Πέμπτη, 22 Δεκεμβρίου 2011

ΚΡΙΤΗΡΙΟ αξιολόγησης στην ενότητα ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Α. Κείμενα: α] Το τίμημα των διεκδικήσεων

Είθισται ο εφιάλτης της θυσίας και η τυπική πραγμάτωσή της να αυξάνουν κατά πολύ, μεταξύ άλλων, τον πλούτο. Όπως, για παράδειγμα η αρπαγή της υδάτινης ζωής θρέφει αυτή την πολυκατοικία. Υποθαλάσσιοι φυσικοί οικισμοί καταπλακώθηκαν για χάρη της από τσιμεντένια τείχη. Κοράλλια έγιναν ανεπιστρεπτί σμπαράλια. Λίγα μόλις μέτρα πιο πέρα, τόνοι σίδερου στερέωσαν πυργίσκους της νέας Βαβέλ. Η γραμματική του τοπίου αποσαθρώνεται με γρήγορους ρυθμούς. Ο Homo Sapiens υποδύεται εδώ με απόλυτη φυσικότητα ό,τι υπαγορεύει ο ρόλος ενός γεωφυσικά αγράμματου. Ή μήπως από τη φύση του, εκτός από όλα τα άλλα, είναι και χωρομετρικά ανεπίδεκτος βελτιώσεων; Ετσι, όλο και πιο συχνά, χωρίς ενδοιασμούς, μπαζώνεται η παραλία. Αυτά που προνόησε η θάλασσα τόσους αιώνες, καταπατώνται βάσει συστηματικού πολεοδομικού σχεδίου. Απλούστατα το νησί φαίνεται ότι το τεντώνουν για να γίνει, ει δυνατόν, ήπειρος. Και μάλιστα το συντομότερο δυνατόν. Αυτή η ανάπτυξη δικαιώνει τον επιθετικό προσδιορισμό ραγδαία. Πράγματι, όλο και περισσότερος ζωτικός χώρος παραδίδεται στους κατοίκους της Σιγκαπούρης, μόνιμους και περαστικούς. Δεν χρειάζεται να κηρυχτεί κανένας πόλεμος. Η πρόσκτηση νέων γαιών γίνεται με την ευκολία, με την οποία εισάγεται ακόμη ένας νεολογισμός στην τοπική γλώσσα. Η χρήση νομιμοποιεί το όραμα των περαιτέρω επεκτάσεων. Εννοείται ότι μεγαλώνει μαθηματικά από μέρα σε μέρα μαζί με την επιφάνειά της και η επιφάνεια, η αντικειμενική και βεβαίως η φασματική, του κέρδους των ομολόγων της στην παγκόσμια χρηματαγορά. Στοιβάζεται η ιστορία του τόπου πάνω στα νεκροταφεία των κοχυλιών. Οι σκελετοί των καβουριών βγαίνουν καμιά φορά στα όνειρα των ψαράδων. Προφανώς να δαγκώσουν ό,τι βρουν μπροστά τους. Γνωρίζουμε ότι η τεχνητή επέκταση της γης σε βάρος των θαλάσσιων υδάτων αποδίδεται στη γλώσσα του Σαίξπηρ με τον ήπιο, τον σχεδόν λυρικό όρο reclamation. Σα να παίρνουμε δηλαδή κάτι από τη θάλασσα, το οποίο αποδεδειγμένα ανήκε προηγουμένως στη γη. Και σπεύδουμε αμέσως να της το επιστρέψουμε. Με το αζημίωτο. Πρόκειται για το νόμο, ο οποίος στοιχειώνει τη σύγχρονη Σιγκαπούρη. Η θάλασσα είναι εκεί. Τη θεωρούν ξαφνικά προίκα από το πουθενά του κόσμου. Η γλώσσα τίθεται και πάλι στην υπηρεσία της συγκάλυψης των πράξεων βίας. Reclamation πάει να πει ότι όντως αγαπάμε τη γη, γι' αυτό και ληστεύουμε τη θάλασσα. Αλλά ο ευφημισμός κρίνεται ανάπηρος. Γι' αυτό και ο επαγγελματικός καλλωπισμός, ο οποίος υποχρεωτικά ακολουθεί, πρέπει να είναι απόλυτος, κυριολεκτικός. Ίσως το ερώτημα «δεν είναι τα βουνά, τα κύματα και οι ουρανοί μέρος του εαυτού μας, όπως εγώ είμαι μέρος αυτών;», το οποίο διατύπωσε περίπου δύο αιώνες πριν ο Λόρδος Βύρων και δικαίως θεωρείται διαχρονικά επίκαιρο, να επιζητεί εδώ την πλέον υλική κατάφασή του. Η διατάραξη των γεωπολιτικών δεδομένων έχει κι αυτή τη δική της αριθμητική: ό,τι αλλοιώνεται, ό,τι διαμελίζεται μπορεί ενδεχομένως να εξισωθεί με δόξα δύναμης.  [Γιώργος Βέης, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 22 Σεπτεμβρίου 2011]

