Σάββατο, 24 Σεπτεμβρίου 2011

Θεωρία & ασκήσεις για τα επιχειρήματα


Επίκληση στη λογική με επιχειρήματα
ΠΕΙΘΩ = πρόσκληση για επικοινωνία = καταδίκη των προκαταλήψεων = σεβασμός στο δικαίωμα του άλλου να διαφωνεί και να αποφασίζει ελεύθερα. ΔΙΟΤΙ…

 Η αλήθεια δεν είναι αυταπόδεικτη, δεν είναι μία, ΕΙΝΑΙ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΙΚΗ

Η αλήθεια βρίσκεται συχνά μέσα στην αντίθεση και το πρώτο βήμα για να τη βρει κανείς είναι η αμφιβολία για όλα



Επιχειρήματα είναι ο ένας από τους δύο τρόπους με τους οποίους κάνουμε ΕΠΙΚΛΗΣΗ στη λογική του δέκτη, για να τον πείσουμε να δεχθεί τις απόψεις μας ή να ασπαστεί τη δική μας «αλήθεια». Πιο συγκεκριμένα επιχειρήματα είναι ένα διευθετημένο σύνολο λογικών προτάσεων (κρίσεων, απόψεων) που αποδεικνύει την ορθότητα μιας ιδέας. Η διανοητική πορεία με την οποία ο νους του ανθρώπου κατασκευάζει ένα επιχείρημα λέγεται συλλογισμός. Οι συλλογισμοί διακρίνονται σε παραγωγικούς, επαγωγικούς και αναλογικούς.

(συνοψίζοντας): παραγωγικό συλλογισμό έχουμε όταν η σκέψη μας προχωρεί από μια γενική θέση/ κρίση στην απόδειξή της (από το γενικό στο μερικό), ενώ επαγωγικό όταν η σκέψη μας προχωρεί από τα επιμέρους στο γενικό συμπέρασμα που είναι και η θέση/ κρίση (από το μερικό στο γενικό). Στον αναλογικό συλλογισμό πάλι η σκέψη ξεκινά από μια μερική πρόταση και καταλήγει στο συμπέρασμα, πάλι σε μια μερική (από το μερικό στο μερικό: όπως …. έτσι). Για την αναγνώριση της συλλογιστικής πορείας σε εκτεταμένες μορφές λόγου (παράγραφος – κείμενο) απαιτείται η εύρεση της κύριας θέσης: αν η κύρια θέση βρίσκεται στην αρχή της παραγράφου ή του κειμένου, τότε η ανάπτυξη των ιδεών ακολουθεί παραγωγική συλλογιστική πορεία με την προϋπόθεση το συμπέρασμα να είναι μερικότερο σε σχέση με το νόημα των προκειμένων, ενώ αν βρίσκεται στο τέλος, επαγωγική, εφόσον βέβαια το τελικό συμπέρασμα είναι γενικότερο από το νόημα των προκειμένων.

Πώς αξιολογούμε/ κρίνουμε α] έναν ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ ΣΥΛΛΟΓΙΣΜΟ: (βλέπε και σελίδα 16 σχολικού βιβλίου)

                                I.            ελέγχουμε ΤΗΝ ΕΓΚΥΡΟΤΗΤΑ, δηλαδή τον τρόπο με τον οποίο είναι οργανωμένο το επιχείρημα (μορφή), τη σχέση ανάμεσα στις προκείμενες και στο συμπέρασμα.
                              II.            ελέγχουμε ΤΗΝ ΑΛΗΘΕΙΑ, δηλαδή αν καθεμιά από τις προτάσεις του επιχειρήματος είναι αληθείς.
                            III.            Ορθό είναι ένα επιχείρημα εάν και μόνο εάν είναι έγκυρο και όλες του οι προτάσεις είναι αληθείς.



