Παρασκευή, 29 Απριλίου 2011

Όταν μεγαλώσω θα γίνω άνεργος σαν τον μπαμπά και την μαμά


Ένα ακόμα κείμενο για την ανεργία


Σκέψη στο περιθώριο
Όσο η ανεργία στη χώρα μας υπολογίζεται με λάθος αριθμούς, ο επαγγελματικός προσανατολισμός στα σχολεία είναι λάθος


     Ο επαγγελματικός προσανατολισμός ξεκινάει από το σπίτι του παιδιού. Η δουλειά του μπαμπά και της μαμάς είναι τα πρώτα επαγγέλματα που το παιδί γνωρίζει σε βάθος. Εάν μάλιστα αντιληφθεί ότι πρόκειται για «σπουδαία» επαγγέλματα, από τον παιδικό σταθμό κιόλας δηλώνει ότι θα γίνει το ίδιο όταν μεγαλώσει. Αναζητώντας το μερτικό από την χρυσόσκονη που του αναλογεί στην οικογενειακή μερίδα.
      Πιο σημαντικό από το όνομα του επαγγέλματος νομίζω πως είναι η «υπόσταση» επαγγέλματος. Από τότε που το παιδί γεννιέται σχηματίζει εικόνες με τα φανερά πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα της δουλειάς που «έρχεται στο σπίτι». Το παιδί ανέργων είναι προφανές πως μη έχοντας ανάλογες προσλαμβάνουσες στερείται της δυνατότητας αυτής.
      Τα παιδιά με την μέθοδο του παζλ, ξεκινώντας με παζλ για νήπια, εκείνα με τα μεγάλα κομμάτια, και συνεχίζοντας με όλο και μικρότερα κομματάκια, σιγά-σιγά συνθέτουν, χρόνο-χρόνο αναπτύσσουν, σταδιακά ολοκληρώνουν και, τέλος, αποκαλύπτουν την εικόνα του επαγγέλματος του γονέα. Που τους αρέσει και την κορνιζάρουν στο μυαλό τους με το μελλοντικό τους πτυχίο, ή δεν τους αρέσει και δεν ξανασχολούνται.
      Εννοείται πως η εικόνα του επαγγέλματος του γονέα δεν έχει να κάνει μόνο με εμφανή εξωτερικά χαρακτηριστικά όπως το επαγγελματικό ντύσιμο και το «πώς» («διαφορετικά») μιλάμε στο τηλέφωνο. Αόρατα κομμάτια παζλ συνθέτουν την εικόνα μιας άυλης εργασιακής συμπεριφοράς: του πνεύματος του συγκεκριμένου επαγγέλματος και της εργασιακής αύρας ανεξαρτήτως επαγγέλματος.

Το παιδί ανέργων δεν έχει εικόνα. Δεν μπορεί να παίξει παζλ.
       Η ικανοποίηση της εργασίας και η χαρά της επαγγελματικής προόδου ανήκουν βέβαια κι αυτά στο παζλ που το παιδάκι ανέργου δεν μπορεί να δει. Δεν τα ξέρει, δεν αναζητάει να τα μιμηθεί «μεγάλος» αφού δεν ξέρει να τα αναζητήσει, αγνοεί πώς να τα χειριστεί αργότερα ως ενήλικας. Μια ολοφάνερη δυσκολία το περιμένει όταν με την πρώτη του δουλειά τού ζητηθεί να συμπεριφερθεί ως «εργαζόμενος». Ξεκινώντας από τα βασικά, όπως να μπει σε σφιχτό εργασιακό πρόγραμμα ενώ είναι μαθημένος ο χρόνος να τρέχει ελεύθερος. Ή ουρανοκατέβατα να του τεθούν από την μια στιγμή στην άλλη αυστηρές προθεσμίες, στον ευέλικτο τρόπο ζωής που έμαθε από το σπίτι του.
       Για το παιδί εργαζόμενου, όμως, αυτό ήταν το πρώτο κομμάτι του παζλ. Του δόθηκε στο χέρι ως απάντηση όταν ρώτησε «μπαμπά και μαμά, γιατί να πάτε σήμερα πάλι στη δουλειά και δεν κάθεστε σπίτι να παίξουμε;».
       Το παιδάκι αυτό πλεονεκτεί και σε κάτι άλλο ανήκοντας σε εργασιακή οικογένεια. Έχει μεγαλύτερη ευκαιρία από τον «συμμαθητή με άνεργο γονέα» να αξιοποιηθούν από μικρή ηλικία κλίσεις και χαρίσματα. Το καθοριστικό για το μέλλον αυτού του τυχερού παιδιού είναι ότι την ευκαιρία αυτή να ανακαλυφθούν και αξιοποιηθούν οι κλίσεις και τα χαρίσματά του εν υπνώσει, την έχει και ο γονέας του παιδιού και μπορεί να χρηματοδοτήσει την αφύπνισή τους.
       Κι αν όλα αυτά θεωρηθούν λόγια και μελλούμενα, ας μην πάμε μακριά, ας πάμε μια βόλτα σε ένα τυχαίο θεατρικό παιχνίδι στον παιδικό σταθμό της γειτονιάς. Το παιδάκι ανέργου ξεχωρίζει από τα «άλλα» της ομάδας γιατί, στερούμενο άλλων επαγγελματικών μοντέλων, επιλέγει μόνιμα να παίζει «τη δασκάλα» και «τον παιδίατρο». (Εκτός αν η δασκάλα και ο παιδίατρος είναι οι γονείς του.)
       Τον χειρότερο ρόλο σε αυτό το θεατρικό παιχνίδι θα τον έχει το παιδάκι που θα πει πως θα παίξει τον άνεργο «όπως ο μπαμπάς και η μαμά». Εκτός από το ότι δεν θα έχει τι να παίξει στην παντομίμα, θα κατηγορηθεί πως στερείται φαντασίας.
       Κι αν δεν μας κάνει κόπο να πάμε λίγο μακρύτερα από τον παιδικό σταθμό της γειτονιάς, ας πεταχτούμε σε άλλες χώρες με μεγαλύτερη παράδοση και πιο προχωρημένη κοινωνική υποδομή για τους ανέργους, κι ας ρωτήσουμε «τι έγιναν όταν μεγάλωσαν» τα παιδιά των «μόνιμων» ανέργων.


Επιστρέφοντας στα δικά μας, ας επιστρέψουμε με ένα γεγονός:
       Όσο αυξάνονται τα άνεργα σπίτια, αυξάνεται η ευθύνη της κοινωνίας να ετοιμάσει τους αυριανούς της εργαζόμενους. Ώστε τα παιδιά, ιδιαίτερα των χρόνιων ανέργων, να λάβουν εκτός σπιτιού (αναγκαστικά) την εκπαίδευση του άρτια προετοιμασμένου εργαζόμενου.
      Και του ισότιμα προετοιμασμένου εργαζόμενου. Που θα παραλάβει ως παιδάκι την σκυτάλη ενός Κράτος-Δικαίου και θα την τρέξει ως ενήλικας στην επόμενη γενιά του.
       Τέλος, (τέλος;), όσο αυξάνονται τα άνεργα σπίτια, μόνο στην κοινωνία μένει να «διαβεβαιώσει» τα παιδιά ανέργων ότι όταν μεγαλώσουν δεν θα γίνουν άνεργα σαν τον μπαμπά και τη μαμά.


[ΠΗΓΗ: Νοέλ Μπάξερ Ένα ακόμη κείμενό της για την ανεργία, αναρτήθηκε στο ιστολόγιο της Αγγελικής Κώττη ΕΑΡΙΝΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ]

Πέμπτη, 28 Απριλίου 2011

Κωστής Παπαγιώργης, Ανοχύρωτη Πόλη


Η πόλη ξαφνικά έγινε εχθρική, σάπιο σανίδι, φάκα για μικρούς και μεγάλους, δωρεάν φροντιστήριο εγκληματικότητας και τα μπουμπούκια διαρκώς θα πληθαίνουν.