β] Απόβλητα σε διπλανό χωράφι


Διαβάζω στην «Ε» (28/11) ότι «Σε γειτονικό χωράφι «εναπέθετε» καθημερινά μεγάλες ποσότητες υγρών βιομηχανικών αποβλήτων, αναμεμειγμένων με στερεά απόβλητα, μονάδα επεξεργασίας βαμβακόσπορου στην Αλίαρτο Βοιωτίας, πολύ κοντά μάλιστα στη λίμνη Υλίκη» (τον γνωστό ταμιευτήρα υδροδότησης του Λεκανοπεδίου!).

Ανετος ο επιχειρηματίας! «Αμερόληπτος» που λέει και μία φίλη. Στην αυτοψία που έκαναν, έπειτα από πληροφορίες, ομάδα ελεγκτών της Ειδικής Υπηρεσίας Επιθεωρητών Περιβάλλοντος με συμμετοχή αστυνομικών της Ομάδας Ελέγχου και Πρόληψης Τροχαίων Ατυχημάτων (συγγνώμη για το ...κορδόνι με τις ονομασίες, αλλά και κάποιοι πρέπει να επαινούνται, έστω και με μόνη μνεία την ονομασία της υπηρεσίας τους!) βρέθηκαν και διαπιστώθηκαν: ειδικά διασκευασμένο φορτηγό (κατασχέθηκε), συστηματική μεταφορά, ανεξέλεγκτη διάθεση αποβλήτων σε συγκεκριμένη «καταβόθρα» (όπου τον περασμένο Αύγουστο σημειώθηκε πυρκαγιά! Ουδέν περισσότερον αναμενόμενο του ...τυχαίου!), ενώ συνελήφθησαν δύο άτομα.

Το ρεπορτάζ δεν αναφέρει περισσότερα στοιχεία για την ταυτότητα της «μονάδας επεξεργασίας βαμβακόσπορου». Δεν έχει σημασία άλλωστε. Στην περιοχή, εξάλλου, «δραστηριοποιούνται βιομηχανικές μονάδες επεξεργασίας ελαιοκομικών προϊόντων» που κι απ' αυτές κάποιες δεν έχουν αγαθές σχέσεις με το περιβάλλον. Μην ξεχνάμε και ότι εκεί γύρω βρίσκεται και ο ποταμός Ασωπός, με το εξασθενές χρώμιο που έχει καταμολύνει την περιοχή, αλλά γενικά ...πέρα βρέχει!