β] Πώς αξιολογούμε ένα επαγωγικό επιχείρημα (SOS η σελίδα 18 του σχολικού βιβλίου): η επαγωγική ισχύς ενός επιχειρήματος είναι σχετικό και όχι απόλυτο μέγεθος, γι’ αυτό εξετάζουμε αν η γενίκευση στηρίζεται σε επαρκή στοιχεία ή σε ελλιπή στοιχεία. Πρώτα όμως πρέπει ν’ αναγνωρίσουμε το είδος του επαγωγικού συλλογισμού

·        ΟΤΑΝ Ο ΕΠΑΓΩΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΙΣΜΟΣ αναπτύσσεται με τη μέθοδο της ΓΕΝΙΚΕΥΣΗΣ: εξετάζουμε αν η γενίκευση στηρίζεται σε επαρκή στοιχεία= τέλεια επαγωγή (επιτρεπτή γενίκευση) ενώ, αντίθετα, αν στηρίζεται σε ανεπαρκή δεδομένα ή ελλιπή στοιχεία, έχουμε ατελή επαγωγή ή αυθαίρετη γενίκευση (επισφαλής ή βεβιασμένη)

·        ΟΤΑΝ Ο ΕΠΑΓΩΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΙΣΜΟΣ αναπτύσσεται με τη μέθοδο ΑΙΤΙΟΥ – ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΟΣ  (το συμπέρασμα προκύπτει ως επακόλουθο των προκειμένων), τότε εξετάζουμε (βλέπε βιβλίο σελ. 18 SOS) αν η σχέση προκειμένων και συμπεράσματος είναι χρονολογική ή αιτιώδης (στην πρώτη περίπτωση η σχέση θα είναι λογικά αβάσιμη, στη δεύτερη θα πρέπει να εξετάσουμε αν η αιτία αποτελεί αναγκαία και επαρκή συνθήκη για την πρόκληση του αποτελέσματος.


·       ΕΥΡΕΣΗ και ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΥΛΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΠΟΡΕΙΑΣ παραγράφου ή κειμένου: Η ΕΡΩΤΗΣΗ θα είναι: «ποια συλλογιστική πορεία ακολουθεί ο συγγραφέας»

·       ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Αρχικά, επισημαίνουμε και ονομάζουμε τη συλλογιστική πορεία: Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί ακολουθεί ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ή ΕΠΑΓΩΓΙΚΗ συλλογιστική πορεία κλπ και στη συνέχεια δικαιολογούμε την επιλογή μας με στοιχεία από το κείμενο ως εξής:



Ασκήσεις στα είδη των συλλογισμών: στις παρακάτω παραγράφους να βρεθεί η συλλογιστική πορεία και να αξιολογηθεί (σύμφωνα με τη θεωρία)  



1. Ανέκαθεν η οικονομική δράση του ανθρώπου ήταν μια δράση μέσα στη φύση και πάνω στη φύση. Αν στην πρώτη φάση της ιστορικής εξέλιξης των σχέσεων του ανθρώπου με αυτήν το κυρίαρχο γνώρισμα στάθηκε η εξάρτηση του ανθρώπου από τις δυνάμεις της φύσης και του περιβάλλοντος, στη δεύτερη και πιο πρόσφατη φάση, και μάλιστα από τη βιομηχανική επανάσταση και μετά, η σχέση μεταβάλλεται και το κυρίαρχο γνώρισμα γίνεται πλέον η υποταγή της φύσης στον άνθρωπο. Έτσι, ενώ αρχικά και επί μακρόν έκτοτε η φυσική τάξη φάνηκε να επιβάλλεται στον άνθρωπο, στη συνέχεια και ιδίως τα τελευταία 200 περίπου χρόνια η ανθρώπινη τάξη (ή αταξία) επιβλήθηκε πάνω στη φύση και το περιβάλλον.