Υπήρχε εποχή που τη βγάζαμε αλάνικα και που «δέναν τα σκυλιά με τα λουκάνικα»; Πιθανότατα, αφού το λέει και το τραγούδι. Μόνο που τώρα τα πράγματα τσίτωσαν επικίνδυνα, η πόλη ξαφνικά έγινε εχθρική, σάπιο σανίδι, φάκα για μικρούς και μεγάλους. Προχθές, σε φιλικό φαρμακείο, ένας ευτραφής κύριος διηγούνταν πως (τρεις τον αριθμό) όχι μόνο του πήραν το αυτοκίνητο αλλά, μόλις προέβαλε αντίσταση, τον πέταξαν χάμω, του αφαίρεσαν ό,τι χρήμα είχε πάνω του, του μαύρισαν το μάτι και, αφού του πήραν τα κλειδιά, έφυγαν προς άγνωστη κατεύθυνση. Αλλά και η φαρμακοποιός είχε να πει τη δική της ιστορία. Κάπου στα Μεσόγεια, οπλισμένοι με καλάσνικοφ, εισέβαλαν σε έναν γάμο και ξάφρισαν ό,τι είχαν και δεν είχαν οι εορτάζοντες. Στα περίχωρα του Κολωνακίου, ένας κύριος προχωρημένης ηλικίας εθέαθη ημίγυμνος, με τα σώβρακα και τη σαρκοφάνελα καταμεσής του δρόμου, να επιστρέφει στο σπίτι του μετά το ξεγύμνωμα που υπέστη. Μια στενή μας φίλη πήγαινε αμέριμνη με το αυτοκίνητό της στην Αγησιλάου για να προμηθευτεί εισιτήριο για κάποια θεατρική παράσταση, οπότε έπεσε στην παγίδα. Η μάγκα των Ρώσων της χτύπησε το μπροστινό παράθυρο: «Προμπλέμα! Προμπλέμα!». Προτού καν προλάβει να κατεβάσει το τζάμι, είχαν ανοίξει την πίσω πόρτα -ξεκλείδωτη!- και της είχαν αφαιρέσει την τσάντα με όλα τα συμπράγκαλα.
      Το νέο δεδομένο, που αφορά πλέον όλα τα σπίτια, είναι ότι οι Αθηναίοι κοιμούνται λίγο πολύ με ορθάνοιχτες πόρτες. Οι κλειδαριές δεν αντέχουν. Τα παράθυρα επίσης. Οι πόρτες ασφαλείας κατάντησαν παιχνιδάκι. Η γνωστή κλειδαριά με το μεγάλο κλειδί που γυρίζει τέσσερις φορές και άφηνε μιαν αίσθηση σιγουριάς τώρα ανθίσταται μόνο για μερικά δεκάλεπτα. Ειδικά αν ο ιδιοκτήτης είναι μέσα στο σπίτι και έχει το κλειδί στην κλειδαριά, ο διαρρήκτης έχει λύσει το πρόβλημα μέσα σε δέκα λεπτά. Βέβαια, υπάρχουν και οι εσωτερικές μπάρες που δεν παλεύονται, αλλά ποιος αμπαρώνεται; Αλλά και αμπαρωμένος να πέσει να κοιμηθεί, ο Ρουμάνος -που κάποτε δούλευε σε τσίρκο και είναι γάτος μοναχός- αναρριχάται στο πίτσι φυτίλι από μπαλκόνι σε μπαλκόνι, φτάνει στη βεράντα και βέβαια δεν τον σταματά το στόρι, το τζάμι ή ό,τι άλλο θεωρείται εγγύηση ασφαλείας.
      Ο λαδάς από την Πελοπόννησο -καλό το λάδι φέτος!- μας διηγήθηκε τη δική του (γνωστή) ιστορία. Στο χωριό είχε εμφανιστεί μια δράκα ξένων που κινούνταν περίεργα. Τι γυρεύει ο ψαράς μέσα στη χώρα; Οι χωριανοί το κατάλαβαν όταν ξημέρωσε. Τρία σπίτια είχαν «χτυπηθεί», όσο για τον λαδά, τους είχε «δεχτεί» στο σπιτικό του ξυπνώντας με βαρύ κεφάλι και παρατηρώντας κάποια αναστάτωση μέσα στο νοικοκυριό του. Από πού μπήκαν; Από τα παράθυρα, βέβαια, για τα οποία ήταν περήφανος ότι δεν υπάρχει τρόπος να παραβιαστούν.
      Οι κλέφτες είναι μανούλες σε αυτήν τη χορογραφία: αναρριχώνται, παραβιάζουν τις πόρτες ή τα παράθυρα, προχωρούν γατοπατώντας, ρίχνουν αναισθητικό στους κοιμισμένους νοικοκύρηδες και αναχωρούν πλουσιότεροι. Τι γίνεται όμως αν τους βρουν ξύπνιους; Τις προάλλες, ένας Κυψελιώτης που διατηρούσε κατάστημα στην Αμερική, είχε βάλει σεβαστό ποσό στη βαλίτσα του και περίμενε να περάσει η νύχτα για να αναχωρήσει προς τη δεύτερη πατρίδα του. Δυστυχώς, η νύχτα δεν πέρασε• οι διαρρήκτες (στον έκτο όροφο παρακαλώ) εισέβαλαν από το μπαλκόνι, τον έδεσαν, τον φίμωσαν και ο άτυχος επιχειρηματίας πέθανε από ασφυξία. Οι ηλικιωμένοι που ζουν μονάχοι -γερόντια, υπέργηρες κυρίες, συνταξιούχοι χωρίς παιδιά, φτωχόκοσμος με μικρή μοίρα στον ήλιο- δέχονται επιθέσεις, τρώνε άγριο ξύλο, χάνουν τα ελάχιστα μπικικίνια που διαθέτουν και μένουν με την απορία.
      Απαραίτητο εν προκειμένω θα ήταν να μπορούσαμε να μιλήσουμε και από την πλευρά των κλεφτών. Αλλά πού τέτοια πολυτέλεια; Κατά συνέπεια, μαντεύουμε τις προθέσεις τους διαβάζοντας τα έργα τους. Την κλοπή δεν χρειάζεται να τη σχολιάσουμε. Πρόκειται για αυτοσχέδια αναδιανομή του εισοδήματος. Ο φόνος όμως; Ανακαλώντας τη λέξη του Θουκυδίδη, πρέπει να τονίσουμε ότι ο υπόκοσμος «σιδηροφορεί». Δεν γίνεται αλλιώς. Μαχαίρι ή κούφιο είναι απολύτως απαραίτητα εργαλεία του επαγγέλματος. Ο κλέφτης δεν μπαίνει με κέρινη μύτη στο φούρνο. Πρέπει να εισβάλει ισχυρός στο ξένο σπίτι ή στο βενζινάδικο ή στην τράπεζα και να φύγει ισχυρότερος. Κατά συνέπεια, πάσα εμπλοκή θα βαρύνει τον πελάτη.
      Προχθές, στη Θεσσαλονίκη, για ένα παρκάρισμα, μια ομάδα Αλβανών μαχαίρωσε πατέρα και γιο επειδή τόλμησαν να αντιδράσουν. Ένας απόστρατος στρατιωτικός στα Πατήσια πυροβολήθηκε στο κεφάλι για τριακόσια ευρώ. Εδώ έχουμε να κάνουμε με άλλη τεχνοτροπία. Αυτός που πυροβολεί το θύμα του κατακέφαλα, ενώ κάλλιστα θα μπορούσε να το τρομοκρατήσει πυροβολώντας το στο πόδι, για παράδειγμα, τεκμηριώνει μαφιόζικη νοοτροπία που υποδεικνύει ρώσικη μαφία. Αυτοί δεν συγχωρούν. Τον φόνο τον έχουν παιχνίδι. Όπως και οι Αλβανοί φυλακόβιοι που, πριν από μερικά χρόνια, έριχναν χειροβομβίδες σε υπόγεια όπου κατοικούσαν αντίπαλες ομάδες.
      Άρα, η πρωτεύουσα είναι πια οιονεί ανοχύρωτη πόλη, ζητάει επειγόντως σωματοφύλακα, χρηματοφύλακα, χωροφύλακα και αποκλείεται να τον βρει στο πρόσωπο μερικών χιλιάδων αστυνομικών που αδυνατούν να αντιμετωπίσουν τον πολυμέτωπο πόλεμο ο οποίος ξεσπάει για λίγα λεπτά σε κάποιο διαμέρισμα, σε κάποιο βενζινάδικο ή τράπεζα και κατόπιν οι δράστες γίνονται καπνός. Πέντε εκατομμύρια κάτοικοι φοβούνται μερικές ομάδες διαρρηκτών και τοιχωρύχων;


Όσο περισσότεροι οι κάτοικοι τόσο μεγαλύτερος ο φόβος. Η μεγάλη πόλη είναι δωρεάν φροντιστήριο εγκληματικότητας και τα μπουμπούκια διαρκώς θα πληθαίνουν.
[Κωστής Παπαγιώργης, Πηγή: http://www.lifo.gr ]


ΑΣΚΗΣΗ: αναγνώριση γραμματειακού είδους: άρθρο, δοκίμιο, επιφυλλίδα ή χρονογράφημα; Με στοιχεία από το περιεχόμενο, τη δομή και τη γλώσσα, να κατατάξετε το κείμενο του Κωστή Παπαγιώργη, σε μια από τις παραπάνω κατηγορίες

Κυριακή, 24 Απριλίου 2011

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ: Ανάπτυξη κριτικής σκέψης μαθητών

Κριτήριο αξιολόγησης στο μάθημα της Γλώσσας (Έκφραση/ Έκθεση Γ΄ Λυκείου 2010-2011)



