Σάββατο, 27 Αυγούστου 2011

Ελεύθερη αγορά, η απόλυτη εξουσία των πλουσίων που δεν δίνει καμιά σημασία στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια

Το Βατερλό σαν λέξη στα ελληνικά είναι συνώνυμο της πανωλεθρίας

Στη μάχη του Βατερλό, ο Ναπολέων κατατροπώθηκε από τους Άγγλους. Η είδηση έφτασε αμέσως στο Λονδίνο με ταχυδρομικά περιστέρια. Ο τραπεζίτης Νέιθαν Ρότσιλντ ήταν ο πρώτος που πληροφορήθηκε την ήττα των Γάλλων. Και σκέφθηκε πως ήταν μια καλή ευκαιρία για να πολλαπλασιάσει την περιουσία του. Διέδωσε πως οι Άγγλοι έχασαν και οτιδήποτε ήταν αγγλικό, μετοχές, ομόλογα, χρήματα, δεν είχε πια καμιά αξία. Η αγορά αποσταθεροποιήθηκε και ο κόσμος άρχισε να πουλάει όσο όσο ό,τι αγγλικό κατείχε. Και ο Ρότσιλντ τα αγόρασε όλα σχεδόν τσάμπα. Πολλαπλασίασε είκοσι φορές την περιουσία του και έγινε ο πλουσιότερος άνθρωπος στον κόσμο. Επένδυσε πάνω σε μια απάτη και ουδέποτε τιμωρήθηκε. Κινήθηκε στο πλαίσιο της ελεύθερης αγοράς.

Αυτή η ελεύθερη αγορά στην ουσία της είναι η απόλυτη εξουσία των πλουσίων, που δεν δίνει καμία σημασία στην ανθρώπινη ζωή και αξιοπρέπεια. Και τα επίσημα στοιχεία το επιβεβαιώνουν. Κάθε λεπτό η αθλιότητα σκοτώνει το λιγότερο δέκα παιδιά. Κάθε μέρα τα εργατικά ατυχήματα σκοτώνουν το λιγότερο δέκα χιλιάδες εργάτες. Και κάθε χρόνο τα χημικά εντομοκτόνα σκοτώνουν το λιγότερο τρία εκατομμύρια αγρότες. Και αυτά τα ολοκαυτώματα δεν γίνονται ποτέ είδηση. Ο καθένας μας είναι κλεισμένος στη δικιά του μιζέρια και αναρωτιέται πώς θα τη βγάλει. Και κάθε μέρα έχουμε να πληρώνουμε ένα φόρο προστιθέμενου βασάνου.

Η Ελλάδα με ταχύτατους ρυθμούς μετατρέπεται σε αποικία. Και είναι πολλοί αυτοί που θέτουν το ερώτημα: Αυτοί που κυβερνούν δεν καταλαβαίνον τίποτα; Ακριβώς το αντίθετο συμβαίνει. Ξέρουν επακριβώς τι κάνουν. Διαλύουν τη χώρα για να την παραδώσουν ξέφραγο αμπέλι στο παγκοσμιοποιημένο κεφάλαιο. Άλλοι αναρωτιούνται: Είναι δυνατόν μια κυβέρνηση να ανοίγει τόσα πολλά μέτωπα με την κοινωνία; Το έχουν σκεφτεί και αυτό και έχουν έτοιμη τη λύση. Και αυτή είναι η άγρια καταστολή. Αυτά που θα δούμε το φθινόπωρο θα θυμίζουν στρατό κατοχής. Τα πρώτα δείγματα τα είχαμε τον περασμένο Μάιο και Ιούνιο. Τελικά υπάρχει κάποια εναλλακτική λύση; Όχι στο άμεσο ορατό μέλλον. Θα πρέπει να περιμένουμε μέχρι η οργή του κόσμου να γίνει συνειδητή πολιτική πράξη. Και εδώ έχουμε το αίτημα της άμεσης δημοκρατίας, που είναι ό,τι πιο ελπιδοφόρο έχει ακουστεί τα τελευταία χρόνια. Και μερικές φορές τα πράγματα κινούνται πιο γρήγορα από τις προβλέψεις μας. Και είναι αυτό που φοβάται η κάθε τυραννία.

Και εδώ να ζητήσουμε τη βοήθεια του Καβάφη που η πολιτική του ματιά είναι πάντα έγκυρη και επίκαιρη:

«Δεν ανησύχησε ο Νέρων όταν άκουσε του Δελφικού Μαντείου τον χρησμό.