2. Ο τουρισμός γενικά, κυρίως δε σε χώρες μικρές σαν την Ελλάδα, αποτελεί μια ανθρώπινη δραστηριότητα η οποία εντάσσεται στις προσπάθειες οικονομικής ανάπτυξης της χώρας, περιέχει όμως πολλά στοιχεία αστάθειας στις σχέσεις ανθρώπου και περιβάλλοντος και περικλείει πολλούς κινδύνους. Αρκεί να θυμηθούμε ότι σε μικρές κοινωνίες (π.χ. νησιά) ο ανθρώπινος πληθυσμός στην τουριστική περίοδο μπορεί και να δεκαπλασιαστεί, με όλα τα επακόλουθα αυτής της αύξησης για τους τοπικούς φυσικούς πόρους, τους ρυθμούς ζωής της συγκεκριμένης κοινότητας και τον πολιτισμό της. Σε αυτή την κλίμακα του κοινωνικού φαινομένου της απότομης πληθυσμιακής επίθεσης η συμβατική λύση που δίνει ο βιομηχανοποιημένος τουρισμός είναι κατ' ανάγκη επιθετική. Μεγάλα ξενοδοχειακά συγκροτήματα βιάζουν πολλές φορές το περιβάλλον, «πακέτα» για την καλύτερη «εκμετάλλευση» των τουριστών ετοιμάζονται, αγροτικά προϊόντα γεμάτα χημικά στοιχεία και κακότεχνα προϊόντα «δήθεν» λαϊκής τέχνης παράγονται.

3. Πολλοί υπεύθυνοι του Άουσβιτς ήταν αναγνώστες του Γκαίτε και λάτρεις του Μπραμς. Δεν πιστεύω ότι η διάδοση της λογοτεχνικής παιδείας και της μουσικής καλλιέργειας συντελεί απαραιτήτως στην πρόοδο του καλού.

4. Δεν έχουμε άλλη επιλογή από το να είμαστε ανταγωνιστικοί. Από το να πετύχουμε, δηλαδή, να οικοδομήσουμε μια υγιή οικονομία, από το να παρακολουθούμε τις τεχνολογικές εξελίξεις, από το να εξυγιάνουμε τον δημόσιο τομέα, από το να δημιουργήσουμε ένα κράτος ευέλικτο, χωρίς ωστόσο να υστερεί στους τομείς της κοινωνικής πρόνοιας και της φροντίδας προς τις ενδεείς οικονομικά και κοινωνικά κατηγορίες πολιτών. Μόνον έτσι θα πάψουμε να είμαστε και να χαρακτηριζόμαστε «ουραγοί της Ευρώπης» και «υπηρέτες των Ευρωπαίων». Η επίτευξη των στόχων σύγκλισης της ελληνικής οικονομίας με τα ευρωπαϊκά οικονομικά μεγέθη δεν είναι θέμα μόνο αριθμών. Είναι και θέμα ουσίας. Διότι η βελτίωση των οικονομικών μεγεθών μακροπρόθεσμα, αλλά σε ορισμένους τομείς και μεσοπρόθεσμα, οδηγεί στη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, των υπηρεσιών, του κράτους πρόνοιας και γενικότερα στη βελτίωση της ποιότητας ζωής για όλους μας.

5. Η φαντασία είναι εξίσου απαραίτητη για να καταλάβει κανείς την πραγματικότητα. Την αξία που έχει η φαντασία τη συναντά κανείς και στα μαθηματικά. Γιατί, για να αποδείξεις ότι κάτι ισχύει, πρέπει πρώτα να περάσεις από την υπόθεση ότι δεν ισχύει. Αυτό κι αν απαιτεί φαντασία!