α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης των μαθητών
Τα τελευταία μόλις χρόνια, υπό την πίεση των ραγδαίων επιστημονικών, οικονομικών, πολιτικών και κοινωνικών εξελίξεων, αρχίζουν να γίνονται εμφανείς οι συνέπειες της μονόπλευρης διδασκαλίας, η οποία εγκλωβίζει διδάσκοντες και διδασκομένους σε ποικίλα αδιέξοδα, αποκλείει εναλλακτικές δυνατότητες επίλυσης προβλημάτων, περιορίζοντας με τον τρόπο αυτό την ανάπτυξη της δημιουργικής σκέψης. Για την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης των μαθητών είναι απαραίτητο να υπάρξει αλλαγή νοοτροπίας, κατά κύριο λόγο των εκπαιδευτικών. Πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι το σχολικό βιβλίο, όσο καλό κι αν είναι, δεν αποτελεί «τυφλοσούρτη», αλλά προδιαγράφει (ή οφείλει να προδιαγράφει) τα ευρύτατα πλαίσια μέσα στα οποία μπορεί να κινηθεί ο εκπαιδευτικός και, αν χρειαστεί, να ξεφύγει ακόμα κι από αυτά, προκειμένου ν’ ανταποκριθεί στο επίπεδο και τα ενδιαφέροντα των μαθητών που έχει κάθε φορά μπροστά του. Μια δεύτερη αλήθεια, η οποία δεν φαίνεται να έχει κατανοηθεί πλήρως από μεγάλο αριθμό διδασκόντων, είναι ότι τα σχολικά βιβλία δεν διεκδικούν «το αλάθητο του πάπα» (τότε φτάνουμε στους αντίποδες της επιστήμης, που είναι ο δογματισμός) και ότι συχνά διατυπώνονται απόψεις οι οποίες, αν ιδωθούν από άλλη οπτική γωνία, θα μπορούσαν να θεωρηθούν ακόμα και εσφαλμένες.
     Το βασικό πρόβλημα με τα σχολικά βιβλία είναι ότι δεν αναθεωρούνται σε τακτά χρονικά διαστήματα, ούτε αντικαθίστανται συχνά, οπότε αναπαράγουν ξεπερασμένες απόψεις, τις οποίες διδάσκουν με τη σειρά τους αρκετοί ανυποψίαστοι εκπαιδευτικοί. Η καθιέρωση αργά ή γρήγορα του λεγόμενου «πολλαπλού βιβλίου», σε συνδυασμό με την παγκοσμιοποίηση της γνώσης και την ταχύτατη πρόσβαση στο διαδίκτυο και ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων, θα επιφέρει ριζική αλλαγή και στο ρόλο του δασκάλου, ο οποίος δεν θα είναι πια η «αυθεντία», όπως ενσαρκώνεται στη διδασκαλία-μονόλογο, αλλά ο συντονιστής της μαθησιακής διαδικασίας μέσα στην τάξη. Πρόσφατα έχουν αναληφθεί από το Κέντρο Εκπαιδευτικής Έρευνας ορισμένες πρωτοβουλίες για την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης των μαθητών οι οποίες είναι πρωτοποριακές ως προς τη σύλληψη και την πραγματοποίηση τους. Μέσα, όμως, στη δίνη των πολιτικών συγκρούσεων έχουν περάσει σχεδόν απαρατήρητες, αφού το ενδιαφέρον πολλών εστιάζεται μονόπλευρα στην ανεύρεση μόνο αρνητικών σημείων στην προσπάθεια που καταβάλλει η Πολιτεία να εκσυγχρονίσει το εκπαιδευτικό μας σύστημα, το οποίο έχει οδηγηθεί τις τελευταίες δύο δεκαετίες σε πολλαπλά αδιέξοδα.
     Όπως έχει τονίσει χαρακτηριστικά ο πρόεδρος του Κέντρου Εκπαιδευτικής Έρευνας, καθηγητής Παιδαγωγικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, κ. Μιχάλης Κασσωτάκης, οι καινοτομίες που εφαρμόζονται στο Λύκειο «αφορούν α) στην αλλαγή της μεθοδολογίας διδασκαλίας των μαθημάτων και β) στην αναμόρφωση του τρόπου αξιολόγησης των μαθητών. Γενικός σκοπός και των δύο αυτών αλλαγών είναι η ποιοτική αναβάθμιση της διδακτικής πράξης, η μετάθεση της έμφασης από τη στείρα απομνημόνευση στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και της συνθετικής και δημιουργικής ικανότητας των μαθητών και η γενικότερη προσαρμογή του Λυκείου στις σύγχρονες κοινωνικές, οικονομικές, πολιτικές και επιστημονικές εξελίξεις».
     Προς την κατεύθυνση αυτή συμβάλλει αποφασιστικά μια σειρά 20 ως τώρα βιβλίων αξιολόγησης των μαθητών της Α΄και Β’ Λυκείου, τα οποία καλύπτουν τα περισσότερα γνωστικά αντικείμενα που διδάσκονται οι μαθητές. Οι ομάδες σύνταξης των βιβλίων απαρτίζονται από έμπειρους και ικανούς εκπαιδευτικούς οι οποίοι είναι αποδεδειγμένα καταξιωμένοι στο χώρο τους, οι περισσότεροι με λαμπρές μεταπτυχιακές σπουδές στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Τα αποτελέσματα των συλλογικών αυτών προσπαθειών είναι ομολογουμένως εντυπωσιακά…
     Τα νέα αυτά πολυσέλιδα τεύχη με το βοηθητικό υλικό για την αξιολόγηση των μαθητών του Λυκείου, η οποία σε καμιά περίπτωση δεν αποτελεί αυτοσκοπό, παρουσιάζουν ό,τι πιο σύγχρονο και αποτελεσματικό έχει να προσφέρει η διεθνής διδακτική εμπειρία και πράξη. Αποτελούν πολύτιμα εργαλεία στα χέρια των καθηγητών και μαθητών με την προϋπόθεση ότι θα επέλθει αλλαγή νοοτροπίας και από τη μια και από την άλλη μεριά. Η κατάλληλη αξιοποίηση των βιβλίων αυτών θα μειώσει το άγχος των εξετάσεων, θα περιορίσει αισθητά την παπαγαλία και θα καλλιεργήσει την κριτική σκέψη των μαθητών που αποτελεί και τον απώτερο στόχο της εκπαιδευτικής διαδικασίας.
[Χριστόφορος Χαραλαμπάκης ΤΑ ΝΕΑ 5-1-1999 – από την ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ σελ.432]


Θέματα εξέτασης
Α. Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε (90-100 λέξεις) Μονάδες 25
Β1. Να αναπτύξετε σε μια παράγραφο 80 έως 100 λέξεων το περιεχόμενο του παρακάτω αποσπάσματος από την 1η παράγραφο του κειμένου: «Η καθιέρωση αργά ή γρήγορα του λεγομένου «πολλαπλού βιβλίου» θα επιφέρει ριζική αλλαγή και στο ρόλο το δασκάλου, ο οποίος δεν θα είναι πια η αυθεντία, αλλά ο συντονιστής της μαθησιακής διαδικασίας μέσα στην τάξη» Μονάδες 12
Β2. Να βρεθούν δυο διαφορετικοί τρόποι πειθούς στην 3η και 4η παράγραφο του κειμένου και να σχολιαστεί η ευστοχία τους Μονάδες 10
Β3. ραγδαίων, εστιάζεται, καταξιωμένοι: να παραθέσετε ένα μονολεκτικό αντώνυμο όρο για καθεμιά από τις παραπάνω λέξεις Μονάδες 3
Β4. Να αναγνωρίσετε το γραμματειακό είδος του κειμένου (αποδεικτικό ή στοχαστικό δοκίμιο, άρθρο, επιφυλλίδα) με στοιχεία από το περιεχόμενο, τη μορφή, τους τρόπους πειθούς και τη γλώσσα. Μονάδες 10
Γ. (παραγωγή κειμένου): Ποια μέτρα θεωρείτε πρόσφορα για την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης των μαθητών μέσα στο πλαίσιο της εκπαιδευτικής πράξης; Να διατυπώσετε τις απόψεις και τις προτάσεις σας σε μια ομιλία που θα εκφωνήσετε, ως εκπρόσωπος του σχολείου σας, σε ένα συνέδριο παιδαγωγικής και διδακτικής (500-600 λέξεις) Μονάδες 40


στοιχεία για τις απαντήσεις


Α. Να γράψετε στο τετράδιό την περίληψη του κειμένου
ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ: Ο αρθρογράφος καταπιάνεται με τη δυσκολία του παιδαγωγού ν’ αναπτύξει την κριτική σκέψη των μαθητών. Συγκεκριμένα, υπογραμμίζει πως ο καθηγητής δεν πρέπει να προσκολλάται στο σχολικό βιβλίο, το οποίο μπορεί και να παρουσιάζει ατέλειες. Όπως παρατηρεί, αυτό οφείλεται στο ότι τα βιβλία δεν αναβαθμίζονται, με αποτέλεσμα να μην συμβαδίζουν με τις εξελίξεις της εποχής. Παράλληλα, τονίζει πως μια αξιόπιστη προσπάθεια για την ανάπτυξη της κρίσης των μαθητών και για την ένταξη τους στις νέες εξελίξεις είναι η δημιουργία μιας σειράς βιβλίων αξιολόγησης που περιλαμβάνουν πολλά και εναλλακτικά είδη ερωτήσεων. Συμπερασματικά, επισημαίνει πως για τη σωστή αξιοποίηση των βιβλίων αυτών αποτελεί προϋπόθεση η εναλλαγή στάση καθηγητών και μαθητών.




Β1. ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΙΔΕΑΣ ΣΕ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟ: «Η καθιέρωση αργά ή γρήγορα του λεγομένου «πολλαπλού βιβλίου» θα επιφέρει ριζική αλλαγή και στο ρόλο το δασκάλου, ο οποίος δεν θα είναι πια η αυθεντία, αλλά ο συντονιστής της μαθησιακής διαδικασίας μέσα στην τάξη» Μονάδες 12
ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Το εκπαιδευτικό σύστημα όλων των βαθμίδων στη χώρα μας παράγει «ανθρώπους του ενός βιβλίου» (homines unius libri), από το δημοτικό μέχρι και τις πανεπιστημιακές σπουδές». Ωστόσο, βιβλίο και διδασκαλία είναι πλέον μορφές μάθησης ξεπερασμένες, οπισθοδρομικές και διόλου προοδευτικές. Σήμερα, είναι κοινά αποδεκτό, ότι η διδασκαλία δεν μπορεί πλέον να είναι ανεξάρτητη από την έρευνα και την αναζήτηση, στις οποίες πρέπει να συμμετέχουν και οι ίδιοι οι μαθητές και κυρίως να μαθαίνουν να αυτενεργούν. Μόνο σ’ ένα τέτοιο πλαίσιο διδασκαλίας, που θα υπάρχει δυνατότητα για την αξιοποίηση ελεύθερα πολλών και διαφορετικών πηγών γνώσης, θα αχρηστευθεί η αποστήθιση (ίσως και τα φροντιστήρια που έχουν ειδικευθεί να διδάσκουν αποστήθιση), θα ακυρωθεί δηλαδή στην πράξη η αποστήθιση του ενός και μοναδικού βιβλίου – τυφλοσούρτη, αλλά και η εκδικητική σκληρότητα των εξετάσεων που απαιτεί την αποστήθιση. Όλα τα παραπάνω σηματοδοτούν ένα νέο ρόλο για τον εκπαιδευτικό, που η συμβολή του στη μαθησιακή διδασκαλία μέσα στην τάξη είναι καθοριστική.


Β2. Για τους τρόπους πειθούς στην 3η και 4η παράγραφο. Μονάδες 10
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Στην 3η παράγραφο ο συγγραφέας για να κάνει πιο πειστική την άποψή του ότι οι καινοτομίες στο Λύκειο με τα νέα βοηθήματα θα συντελέσουν στην καλλιέργεια της κριτικής σκέψης των μαθητών, αξιοποιεί την ΕΠΙΚΛΗΣΗ στην ΑΥΘΕΝΤΙΑ. Συγκεκριμένα, επικαλείται την έμφαση που έδωσε ο Μιχάλη Κωσσωτάκης, καθηγητή της Παιδαγωγικής και προέδρου του Κέντρου Εκπαιδευτικής Έρευνας, στις καινοτομίες αυτές. Η επίκληση είναι εύστοχη, διότι ο καθηγητής θεωρείται a priori καθ’ ύλην αρμόδιος.
Στην 4η παράγραφο υπάρχει μια ιδιότυπη μορφή ΕΠΙΚΛΗΣΗΣ στο ΗΘΟΣ των συγγραφέων των εν λόγω βιβλίων. Συγκεκριμένα, για να πείσει ότι τα νέα βιβλία είναι αξιόλογα και θα πετύχουν τον στόχο της αναβάθμισης, γράφει για τους συγγραφείς τους: «Οι ομάδες σύνταξης των βιβλίων απαρτίζονται από έμπειρους και ικανούς εκπαιδευτικούς οι οποίοι είναι αποδεδειγμένα καταξιωμένοι στο χώρο τους, οι περισσότεροι με λαμπρές μεταπτυχιακές σπουδές στην Ελλάδα και το εξωτερικό».


