Τρίτη, 22 Μαρτίου 2011

ΚΡΙΤΗΡΙΟ Προσομοίωσης με θέμα σχετικό με την ΠΑΡΑΔΟΣΗ (με στοιχεία για υποδειγματικές απαντήσεις)

Κριτήριο αξιολόγησης στο μάθημα της Γλώσσας (Έκφραση/ Έκθεση Γ΄ Λυκείου 2010-2011)



α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Η παράδοση
Όσες αλλαγές κι αν έχουν γίνει στη σύγχρονη ζωή, η πρόοδος μας εξακολουθεί να εννοείται και να ορίζεται ως εθνική υπόθεση. Δεν μπορούμε, όμως, να μιλάμε για εθνική πρόοδο χωρίς εθνική ανεξαρτησία, χωρίς ιδιαίτερη πολιτισμική δημιουργία και, τελικά, χωρίς εθνική οντότητα. Πάντα στην ιστορία μας η παράδοση συνέβαλε σ’ αυτό. Αν δεν είχαμε ιστορική μνήμη και συνείδηση, αν δεν είχαμε την εθνική θωράκιση της παράδοσης, είναι σχεδόν βέβαιο ότι το έθνος δεν θα είχε επιβιώσει κατά τις ιστορικές περιόδους της σφοδρής δοκιμασίας. Σ’ αυτές τις ιστορικές περιόδους ο Έλληνας άντλησε το ψυχικό σθένος αντίστασης από την παράδοσή του και από αυτήν αναδείχθηκαν τελικά οι αναγεννητικές δυνάμεις. Ο πολιτισμός στις μέρες μας δοκιμάζεται και απειλείται με αφομοίωση, ακόμη και με μελλοντική εξαφάνιση από την εξάπλωση, με άνισους όρους, μιας παγκόσμιας πολιτιστικής ομοιομορφίας που επιχειρούν να επιβάλουν ισχυρά τεχνολογικά και οικονομικά έθνη. Για να διατηρήσουμε, λοιπόν, την πολιτιστική μας ιδιαιτερότητα και να μην αφελληνιστούμε, είναι ανάγκη να ανατρέξουμε στην αυθεντικότητα του παραδοσιακού μας πολιτισμού και αξιοποιώντας την πολιτιστική μας περιουσία να προδιαγράψουμε με σιγουριά το μέλλον.
     Σίγουρα η παράδοση συμβάλλει και στην αυθεντικότερη έκφραση του πολιτισμού ενός έθνους. Η πνευματική ζωή περιλαμβάνει τα διανοητικά επιτεύγματα ενός λαού, εφόσον δεχόμαστε ότι αυτή αποτελεί τις ρίζες, τα θεμέλια πάνω στα οποία οικοδομείται κάθε νέο επίτευγμα, αποτελεί την πολυτιμότερη υποθήκη για την πρόοδο του στον τομέα αυτόν. Και η δική μας πνευματική παράδοση είναι ανεκτίμητης αξίας. Ο φιλοσοφικός στοχασμός της αρχαιότητας, το δράμα και τα δημιουργήματα της κλασικής αρχιτεκτονικής, ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός, τα δημοτικά μας τραγούδια και τα αριστουργήματα της λαϊκής μας τέχνης, αποτελούν μερικές από τις μοναδικές στον κόσμο εκφράσεις της πνευματικής μας παράδοσης. Τα δημιουργήματα αυτά συνετέλεσαν όχι μόνο στη δική μας, αλλά, κατά καιρούς, και στην πρόοδο