Σάββατο, 26 Μαρτίου 2011

ΠΡΟΤΥΠΑ- ΕΙΔΩΛΑ: κείμενο και ασκήσεις σύμφωνα με τα κριτήρια των πανελλαδικών

3 ώρο Κριτήριο αξιολόγησης στο μάθημα της Γλώσσας



α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Τα πρότυπα και οι νέοι


Στα μπαράκια και αλλού όπου συχνάζει η νεολαία ακούω τους νέους να μιλούν μόνο για χρήμα.
     Η ανάπτυξη προτύπων αποτελεί ιδιαίτερη ανάγκη της ανθρώπινης δραστηριότητας και αναγκαστικά αντανακλά την κοινωνική συνείδηση μιας ομάδας ή μιας εποχής. Τα πρότυπα οφείλουν την πνοή και τις μεταλλαγές τους στη δυναμική της κοινωνικής ζωής, στη διαφοροποίηση των τεχνικών μέσων, στη διαμόρφωση της κάθε νέας κουλτούρας. Δεν είναι, λοιπόν, τυχαία η σχετική απουσία προτύπων και η συμπλήρωση του κενού τους από τις λεγόμενες «ευτελείς» αξίες σήμερα όπου διανύουμε μια ομολογουμένως μεταβατική περίοδο από ένα σύνολο γκρεμισμένων αξιών σε ένα άλλο που ακόμα δεν έχει διαμορφωθεί.
   Δεν είναι, όμως, περίεργο ότι η νεολαία δεν ασχολείται με τα πρότυπά μας αφού δε συνδέεται με αυτά. Και πώς ν’ ασχοληθεί, εφόσον αυτοί που τους τα προσφέρουν έχουν ως πρώτο μέλημά τους να μην είναι ανιχνεύσιμη η προέλευση, η ανάδειξη και η σκοπιμότητά τους. Πώς λοιπόν η νεολαία να ανοιχθεί σε κάτι που εξ ορισμού υποπτεύεται; Αντιδρά στα πρότυπα που εμφανίζονται κούφια και «δημιουργεί» τα δικά της νεανικά «αντιπρότυπα». Η σύγκρουση των δύο παράγει μόνο σιωπή.
    Και η επίσημη άποψη: «Οι νέοι συμπεριφέρονται έτσι, γιατί δεν έχουν πρότυπα». Για ποια πρότυπα μιλάμε άραγε; Τα κίβδηλα πρότυπα που αγοράζονται φτηνά στα περίπτερα; Μα, η νεολαία αξίζει υψηλότερους στόχους και όνειρα που συνοψίζονται στις λέξεις: εντιμότητα, δημιουργικότητα, κοινωνική προσφορά. ίδιους, βέβαια, με τους δικούς μας, αλλά από μας ποιος άραγε τους έχει διατηρήσει;
    Το κάθε πρότυπο κερδίζει το σεβασμό του, όταν αντικατοπτρίζει έργο και όχι κενά νοήματος ιδανικά. Η νεολαία, ασυνείδητα ίσως, το ξέρει αυτό και θα ήμουν επίορκος, αν προσπαθούσα να πείσω για το αντίθετο.
    Η νεολαία μας, που τρώει πολύ λιγότερο κουτόχορτο από τους μεγάλους και σίγουρα δεν το χωνεύει καθόλου, κατάλαβε γρήγορα ότι το θέαμα, με το κιλό, της τηλεόρασης δεν είναι μήνυμα, δεν είναι πρότυπο ούτε φορέας ονείρων και δημιουργίας. Στράφηκε. λοιπόν, στη μουσική, στο χορό και το τραγούδι, που έστω και για τον ακροατή δεν παύουν να είναι δημιουργία, εφόσον οδηγούν την ψυχή, το μυαλό και το σώμα σε νέα μονοπάτια κι αναζητήσεις, σνομπάροντας την τηλεόραση, προτιμώντας εαυτούς και αλλήλους.
     Οι νέοι κάθε εποχής πιστεύουν στην αυθεντία της λογικής και όχι στη λογική της αυθεντίας. Γι’ αυτό είναι νέοι και θα γεννούν πάντα. Λογική και αλήθεια. Ο νέος κάθε εποχής είναι ίδιος, επιφανειακά μόνο αλλάζει. Άλλοτε φοράει καμπάνες και έχει φαβορίτες, βάζει σκουλαρίκι, ακούει τζαζ ή heavy metal κτλ. Στην ουσία είναι πάντοτε ίδιος, ορμητικός, ιδεαλιστής άπειρος, ρομαντικός, αντιαυταρχικός, επαναστάτης. Αντί λοιπόν να τον παγιδεύουμε σε λαβύρινθους τυπολατρίας και να τον κουράζουμε με αμφίβολες αυθεντίες και πρότυπα, γιατί να μην του δώσουμε απλώς την ώθηση, ώστε εκείνος να έχει ελεύθερο χώρο να δώσει κι αυτός τη συμβολή του; Να τραβήξουν, λοιπόν, οι νέοι το δρόμο που νιώθουν να τους δείχνει ο ίδιος ο εαυτός τους.
     Τα πρότυπα πάλι που επικρατούν στο χώρο της παιδείας είναι τα πρότυπα των δυνατών, που κατέχουν και διακυβερνούν τα αγαθά. Η παιδεία προσπαθεί να μορφώσει πολίτη ικανό να συντηρεί τα καθεστώτα, όπως είπε και ο αείμνηστος Γληνός. Η αδιάκοπη, όμως δυναμική και οι πόθοι εκείνων που διψούν για γνώση οδηγεί ευτυχώς σε νέα δεδομένα ισορροπίας, σε αντίθεση με το κράτος, δηλαδή σε νέα πρότυπα.
    Τα νέα πρότυπα πιστεύω κι ελπίζω ότι θα δημιουργηθούν μέσα στο γενικότερο περίγραμμα ιδεών, που ανέκαθεν αποτελούσαν πρόπλασμα μιας ανθρωπιστικής ιδεολογίας και πολιτικής: η κοινωνική αλληλεγγύη, η ιδεολογία της συλλογικότητας –αντί των οραμάτων του τοπικισμού- η πολιτική ως συμπύκνωση κοινωνικών πρακτικών και όχι ως τέχνη διαχείρισης (το περιβόητο management), η πίστη σε έναν καλύτερο κόσμο, όπου θα πρυτανεύουν οι ανάγκες και οι αξίες χρήσης και όχι οι νόμοι της αγοράς και του ανελέητου ανταγωνισμού.
     Επί του παρόντος οι νέοι συνθλίβονται μέσα στην κοινωνική δυσπραγία, την ανεργία, την απαιτητική οικογένεια και κοινωνία, που ολοένα απαιτούν, αλλά δεν είναι διατεθειμένες να ακούσουν και να νιώσουν. Ας μην εκπλήσσονται, λοιπόν, όταν σπέρνοντας ανέμους θερίζουν θύελλες.
[Γ. Μαρκάτος, ΤΟ ΒΗΜΑ, 30-07-1995, στο βιβλίο ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ τράπεζα θεμάτων σελ. 477]