Στο βαθμό απέραντου περιβαλλοντικού κενού και περιβαλλοντικού αναλφαβητισμού που έχουμε περιέλθει, τα ονόματα όσων συντελούν στο περιβαλλοντικό χάος μάς μάραναν! Ακόμα κι όταν ο τελευταίος, μετά από συνεχείς τροποποιήσεις, νόμος περί αυθαιρέτων, το περιβάλλον «ληστεύει» και αυτός! Αλλά και παλαιότερα, όταν ο μακροβιότερος υπουργός, τότε, ΠΕΧΩΔΕ, Κώστας Λαλιώτης αποκαλούσε, όσους πάσχιζαν να διασώσουν την ελληνική αρκούδα από τα έργα της Εγνατίας, «αρκουδιάρηδες»! Ή, όταν, ο εκ των διαδόχων, επί Ν.Δ., Γιώργος Σουφλιάς, έχτιζε εξοχικό στην Ανάβυσσο με περιβαλλοντικές ...παρεκκλίσεις! Τι τα θέλουμε τα ονόματα ενόχων! Κανονικά θα έπρεπε να μνημονεύουμε -τιμητικά - μόνον ονόματα όσων σέβονται το περιβάλλον· είναι και πολύ λιγότερα!    [ΜΑΝΤΑΙΟΣ, Ελευθεροτυπία, 8/12/2011]

γ] (άτιτλο)


Κι εκεί στη μέση του κάμπου, ένα απομεινάρι δάσους από βελανιδιές. Περίπου χίλια δένδρα, πυκνά το ένα δίπλα στο άλλο, σε πάνε αλλού. Εξ αυτού του λόγου γλίτωσαν στην εποχή της ξεχέρσωσης και της αύξησης των καλλιεργούμενων γαιών, έρχονται να συμπληρώσουν την εικόνα. Και έτσι ήταν όλα εκεί να βεβαιώνουν το μεγαλείο της φύσης, να κλονίζουν την πίστη μας για τον πολιτισμό μας τον αδηφάγο, που κατατρώγει τη μία μετά την άλλη τις γωνιές της ειρήνης, της γαλήνιας και φυσικής χωρίς επεμβάσεις και φτιασιδώματα, δημιουργίας. Είναι οι εικόνες τόσο δυνατές, τόσο έντονες, τόσο νοσταλγικές όταν φεύγουν, που ταλαντεύουν και τον πιο δογματικό υπερασπιστή της πολύβουης ζωής των πόλεων. Είναι τα σήματα της φύσης τόσο διεγερτικά, τόσο ζωογόνα, που θα ξεσήκωναν ακόμα και τον πιο αλλοτριωμένο αστό, που νομίζει ότι ζει καταναλώνοντας χωρίς συστολή σ’ αυτή την τερατούπολη ό,τι ξέμεινε στον κόσμο. Είναι εκεί που ο καθείς αρχίζει να αμφιβάλλει για την καθημερινότητά του τη βασανιστική, για την ταραγμένη από τους θορύβους, το άγχος και τις υποχρεώσεις της ζωής του. Είναι εκεί που νιώθεις πραγματικά τι έχεις και τι χάνεις. Ή τέλος πάντων τι αγνοείς, τι έχεις ξεχάσει με τα χρόνια ή το λιγότερο για ποια αδιαφορείς. Εξεγείρεται εκεί η ίδια η ύπαρξή μας. Με τη σκέψη και μόνο ότι αυτός ο τόπος σε λίγα χρόνια μπορεί να είναι νεκρός, πληγωμένος από την παρουσία μας και την υπερεκμετάλλευση του φυσικού κεφαλαίου, σε πιάνει τρέλα. Αντιλαμβάνεται ο καθείς την απώλεια, το μέγεθός της και τις συνέπειές της.

Ρύπανση, φυτοφάρμακα, σκουπίδια, λύματα του πολιτισμού μας, φωτιές, επεμβάσεις, παραγωγικές δραστηριότητες, ξοδεύουν το κεφάλαιο της φύσης. Απογυμνώνουν το περιβάλλον, αφαιρούν συνεχώς, περιορίζουν εν τέλει τη ζωή μας. Την ασχημαίνουν, την κάνουν ολοένα και πιο γκρίζα, περισσότερο θολή. Αφαιρούν το χρώμα, το φως, τη ζεστασιά, τη χαρά, καθιστούν τη ζωή ψυχρή και ανάποδη. Και ο άνθρωπος χάνει συνεχώς, κλείνεται ολοένα και περισσότερο, αυτοπεριορίζεται για να κλειστεί τέλος στον μυστηριοπαθή και σκοτεινό εσωτερικό του κόσμο, που τον ταράζει, τον μεταβάλλει, τον μετατρέπει σε ψυχικό ράκος.