6. Στη χώρα μας παράλληλα με τα περιστατικά κακοποίησης ή παραμέλησης παιδιών, που κάθε χρόνο έρχονται στο φως, θα πρέπει να αναλογιστούμε και άλλα προβλήματα που τείνουν να λάβουν χρόνιο χαρακτήρα: την εκμετάλλευση της παιδικής εργασίας καθώς και την αποστέρηση των δικαιωμάτων πρόσβασης στην εκπαίδευση και την περίθαλψη για τα παιδιά των μεταναστών ή άλλων κοινωνικών ομάδων. Όσο κι αν η εικόνα παραμένει συγκεχυμένη λόγω της έλλειψης επαρκών στοιχείων σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να θεωρηθεί απόλυτα ικανοποιητική. Τα δικαιώματα των παιδιών παραβιάζονται με τρόπους και έκταση, που κάθε άλλο παρά κολακεύουν τον πολιτισμό μας.

7. Η γλωσσομάθεια είναι σήμερα περισσότερο αναγκαία από ποτέ, ως δεξιότητα που αυξάνει τις πιθανότητες να βρει κάποιος εργασία. Παρόμοια αναγκαιότητα παρουσιάζεται και για την εκμάθηση χρήσης των ηλεκτρονικών υπολογιστών. Άνθρωπος που δε γνωρίζει χειρισμό ηλεκτρονικών υπολογιστών και αξιοποίηση των αντίστοιχων προγραμμάτων, θα δυσκολευτεί κατά πάσα πιθανότητα στην διαδικασία διεκδίκησης μια εργασιακής θέσης.   

8. Η Ελλάδα μετατρέπεται σταδιακά σε μια πολύ-πολιτισμική κοινωνία. Η εξέλιξη αυτή οπωσδήποτε περιπλέκει την κατάσταση, καθώς αναδεικνύει νέες κοινωνικές, θρησκευτικές και πολιτιστικές παραμέτρους του προβλήματος. Ταυτόχρονα, καθιστά πιο επιτακτική την ανάγκη να εκσυγχρονιστούν οι κρατικές υπηρεσίες προσαρμοζόμενες στα νέα δεδομένα και να συνεργαστούν αποτελεσματικότερα με το πλήθος των μη κυβερνητικών οργανώσεων που δραστηριοποιούνται στο έργο αυτό.

9. O περιπτεράς μου, ένας εξηντάρης λαϊκός τύπος, κουνούσε το κεφάλι του με αγανάκτηση. «Τι σόι άνθρωποι είναι αυτοί», ξέσπασε, «που δεν ανοίγουν εφημερίδα ούτε όταν την έχουν αγοράσει;» Αναφερόταν στους όχι λίγους πελάτες του που, αφού πάρουν στα χέρια τους και πληρώσουν την α ή τη β εφημερίδα, βγάζουν από μέσα το cd, το dvd ή όποιο άλλο, απαραίτητο πλέον, δώρο περικλείεται στο σελοφάν και πετούν το έντυπο σώμα στον πρώτο κάδο απορριμμάτων που βρίσκουν μπροστά τους.

Αλήθεια, τι σόι άνθρωποι; Τι σόι λαός; Για ποιο επίπεδο πολιτισμού και ποια ποιότητα ανθρώπων μιλάμε, όταν έχουμε έναν λαό που δε διαβάζει; 

10. Θεσμοί που δοκιμάστηκαν στο παρελθόν επί αιώνες, που καθιερώθηκαν µε αίμα πολύ, έχουν πια διαβρωθεί. Η οικογένεια, που ήταν η ζεστή φωλιά όπου πλάθονταν κι οπλίζονταν ο άνθρωπος, κάθε μέρα γίνεται και πιο σκιώδης. Ο τρόπος ζωής που είχε το παρελθόν κληροδοτήσει από γενιά σε γενιά – τιμιότητα, ντροπή, αξιοπρέπεια και κοινωνική συνεργασία – κινδυνεύει και αναιρείται καθημερινά από την πρακτική της εποχής µας. Το παρελθόν, ως αυθεντία, ως πηγή κανόνων βίου, υποφέρει από δεινή αμφισβήτηση.

