Αντίθετα στην περίπτωση ενός πυρηνικού ατυχήματος οι επιπτώσεις απλώνονται σε τεράστια έκταση, αλλά και σε μεγάλο βάθος χρόνου. Ο κύκλος τους μόλις ανοίγει με άγνωστο τέλος. Είναι μη ελέγξιμες στον χώρο και στον χρόνο. Άλλοι πάλι για να «αποδείξουν» ότι είναι σχεδόν απίθανο να έχουμε νέα καταστροφή, ισχυρίζονται ότι το Τσερνόμπιλ ήταν προϊόν ενός ξεπερασμένου συστήματος αναξιόπιστης διοίκησης. Εδώ πραγματικά σηκώνει κανείς τα χέρια ψηλά. Προφανώς οι κύριοι αυτοί έχουν μελετήσει και έχουν απόλυτη εμπιστοσύνη στα σύγχρονα συστήματα αξιόπιστης διοίκησης που διαθέτουν όλες οι γειτονικές μας χώρες (Βουλγαρία, Ρουμανία, Τουρκία, Αίγυπτος, κ.ά.) οι οποίες έχουν ή φιλοδοξούν να αποκτήσουν πυρηνικούς σταθμούς.
      Ας τελειώνουμε επιτέλους με την πυρηνική ενέργεια, η οποία απέδειξε περίτρανα ότι δεν είναι λύση, είναι ένα ακόμη πρόβλημα. Και όπως έχει γράψει ο Νόαμ Τσόμσκι, σε ένα μήνυμά του προς το Αντιπυρηνικό Παρατηρητήριο Μεσογείου «μπορούμε να ελπίζουμε ότι θα συνετιστούν όλοικαι δεν θα προχωρήσουμε τυφλά και αποφασιστικά στον τερματισμό του μόνου πειράματος της βιολογίας με την υψηλή νοημοσύνη»
{ΠΗΓΗ:Αθανάσιος Αναπολιτάνος, πρόεδρος του ΔΣ του Αντιπυρηνικού Παρατηρητηρίου Μεσογείου – ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ 20-03-2011]

Όταν το απίθανο γίνεται εξαιρετικά πιθανό: οι πυρηνικοί αντιδραστήρες κατασκευάζονται και λειτουργούν από ιδιωτικές εταιρίες για να επιφέρουν κέρδος. Στο βωμό του κέρδους πολλές φορές παραβλέπονται η ασφάλεια και η προστασία του πολίτη
     Όταν πρωτοεμφανίστηκαν οι πυρηνικοί αντιδραστήρες, στη δεκαετία του ΄60, οι υποστηρικτές της πυρηνικής ενέργειας για να υπογραμμίσουν το πόσο ασφαλείς είναι προέβαλαν το επιχείρημα ότι η πιθανότητα θανάτου από πυρηνικό αντιδραστήρα είναι ίδια με την πιθανότητα θανάτου από την πτώση μετεωρίτη. Με το πρώτο πυρηνικό ατύχημα εγκατέλειψαν το παράδειγμα του μετεωρίτη και προέβαλλαν άλλα που να ταιριάζουν σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση.