του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Είναι δε τόσο ανεξάντλητη η προσφορά τους, που ακόμη και σήμερα, ή μάλλον κυρίως σήμερα, λόγω της κρίσης αξιών, έχουν πολλά να συνεισφέρουν στην πνευματική μας πρόοδο. Μπορούμε να διδαχθούμε τρόπους σκέψης, να εμπνευστούμε ιδέες, να ανασυνθέσουμε στοιχεία, να αντλήσουμε γνώση και εμπειρία χρήσιμη όχι μόνο για την κατανόηση, αλλά και για την εξέλιξη της πνευματικής δημιουργίας. Αρκεί, βέβαια, να τα μελετήσουμε με ευλάβεια και επιμέλεια.
     Αναμφίβολα και η πνευματική και η καλλιτεχνική δημιουργία ευνοούνται από τους θεσμούς και το πολίτευμα μιας κοινωνίας. Ειδικότερα, σε συνθήκες φιλελεύθερου και δημοκρατικού πολιτεύματος παρατηρείται πρόοδος σε όλους τους τομείς επειδή συντρέχουν οι κατάλληλες προϋποθέσεις ώστε να αναπτύσσει ελεύθερα ο πολίτης όλες τις δημιουργικές πρωτοβουλίες και δραστηριότητές του. Η δημοκρατία στην Ελλάδα έχει πολύ βαθιές ρίζες. Σ’ αυτόν εδώ το χώρο γεννήθηκε και λειτούργησε πρότυπο πολιτεύματος. Στις δύσκολες συνθήκες του τουρκικού ζυγού διατήρησε την άμεση μορφή της ως κοινοτική αυτοδιοίκηση. Και στα χρόνια της εθνικής παλιγγενεσίας ο ελληνικός λαός αγωνίστηκε για τη θεσμική κατοχύρωσή της με τα Συντάγματα του Αγώνα, γιατί πίστεψε πως μόνο με δημοκρατικές συνθήκες είναι δυνατή η πρόοδός του. Αυτή η παραδοσιακή ευαισθησία του Έλληνα για ελευθερία, δικαιοσύνη και δημοκρατία αποτελεί την καλύτερη εγγύηση για την πρόοδο του, επειδή η δημοκρατία έχει άρρηκτη σχέση με την πνευματική εξέλιξη, την ηθικότητα και την ευημερία των πολιτών και των κοινωνιών.
     Τέλος, στην εποχή μας η ευημερία εξαρτάται, κατά κύριο λόγο, από την οικονομική ανάπτυξη των εθνών. Γι’ αυτό και όλοι πασχίζουν με κάθε τρόπο να βελτιώσουν την οικονομική τους κατάσταση, να εκσυγχρονίσουν τις μεθόδους και τις τεχνικές παραγωγής, να αυξήσουν το εθνικό εισόδημα. Σ’ αυτή τη διαδικασία, όσο αντιφατικό κι αν ακούγεται, μπορεί να έχει και η παράδοση τη συνεισφορά της. Υπάρχουν ορισμένοι κλάδοι της οικονομίας στους οποίους, από παράδοση, κάθε λαός έχει ιδιαίτερη εμπειρία και επίδοση. Ο ελληνικός λαός παραδοσιακά διακρίθηκε στη ναυτιλία, στο εμπόριο, τη γεωργία, την κτηνοτροφία, την υφαντουργία, την κατασκευή κοσμημάτων κ.α. Η δημιουργική, λοιπόν, αξιοποίηση αυτής της εμπειρίας μπορεί να αποφέρει σημαντικά οφέλη στην οικονομική μας πρόοδο.