11. Λέγεται πως ο επιστήμονας ευθύνεται μόνο γι’ αυτό που κάνει και όχι για τον τρόπο με τον οποίο κάποιοι το χρησιμοποιούν. Όπως, δηλαδή, ο κατασκευαστής μαχαιριών είναι υπεύθυνος μόνο για την ποιότητα του προϊόντος του και όχι για την ενδεχόμενη φονική χρήση του, έτσι και ο επιστήμονας είναι υπόλογος μόνο για την ορθότητα των ανακαλύψεών του και όχι για τη βλαβερή αξιοποίησή τους. Και όπως δεν μπορεί να κατηγορείται ο πρώτος στην περίπτωση ενός φόνου, έτσι δεν μπορεί να κατηγορείται και ο δεύτερος στην περίπτωση, για παράδειγμα, ενός πολέμου.

12. Το ξεκίνημα του 21ου αιώνα μας φέρνει αντιμέτωπους με ποικίλα προβλήματα, την έκταση και τις συνέπειες των οποίων είναι δύσκολο να προβλέψει κανείς. Το δεύτερο ήμισυ του 20ού αιώνα επεφύλαξε πολλές εκπλήξεις στο χώρο της ανάπτυξης των νέων τεχνολογιών και στην πρόοδο της επιστήμης. Η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας και της γνώσης έχει επιφέρει θεαματικές αλλαγές στην κοινωνική δομή και οργάνωση πολλών κρατών. Η «κοινωνία της πληροφορίας» κατέστησε αναγκαίο τον επαναπροσδιορισμό των μεθόδων και των τεχνικών της εργασίας και έθεσε σε νέα βάση το θέμα κατάκτησης της γνώσης. Σήμερα δεν έχει τόσο αξία η γνώση αυτή καθεαυτή, αφού εξελίσσεται με ταχύτατους ρυθμούς και παλιώνει προτού καν γίνει κτήμα των πολλών.

13. Η ευτυχία είναι επιδίωξη όλων των ανθρώπων, αλλά ο καθένας νιώθει ευτυχισμένος για διαφορετικούς λόγους και προϋποθέσεις. Άλλοι εξαρτούν την ευτυχία από τη δυνατότητά τους να ικανοποιούν με την εργασία τους επαρκώς τις βιοτικές του ανάγκες και να ζουν αξιοπρεπώς σε κλίμα κοινωνικής γαλήνης και ασφάλειας. Άλλοι, νιώθουν ευτυχισμένοι, αν είναι ελεύθεροι, αν είναι σεβαστά τα δικαιώματά τους και αν μπορούν απερίσπαστοι να επιδίδονται στο δημιουργικό έργο τους. Και άλλοι, τέλος, θεωρούν σημαντική προϋπόθεση για την ευτυχία την καλλιέργεια του ανθρώπου, αν δηλαδή είναι σε θέση να αισθάνεται το ωραίο, να γνωρίζει την αλήθεια και να βιώνει το καλό. Από τις προϋποθέσεις αυτές διαπιστώνεται πως η ευτυχία του ανθρώπου εξαρτάται άμεσα και σε μεγάλο βαθμό από τους όρους της κοινωνικής του ζωής. Και το πολίτευμα που εξασφαλίζει ευνοϊκότερους αυτούς τους όρους είναι η δημοκρατία, το πολίτευμα δηλαδή που δίνει τη δυνατότητα στον άνθρωπο να εκλέγει αυτούς που θα τον κυβερνήσουν, να παρεμβαίνει ελέγχοντας, προτείνοντας και διεκδικώντας καλύτερες συνθήκες ζωής.