Τούτη η πορεία, της συνεχούς και αδυσώπητης καταστροφής, πρέπει να σταματήσει τουλάχιστον εδώ. Να μην έχει συνέχεια. Και δεν είναι τούτο το έργο μόνο της πολιτείας ή της όποιας κυβέρνησης. Έχουμε όλοι ευθύνη και συμμετοχή στη συντελούμενη καταστροφή. Και δεν μπορούμε να με΄νουμε απαθείς παρατηρητές. Υπάρχουν τρόποι, υπάρχει εμπειρία, διεθνώς. Αλλού οι πολίτες αυτενεργούν. Παίρνουν την υπόθεση της προστασίας του περιβάλλοντος στα χέρια τους. Αυτοοργανώνονται. Αναπτύσσουν εθελοντικό έργο. Κινούνται, θυσιάζουν χρόνο και υποχρεώσεις για να διαφυλάξουν τη ζωή τη δική τους και των παιδιών τους.    [Αντώνης Καρακούσης, από τον ημερήσιο Τύπο]

Β. Ερωτήσεις


Α. Να μελετήσετε το κείμενο Β και να απαντήσετε στο ερώτημα: ποιοι και με ποιους τρόπους μολύνουν το περιβάλλον στη Βοιωτία;                                                         Μονάδες 20

Β1. Να μελετήσετε και τα τρία κείμενα που σας έχουν δοθεί και να χαρακτηρίσετε τον τρόπο λειτουργίας της γλώσσας στο καθένα χωριστά (αναφορική, ποιητική, μεικτή). Να υποστηρίξετε την απάντησή σας με δύο παραδείγματα από κάθε κείμενο

Β2. Να βρείτε στα κείμενα Α και Γ εκφράσεις με παρόμοιο και συναφές περιεχόμενο με την υπογραμμισμένη φράση του κειμένου Β και στη συνέχεια να τις συγκρίνετε μεταξύ τους με κριτήριο την εκφραστική τους δύναμη (π.χ. ποια από όλες αποτυπώνεται εντονότερα στο μυαλό του αναγνώστη, ποια τον συγκινεί και τον προβληματίζει, ποια τον κινητοποιεί και γιατί. Μ. 20 (10+10)

Γ1. Αντλώντας υλικό από τα κείμενα που σας έχουν δοθεί υποθέστε ότι πρέπει να κάνετε μια παρουσίαση με power point στους συμμαθητές σας με τίτλο: «Πέντε εικόνες από την καταστροφή του περιβάλλοντος». Να γράψετε κείμενα (μέχρι τρεις σειρές το καθένα) που θα τις συνοδεύουν. ΠΡΟΣΟΧΗ: οι φράσεις σας να περιέχουν οπωσδήποτε ρήμα και η γλώσσα που θα χρησιμοποιήσετε να λειτουργεί με τρόπο αναφορικό) Μονάδες 20

Γ2. Παραγωγή Κειμένου


Χρησιμοποιώντας ως αφόρμηση την τελευταία παράγραφο του κειμένου Γ, να γράψετε ένα δικό σας κείμενο (100-120 λέξεις), που θα διαβαστεί σε σχολική εκδήλωση, στο οποίο θα αναπτύξετε τη δική σας άποψη και θα κάνετε τις δικές σας προτάσεις πάνω στο θέμα που θίγει σε αυτήν ο συγγραφέας. Μονάδες 40