Θέματα εξέτασης
Α. Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε (90-110 λέξεις) Μονάδες 25
Β1. Να αναπτύξετε σε μια παράγραφο 80 έως 100 λέξεων το περιεχόμενο της παρακάτω φράσης του κειμένου: «Ο νέος κάθε εποχής είναι ίδιος, επιφανειακά μόνο αλλάζει» Μονάδες 11


Β2. Να βρείτε δυο διαφορετικούς τρόπους πειθούς και να τους αξιολογήσετε. Μονάδες 6
Β3. ευτελείς, κίβδηλα, αμφίβολες, ανελέητου: να γράψεις από ένα συνώνυμο και ένα αντώνυμο για κάθε λέξη Μονάδες 8
Β4. Να αναγνωρίσετε το γραμματειακό είδος του κειμένου (αποδεικτικό ή στοχαστικό δοκίμιο, άρθρο, επιφυλλίδα) με στοιχεία από το περιεχόμενο, τη μορφή, τους τρόπους πειθούς και τη γλώσσα. Μονάδες 10


Γ. (παραγωγή κειμένου): Ο συγγραφέας αναφέρει στο κείμενό του: «Η ανάπτυξη προτύπων αποτελεί ιδιαίτερη ανάγκη της ανθρώπινης δραστηριότητας και αναγκαστικά αντανακλά την κοινωνική συνείδηση μιας ομάδας ή εποχής». Ποια πιστεύετε πως είναι η συμβολή των προτύπων στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του ατόμου και ιδίως εκείνου της μικρής ηλικίας. Να αναπτύξετε τις απόψεις σας σε ένα αποδεικτικό κείμενο. (500-600 λέξεις) Μονάδες 40




στοιχεία για τις απαντήσεις


Α. Να γράψετε στο τετράδιό την περίληψη του κειμένου
ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ: Ο συντάκτης αναλύει τη σχέση των νέων με τα πρότυπα της εποχής μας. Αρχικά, επισημαίνει την ύπαρξη ανούσιων προτύπων και την άρνηση σων νέων να τα αποδεχτούν, επειδή αυτά δεν προσφέρουν τίποτα σημαντικό. Παράλληλα, αναφέρει πως η σύγχρονη νεολαία αντιλαμβάνεται την έκλυση των ηθών και καταφεύγει σ’ άλλους δρόμους, όπως η μουσική και ο χορός. Όπως παρατηρεί, παρά την αμφίβολη εξουσία των μεγάλων στην παιδεία και τη γενική κρίση που επικρατεί, οι νέοι συνεχίζουν να επιδιώκουν τη γνώση και να διεκδικούν τα ιδανικά που τους ταιριάζουν. Χρειάζονται απλώς την παρότρυνση του κράτους και όχι τη συγκάλυψη των υγιών προτύπων. Ολοκληρώνοντας, υπογραμμίζει τη σημασία του ρόλου των νέων και την ανάγκη δημιουργίας αξιόλογων προτύπων. [λέξεις 113]