[Σπ. Κούτρας, Πειστικός Λόγος , Εκδόσεις Σαββάλας – διασκευασμένο ως κριτήριο στο βιβλίο της Ειρήνης Μαστρομανώλη ΛΟΓΟΣ και ΈΚΦΡΑΣΗ σελ. 232]


Θέματα εξέτασης


Α. Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε (90-110 λέξεις) Μονάδες 25
Β1. Να αναπτύξετε σε μια παράγραφο 80 έως 100 λέξεων το περιεχόμενο του παρακάτω αποσπάσματος από την 1η παράγραφο του κειμένου: «Ο πολιτισμός στις μέρες μας δοκιμάζεται και απειλείται με αφομοίωση, ακόμη και με μελλοντική εξαφάνιση από την εξάπλωση, με άνισους όρους, μιας παγκόσμιας πολιτιστικής ομοιομορφίας που επιχειρούν να επιβάλουν ισχυρά τεχνολογικά και οικονομικά έθνη» Μονάδες 12
Β2. Αν θεωρήσουμε ότι το θέμα προς απόδειξη στη 2η παράγραφο περιέχεται στη θεματική πρόταση «η παράδοση συμβάλλει και στην αυθεντικότερη έκφραση του πολιτισμού ενός έθνους», να εντοπίσετε και να αξιολογήσετε τη συλλογιστική πορεία που ακολουθεί ο συγγραφέας. Μονάδες 6
Β3. ανεξάντλητη, ανάπτυξη, οφέλη: να γράψεις από ένα συνώνυμο και ένα αντώνυμο για κάθε λέξη – πρότυπο: ένα συνώνυμο Μονάδες 7
Β4. Να αναγνωρίσετε το γραμματειακό είδος του κειμένου (αποδεικτικό ή στοχαστικό δοκίμιο, άρθρο, επιφυλλίδα) με στοιχεία από το περιεχόμενο, τη μορφή, τους τρόπους πειθούς και τη γλώσσα. Μονάδες 10


Γ. (παραγωγή κειμένου): Έρευνα έδειξε ότι ένα μεγάλο ποσοστό των Νεοελλήνων αγνοεί βασικά στοιχεία της ιστορίας των μνημείων (Παρθενώνας, Θησείο, Ολυμπία, Επίδαυρος κλπ). Υποθέστε ότι, ως εκπρόσωπος του σχολείου σας, θα εκφωνήσετε ένα λόγο στη Βουλή των Εφήβων. Να αναπτύξετε τον προβληματισμό σας για την άγνοια των Νεοελλήνων και ειδικότερα των νέων για τα μνημεία, την ιστορία και την παράδοση της χώρας μας. Να αναφερθείτε και σε προτάσεις που θα οδηγούσαν τους μαθητές σε μια βιωματική σχέση με αυτά. (500-600 λέξεις) Μονάδες 40


στοιχεία για τις απαντήσεις
Α.  περίληψη του κειμένου
 Το κείμενο αναφέρεται στα θετικά αποτελέσματα που μπορεί να επιφέρει η διαφύλαξη της παράδοσης. Η εθνική οντότητα και η εθνική πολιτιστική δημιουργία που αποτελούν προϋπόθεση για την πρόοδό μας είναι τα πρώτα θετικά αποτελέσματα της παράδοσης. Ιδιαίτερα σε καιρούς σφοδρής δοκιμασίας η παράδοση θωράκισε το έθνος μας, και σήμερα, σε μια εποχή «έμμεσης αποικιοκρατίας», αυτή θα μας διαφυλάξει από τον κίνδυνο του αφελληνισμού. Αλλά και τα διανοητικά επιτεύγματα του παρελθόντος η παράδοση τα διαφυλάσσει. Μπορούμε από αυτά ν’ αντλήσουμε διδάγματα, ιδιαίτερα σήμερα που βρισκόμαστε σε μια εποχή πνευματικής καθίζησης. Ακόμα η παράδοση μας παραπέμπει στο δημοκρατικό ιδεώδες, που άρρηκτα συνδέεται με την ηθική, την ευημερία, την πνευματική εξέλιξη. Ο ελληνικός λαός έχει, ωστόσο, παράδοση και σε κάποια επαγγέλματα, όπως η κτηνοτροφία, η υφαντουργία, και η αξιοποίηση της εμπειρίας αυτής μπορεί να αποβεί ωφέλιμη και για την οικονομική πρόοδο. [λέξεις 138]