Απαντήσεις  

1. Η παράγραφος αναπτύσσεται με παραγωγική συλλογιστική πορεία, διότι ξεκινάει από τα μία γενική διαπίστωση (Ανέκαθεν η οικονομική δράση του ανθρώπου ήταν μια δράση μέσα στη φύση και πάνω στη φύση) και εξειδικεύει ύστερα τις δράσεις μέσα και πάνω στη φύση. Και, το σπουδαιότερο, το συμπέρασμα ((έτσι η φυσική τάξη κτλ) είναι μερικότερο. Ως προς τη ΜΟΡΦΗ έγκυρο, ως προς το περιεχόμενο ΑΛΗΘΙΝΟ άρα ΟΡΘΟ επιχείρημα= βέβαιο συμπέρασμα 

2. Η παράγραφος αναπτύσσεται με παραγωγική συλλογιστική πορεία, διότι ξεκινάει αναφερόμενη γενικά σε κινδύνους του τουρισμού και έπειτα συγκεκριμενοποιεί αυτούς τους κινδύνους. Ως προς τη ΜΟΡΦΗ έγκυρο, ως προς το περιεχόμενο ΑΛΗΘΙΝΟ άρα ΟΡΘΟ επιχείρημα= βέβαιο συμπέρασμα 

3. Η παράγραφος αναπτύσσεται με επαγωγική συλλογιστική πορεία, διότι από τις επιμέρους περιπτώσεις των βασανιστών με Γκαίτε και Μπραμς καταλήγει σε μια γενικότερη άποψη για την πνευματική καλλιέργεια, που κατά την άποψή του δεν συντελεί στην πρόοδο του καλού. Ανεπαρκή δεδομένα, μη επιτρεπτή γενίκευση



4. (αμφιλεγόμενη περίπτωση ΠΡΟΣΟΧΗ): Αν δεχθούμε σαν βάση του συλλογισμού τη θεματική περίοδο, τότε η παράγραφος αναπτύσσεται με παραγωγική συλλογιστική πορεία, διότι ξεκινάει από τη γενική ανάγκη «να είμαστε ανταγωνιστικοί» και έπειτα μεταβαίνει σε εξειδικεύσεις αυτής της ανταγωνιστικότητας προκειμένου να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η βελτίωση των οικονομικών μεγεθών οδηγεί στη βελτίωση της ποιότητας ζωής. Θα μπορούσε όμως κανείς να δεχθεί ότι το τελευταίο αυτό συμπέρασμα θέλει να αποδείξει ο συγγραφέας στηριζόμενος στις προηγούμενες εξειδικεύσεις (σ’ αυτή την περίπτωση ο συλλογισμός είναι επαγωγικός) 

5. Η παράγραφος αναπτύσσεται με παραγωγική συλλογιστική πορεία, διότι ξεκινάει από τη γενική διαπίστωση ότι η φαντασία είναι αναγκαία για τη σύλληψη της πραγματικότητας και καταλήγει στην ωφέλεια της για τα μαθηματικά, μια ειδική επιστήμη. (το ίδιο με όλα τα προηγούμενα που έχουν παραγωγή)



6. Η παράγραφος αναπτύσσεται με επαγωγική συλλογιστική πορεία, διότι ξεκινάει από την αναφορά συγκεκριμένων περιστατικών παραβίασης των δικαιωμάτων των παιδιών και καταλήγει στη γενική άποψη για τη χαμηλή ποιότητα του πολιτισμού μας (τα δικαιώματα των παιδιών παραβιάζονται με τρόπους, που κάθε άλλο παρά κολακεύουν τον πολιτισμό μας). Επαρκή δεδομένα, επιτρεπτή γενίκευση  

7. Ο συλλογισμός μέσα στην παράγραφο είναι αναλογικός, διότι από την ωφέλεια μιας επιμέρους δεξιότητας (γλωσσομάθεια) οδηγείται στην ωφέλεια μιας άλλης (προσφορά της γνώσης Η/Υ στην ανεύρεση εργασίας).  Η αναλογία είναι κυριολεκτική και οι ομοιότητες που επισημαίνονται ανάμεσα στα συγκρινόμενα μέρη θεωρούνται επαρκείς και σχετικές με το θέμα, άρα συμπέρασμα αποδεκτό