Β3. ΑΝΤΩΝΥΜΑ: ραγδαίων  βραδέων, εστιάζεται  διευρύνεται, αποκεντρώνεται, καταξιωμένοι  άσημοι Μονάδες 3


Β4. Το γραμματειακό είδος του κειμένου: Το κείμενο με τίτλο «Η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης των μαθητών», που δημοσιεύτηκε στον τύπο και υπογράφεται από τον Χριστόφορο Χαραλαμπάκη, γράφτηκε, όπως μπορούμε να εικάσουμε από τα συμφραζόμενα, με αφορμή τις καινοτομίες που εισήγαγε εκείνο τον καιρό το Υπουργείο Παιδείας και, πιο ειδικά, σχολιάζει τα νέα βιβλία για την αξιολόγηση των μαθητών. Πρόκειται, επομένως, για ένα άρθρο στο οποίο ο συγγραφέας, με αφορμή τις επιχειρούμενες τότε από το Υπουργείο Παιδείας αλλαγές, καταπιάνεται με το γενικότερο θέμα της καλλιέργειας της κριτικής ικανότητας των μαθητών. Επικρατεί η αναφορική λειτουργία της γλώσσας αν και το ύφος δεν έχει το προσωπικό και οικείο τόνο που χαρακτηρίζει συνήθως το δοκίμιο. Ωστόσο, η προσπάθεια του συγγραφέα να πείσει, οργανώνοντας το υλικό του με λογικό τρόπο και αξιοποιώντας κυρίως τεκμήρια και επιχειρήματα (επίκληση στη λογική), μας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι, τελικά, το κείμενο του έχει πολλά από τα χαρακτηριστικά του αποδεικτικού δοκιμίου. «Μονάδες 10


Γ. (παραγωγή κειμένου): Ποια μέτρα θεωρείτε πρόσφορα για την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης των μαθητών μέσα στο πλαίσιο της εκπαιδευτικής πράξης; Να διατυπώσετε τις απόψεις και τις προτάσεις σας σε μια ομιλία που θα εκφωνήσετε, ως εκπρόσωπος του σχολείου σας, σε ένα συνέδριο παιδαγωγικής και διδακτικής (500-600 λέξεις) Μονάδες 40


Ενδεικτικά στοιχεία για τις απαντήσεις
Μέτρα για την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης των μαθητών:
Η διδασκαλία πρέπει να βασίζεται όχι στο μονόλογο του διδάσκοντος, αλλά στο διάλογο, ο οποίος ασκεί τα παιδιά στην ενεργοποίηση της λογικής και στη διεξαγωγή ενός εποικοδομητικού τρόπου συνάντησης και ανταλλαγής των διαφορετικών απόψεων
Θεωρείται απαραίτητη η διοργάνωση εκδηλώσεων πολιτιστικού και κοινωνικού ενδιαφέροντος, στις οποίες οι μαθητές θα συμμετέχουν ενεργά και θα διευρύνουν τους πνευματικούς και κοινωνικούς ορίζοντές τους.
Το εκπαιδευτικό σύστημα πρέπει να αποβάλει τα στοιχεία εκείνα που ευνοούν τη στείρα απομνημόνευση και να εισαγάγει καινοτόμες δοκιμασίες που θα καλλιεργούν την κριτική σκέψη (συνδυαστικές ερωτήσεις, ερωτήσεις ανοιχτού τύπου, πολλαπλή βιβλιογραφία κλπ.)
Οι παιδαγωγοί οφείλουν να μην αντιμετωπίζουν τις απαντήσεις και τις αντιλήψεις των μαθητών με στερεότυπο και προκατειλημμένο τρόπο, αλλά να τους ενθαρρύνουν να διατυπώνουν με παρρησία τις απόψεις τους, όσο αιρετικές κι αν τις θεωρούν, με την προϋπόθεση να είναι τεκμηριωμένες. Η ελεύθερη έκφραση είναι η τροφός της κριτικής σκέψης, αφού μόνο σ’ ένα ελεύθερο περιβάλλον μπορεί ν’ αναπτυχθεί κριτική θεώρηση των πραγμάτων και των ιδεών.

Τρίτη, 19 Απριλίου 2011

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ και ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ

Κλιματική αλλαγή και μετανάστευση: είναι πλέον βέβαιο ότι ο πληθυσμιακός χάρτης θ’ αλλάξει σημαντικά τα επόμενα χρόνια



Εξαιτίας της ξηρασίας και των πλημμυρών 200 με 500 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο θα αναγκαστούν να εγκαταλείψουν τις πατρίδες τους μέχρι το 2050
Οι προβλέψεις πάντως είναι ανατριχιαστικές. Περίπου 200 με 500 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο θα αναγκαστούν να εγκαταλείψουν τις πατρίδες τους μέχρι το 2050 εξαιτίας των κλιματικών αλλαγών.. Ένα τέτοιο κύμα μετανάστευσης θα ήταν πρωτοφανές στην ιστορία της ανθρωπότητας. Πάρα πολλοί επιστήμονες ζητούν επίμονα να επαναπροσδιοριστεί η έννοια του μετανάστη και των δικαιωμάτων που απορρέουν από τις διεθνείς συνθήκες. Υπάρχει όμως και η άλλη άποψη: να μην αγγίξει κανείς τη Σύμβαση της Γενεύης του 1951 καθώς έτσι θα μπορούσε να υποβαθμιστεί η έννοια του πρόσφυγα


Τις τελευταίες δεκαετίες είμαστε μάρτυρες μιας πραγματικότητας που αφορά στο σύγχρονο υλικό πολιτισμό και τις επιπτώσεις του στο φυσικό περιβάλλον. Ολοένα και συχνότερα γίνεται αντιληπτό ότι οι απαιτήσεις του σύγχρονου ανθρώπου δεν εναρμονίζονται πλέον με τους φυσικούς πόρους, ενώ η κάλυψη των αναγκών του έχει όλο και πιο δυσμενείς επιπτώσεις στο περιβάλλον. Η κλιματική αλλαγή συμβαίνει ήδη και είναι ανθρωπογενής. Έχει δε, εκτός από τις προφανείς περιβαλλοντικές και σοβαρές οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις.
     Είναι φανερό ότι η διεθνής κοινότητα εξ αιτίας αυτού του σύνθετου προβλήματος βρίσκεται αντιμέτωπη με μια διπλή πρόκληση. Αφ' ενός θα πρέπει να επιτύχει μια δραστική μείωση των εκπομπών των Αερίων του Φαινομένου του Θερμοκηπίου (ΑΦΘ) το ταχύτερο δυνατόν και να μεταβεί έτσι σε μία παγκόσμια οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και αφ' ετέρου θα πρέπει να επινοήσει εφικτούς τρόπους προσαρμογής στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, μέρος των οποίων ήδη εκδηλώνονται στην διεθνή οικονομία.
     Μία από αυτές τις επιπτώσεις αφορά στις αναγκαστικές μετακινήσεις πληθυσμών και την συνεπαγόμενη μετανάστευση εσωτερική ή εξωτερική. Αυτού του είδους η μετανάστευση ξεκινά από τις οικονομικά υπανάπτυκτες ή λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες-περιοχές (Ινδία, Κίνα, Μέση Ανατολή, Νοτιοανατολική Ασία, Αφρική), οι οποίες υφίστανται τις δυσμενείς επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και οι οποίες δεν διαθέτουν την τεχνολογία ή τις αναγκαίες υποδομές για να αντιμετωπίσουν το φαινόμενο. Αντίθετα, αξίζει να σημειωθεί ότι οι υπεύθυνες για το φαινόμενο αυτό ανεπτυγμένες χώρες της Δύσης είναι εκείνες που πλήττονται λιγότερο από αυτό. Υπάρχουν δύο διαφορετικοί τρόποι συσχέτισης της κλιματικής αλλαγής και της μετανάστευσης:

α. Eσωτερική μετανάστευση εξαιτίας φυσικών καταστροφών
Η μετανάστευση αυτή σχετίζεται με ακραία γεγονότα όπως πλημμύρες, πυρκαγιές, και συντελείται στο εσωτερικό μιας χώρας. Όσο μικρότερη είναι η συντελεσθείσα καταστροφή και όσο περισσότερες οικονομικές δυνατότητες διαθέτει η πληγείσα περιοχή για να ανακάμψει, τόσο συντομότερη είναι η επάνοδος στον πληγέντα τόπο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα τέτοιου είδους μετανάστευσης αποτελεί η περίπτωση των πυρκαγιών του 2007 στην Πελοπόννησο, όταν όσοι πληγέντες από τις πυρκαγιές μετοίκησαν, το έπραξαν στη συντριπτική τους πλειοψηφία κατευθυνόμενοι προς γειτονικές περιοχές εντός της Ελλάδος. Ανάλογη περίπτωση στις ΗΠΑ είναι αυτή του τυφώνα Κατρίνα στη Νέα Ορλεάνη. Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ ο αριθμός των πληττομένων από φυσικές καταστροφές ή ακραία καιρικά φαινόμενα ανέρχεται σε 3 εκατ. περίπου το χρόνο.


β. Μετανάστευση που σχετίζεται με την κλιματική αλλαγή
Πρόκειται κυρίως για τις περιπτώσεις, στις οποίες η ζωή στις χώρες αποστολής μεταναστών γίνεται βαθμιαία δυσκολότερη λόγω της κλιματικής μεταβολής που μπορεί να οδηγήσει σε καταστροφή της πρωτογενούς οικονομίας (γεωργία, αλιεία, κτηνοτροφία), φαινόμενα ερημοποίησης, αδυναμία πρόσβασης σε ασφαλές πόσιμο νερό και γενικότερη εκπτώχευση με αποτέλεσμα πολλοί από τους κατοίκους αυτών των περιοχών να επιλέγουν να μεταναστεύσουν, είτε προς το εσωτερικό, είτε προς το εξωτερικό. Λόγω του έμμεσου χαρακτήρα αυτού του τύπου μετανάστευσης δεν υπάρχει κάποιο ειδικό νομικό πλαίσιο που να διευκολύνει τη νόμιμη εγκατάσταση των ανθρώπων αυτών σε κάποια άλλη χώρα, καθώς δεν υπάρχει νομική θεσμοθέτηση της έννοιας του περιβαλλοντικού μετανάστη. Ο αριθμός των ανθρώπων που μεταναστεύουν υπό αυτές τις συνθήκες δεν μπορεί να υπολογισθεί με ακρίβεια. Με βάση τα στοιχεία της Διακυβερνητικής Επιτροπής (IPCC) του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή, αναμένεται ότι μέχρι το 2050 θα μετακινηθούν εξαιτίας των περιβαλλοντικών μεταβολών περίπου 135 εκατ. άνθρωποι.