Β1. Ανάπτυξη ιδέας σε παράγραφο 
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Στην εποχή μας, είναι έντονος ο κίνδυνος της πολιτισμικής αφομοίωσης ειδικά των χωρών που βρίσκονται σε μειονεκτική οικονομική θέση. Μια ματιά στη σύγχρονη πραγματικότητα είναι αρκετή για να μας δείξει πως επικρατεί μια παγκόσμια πολιτική αφομοίωσης, που την υπηρετούν κυρίως τα ισχυρά τεχνολογικά και οικονομικά έθνη. Η παντοδυναμία τους στον οικονομικό τομέα και ο κυριαρχικός έλεγχος των μέσων μαζικής επικοινωνίας διαμορφώνουν το πλαίσιο της νέας κατάστασης. Στα πλαίσια αυτής της πραγματικότητας, που είναι γνωστή και ως παγκοσμιοποίηση, υποβαθμίζεται σταδιακά η παράδοση και η ιστορία κάθε λαού και απειλούνται με εξαφάνιση τα ιδιαίτερα στοιχεία του πολιτισμού τους. Ο κίνδυνος αφομοίωσης όλων των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των πολιτισμών της περιφέρειας είναι μεγάλος και ίσως, δεν είμαστε μακριά, από την απώλεια της εθνικής τους ταυτότητας. Ένας κόσμος, όμως, στον οποίο θα επικρατεί μια παγκόσμια πολιτιστική ομοιομορφία, θα είναι ένας κόσμος χωρίς ιστορία και εθνική συνείδηση.


Β2. Συλλογιστική πορεία παραγράφου

ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Η συλλογιστική πορεία του συγγραφέα είναι επαγωγική. Επιδιώκοντας να επιβεβαιώσει το γενικό συμπέρασμα που προτάσσεται στη Θ.Π. («Η παράδοση συμβάλλει στην αυθεντικότερη έκφραση του πολιτισμού ενός έθνους», «αρκεί, βέβαια», όπως γράφει στην κατακλείδα της ίδιας παραγράφου, να μελετήσουμε με ευλάβεια και επιμέλεια» όλα τα στοιχεία της), αναφέρεται διεξοδικά στα επιμέρους επιτεύγματα της παράδοσης του λαού μας ξεκινώντας από το φιλοσοφικό στοχασμό της αρχαιότητας και καταλήγοντας στα δημοτικά τραγούδια και τα αριστουργήματα της λαϊκής μας τέχνης. Τα στοιχεία που χρησιμοποιεί είναι πολλά και αξιόπιστα άρα θεωρούνται επαρκή για να χαρακτηριστεί η γενίκευση του επιτρεπτή.




Β4. Να αναγνωρίσετε το γραμματειακό είδος του κειμένου
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Το κείμενο έχει όλα τα χαρακτηριστικά ενός αποδεικτικού δοκιμίου. Ο συγγραφέας ασχολείται με «τα θετικά αποτελέσματα της παράδοσης», που είναι θέμα γενικότερου ενδιαφέροντος, και από την εισαγωγική παράγραφο το ορίζει διατυπώνοντας με σαφήνεια τις θέσεις που θα προσπαθήσει ν’ αποδείξει (π.χ. πάντα στην ιστορία η παράδοση συνέβαλε στην πολιτισμική κλπ δημιουργία) Ως προς τη μορφή υπάρχει λογική οργάνωση των σκέψεων, αφού σε κάθε παράγραφο υπάρχει θεματική πρόταση, λεπτομέρειες ανάπτυξης και κατακλείδα (π.χ. στη 2η παράγραφο) και συνολικά στο κείμενο χρησιμοποιούνται οι επιμέρους ιδέες για να καταλήξει στο γενικό του συμπέρασμα στον επίλογο (Τέλος, στην εποχή μας κλπ). Ως προς τους τρόπους πειθούς κυριαρχεί η επίκληση στη λογική με επιχειρήματα και τεκμήρια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα επαγωγικού συλλογισμού έχουμε στη 2η παράγραφο, ενώ τεκμήρια (παραδείγματα) βρίσκουμε σ’ όλο το κείμενο π.χ. στην 3η παράγραφο θέλοντας ν’ αποδείξει τις βαθιές ρίζες του δημοκρατικού πολιτεύματος χρησιμοποιεί και το παράδειγμα των δύσκολων συνθηκών του τουρκικού ζυγού στη διάρκεια του οποίου διατήρησε την άμεση μορφή της ως κοινοτική αυτοδιοίκηση. Ως προς τη γλώσσα διακρίνουμε χαρακτηριστικά εκφραστικά μέσα που χαρακτηρίζουν έναν περισσότερο επιστημονικό λόγο αλλά και κάποια οικειότητα στο ύφος που οφείλονται στη διάθεση του συγγραφέα να επικοινωνήσει άμεσα με τον αναγνώστη.