"Τα εβδομήντα τρία χρόνια να φοβάται".

Είχε καιρόν ακόμη να χαρεί.

Τριάντα χρονώ είναι. Πολύ αρκετή

είν' η διορία που ο θεός τον δίδει

για να φροντίσει για τους μέλλοντας κινδύνους

Τώρα στην Ρώμη θα επιστρέψει κουρασμένος λίγο,

αλλά εξαίσια κουρασμένος από το ταξείδι αυτό,

που ήταν όλο μέρες απολαύσεως-

..........................................................

Αυτά ο Νέρων. Και στην Ισπανία ο Γάλβας

κρυφά το στράτευμά του συναθροίζει και το ασκεί,

ο γέροντας ο εβδομήντα τριώ χρονώ».

[ΠΗΓΗ: ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΚΟΡΟΒΕΣΗΣ στην τακτική του στήλη στη Σαββατιάτικη ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ «Το ψευδοκράτος των Αθηνών»  27-11-2011]

Σάββατο, 20 Αυγούστου 2011

Στην ηλικία του σκύλου ήρθαν και οι Κινέζοι να βρουν τη διαφορά μεταξύ Ελευθερίου και Ευάγγελου Βενιζέλου

Χρονογράφημα του Γιάννη Ξανθούλη με έναν υπέροχο ΚΑΘΡΕΦΤΗ ΛΟΓΟΥ του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη όπου μπορούν να δουν τη φάτσα τους και οι σημερινοί «πεταλωτίδες» της πολιτικης, αν ξεκαβαλικέψουν το καλάμι της αμετροέπειάς τους


...Σαν καλοκαίρι πριν απ' τον πόλεμο στην Ελλάδα του Μεταξά. Χωρίς να παίζει σε τίποτα το όνομα Μεταξάς. Η Πολωνία δηλαδή είχε «τακτοποιηθεί» από τους Γερμανούς, το ίδιο και τα λοιπά ευρωπαϊκά κράτη κι ενώ ήδη η «Ελλη» είχε βυθιστεί στην Τήνο ανήμερα του Δεκαπενταύγουστου.

ΛΕΖΑΝΤΑ: Η πιο αγαπημένη φωτογραφία του οίκου αξιολόγησης «Falimento brothers» με θέμα την Παιδεία και τα υπόλοιπα στην πραγματική (μεταυγουστιάτικη) Ελλάδα

Το συμπαθές κουκουεδαριό λούφαζε με «sic» για τον αρραβώνα Στάλιν - Χίτλερ κι όλοι έβλεπαν το καλοκαίρι να κατρακυλά με πολλά ζουμιά ντομάτας και καρπουζιού. Μου αρέσουν τα μυθιστορήματα που περιγράφουν εκείνο το τελευταίο «ήρεμο» ελληνικό καλοκαίρι. Ειδικά στο «Τρίτο στεφάνι» του Ταχτσή, σαν πιο κοντινού στη γλώσσα. Απορώ αν μπορούν να το καταλάβουν οι σημερινοί νέοι, με τα ευδιάκριτα κενά γνώσεων -ακόμη και βασικών ιστορικών γεγονότων- αλλά κι αυτό το ιδιωματικής ανατριχίλας λεξιλόγιο, με προεξάρχον το επίθετο «μαλακισμένος, -η, -ο». Κάτι τέτοιο μου θυμίζει τούτο το καλοκαίρι το άνυδρο από ελπίδα, με όλους τους ρεμπεσκέδες πολιτικούς να προσπαθούν να αναγνώσουν τους τραπεζικούς και οικονομικούς γρίφους της κατάρρευσης.

Από δίπλα, η ανεργία να καλπάζει, οι νεόφτωχοι να ονειρεύονται πως υιοθετούνται από τους φιλεύσπλαχνους μητροπολίτες κι ότι κολυμπούν σε πισίνες με τραχανόσουπα, η Αθήνα να ζέχνει παραδομένη στη φριχτότερη αθλιότητά της και ο ΦΠΑ ακάθεκτος να ψάχνει τους συνετούς και συνεπείς για να τους γαμήσει το κέρατο. Ο τουρισμός στην κομψή θλίψη του (σκασίλα μου) και οι αστακόμορφοι τουρίστες απορημένοι που βαριόμαστε να γλείψουμε τα αποτέτοια τους. Οι Γερμανοί, καχύποπτοι για τα ταγεράκια της Μέρκελ, ο Σαρκοζί στα πρόθυρα να χάσει τη δύναμη της στύσης του και ο Μπαράκ Ομπάμα, σκιά στη «σκιά των γιγάντων», όπως θα 'λεγε κι ο ανθρωπόμορφος Χίτσκοκ.