      Για το Τhree Μile Ιsland στην Πενσυλβανία το επιχείρημα ήταν το ανθρώπινο λάθος. Στο Τσερνόμπιλ το επιχείρημα ήταν ότι έφταιγε η παρωχημένη ανατολική τεχνολογία. Στην Ιαπωνία το επιχείρημα είναι το τσουνάμι. Στη Φουκουσίμα η κατάσταση δεν είναι ομαλή και μάλλον, θα έλεγα, ανεξέλεγκτη. Η αρχή του προβλήματος ήταν οι εκρήξεις στις δεξαμενές φύλαξης του καμένου ουρανίου λόγω αδυναμίας ψύξης του. Στις δεξαμενές αυτές βρίσκονται 150 τόνοι πυρηνικών αποβλήτων. Το αποτέλεσμα αυτών των εκρήξεων ήταν διπλό. Πρώτον, γκρέμισαν το κτίριο και την οροφή του σταθμού και, δεύτερον, προκάλεσαν την ελεύθερη έξοδο των ραδιενεργών στοιχείων στην ατμόσφαιρα. Το πρόβλημα συνεχίστηκε και σε άλλους αντιδραστήρες πλην του αριθμού 1. Θα πρέπει να πούμε ότι η το καμένο αυτό καύσιμο που αποτελεί και το πυρηνικό απόβλητο είναι πολύ πιο ραδιενεργό από το ουράνιο που βρίσκεται στην καρδιά του αντιδραστήρα. Παράλληλα, στο εσωτερικό των αντιδραστήρων η θερμοκρασία, άρα και η πίεση, ανέβαινε λόγω έλλειψης ψύξης, γεγονός που θα μπορούσε στην ακραία περίπτωση να οδηγήσει σε έκρηξη με καταστροφή του προστατευτικού ατσάλινου θόλου. Η ρίψη θαλασσινού νερού από ελικόπτερα έχει στόχο την ελάττωση της θερμοκρασίας της καρδιάς του αντιδραστήρα, αλλά και της δεξαμενής φύλαξης του καμένου καυσίμου.
     Το πυρηνικό ατύχημα που συνέβη πριν από 25 χρόνια στο Τσερνόμπιλ είχε κατά τους θεωρητικούς υπολογισμούς πιθανότητα να συμβεί μία στο εκατομμύριο. Το ίδιο και το πολλαπλό πυρηνικό ατύχημα στη Φουκουσίμα της Ιαπωνίας. Ωστόσο η εμπειρική πραγματικότητα απέδειξε ότι σε διάστημα 25 μόνο ετών είχαμε δύο σοβαρά ατυχήματα τα οποία διέψευσαν κατηγορηματικά τις θεωρητικές προβλέψεις. Το συμπέρασμα είναι ότι δεν ισχύουν οι πιθανότητες σε πυρηνικά ατυχήματα, γιατί ούτε η έκταση και η σοβαρότητά τους μπορεί να προβλεφθούν αλλά και οι επιπτώσεις τους διαρκούν για πολλές εκατοντάδες χρόνια. Τα ραδιενεργά στοιχεία έχουν μεγάλο χρόνο ημιζωής (το χρονικό διάστημα κατά το οποίο περιορίζεται στο μισό η δραστικότητά τους) και διαχέονται σε πολύ μεγάλες αποστάσεις. Στα χαρακτηριστικά αυτά που συνιστούν τον επισφαλή χαρακτήρα των πυρηνικών αντιδραστήρων προστίθεται και το γεγονός ότι κατασκευάζονται και λειτουργούν από ιδιωτικές εταιρείες για να επιφέρουν κέρδος. Στον βωμό του κέρδους πολλές φορές παραβλέπονται η ασφάλεια και η προστασία του πολίτη.
     Το γεγονός ότι ακόμη και η Ιαπωνία, το υπόδειγμα του πυρηνικού λόμπι, που διακρίνεται για την τεχνολογική υπεροχή και οργάνωσή της, όπως επίσης και για την πειθαρχία και ευσυνειδησία του λαού της, δεν κατάφερε να λειτουργεί ασφαλείς πυρηνικούς αντιδραστήρες σηματοδοτεί την επικινδυνότητά τους.
     Γι΄ αυτό, το θέμα της πυρηνικής ενέργειας θα πρέπει να αναθεωρηθεί σε παγκόσμια κλίμακα, με δεδομένο ότι οι μισοί από τους σημερινούς αντιδραστήρες που λειτουργούν στον κόσμο είναι γερασμένοι και θα πρέπει να κλείσουν, να πραγματοποιηθεί μια αποφασιστική στροφή σε άλλες μορφές ενέργειας.
[ΠΗΓΗ Θανάσης Γεράνιος, αναπληρωτής καθηγητής Πυρηνικής Φυσικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, ΤΟ ΒΗΜΑ 20-03-2011]