Είναι, επομένως, ανάγκη να ληφθούν μέτρα προκειμένου να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά το φαινόμενο αυτού του είδους μετανάστευσης. Τα μέτρα αυτά αφορούν:
• στην επιστημονική μελέτη του φαινομένου της περιβαλλοντικής μετανάστευσης.
• στην κοινωνική ευαισθητοποίηση στο ζήτημα της περιβαλλοντολογικής κρίσης, με έμφαση στην ηθική ευθύνη του πολίτη προς το περιβάλλον και τους τρόπους με τους οποίους μπορεί αυτός να συνδράμει στην αντιμετώπιση του περιβαλλοντικού προβλήματος.
• στην ανάπτυξη προγραμμάτων συνεργασίας και ανταλλαγής τεχνογνωσίας σχετικά με τη διαχείριση των οικοσυστημάτων στις πληττόμενες περιοχές.
• στη νομοθετική διασάφηση της έννοιας του περιβαλλοντικού μετανάστη, ώστε να διευκολύνονται οι οδοί της νόμιμης μετανάστευσης για τους ανθρώπους αυτούς στις χώρες υποδοχής.


Η περιβαλλοντική μετανάστευση συνιστά ιδιαίτερη ηθική μας υποχρέωση, όχι απλώς για να αναδείξουμε το πρόβλημα ή να το αναλύσουμε στα επιμέρους σημεία του, αλλά για να αναπτύξουμε τις δράσεις εκείνες οι οποίες θα επιτρέψουν στις μελλοντικές γενιές να μείνουν στον τόπο καταγωγής τους και να απολαύσουν το περιβάλλον τους με τους ίδιους ή και καλύτερους ακόμη όρους από ότι οι σημερινές γενεές.

[ΠΗΓΗ: Δρ. Χριστίνα Θεοχάρη, Περιβαλλοντολόγος - Πολιτικός Μηχανικός, Επιμελήτρια της Μόνιμης Επιτροπής Περιβάλλοντος και Αειφόρου Ανάπτυξης (ΜΕΠΑΑ) του ΤΕΕ]



Σάββατο, 16 Απριλίου 2011

Αντί για ΚΑΛΟ ΠΑΣΧΑ (και ευχές για καλό διάβασμα στους υποψηφίους των ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ

Έχω πολλά ράμματα για τη γούνα αυτής της μεγαλοκυρίας που λέγεται ευτυχία

(ΑΝΤΕΥΧΟΜΑΙ με ένα κείμενο από τις ΕΚΤΟΣ ΣΧΕΔΙΟΥ στοχαστικές προεκτάσεις της Κικής Δημουλά)

Έχω πολλά ράμματα για τη γούνα αυτής της μεγαλοκυρίας που λέγεται ΕΥΤΥΧΙΑ. Μου έχει σπάσει τα νεύρα με όσα ισχυρίζεται απολογούμενη που με έστησε. Ότι τάχα ήρθε, αλλά εγώ είχα το νου μου σε τούτο και σ’ εκείνο, ενώ εκείνη με περίμενε σε τούτο και σε κείνο, κι όπως μου τα προσδιόρισε, με περίμενε σε πράγματα αδύνατα να συμβούν, εκεί ακριβώς δηλαδή που είχα το νου μου. Κι αυτός ήτανε, λέει, ο λόγος που την προσπέρασα. Άλλοτε πάλι, επιμένει πως ήρθε, στάθηκε λέει έξω από κάτι ιστορίες, στις οποίες εγώ είχα ήδη μπει μέσα, είχε τη διάθεση να πηδήξει από το παράθυρο και να μπει, αλλά ήταν τόσο υπερυψωμένη η δυσπιστία μου που δεν το τόλμησε. Άλλη δικαιολογία, τραβηγμένη από τα μαλλιά, πως εγώ χτύπησα πολύ σιγά την πόρτα της και δεν με άκουσε ή ότι χτύπησα πολύ δυνατά την πόρτα της, φοβήθηκε και δεν μου άνοιξε, και τι ψεύτρα Θεέ μου, ότι χτύπησα λάθος τη διπλανή της πόρτα και βλέποντας μετά να καθυστερώ, συνεπέρανε ότι το λάθος μου βγήκε σε καλό και δεν ήθελε να το διακόψει.


Μου έχει απαριθμήσει μία-μία τις στιγμές με το όνομά τους, που την περιείχαν, λέει, αλλά εγώ θυμάμαι μόνο τι φόβο είχα μην τις χάσω.


Βλέπεις; μου λέει η κουτοπόνηρη, αν δεν ήμουνα εγώ εκεί μέσα, σ’ αυτές τις στιγμές, γιατί θα φοβόσουν μην τις χάσεις, τι σ’ ένοιαζε; ΑΡΑ ήρθα!!!


Αμέτρητες οι φορές που είπαμε να συναντηθούμε σε κάποιο φωτεινό μέρος, είτε στις κάποιες έξι των απογευμάτων είτε στις κάποιες οκτώ των δειλινών που έχουνε πιο φρόνιμο φως, κι εγώ να περιμένω, να την περιμένω με τις ώρες και πού να φανεί. Και με τι θράσος να εμφανίζεται μετά στα όνειρά μου, να μου ζητάει συγνώμη που δεν ήρθε, γιατί είχε χάσει κάποιον δικό της κι ήτανε στις μαύρες της, ή και να μου επιτίθεται πως ενώ ήρθε, ενώ περίμενε εκεί μέσα στις ώρες της αναμονής μου, εγώ δεν την αναγνώρισα και δε φταίει αυτή.



Είδα κι έπαθα να μην έχω την ανάγκη της. Και τώρα που παλεύοντας τα κατάφερα, έρχεται και μου δίνει συγχαρητήρια, πως αυτό ακριβώς, ότι δεν έχω την ανάγκη της αυτό είναι ΕΥΤΥΧΙΑ. Άπιαστη σου λέω.