Τα χρηματιστήρια προμηνύουν σταθερά θύελλα, καθώς οι ναζί προελαύνουν με τη μυστηριώδη επωνυμία «κερδοσκόποι». Στο Λονδίνο, οι παλιοί άποικοι και κάθε καρυδιάς κούφιο καρύδι, εξαγριωμένοι. Ευτυχώς ο πρωθυπουργός Κάμερον έβγαλε το μαγιό κι έβαλε κοστούμι, γιατί με στολή διακοπών ήταν αίσχος. Μια ασπρουλιάρικη τρεμάμενη κρέμα, το λιγότερο. Έβαλαν λοιπόν, σχεδόν όλοι, τις γραβάτες και την αρματωσιά της θιγμένης αξιοπρέπειας περιμένοντας τα χείριστα. Ήρθαν και οι Κινέζοι να βρουν διαφορά μεταξύ Ευάγγελου και Ελευθέριου Βενιζέλου για να κάνουν αγορές.

Προφανώς κάτι βρήκαν. Ο ένας φορούσε δίκοχο κι έγινε αεροδρόμιο. Τον άλλον τον έφαγαν τα αεροδρόμια. Πάντως, οι Κινέζοι αποδεδειγμένα έχουν πια το σβέλτο τρόπο τους να βρουν την άκρη, σε αντίθεση με τους υπόλοιπους. Ετσι, ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ έχουν μόνο η παρακμή και το καθημερινό θρίλερ που ζούμε. Πόσες δολοφονίες, πόσες ληστείες, πόση διαφθορά, πόση σιχαμάρα για τους επαίτες και το εκ Ρουμανίας κι εκ Βουλγαρίας γυφταριό, που απολαμβάνει τη μεγαλοπρεπή ανοχή της Πανεπιστημίου. Αυτά όμως είναι λεπτομέρειες. Προέχει το τραπεζικό ήθος και όλα όσα θα μας προσάψει η ελάχιστα σπλαχνική τρόικα. Οι... ναζί, φυσικά, απτόητοι στα πόστα τους, ενώ η Ελισάβετ της Βρετανίας είναι βεβαία πως το φάντασμα της Μαρίας Στιούαρτ ξύπνησε πάλι και βυσσοδομεί σε βάρος της αυτοκρατορίας.

Ο Αύγουστος προχωρεί, λοιπόν, κι εγώ μπαίνω μέσω των γενεθλίων μου στην ηλικία του σκύλου. Όσα χρόνια ζει ένα σκυλί -με τις πιο αισιόδοξες προβλέψεις- τόσα, λογικά, μου απομένουν. Αν με κουράσει το γάβγισμα, το πράγμα θα συντομευτεί. Τέλος πάντων, με τέτοιες προοπτικές ο Αύγουστος παραμένει ακόμη στο προσκήνιο, με το καλύτερο φεγγάρι σε υποχώρηση. Η νέα Σελήνη υπόσχεται μάχες στην Παιδεία και πτώση στη λίμπιντο των συνταξιούχων. (Τζάμπα τα βιάγκρα).

Οι πολιτικοί όμως, έχοντας στην καρδιά το Χάρβαρντ και τον οποιοδήποτε μεντρεσέ (καμιά διαφορά), προχωρούν σαν γενναία σαλιγκάρια προς τον ιερό σκοπό τους, που είναι η εξαφάνιση του είδους μας. Ορθώς. Επ' αυτού, μέσω Διαδικτύου μού έφτασε η φωνή του εθνικού Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. Έγραφε λοιπόν ο αείμνηστος στην εφημερίδα «Ακρόπολις», 115 χρόνια πριν, κείμενο με τον τίτλο «Τις ημύνθη περί πάτρης;».

«Και τι πταίει η γλαυξ, η θρηνούσα επί ερειπίων; Πταίουν οι πλάσαντες τα ερείπια. Και τα ερείπια τα έπλασαν οι ανίκανοι κυβερνήται της Ελλάδος. Αυτοί οι πολιτικοί, αυτοί οι βουλεπταί, εκατάστρεψαν το έθνος, ανάθεμά τους. Κάψιμο θέλουν όλοι τους! Τότε σ' εξεθέωναν οι προεστοί κ' οι "γυφτοχαρατζήδες", τώρα σε "αθεώνουν" οι βουλευταί και οι δήμαρχοι.