8. Ο συλλογισμός μέσα στην παράγραφο είναι παραγωγικός, διότι αρχικά προβάλλεται η γενική διαπίστωση για μετατροπή της Ελλάδας σε πολύ-πολιτισμική κοινωνία και έπειτα η ανάδειξη νέων εξειδικευμένων παραμέτρων του προβλήματος. (το ίδιο με τους προηγούμενους παραγωγικούς συλλογισμούς)

9. Στην παράγραφο υπάρχει επαγωγικός συλλογισμός, διότι ξεκινάει από ένα συγκεκριμένο περιστατικό (συμπεριφορά των νεοελλήνων κατά την αγορά μιας εφημερίδας) και καταλήγει σε μια γενική γνώμη για την ποιότητα και το επίπεδο του λαού. (ανεπαρκή δεδομένα, αυθαίρετη γενίκευση)  

10. (αμφιλεγόμενο ΠΡΟΣΟΧΗ): Στην παράγραφο υπάρχει επαγωγικός συλλογισμός. Με την προϋπόθεση ότι θα θεωρήσουμε το γενικό συμπέρασμα που παρατίθεται στην αρχή (θεσμοί του παρελθόντος έχουν πια διαβρωθεί) ως  συμπέρασμα που απορρέει από τις  επιμέρους περιπτώσεις θεσμών (οικογένεια κτλ), που ακολουθούν. Εξάλλου και η κατακλείδα, στο τέλος, επαναλαμβάνει με άλλο τρόπο το γενικό συμπέρασμα για την αμφισβήτηση των θεσμών. (επαρκή δεδομένα, επιτρεπτή γενίκευση ;)  



11. Ο συλλογισμός στην παράγραφο είναι αναλογικός. Συσχετίζονται ο κατασκευαστής μαχαιριών και η απουσία δικής του ευθύνης για την κακή χρήση των μαχαιριών του με τον επιστήμονα και την απουσία των ευθυνών του στην υπόθεση του πολέμου Η αναλογία είναι κυριολεκτική και οι ομοιότητες που επισημαίνονται ανάμεσα στα συγκρινόμενα μέρη με κάποια επιφύλαξη (υπάρχουν οι σχετικές ενστάσεις) θα μπορούσαν να θεωρηθούν επαρκείς και, σίγουρα,  σχετικές με το θέμα, άρα το συμπέρασμα μάλλον γίνεται αποδεκτό.



12. Ο συλλογισμός, με μια έννοια, είναι παραγωγικός, διότι αρχικά, στη θεματική περίοδο ο συγγραφέας αναφέρεται γενικά στα ποικίλα προβλήματα, εκπλήξεις και αλλαγές του 21 ου αιώνα και έπειτα, αξιοποιώντας επιμέρους προβλήματα της παγκοσμιοποίησης, της κοινωνίας των πληροφοριών κλπ, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι σήμερα δεν έχει τόσο αξία η γνώση αυτή καθεαυτή. Θα μπορούσε, όμως, αυτό το τελευταίο γενικό συμπέρασμα να θεωρηθεί η κατάληξη του συλλογισμού που ξεκίνησε με την αναφορά σε επιμέρους προβλήματα του 21ου αιώνα (με αυτή την έννοια ο συλλογισμός είναι επαγωγικός)

13. Ο συλλογισμός, είναι επαγωγικός, διότι, παρόλο που η πορεία της σκέψης του συγγραφέα ξεκινάει με τη γενική διαπίστωση για την επιδίωξη της ευτυχίας από όλους τους ανθρώπους, στη συνέχεια στηριζόμενος στα διαφορετικά κριτήρια από τα οποία εξαρτούν την ευτυχία τους οι άνθρωποι, θέλει να συνδέσει όλες αυτές τις περιπτώσεις για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι όλοι οι προηγούμενοι όροι ευτυχίας εξασφαλίζονται καλύτερα από τους όρους της κοινωνικής της ζωής, το πολίτευμα.