Στοιχεία για τις απαντήσεις

Α. Να μελετήσετε το κείμενο Β και να απαντήσετε στο ερώτημα: ποιοι και με ποιους τρόπους μολύνουν το περιβάλλον στη Βοιωτία;                                                 Μονάδες 20

α] ποιοι: βιομηχανικές μονάδες (μονάδα βαμβακόσπορου 1η παράγραφος, βιομηχανικές μονάδες επεξεργασίας ελαιοκομικών προϊόντων – 3η παράγραφος), υπουργοί (Γιώργος Σουφλιάς – τελευταία παράγραφος)

β] με ποιους τρόπους: μεγάλες ποσότητες υγρών βιομηχανικών απόβλητων (1η παράγραφος), ειδικά διασκευασμένο φορτηγό (κατασχέθηκε), συστηματική μεταφορά, ανεξέλεγκτη διάθεση αποβλήτων σε συγκεκριμένη «καταβόθρα» (όπου τον περασμένο Αύγουστο σημειώθηκε πυρκαγιά! (τέλος 2ης παραγράφου), έχτιζε εξοχικό στην Ανάβυσσο με περιβαλλοντικές παρκλίσεις (τελευταία παράγραφο)

Β1. Να μελετήσετε και τα τρία κείμενα που σας έχουν δοθεί και να χαρακτηρίσετε τον τρόπο λειτουργίας της γλώσσας στο καθένα χωριστά (αναφορική, ποιητική, μεικτή). Να υποστηρίξετε την απάντησή σας με δύο παραδείγματα από κάθε κείμενο:

α] ΤΟ ΤΙΜΗΜΑ ΤΩΝ ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΕΩΝ (Γιώργος Βέης): επίσημο και σοβαρό ύφος, μεικτός τρόπος λειτουργίας γλώσσας (αλλά κυριαρχεί η μεταφορική χρήση): π.χ. η αρπαγή της υδάτινης ζώνης, η γραμματική του τοπίου αποσαθρώνεται με γρήγορους ρυθμούς, το νησί φαίνεται ότι το τεντώνουν για να γίνει ήπειρος, στοιβάζεται η ιστορία του τόπου πάνω στα νεκροταφεία των κοχυλιών, αλλά ο ευφημισμός κρίνεται ανάπηρος και πολλά άλλα (μεταφορική χρήση), υποθαλάσσιοι φυσικοί οικισμοί καταπλακώθηκαν από τσιμεντένια τείχη, η διατάραξη των γεωπολιτικών δεδομένων έχει κι αυτή τη δική της αριθμητική.

β] ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΣΕ ΔΙΠΛΑΝΟ ΧΩΡΑΦΙ (ΜΑΝΤΑΙΟΣ): απλό  και οικείο ύφος, προσωπικός τόνος, αναφορική λειτουργία γλώσσας (με εξαιρέσεις): π.χ. στην αυτοψία που έκαναν, έπειτα από πληροφορίες, ομάδων ελεγκτών…. βρέθηκαν και διαπιστώθηκαν, συγγνώμη για το … κορδόνι με τις ονομασίες (μεταφορά και προσωπικός τόνος), μην ξεχνάμε ότι εκεί γύρω βρίσκεται και ο ποταμός Ασωπός, με το εξασθενές χρώμιο που έχει καταμολύνει την περιοχή, αλλά γενικά πέρα βρέχει (μεταφορά), στο βαθμό απέραντου περιβαλλοντικού κενού και περιβαλλοντικού αναλφαβητισμού που έχουμε περιέλθει (μεταφορική χρήση)      

γ] ΑΤΙΤΛΟ (Καρακούσης): σοβαρό ύφος, προσωπικός τόνος, μεικτή λειτουργία γλώσσας: ένα απομεινάρι δάσους από βελανιδιές, να κλονίζουν την πίστη μας για τον πολιτισμό μας τον αδηφάγο, είναι οι εικόνες τόσο δυνατές, τόσο νοσταλγικές όταν φεύγουν, κατατρώγει τη μία μετά την άλλη τις γωνιές της ειρήνης, με τη σκέψη και μόνο ότι αυτός ο τόπος σε λίγα χρόνια μπορεί να είναι νεκρός, πληγωμένος από την παρουσία μας (μεταφορική), περίπου χίλια δένδρα, πυκνά το ένα δίπλα στο άλλο, και δεν είναι τούτο έργο μόνο της πολιτείας ή της κυβέρνησης  (κυριολεκτική)  