Γ. (παραγωγή κειμένου):

Αγαπητοί συμμαθητές,
Είναι βέβαιο ότι δεν υπάρχει κανένας σήμερα που να αγνοεί τη σημασία της παράδοσης, που να μην νιώθει τον καταλυτικό ρόλο που διαδραματίζει η ιστορία στην ανάπτυξη και εξέλιξη του πολιτισμού. Ειδικότερα η παράδοση, που αντικατοπτρίζεται στα αρχαία μνημεία και τον πολιτισμό τους, αποτελεί δύναμη που εξασφαλίζει την ιστορική συνέχεια, συντελεί στη διαφύλαξη της εθνικής ταυτότητας, με την οποία επιτυγχάνεται η εθνική συνοχή. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η χώρα μας, καθώς διαθέτει έναν από τους πλουσιότερους πολιτισμούς με πολλά μνημεία διεθνώς ανεγνωρισμένα. Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη αντίφαση, που όλοι λίγο πολύ υποψιαζόμαστε: η νέα γενιά φαίνεται ν’ αγνοεί σημαντικά στοιχεία από την ιστορία αυτών των έργων μη έχοντας, έτσι, συνειδητοποιήσει πλήρως την αξία τους.
      Σ΄ όλη τη διάρκεια της μακραίωνης πορείας της, η Ελλάδα αποτέλεσε λίκνο ενός λαμπρού πολιτισμού, που πέρασε από διάφορες φάσεις εξέλιξης. Συχνές όμως ήταν και οι απόπειρες ξένων δυνάμεων ή κατακτητών που διέκοπταν με βίαιο τρόπο αυτή την πορεία. Ο μακροχρόνιος τουρκικός ζυγός ήταν η δραματικότερη απ’ αυτές τις παρενθέσεις. Το ελληνικό, όμως, έθνος κατάφερε να διατηρήσει ακέραια την εθνική συνείδηση, ακόμα και σε παρόμοιες ανώμαλες ιστορικές συγκυρίες, με μοναδικό μέσο τη διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς που εκπορεύονταν από τη συνειδητοποίηση της αξίας της που, με τη σειρά της δημιουργούσε τις προϋποθέσεις για τον αγώνα και τις θυσίες που απαιτούσε η προσπάθεια για τη σωτηρία τους.
     Αντίθετα, σήμερα που οι πολιτικές και κοινωνικές καταστάσεις είναι βέβαια κρίσιμες, αλλά σε καμιά περίπτωση δεν μπορούν να συγκριθούν με τις ταραγμένες ιστορικές περιόδους που πέρασε το έθνος στο παρελθόν, τα μνημεία, η παράδοση και ο πολιτισμός, που με τόσους κόπους και θυσίες διαφυλάχθηκαν, αποτελούν μια σχεδόν άγνωστη πτυχή για τους νέους. Ελάχιστοι είναι αυτοί που, παρόλα τα αντίστοιχα προγράμματα και μαθήματα του σχολείου, μαθαίνουν αποτελεσματικά και επομένως γνωρίζουν στην πράξη την ιστορία. Γιατί όμως συμβαίνει κάτι τέτοιο;
     Πολλοί νέοι της εποχής μας συνδέουν την παράδοση και ό,τι σχετίζεται με αυτή με κάτι ανιαρό, παλιό και παρωχημένο. Είναι, δηλαδή, ένα αντικείμενο χωρίς ενδιαφέρον και αυτό γιατί δεν είναι μάλλον ικανά τα ερεθίσματα που θα τους ωθούσαν στην ουσιαστική μελέτη του. Γι’ αυτή την κατάσταση δεν είναι άμοιρο ευθυνών το εκπαιδευτικό σύστημα και τα προγράμματα σπουδών. Δυστυχώς σήμερα, που ο κοινωνικός ιστός έχει σχεδόν αποκοπεί από τις παραδόσεις του, ο μοναδικός δρόμος για να προσεγγίσουν οι νέοι το θέμα αυτό είναι το μάθημα της ιστορίας, που στην καλύτερη περίπτωση το αποστηθίζουν για τις εξετάσεις και την προφορική βαθμολογία. Γι’ αυτό, ίσως, οι νέοι προτιμούν να αφιερώνουν τον ελεύθερο χρόνο τους σε πιο διασκεδαστικές δραστηριότητες, παρά στην αναζήτηση πληροφοριών για την πολιτιστική κληρονομιά, γεγονός που θα ήταν «παιχνιδάκι» με την ευκολία που τους παρέχει προς τούτο ο προσωπικός υπολογιστής και το διαδίκτυο.
     Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα αρχαία μνημεία και η παράδοση αντιμετωπίζονται με ένα είδος προκατάληψης από τους μαθητές, οι οποίοι σχεδόν πάντα θεωρούν βαρετή την επίσκεψη σ’ ένα μουσείο, χωρίς να θέλουν να προσεγγίσουν το ζήτημα με ανοιχτό μυαλό. Οι ίδιες οι παρέες διαμορφώνουν αυτή την αντίληψη, καθώς οι συνομήλικοι του ατόμου θα προτιμούσαν μια βόλτα ή την παρακολούθηση μιας ταινίας, αντί της οργάνωσης μιας εκπαιδευτικής επίσκεψης σε κάποιον αρχαιολογικό χώρο. Στην παγίωση αυτών των αντιλήψεων που απαξιώνουν το παρελθόν και ό,τι έχει σχέση με αυτό, συντελεί και η γενικότερη κρίση αξιών, τα φαινόμενα διαφθοράς και η κοινωνική παθογένεια που ενισχύουν την αμφισβήτηση των νέων σε πρόσωπα και θεσμούς. Δηλαδή, το όλο πρόβλημα δεν πρέπει να το δούμε ξεκομμένα από τη γενικότερη οικονομική, πολιτική και πολιτιστική κρίση της εποχής μας.
     Οι τρόποι για να μπει σε μια νέα βάση η σχέση των μαθητών με την παράδοση και την ιστορία της χώρας δεν είναι καθορισμένοι ή απόλυτα αποτελεσματικοί, επειδή, όπως είδαμε τα αίτια είναι πολλά και σύνθετα. Μεγάλη σημασία έχει να δείξει ο ίδιος ο νέος ενδιαφέρον για το παρελθόν, έτσι ώστε να δραστηριοποιηθεί. Για να γίνει κάτι τέτοιο όμως πρέπει να βρεθούν πρώτα τα κατάλληλα ερεθίσματα, πράγμα που είναι ίσως πολύ δύσκολο να γίνει σε μια κοινωνία που οι αξίες περνάνε κρίση και απουσιάζουν οι ιδέες και τα οράματα για έναν καλύτερο κόσμο. Όποια κι αν είναι η κατάσταση, το σχολείο είναι ο χώρος απ’ όπου μπορεί να ξεκινήσει η αλλαγή νοοτροπίας. Τα προγράμματα και οι στόχοι υπάρχουν, θα πρέπει όμως να αναμορφωθούν και κυρίως θα πρέπει να βρεθούν οι κατάλληλοι τρόποι με τους οποίους η γνωριμία του μαθητή με την πολιτιστική κληρονομιά του τόπου θα γίνει πράξη και ουσία. Ο καλύτερος και πιο αποτελεσματικός τρόπος γι’ αυτό δεν είναι άλλος από τον ανθρωπιστικό προσανατολισμό που πρέπει να δοθεί στα προγράμματα και γενικά στην εκπαιδευτική διαδικασία.
     Συμπερασματικά, το παρελθόν ενός τόπου, όπως εκφράζεται από τα μνημεία και τον πολιτισμό του, πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της ζωής του Έλληνα και ειδικά της νέας γενιάς. Με αυτό τον τρόπο επιτυγχάνεται η εξασφάλιση της προόδου, καθώς όποιος γνωρίζει και αποδέχεται το παρελθόν του, έχει τα εφόδια να δημιουργήσει ένα λαμπρό μέλλον