»Αυτοί που είχαν το λύειν και το δεσμείν εις τα δύο κόμματα, τους έταζαν "φούρνους με καρβέλια", δώσαντες αυτοίς ουχί πλείονας των είκοσι δραχμών μετρητά, απέναντι, καθώς τους είπαν, και παρακινήσαντες αυτούς να εξοδεύσουν κι απ' τη σακκούλα τους όσα θέλουν άφοβα, διότι θα πληρωθούν μέχρι λεπτού, σύμφωνα με τον λογαριασμόν, ον ήθελαν παρουσιάσουν. Το τέρας το καλούμενον επιφανής τρέφει τη φυγοπονίαν, την θεσιθηρίαν, τον τραμπουκισμόν, τον κουτσαβακισμόν, την εις τους νόμους απείθειαν. Πλάττει αυλήν εξ αχρήστων ανθρώπων, στοιχείων φθοροποιών τα οποία τον περιστοιχίζουσι, παρασίτων τα οποία αποζώσιν εξ αυτού...

»Μεταξύ δύο αντιπάλων μετερχομένων την αυτήν διαφθορά, θα επιτύχει εκείνος όστις ευπρεπέστερον φορεί το προσωπείον κ' επιδεξιώτερον τον κόθορνον» κ.λπ. Αυτά από τον «κοσμοκαλόγερο», και που να ζούσε να δει και τα θαύματα των ρασοφόρων που ψιλοθαύμαζε.

Τέλος, ακούω ότι πολλοί συνδαιτυμόνες μας εύχονται επιστροφή στη δραχμή για να ξεσκονίσουν τον υποβαθμισμένο τίτλο (ευγενείας) τους «δραχμοφονιάς». Σε τέσσερις και κάτι μήνες, Χριστούγεννα. Υπομονή

[ΠΗΓΗ: Γιάννης Ξανθούλης στη μόνιμη στήλη του ΤΑ ΣΑΒΒΑΤΙΑΤΙΚΑ, Ελευθεροτυπία 20-08-2011]

Τετάρτη, 17 Αυγούστου 2011

Προεκτάσεις: Γνώση και πληροφορία

Ναυαγοί στον ωκεανό των πληροφοριών του διαδικτύου

Ένα από τα πιο σοβαρά θέματα που τίθενται σήμερα στον εκπαιδευτικό σε κοινωνίες στις οποίες επικυριαρχεί ο μεγάλος όγκος πληροφορίας είναι να μάθουν τους μαθητές να ξεχωρίζουν τη γνώση από την πληροφορία. Και επιπλέον, να τους μάθουν να βρίσκουν ποια πληροφορία είναι έγκυρη και ακόμα να μη χάνονται στον άπειρο ωκεανό των πληροφοριών που πλημμυρίζει ιδιαίτερα το Διαδίκτυο. Σύμφωνα μάλιστα με τον Ομπάμα, τον πρόεδρο των ΗΠΑ, μια καλή Παιδεία μπορεί να βοηθήσει στο να ξεχωρίζει κανείς «τις πολλές φωνές που κραυγάζουν για προσοχή σε ιστολόγια, στην καλωδιακή τηλεόραση ή στο ραδιόφωνο».

Αλλά ποιες είναι οι κύριες διαφορές μεταξύ γνώσης και πληροφορίας; Πρώτον, η γνώση είναι το βασικό μέρος των εκπαιδευτικών θεσμών. Είναι το απόσταγμα των επιστημών, το οποίο συστηματοποιημένο και παιδαγωγικά προσαρμοσμένο θεωρείται ως το μεταβιβαζόμενο πολιτιστικό σώμα στις γενιές των νέων των σχολείων και των πανεπιστημίων. Αποτελεί, δηλαδή, την εκπαιδευτική ύλη που αξιολογείται ως απαραίτητη για τη μόρφωση των παιδιών και των εφήβων. Δεύτερον, η γνώση έχει μια διαχρονική ισχύ και δεν συνδέεται με το εφήμερο της πληροφορίας. Τρίτον, η γνώση έχει σημαντικότητα με πολλαπλασιαστικά οφέλη στον άνθρωπο, ενώ η πληροφορία είναι ήσσονος σημασίας και εξαντλείται σχεδόν με τη χρήση της. Τέταρτον, η γνώση μπορεί να δώσει ένα μεγάλο μέρος πληροφοριών και αντιστρόφως μπορούμε να ισχυριστούμε ότι πολλές πληροφορίες μπορούν να οδηγήσουν, όχι πάντα, σε μια μικρή συγκρυστάλλωση γνώσης. Πέμπτον, η γνώση μετασχηματίζεται συχνά σε πυρήνες σοφίας, η οποία επιδρά στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του ανθρώπου, ενώ η πληροφορία εξατμίζεται χωρίς να προσδώσει κάποια μόνιμα χαρακτηριστικά στη ζωή του ανθρώπου. Έκτον, η γνώση είναι απόρροια έρευνας και συστηματικής πνευματικής προσπάθειας, ενώ η πληροφορία ένα απλό στοιχείο ενημέρωσης. Έβδομον, η γνώση βοηθά στη λήψη αποφάσεων και στη διαμόρφωση στάσεων και συμπεριφορών, κάτι που δεν μπορεί να ισχύσει με την πληροφορία.