Β2. Να βρείτε στα κείμενα Α και Γ εκφράσεις με παρόμοιο και συναφές περιεχόμενο με την υπογραμμισμένη φράση του κειμένου Β και στη συνέχεια να τις συγκρίνετε μεταξύ τους με κριτήριο την εκφραστική τους δύναμη (π.χ. ποια από όλες αποτυπώνεται εντονότερα στο μυαλό του αναγνώστη, ποια τον συγκινεί και τον προβληματίζει, ποια τον κινητοποιεί και γιατί. Μ. 20 (10+10)

ΦΡΑΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Β: Στο βαθμό απέραντου περιβαλλοντικού κενού και περιβαλλοντικού αναλφαβητισμού που έχουμε περιέλθει

Παρόμοια φράση στο Α: Η γραμματική του τοπίου αποσαθρώνεται με γρήγορους ρυθμούς. Ο Homo Sapiens υποδύεται εδώ με απόλυτη φυσικότητα ό,τι υπαγορεύει ο ρόλος ενός γεωφυσικά αγράμματου (1η παράγραφος – παρακάτω υπάρχουν κι άλλες… στο ίδιο μήκος κύματος)

Παρόμοια φράση στο Γ: Με τη σκέψη και μόνο ότι αυτός ο τόπος σε λίγα χρόνια μπορεί να είναι νεκρός, πληγωμένος από την παρουσία μας και την υπερεκμετάλλευση του φυσικού κεφαλαίου, σε πιάνει τρέλα (στο τέλος της 1ης παραγράφου – προηγούνται κι άλλες… στο ίδιο μήκος κύματος)

Σύγκριση εκφραστικής δύναμης: Υπερτερεί σε εκφραστική δύναμη η φράση του κειμένου Α διότι: οι τολμηρές και εύστοχες μεταφορές που λειτουργούν και ως προσωποποιήσεις  (ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΤΟΥ ΤΟΠΙΟΥ ΑΠΟΣΑΘΡΩΝΕΤΑΙ, Ο HOMO SAPIENS ΥΠΟΔΥΕΤΑΙ, ΥΠΑΓΟΡΕΥΕΙ Ο ΡΟΛΟΣ) είναι εκφρασμένες με απλό και φυσικό τρόπο που ενέχει και κάποια στοιχεία λυρισμού -  σε αντίθεση με τη δυνατή βέβαια μεταφορά της Β φράσης που όμως η δύναμή της ακυρώνεται στην πράξη από τον επίσημο και συνθηματικό χαρακτήρα που έχει η όλη διατύπωση

Γ1. Αντλώντας υλικό από τα κείμενα που σας έχουν δοθεί υποθέστε ότι πρέπει να κάνετε μια παρουσίαση με power point στους συμμαθητές σας με τίτλο: «Πέντε εικόνες από την καταστροφή του περιβάλλοντος». Να γράψετε κείμενα (μέχρι τρεις σειρές το καθένα) που θα τις συνοδεύουν. ΠΡΟΣΟΧΗ: οι φράσεις σας να περιέχουν οπωσδήποτε ρήμα και η γλώσσα που θα χρησιμοποιήσετε να λειτουργεί με τρόπο αναφορικό) Μονάδες 20

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ:
1η ΕΙΚΟΝΑ: Εδώ, που τώρα υψώνονται πολυώροφες γκρίζες κατασκευές, ήταν πριν λίγα χρόνια μια απέραντη παραλία [που το γαλαζοπράσινο χρώμα της θάλασσας άγγιζε το γαλάζιο  του ουρανού]