Β1. ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΙΔΕΑΣ ΣΕ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟ: «Ο νέος κάθε εποχής είναι ίδιος, επιφανειακά μόνο αλλάζει»
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Ο νέος κάθε εποχής είναι ίδιος, αλλάζει μόνο επιφανειακά. Είναι αλήθεια πως οι νέοι σε κάθε γενιά έχουν ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά που τους διακρίνουν από τα υπόλοιπα μέλη της κοινωνίας. Από τη φύση τους, για παράδειγμα, είναι επαναστάτες και αντικομφορμιστές, καθώς δεν συμβιβάζονται με τα κοινωνικά στερεότυπα. Ο ενθουσιασμός και ο δυναμισμός ήταν και είναι τα βασικά τους γνωρίσματα, που τους καθοδηγούν στον τρόπο της ζωής τους. Σε κάθε εποχή το μόνο που αλλάζει είναι η εμφάνισή τους ανάλογα με την κοινωνία, τις εκάστοτε συνθήκες ζωής και τα ιδανικά που θέλουν να διεκδικήσουν. Στην ουσία είναι τα ίδια άτομα που αμφισβητούν το κατεστημένο και επιδιώκουν την αλλαγή του κόσμου, αλλά με διαφορετικά μέσα και μεθόδους σε κάθε εποχή. [λέξεις 118]


Β2. Να βρείτε δυο διαφορετικούς τρόπους πειθούς και να τους αξιολογήσετε.

α] ΕΠΙΚΛΗΣΗ ΣΤΟ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑ με ρητορικά ερωτήματα και φορτισμένες συναισθηματικά λέξεις στην 4η παράγραφο: «Και η επίσημη άποψη: «Οι νέοι συμπεριφέρονται έτσι, γιατί δεν έχουν πρότυπα». Για ποια πρότυπα μιλάμε άραγε; Τα κίβδηλα πρότυπα που αγοράζονται φτηνά στα περίπτερα; Μα, η νεολαία αξίζει υψηλότερους στόχους και όνειρα που συνοψίζονται στις λέξεις: εντιμότητα, δημιουργικότητα, κοινωνική προσφορά. Ίδιους, βέβαια, με τους δικούς μας, αλλά από μας ποιος άραγε τους έχει διατηρήσει;»
β] ΕΠΙΚΛΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΥΘΕΝΤΙΑ στην 8η παράγραφο όπου χρησιμοποιεί την γνώμη του οραματιστή παιδαγωγού Γληνού, για να ενισχύσει την άποψή του ότι και η παιδεία δεν δίνει τα σωστά πρότυπα στους νέους «η παιδεία προσπαθεί να μορφώσει πολίτη ικανό να συντηρεί καθεστώτα»

Β4. Να αναγνωρίσετε το γραμματειακό είδος του κειμένου
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Το κείμενο έχει όλα τα χαρακτηριστικά ενός αποδεικτικού δοκιμίου. Ο συγγραφέας ασχολείται με τους νέους και τα πρότυπα τους, που είναι ένα θέμα γενικότερου ενδιαφέροντος, και από την αρχή το ορίζει διατυπώνοντας τις θέσεις που θα προσπαθήσει ν’ αποδείξει (π.χ. δεν είναι τυχαία η απουσία προτύπων σήμερα που διανύουμε μια ομολογουμένως μεταβατική περίοδο») Ως προς τη μορφή υπάρχει λογική οργάνωση των σκέψεων, αφού σε κάθε παράγραφο υπάρχει θεματική πρόταση, λεπτομέρειες ανάπτυξης και κατακλείδα (π.χ. στη 2η παράγραφο) και συνολικά στο κείμενο χρησιμοποιούνται οι επιμέρους ιδέες για να καταλήξει στο γενικό του συμπέρασμα στον επίλογο («Επί του παρόντος οι νέοι συνθλίβονται μέσα στην κοινωνική δυσπραγία κλπ»). Ως προς τους τρόπους πειθούς κυριαρχεί η επίκληση στη λογική με επιχειρήματα και τεκμήρια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα τα στοιχεία της 7ης παραγράφου όπου ο συγγραφέας θέλοντας να υποστηρίξει την άποψή του ότι σε όλες τις εποχές, παρ’ όλες τις εξωτερικές αλλαγές, οι νέοι στην ουσία αγωνίζονταν για την αλήθεια, αναφέρεται στα διαφορετικά χαρακτηριστικά της εμφάνισης των νέων (φαβορίτες, σκουλαρίκια, καμπάνες παντελόνι) που έδιναν το ίδιο αποτέλεσμα ορμητικών και ρομαντικών νέων.. Ως προς τη γλώσσα διακρίνουμε πολλά στοιχεία απλού και οικείου ύφους, στην προσπάθεια του συγγραφέα να πλησιάσει το αναγνωστικό του κοινό: π.χ. «Η νεολαία μας, που τρώει πολύ λιγότερο κουτόχορτο από τους μεγάλους….»