Τρίτη, 12 Απριλίου 2011

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ: κείμενα και ασκήσεις

Δυο ΚΕΙΜΕΝΑ για την παγκοσμιοποίηση με ασκήσεις όλων των κατηγοριών



α. ΚΕΙΜΕΝΟ: «Το πλοίο των τρελών»
Ίσως ένα από τα εντυπωσιακότερα γεγονότα των τελευταίων ετών είναι οι περίφημες διαδηλώσεις σε διάφορα μέρη του κόσμου εναντίον του φαινομένου της παγκοσμιοποίησης. Η τελευταία, ως λέξη τουλάχιστον, παρόλο που έχει εξαιρετικά μικρή ηλικία, εγκαταστάθηκε ήδη με τόση αυτάρεσκη βεβαιότητα στο καθημερινό λεξιλόγιο που δεν χρειάζεται να την εξηγήσει κανείς: θεωρείται κάτι το αυτονόητο και το αμέσως λειτουργικό, όπως εξάλλου και η λέξη διαδήλωση. Οι δύο λέξεις φαίνεται ότι είναι καταδικασμένες να συνυπάρξουν, αν και δεν είναι απολύτως βέβαιο ότι χαρακτηρίζονται και οι δύο, από τον ίδιο δείκτη σαφήνειας. Υπάρχουν πράγματι σκεπτικοί που, ενώ καταλαβαίνουν πολύ καλά τι είναι μια διαδήλωση, επιμένουν να μην καλοκαταλαβαίνουν τι είναι παγκοσμιοποίηση. Τούτη ’δω για τους εμπνευστές της, μοιάζει η μοναδική λύση, στην κλίμακα του πλανήτη, στα προβλήματα που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα: υπόσχεται ένα είδος συλλογικής ευτυχίας, κάπως επιβεβλημένης και μονόδρομης είναι η αλήθεια, η οποία απορρέει από τους νόμους της παγκόσμιας αγοράς.
       Για τους αντιπάλους της όμως η παγκοσμιοποίηση είναι ένα είδος πονηρού ευφημισμού ο οποίος συγκαλύπτει πολύ παλιά και γνωστά φαινόμενα που έχουν να κάνουν απλούστατα με την αρπαχτική διάθεση αυτών που κατέχουν εναντίον αυτών που δεν έχουν. Από τη σκοπιά αυτή, η «παγκοσμιοποίηση» συνδυάζεται με άλλους ευφημισμούς, όπως είναι για παράδειγμα, η περίφημη «ελαστικότητα» της εργασίας. Δε χρειάζεται να είναι κανείς σοφός ή οικονομολόγος για να καταλάβει ότι με τον όρο αυτόν οι εμπνευστές του εννοούν κάτι που όλοι γνωρίζαμε από πάντα: τη νυχτερινή εργασία, τα ακανόνιστα ωράρια, την εργασία το Σαββατοκύριακο και άλλες τέτοιες χαρούμενες πρωτοβουλίες, που αποτελούσαν τα όνειρα της εργοδοσίας. Στην προοπτική αυτή, κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί ότι η εποχή μας είναι πεζή και αφαιρεί το δικαίωμα στο όνειρο: μόνο που τα όνειρα που πραγματοποιεί είναι τα όνειρα του τραπεζίτη, του χρηματιστή, του ασφαλιστή και του βιομηχάνου. Και ποιος θα μπορούσε να αμφισβητήσει το δικαίωμα αυτών των ανθρώπων στο όνειρο; Προφανώς εκείνοι για τους οποίους τα όνειρα αυτά είναι εφιάλτης: δηλαδή η μεγάλη πλειοψηφία των ανθρώπων.
      Ίσως έτσι θα μπορούσε να εξηγήσει κανείς, τουλάχιστον σε πρώτη προσέγγιση, τις βίαιες εκδηλώσεις εναντίον της παγκοσμιοποίησης στο Σηάτλ, στον Καναδά, στη Νίκαια, στο Γκετεμποργκ και αυτήν που ετοιμάζεται στη Γένοβα της Ιταλίας. Βεβαίως, οι ηγέτες των κρατών που έχουν αναλάβει να υπερασπιστούν το δικαίωμα των εργοδοτών στο όνειρο δεν αντιλαμβάνονται τα πράγματα με τον ίδιο τρόπο, όπως προκύπτει από τις δηλώσεις τους ύστερα από τα επεισόδια στη σουηδική πόλη που στοίχισαν τη ζωή σε ένα νεαρό φοιτητή, ο οποίος δε θα μπορέσει ποτέ πια να ονειρευτεί. Η ομοφωνία των δηλώσεων ήταν αξιοσημείωτη: όλοι οι ηγέτες αναγνώρισαν, ύστερα από ώριμη σκέψη, όπως είναι φυσικό για ανθρώπους που κρατούν στα χέρια τους τις τύχες του κόσμου, ότι κινδυνεύουν οι δημοκρατικές διαδικασίες και η ίδια η δημοκρατία. Όχι, βεβαίως, από τις αποφάσεις τους, με τις οποίες κερδίζουν ίσως την εμπιστοσύνη των αγορών χάνοντας όμως την εμπιστοσύνη των λαών, αλλά από τις ενέργειες των διαδηλωτών. Οι διαδηλωτές λοιπόν είναι, σύμφωνα με τα λεγόμενα των Ευρωπαίων ηγετών, «εξτρεμιστές», «αναρχικοί», «εγκληματίες», «χούλιγκανς», «αλήτες», «διεστραμμένοι», «τρελοί», «περιφερόμενο τσίρκο» και άλλα παρόμοια, τα οποία δηλώνουν μάλλον ότι αυτή τη φορά οι πολιτικοί ιθύνοντες φοβήθηκαν και έχασαν την ψυχραιμία τους, μπροστά στον κίνδυνο να απολέσουν την εικόνα των ανθρώπων που ξέρουν τι κάνουν, όταν χαμογελούν ευδαίμονες στην καθιερωμένη φωτογραφία που σφραγίζει το τέλος των Διασκέψεων Κορυφής. Το αποτέλεσμα ήταν οι περίτεχνες λέξεις, οι πολύπλοκες έννοιες, οι εμβριθείς αναλύσεις πήγαν περίπατο και στη θέση τους εμφανίστηκαν τα λόγια που χρησιμοποιούν οι αγοραίοι όλων των εποχών όταν βρίζουν τους αντιπάλους τους.
      Ευτυχώς όμως όλα τα μέτρα έχουν ληφθεί ώστε στη Γένοβα να αποφευχθούν παρόμοια έκτροπα. Οι ιταλικές μυστικές υπηρεσίες ανέλαβαν εργασία και η αστυνομική επιτήρηση θα είναι αρκούντως αυστηρή. Τα απλωμένα ρούχα θα αποσυρθούν απ’ τα μπαλκόνια των σπιτιών στις φτωχογειτονιές της πόλης, όπως το διέταξε ο εστέτ πρωθυπουργός της χώρας, με μια απόφαση ιστορικής σημασίας για το μέλλον του κόσμου. Εξάλλου οι ταραξίες αυτή τη φορά προβλέπονται ευάριθμοι, φαίνεται ότι χωρούν όλοι σ’ ένα καράβι, όπου σχεδιάζεται η συγκέντρωσή τους. Το καράβι είναι υπερπολυτελές, ώστε τίποτα να μην λείψει από τους εφήμερους ταξιδιώτες και όλα να μοιάζουν με ονειρική κρουαζιέρα: το πλοίο των τρελών.
[Γερ. Βώκος, καθηγητής Φιλοσοφίας Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ 15-07-2001]


β. ΚΕΙΜΕΝΟ: «Παγκοσμιοποίηση είναι ο σημερινός καπιταλισμός της μετακίνησης του κεφαλαίου»
Διαβάζω αυτόν τον καιρό τα διάφορα άρθρα που γράφονται σε περιοδικά και εφημερίδες για την παγκοσμιοποίηση, για τις συνέπειές της, για τα καλά της και τα κακά της, για τους κινδύνους που ενέχει, για τις αντιδράσεις που έχει προκαλέσει, βίαιες ή ειρηνικές, κτλ. Ομολογώ ότι έμαθα πολλά πράγματα αλλά δυστυχώς δεν κατάλαβα τι ακριβώς είναι η παγκοσμιοποίηση ή τι οι διάφοροι συγγραφείς νομίζουν πως είναι η παγκοσμιοποίηση. Άλλοι λένε ότι η παγκοσμιοποίηση είναι καλή, άλλοι ότι είναι κακή και άλλοι ότι είναι και καλή και κακή. Ακόμη, ότι είναι ένα αναγκαίο στάδιο στην ανθρώπινη εξέλιξη! Διάβασα επίσης ότι το κίνημα της αντιπαγκοσμιοποίησης (τι σημαίνει αυτό;) και οι διαμαρτυρίες πρέπει να απευθύνονται προς τους υπερεθνικούς οργανισμούς όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και η Παγκόσμια Τράπεζα.
       Όλα αυτά βέβαια έχουν μικρή μόνο σημασία αν προηγουμένως δεν έχει ορισθεί με ακρίβεια τι είναι παγκοσμιοποίηση. Υπάρχουν δύο ορισμοί που συνήθως αναφέρονται. Σύμφωνα με τον έναν, παγκοσμιοποίηση είναι η αυξανόμενη αλληλεξάρτηση των χωρών όλου του κόσμου μέσα από την επιτάχυνση των ανταλλαγών προϊόντων και υπηρεσιών. Ο ορισμός αυτός φυσικά δεν λέει τίποτε. Πάντοτε το διεθνές εμπόριο ακολουθούσε αυξητική τάση και πάντοτε η αλληλεξάρτηση των χωρών αυξανόταν. Γιατί η επιτάχυνση, και σε ποιο μέγεθος, αποτελεί νέο φαινόμενο ή νέο στάδιο της ανθρώπινης εξέλιξης; Ο άλλος ορισμός, που δεν αναφέρεται ρητά, χρησιμοποιεί ως κριτήριο τη μεγάλη τεχνολογική εξέλιξη και τη μείωση των αναγκαίου χρόνου για την επίτευξη των εμπορικών συναλλαγών. Το πρόβλημα εδώ είναι ότι πάντοτε υπήρξε τεχνολογική εξέλιξη και εφαρμογή της και πάντοτε ο χρόνος που ήταν αναγκαίος για μια συναλλαγή μειωνόταν. Και οι δύο αυτοί ορισμοί πάσχουν από ένα σοβαρό μεθοδολογικό πρόβλημα, δηλαδή είναι ταυτολογικοί και δεν εξηγούν το νέο φαινόμενο της παγκοσμιοποίησης, αν ένα τέτοιο φαινόμενο υπάρχει.
       Αν υπάρχει ένα καινούργιο στοιχείο σε αυτό που ονομάζεται παγκοσμιοποίηση, αυτό είναι η ανεμπόδιστη μετακίνηση του κεφαλαίου μεταξύ χωρών, η οποία κατέστη δυνατή λόγω της αδυναμίας ή απροθυμίας των εθνικών κυβερνήσεων να διατηρήσουν τα εμπόδια που ήταν συνηθισμένα στο παρελθόν. Αυτή η απεριόριστη μετακίνηση κεφαλαίου σε συνδυασμό με τους περιορισμούς στη μετακίνηση του εργατικού δυναμικού παράγει τα φαινόμενα της παγκοσμιοποίησης, τα οποία βέβαια δεν είναι καθόλου νέα. Τα προβλήματα που αποδίδονται στην παγκοσμιοποίηση, όπως π.χ. φτώχεια, παιδική εργασία, άνιση διανομή στις υπανάπτυκτες χώρες, αλλά σε σημαντική έκταση και στις ανεπτυγμένες, δεν είναι καθόλου καινούργια. Είναι τα παλαιά γνωστά προβλήματα του καπιταλισμού που έχουν τη ρίζα τους στην εκμετάλλευση της εργασίας από το κεφάλαιο. Για τον λόγο αυτόν νομίζω ότι δεν χρειαζόμαστε κάποιον ορισμό για την παγκοσμιοποίηση, διότι αυτή δεν είναι παρά ο σημερινός καπιταλισμός της ελεύθερης μετακίνησης του κεφαλαίου χωρίς περιορισμούς (όπως παλαιότερα μέσα στα όρια του κράτους) και χωρίς αντίπαλη πρόταση (όπως, πριν από λίγα χρόνια, αυτήν του σοσιαλισμού).
     Με άλλα λόγια, η παγκοσμιοποίηση δεν είναι τότε καινούργιο φαινόμενο, όπως συχνά λέγεται, ούτε προέκυψε εκ του μηδενός. Είναι απλούστατα η, σε μεγάλο βαθμό, ανεμπόδιστη μεταφορά του διεθνούς κεφαλαίου σε όποια χώρα του Τρίτου, κυρίως, Κόσμου αυτό κρίνει ότι του προσφέρει το μεγαλύτερο ποσοστό κέρδους και με τη μικρότερη αβεβαιότητα. [Θ.Π. Λιανός]


β. Ερωτήσεις εξέτασης
1. Να αποδώσετε την περίληψη των κειμένων σε μια παράγραφο 90-110 περίπου λέξεων.
2. Να εντοπίσετε το είδος των κειμένων (άρθρο, δοκίμιο, επιφυλλίδα) επιβεβαιώνοντας το χαρακτηρισμό με στοιχεία που να αναφέρονται στα κύρια χαρακτηριστικά τους.
3. Ποιο είναι το νόημα της παγκοσμιοποίησης; Με στοιχεία και από τα δυο κείμενα να καταγράψετε σε μια παράγραφο τα κύρια χαρακτηριστικά της
4. Αν λάβουμε υπόψη το χαρακτήρα της παγκοσμιοποίησης, θα χαρακτηρίζατε το πρώτο κείμενο, «Το πλοίο των τρελών» ως δίκαιο λόγο και γιατί;
5. ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Ποιες είναι οι συνέπειες της παγκοσμιοποίησης όπως αυτές είναι ορατές σήμερα στα περισσότερα κράτη; Πιστεύετε ότι μπορούν ν’ αντισταθούν τα κράτη σ’ αυτόν τον φρενήρη ρυθμό που έχει επιβάλει η ελεύθερη οικονομία;