Ας δούμε ένα απλουστευτικό αλλά πάντως ενδεικτικό παράδειγμα. Στα προηγούμενα χρόνια, οι τράπεζες ενθάρρυναν τους πολίτες να παίρνουν δάνεια κάθε μορφής, για να αγοράσουν ό,τι ήθελαν, ακόμα και αν δεν είχαν καθόλου δικό τους αρχικό κεφάλαιο! Οι περισσότεροι, ωθούμενοι από την υποκουλτούρα του καταναλωτισμού και από τα αξιακά προτάγματα για κοινωνική άνοδο μέσω των υλικών αγαθών, προσέφυγαν στο κάλεσμα των τραπεζών -παρά το γεγονός της μεγάλης τοκογλυφίας- και με βάση την πληροφορία-δέλεαρ υπερχρεώνονταν (και μαζί με αυτούς και η χώρα), με αποτέλεσμα να μην μπορούν να ξεχρεώσουν τα δάνεια, να χάνουν τα προς απόκτηση ακίνητα (για παράδειγμα) και έτσι να ζημιώνονται και βέβαια να συμβάλουν στη σημερινή γενική κρίση της χώρας. Είχαν μια πληροφορία, αλλά δεν είχαν τη γνώση που θα τους βοηθούσε να πάρουν τη σωστή απόφαση.

Επιπλέον, η πληροφόρηση γίνεται περισσότερο μια μορφή ψυχαγωγίας -βεβαίως, όχι πάντα- παρά ένα εργαλείο απόκτησης μορφωτικών προσόντων ή μέσο χειραφέτησης. Συμπερασματικά, «οι γνώσεις αποτελούν τα στοιχεία που επιτρέπουν να σχηματοποιηθούν, να διαμορφωθούν υποστάσεις της πραγματικότητας, επιτρέπουν τη μορφοποίηση και τον προσδιορισμό «της φύσης των πραγμάτων» και μπορούμε να ισχυριστούμε ότι «το επίπεδο γνώσης είναι συνάρτηση της πρακτικής ικανότητας του ανθρώπου για αυτόνομη παρέμβαση στο περιβάλλον, το φυσικό και το κοινωνικό».

Μέχρι πρόσφατα η εγκυρότητα της γνώσης και της πληροφορίας μπορούσε να εξακριβωθεί σχετικά εύκολα. Τώρα όμως η πλημμυρίδα των ψηφιακών πληροφοριών στο Διαδίκτυο δεν αφήνει πολλά τέτοια παραδοσιακά περιθώρια. Ποια μπορεί να είναι τα κριτήρια αξιολόγησης της έγκυρης πληροφορίας; Ένα ασφαλές κριτήριο είναι η αξιοπιστία της πηγής που μεταδίδει μια πληροφορία. Ένα πανεπιστημιακό ίδρυμα, ένα ερευνητικό κέντρο, ένας διεθνής οργανισμός (ΟΗΕ, UNESCO, ΟΟΣΑ), ένας επιστημονικός φορέας, ένας συλλογικός επαγγελματικός θεσμός, ένας επιστήμονας κύρους κ.λπ. αποτελούν πηγές αξιόπιστης πληροφορίας και μερικοί απ' αυτούς και αξιόπιστης γνώσης. Ένα δεύτερο κριτήριο, και το πιο σημαντικό, είναι το επίπεδο της δικής μας πνευματικής επάρκειας, το οποίο μας καθοδηγεί στο να αξιολογήσουμε από μόνοι μας το περιεχόμενο της προσλαμβανόμενης πληροφορίας. Είναι, τελικά, θέμα παιδείας!