Στοιχεία για τις απαντήσεις
2. Να εντοπίσετε το είδος των κειμένων (άρθρο, δοκίμιο, επιφυλλίδα) επιβεβαιώνοντας το χαρακτηρισμό με στοιχεία που να αναφέρονται στα κύρια χαρακτηριστικά τους.
α] ΤΟ ΠΛΟΙΟ ΤΩΝ ΤΡΕΛΩΝ:
Το παραπάνω κείμενο είναι επιφυλλίδα καθώς ο συγγραφέας (που δεν είναι δημοσιογράφος- Γερ. Βώρος, καθηγητής φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης) παίρνοντας αφορμή από τις βίαιες συνήθως διαδηλώσεις που γίνονται κάθε φορά που συνεδριάζουν οι δυνατοί της γης αναφέρεται στο πολιτικό και κοινωνικό θέμα της παγκοσμιοποίησης, που είναι γενικού ενδιαφέροντος. Η επιφυλλίδα αυτή δημοσιεύτηκε στο ΒΗΜΑ 15/07/2001, τη χρονιά που έγιναν διαδηλώσεις στη Γένοβα της Ιταλίας. Ο επιφυλλιδογράφος παίρνοντας αφορμή από αυτά τα γεγονότα προχωρεί σε παρατηρήσεις και σκέψεις διαχρονικού χαρακτήρα για την παγκοσμιοποίηση αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν οι ισχυροί αυτούς που δεν συμφωνούν με την πολιτική τους. π.χ. «Από τη σκοπιά αυτή, η «παγκοσμιοποίηση» συνδυάζεται με άλλους ευφημισμούς, όπως είναι για παράδειγμα, η περίφημη «ελαστικότητα» της εργασίας. Δε χρειάζεται να είναι κανείς σοφός ή οικονομολόγος για να καταλάβει ότι με τον όρο αυτόν οι εμπνευστές του εννοούν κάτι που όλοι γνωρίζαμε από πάντα: τη νυχτερινή εργασία, τα ακανόνιστα ωράρια, την εργασία το Σαββατοκύριακο και άλλες τέτοιες χαρούμενες πρωτοβουλίες, που αποτελούσαν τα όνειρα της εργοδοσίας». Σύμφωνα με τα παραπάνω μπορούμε να πούμε ότι είναι ένα κείμενο «δοκιμιακού χαρακτήρα» που κατά κάποιον τρόπο έχει και τη μορφή ενός σύντομου άρθρου, αν θεωρηθεί ότι η αφορμή για τη συγγραφή του ήταν ένα στοιχείο της επικαιρότητας (οι διαδηλώσεις στη Γένοβα της Ιταλίας και τα σκληρά μέτρα για να τις περιορίσουν]


3. Κύρια χαρακτηριστικά παγκοσμιοποίησης (όπως καταγράφονται στα δύο κείμενα)
Η παγκοσμιοποίηση, σύμφωνα με τον επιφυλλιδογράφο του πρώτου κειμένου, μπήκε στο καθημερινό μας λεξιλόγιο τα τελευταία χρόνια, αλλά δεν είναι απολύτως βέβαιο ότι την χρησιμοποιούν όλοι με την ίδια σημασία. Για την εξουσία και τις αγορές, για αυτούς δηλαδή που κρατούν στα χέρια τους τις τύχες του κόσμου, «μοιάζει η μοναδική λύση στα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο πλανήτης, καθώς υπόσχεται ένα είδος καθολικής ευτυχίας, κάπως επιβεβλημένης και μονόδρομης, που απορρέει από τους νόμους της παγκόσμιας αγοράς». Για άλλους όμως, που την άποψή τους συμμερίζεται μάλλον και ο συγγραφέας, είναι ένα «είδος πονηρού ευφημισμού», που στο όνομα δήθεν της ευτυχίας ή καλύτερα, εξυπηρετώντας των τραπεζιτών και των βιομηχάνων τις επιδιώξεις, «αφαιρεί από τη μεγάλη πλειοψηφία των ανθρώπων το δικαίωμα στο όνειρο». Έτσι, εξηγούνται και οι βίαιες εκδηλώσεις εναντίον της παγκοσμιοποίησης.
Στο δεύτερο κείμενο ο συγγραφέας προσπερνώντας την αοριστία αυτών για τους οποίους η παγκοσμιοποίηση είναι καλή, και των άλλων για τους οποίους είναι κακή, δίνει τους δύο ορισμούς που υπάρχουν γι’ αυτήν: ΠΡΩΤΟΣ ΟΡΙΣΜΟΣ: παγκοσμιοποίηση είναι η αυξανόμενη αλληλεξάρτηση των χωρών όλου του κόσμου μέσα από την επιτάχυνση των ανταλλαγών προϊόντων και υπηρεσιών. Ο ΔΕΥΤΕΡΟΣ ΟΡΙΣΜΟΣ δίνει έμφαση στη μεγάλη τεχνολογική εξέλιξη και τη μείωση των αναγκαίου χρόνου για την επίτευξη των εμπορικών συναλλαγών. Και οι δύο αυτοί ορισμοί, σύμφωνα με το συγγραφέα, δεν εξηγούν με ακρίβεια το νέο φαινόμενο της παγκοσμιοποίησης.


ΣΗΜΕΙΩΣΗ: να διαβαστεί ως παράλληλο κείμενο και η επιφυλλίδα του Μπαμπινιώτη «Παγκοσμιοποίηση ή διεθνοποίηση», στην οποία ο συγγραφέας στοχάζεται για τη μορφή των πανεπιστημίων και το ρόλο των ανθρωπιστικών σπουδών στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης:


ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ (επιφυλλίδας Μπαμπινιώτη)
α] οι εξελίξεις στην τεχνολογία ¬ διαδίκτυο, πολυμέσα, τηλεκπαίδευση, τηλεδιάσκεψη κ.λ.π. ¬ έχουν καταργήσει τις αποστάσεις, έχουν φέρει κοντά τους πανεπιστημιακούς ερευνητές. Μπορούμε δηλαδή να μιλάμε με σιγουριά για «παγκοσμιοποίηση της πληροφορίας» που αναφέρεται στην Ανώτατη Παιδεία.
β] το κρίσιμο ερώτημα είναι: αν, με δεδομένες τις παραπάνω εξελίξεις, θα εξακολουθήσουν να υπάρχουν «εθνικές επιλογές» στην Ανώτατη Εκπαίδευση ή μήπως οι αποφάσεις για όλα αυτά θα λαμβάνονται σε υψηλότερα, θεσμοθετημένα, όργανα που θα καθορίζουν τις πανεπιστημιακές σπουδές σε παγκόσμιο επίπεδο; Και σ' αυτή την περίπτωση πού πάει η πολιτισμική φυσιογνωμία κάθε χώρας;
γ] άλλο κρίσιμο ερώτημα: η παγκόσμια εξομοίωση σε όλο το φάσμα της, από την απλή σύγκλιση μέχρι την ενσωμάτωση και τον εξισωτισμό, μπορεί πράγματι να είναι το όραμα της Ανώτατης Εκπαίδευσης τού νέου αιώνα;
δ] Η παγκοσμιοποίηση, με τα χαρακτηριστικά που έχει σήμερα, παίρνει συχνά τον χαρακτήρα τού εξαμερικανισμού σε παγκόσμια κλίμακα. Είναι μια μορφή πολιτισμικού ηγεμονισμού που πηγάζει από την παθητική γενικευμένη μίμηση αμερικανικών προτύπων.
ε] ο επιθυμητός στόχος, στον χώρο τουλάχιστον της παιδείας και τού πολιτισμού, πρέπει να είναι η πολυμορφία σε διεθνές επίπεδο, η δημιουργία μιας πολυπολιτισμικής προσέγγισης, μιας γνωριμίας και επαφής με περισσότερες προσεγγίσεις της παιδείας και τού κόσμου μας γενικότερα, μια ευρύτερη ανεκτικότητα και σεβασμός στο διαφορετικό, σε κάθε άλλη πολιτισμική παράδοση και αντίληψη ζωής.


4. Θα χαρακτηρίζατε το πρώτο κείμενο, «Το πλοίο των τρελών» ως δίκαιο λόγο και γιατί;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Στο κείμενο «Το πλοίο των τρελών» του πανεπιστημιακού Γεράσιμου Βώκου, αποδοκιμάζεται η παγκοσμιοποίηση, γιατί με αυτή επιχειρείται η εκμετάλλευση των λαών, η κατάλυση των εργασιακών δικαιωμάτων, η επιβολή των σκληρών νόμων της αγοράς. Επίσης στηλιτεύεται η αλαζονική στάση των ηγετών που χαρακτηρίζουν ως εξτρεμιστικά τα κινήματα όσων αντιστέκονται και χρησιμοποιούν την αστυνομία για να καταστείλουν τις αντιδράσεις τους. Ακριβώς για αυτούς τους λόγους το κείμενο υπηρετεί το δίκαιο, τα δικαιώματα των πολιτών και με αυτή την έννοια οι απόψεις του γράφοντος αντιπροσωπεύουν το δίκαιο λόγο.

Σάββατο, 2 Απριλίου 2011

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ για τη βία στα ΓΗΠΕΔΑ


Η «θρησκεία» του ποδοσφαίρου και ο χουλιγκανισμός: τα αίτια και οι συνέπειες ενός (παρα) «αθλητικού» φαινομένου
      Ο χουλιγκανισμός είναι όρος συνώνυμος με τη βία στα γήπεδα και χρησιμοποιείται για να διακρίνει άτομα, συνήθως νεαρά, που οι ενέργειες τους ξεφεύγουν από τα πλαίσια της νομιμότητας. Τα άτομα αυτά διακατέχονται από τάση για καταστροφή, επιθετικότητα και ανεπίτρεπτη συμπεριφορά. Πρόκειται, σύμφωνα με σχετικές έρευνες για άνδρες, νέους, συνήθως άγαμους, κατοίκους μεγάλων πόλεων μικροαστικής καταγωγής. Η οικονομική τους κατάσταση και το επίπεδο της εκπαίδευσης είναι αυτό του μέσου όρου των κατοίκων.


ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ: για τα αίτια του χουλιγκανισμού
       Η παραβατική συμπεριφορά των νέων είναι διαδεδομένη και θεωρείται από ειδικούς περίπου φυσιολογική, λόγω της φυσικής περιέργειας και του περιπετειώδους πνεύματος που χαρακτηρίζει τα νεαρά άτομα. Οι νεαροί χούλιγκαν, συνήθως, δεν συγκροτούν, κάποια αντικοινωνική ομάδα με διαφοροποιημένες κοινωνικές αξίες, παρόλο που κάποιοι θεωρούν ότι η βία στα γήπεδα είναι κατά κάποιο τρόπο προέκταση αντίστοιχων κοινωνικών φαινομένων. Σ’ αυτό το τελευταίο συνηγορούν τα πολλά προβλήματα της εποχής, το κλίμα αβεβαιότητας και η ανασφάλεια που, επειδή πιέζουν ιδιαίτερα τους νέους, αντιδρούν και εκτονώνονται αρκετές φορές και με αυτό τον τρόπο.
      Ας δούμε, λοιπόν, πώς αρχίζουν να εκδηλώνονται παρόμοια φαινόμενα στο πλαίσιο ενός ποδοσφαιρικού αγώνα. Εκεί, η ψυχαγωγία από το αθλητικό θέαμα μπαίνει σε δεύτερη μοίρα, γιατί υπερτερεί η υποστήριξη της ομάδας προκειμένου να φτάσει στη νίκη με οποιοδήποτε μέσο. Ο θρίαμβος, δηλαδή, της ομάδας γίνεται αυτοσκοπός, κι έτσι τα άτομα «ξεπερνούν» τις όποιες αναστολές τους και αναπτύσσουν ως ομάδα (φανατικών φιλάθλων) συγκεκριμένες βίαιες συμπεριφορές. Από τις φωνές, τα τραγούδια και τα συνθήματα, που στοχεύουν στην καταπτόηση του αντιπάλου και σε πρώτη φάση δεν ξεπερνούν πολύ τα όρια της ευπρέπειας, η απόσταση για την εκδήλωση βιαίας συμπεριφοράς δεν είναι ιδιαίτερα μεγάλη. Ένα φάλτσο σφύριγμα του διαιτητή, μια αντιαθλητική ενέργεια αντίπαλου ποδοσφαιριστή είναι συνήθως το έναυσμα και τα… κέρματα ή τα πλαστικά μπουκάλια «πέφτουν βροχή» στον αγωνιστικό χώρο. Το πρόβλημα αρχίζει να παίρνει διαστάσεις από τη στιγμή που η εχθρική διάθεση εκδηλώνεται επιθετικά σε βάρος άλλων προσώπων (των οπαδών της αντίπαλης ομάδας ή πιο συχνά εναντίον των αστυνομικών) και γίνεται άκρως επικίνδυνο όταν τα… άδεια πλαστικά μπουκάλια αντικαθίστανται από φωτοβολίδες, μολότοφ κι άλλο «εκρηκτικό» υλικό.
      Τις επιθετικές συμπεριφορές πολλαπλασιάζει η δυναμική που έχουν οι οργανωμένες ομάδες και φυσικά η ανωνυμία που εξασφαλίζει το πλήθος. Έτσι, η ποινική καταστολή γίνεται πιο δυσχερής και ο παραδοσιακός αποτρεπτικός της ρόλος περισσότερο ανεπιτυχής. Το γεγονός ότι η βία στα γήπεδα δεν μπορεί να είναι, ως γενικότερο κοινωνικό φαινόμενο, ανεξάρτητο από τη γενικότερη παθογένεια της κοινωνίας καθώς και την επένδυση ισχυρών οικονομικών και πολιτικών συμφερόντων σ’ αυτό το χώρο, το επιβεβαιώνουν παράλληλες συμπεριφορές που εκδηλώνονται σχεδόν πανομοιότυπα, όταν για παράδειγμα μετά από μια ειρηνική διαδήλωση, ομάδα νεαρών ξεφεύγει από την πορεία και προβαίνει σε ανεξέλεγκτες καταστροφές.
      Ο αγχώδης τρόπος ζωής, η έλλειψη χώρου εκτόνωσης και χρόνου ευθύνονται, λοιπόν, για την όξυνση των κρουσμάτων του χουλιγκανισμού. Οι δυσμενείς οικονομικές συνθήκες, η ανεργία, η υποαπασχόληση, ωθούν στην εκτόνωση της συσσωρευμένης ενέργειας των νέων με βίαιους και αθέμιτους τρόπους. Διέξοδος και μέσο αυτοεπιβεβαίωσης αποτελεί η ποδοσφαιρική ομάδα, με την οποία ταυτίζονται «ξεχνώντας» το κοινωνικό και οικονομικό τους αδιέξοδο. Είναι ευάλωτοι όμως και εκτονώνονται με βίαιες μορφές συμπεριφοράς, διότι είναι πλημμελής και ο ρόλος των φορέων της διαπαιδαγώγησης. Η εκπαίδευση προσλαμβάνοντας τεχνοκρατικό χαρακτήρα παραμέλησε τον αθλητισμό και το λεγόμενο αθλητικό ιδεώδες. Μπορεί να υπάρχουν αθλητικές δραστηριότητες στο σχολικό πρόγραμμα, αλλά η έλλειψη υλικοτεχνικής υποδομής μας καθιστούν ουραγούς στον τομέα αυτό σε σχέση με άλλες χώρες που δίνουν έμφαση στην αθλητική παιδεία.
      Στην όξυνση του φαινομένου ιδιαίτερο ρόλο παίζουν τα ΜΜΕ και κυρίως ο αθλητικός τύπος. Η λειτουργία του τελευταίου είναι ταυτισμένη με την εξυπηρέτηση στενών οικονομικών συμφερόντων. Η απόλυτη ταύτιση με την ομάδα, που μπορεί να την προβάλλουν σαν ιδέα για να είναι καλά κρυμμένη η επιχειρηματική δραστηριότητα των επιτηδείων του χώρου, γεννά φανατισμό. Για παράδειγμα, η θεοποίηση των ποδοσφαιριστών και η αποθέωσή τους με τους πηχυαίους τίτλους, προωθεί την κατασκευή φανατικών οπαδών έτοιμων για όλα.


Προτάσεις για την άμβλυνση του φαινομένου
     Αρχικά, η στάση της πολιτείας οφείλει να είναι ασυμβίβαστη και αυστηρή έναντι των διοικήσεων και των παραγόντων που καλλιεργούν το φανατισμό. Οι ποινές, τα πρόστιμα, οι επιτηρήσεις κρίσιμων σημείων, η σωματική έρευνα, η χρησιμοποίηση ειδικά εκπαιδευμένων αστυνομικών και σκύλων, οι εκκλήσεις διάσημων ποδοσφαιριστών για αυτοσυγκράτηση, είναι βέβαια μερικά μέτρα για την απώθηση των ταραχοποιών από τους αθλητικούς χώρους, αλλά για να γίνουν αποτελεσματικά δεν αρκεί μόνο η θέσπιση και η πιστή εφαρμογή μέτρων καταστολής. Πρέπει να προηγούνται λύσεις που θα δίνουν θετική προοπτική στις δραστηριότητες των νέων. Η δημιουργία αθλητικών και πολιτισμικών κέντρων σε συνδυασμό με την αθλητική παιδεία είναι μια διέξοδος που μπορεί να περιορίζει τις εκδηλώσεις βίας.
      Σίγουρα, όμως, για την αντιμετώπιση παρόμοιων προβλημάτων, ειδικά όταν η έκταση και η συχνότητά τους, έχει ξεφύγει από τον έλεγχο, δεν αρκεί η καταστολή. Η διαχείριση των προβλημάτων που δημιουργεί η παραβατική συμπεριφορά των φανατικών φιλάθλων πρέπει να στοχεύει στην πρόληψη. Και η πρόληψη είναι σχεδόν αδύνατη αν δεν χτυπηθεί το «κακό» στη ρίζα του. Και η ρίζα δεν είναι άλλη από τις κρίσιμες οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες που βρίσκονται στη βάση αυτών των βίαιων συγκρούσεων. Αυτή η πρόταση είναι η πολυτιμότερη αλλά και η δυσκολότερη στην εφαρμογή της. Γιατί συνεπάγεται ένα τεράστιο πρόγραμμα κοινωνικής αναμόρφωσης που εκτείνεται πέρα από τα όρια του ποδοσφαίρου.


Κατακλείδα/ συμπεράσματα
      Το ποδόσφαιρο έχει αναχθεί σε ένα μείζονος σημασίας αθλητικό γεγονός που το παρακολουθεί με ενδιαφέρον η πλειοψηφία του ανδρικού πληθυσμού της Γης. Είναι μάλιστα, όπως λεν οι ειδικοί, σε επίπεδο διασκέδασης και ψυχαγωγίας, το πιο ενδεικτικό παράδειγμα της μαζικής κοινωνίας μας και ίσως και η ταυτότητά της. Με το συναρπαστικό θέαμα, τη σκληρότητα, την αντοχή και την ομαδική τεχνική που συνδυάζει, προσελκύει το κοινό, το στεγάζει κάτω από την ίδια ομάδα και δίνοντας τη ψευδαίσθηση της ισότητας και της συλλογικότητας, προσφέρει νόημα και σκοπό στην ανερμάτιστη νεολαία της εποχής μας. Είναι, ούτε λίγο ούτε πολύ μια μορφή «θρησκείας» που στρατολογεί φανατικούς οπαδούς έτοιμους να τα δώσουν όλα για την ιδέα, που είναι η ομάδα τους. Ως ιδέα η ομάδα απαιτεί προσήλωση, ξεσηκώνει και ενώνει το ετερόκλητο πλήθος με ύμνους, σημαίες και πανηγυρισμούς. Χωρίς την άμεση απειλή κυρώσεων, αφού η ομάδα αναδεικνύει συνυπεύθυνους και τελικά απαλλάσσει από τις ατομικές ευθύνες τους οπαδούς, η επιθετικότητα βρίσκει έκφραση, γίνεται ιδεολογία και τρόπος ζωής. Είναι, λοιπόν, πολύ δύσκολα να βρεθεί αποτελεσματική λύση για ένα τόσο πολύπλοκο και δύσκολο πρόβλημα.