ΠΗΓΗ: Νίκος Τσούλιας, Τέως πρόεδρος της ΟΛΜΕ, δημοσιεύτηκε στην ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 17-08-2011

Πέμπτη, 11 Αυγούστου 2011

Τι περιμένουμε από τους σύγχρονους καλλιτέχνες; (άρθρο από τον ημερήσιο τύπο)

Έχουμε πραγματικά ανάγκη μια τέχνη που να παρηγορεί την ψυχή ή μήπως μια τέχνη που να ανακουφίζει τα κουρασμένα μας νεύρα;

«Επειδή ο κόσμος είναι άθλιος, εγώ φεύγω και πάω να θρηνήσω».

Η κρίση βαθαίνει, η πραγματικότητα δείχνει τα δόντια της και είναι κυρίως από το δικό της δυσάρεστο χνώτο που έρχεται η ζέστη του φετινού καλοκαιριού. Από κάθε αρνητικό, αποσπάστε το θετικό του, συνιστούσαν οι στωικοί φιλόσοφοι. Εάν ακολουθήσουμε τις οδηγίες τους θα δυσκολευτούμε πολύ ή μπορεί και να απελπιστούμε επειδή δεν βλέπουμε τίποτα μπρος μας που να μοιάζει με διέξοδο. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις η τέχνη έρχεται συνήθως ως αρωγός. Παρουσιάζεται σαν η πιο συμπονετική και η πιο αποτελεσματική παρηγορήτρα. Τουλάχιστον αυτό συνέβαινε άλλοτε. Γιατί εδώ και καιρό -και σήμερα φαίνεται πολύ πιο καθαρά- ο προορισμός της άλλαξε. Σκοπός της δεν είναι πια η εξύψωση, είναι η «τόνωση» των απογοητευμένων. Άραγε αυτό είναι που χρειάζεται; Έχουμε πραγματικά ανάγκη μια τέχνη που να παρηγορεί την ψυχή (χωρίς να την ξεγελάει) ή μήπως μια τέχνη που να ανακουφίζει τα κουρασμένα μας νεύρα;
 
Ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά.
 
Σ’ έναν πίνακά του, τον «Μισάνθρωπο», ο Μπρύγκελ δείχνει έναν άνθρωπο που αποχωρεί απαυδισμένος από τον κόσμο. Μια επιγραφή από κάτω λέει: «επειδή ο κόσμος είναι άθλιος, εγώ φεύγω και πάω να θρηνήσω». Η στάση του καλλιτέχνη εδώ και μερικές δεκαετίες δεν ήταν πολύ διαφορετική. Είχε στρέψει τα νώτα του σε μια κοινωνική πραγματικότητα που τον ενοχλούσε, τον υποβίβαζε, τον υποχρέωνε να ζει σ’ ένα πολιτιστικό σκουπιδότοπο. Αλλά την ίδια στιγμή που απέστρεφε αηδιασμένος το βλέμμα, οι παμπόνηροι που τον είχαν εξωθήσει στο περιθώριο, εξακολουθούσαν να τον έχουν για στόχο. Στον πίνακα του Μπρύγκελ βλέπουμε ένα διαβολεμένο ανθρωπάριο να απλώνει το χέρι και να κλέβει τον διαμαρτυρόμενο αναχωρητή που δεν παίρνει είδηση τι γίνεται πίσω του. Δεν υπάρχει επομένως περίπτωση να αποκοπούμε εντελώς από τον κόσμο. Αν του γυρίσουμε την πλάτη, τόσο το χειρότερο, αυτός θα μας εξαπατήσει ευκολότερα.
 
Αδιαφορία
Το μήνυμα του Φλαμανδού ζωγράφου δεν είχε φθάσει στ’ αυτιά των συγχρόνων καλλιτεχνών. Συνέχιζαν να δυσφορούν, παράλληλα όμως και να απολαμβάνουν το προνόμιο των πειραματιστών που δεν δίνουν λογαριασμό σε κανένα. Φυσικά, η κοινωνία της αφθονίας μπορούσε να τους ανταμείβει κι αυτούς, όπως τον καθένα που θα ήταν ικανός να προσθέσει κάτι στο θέαμα και την ποικιλία του κόσμου. Οι αποτραβηγμένοι δεν ήταν τελικά παρά τρόφιμοι του καταναλωτικού «πλουραλισμού».

Ώσπου έρχεται η κρίση και τους αναγκάζει όλους σε επάνοδο. Να λοιπόν το θετικό, που λέγαμε στην αρχή. Οι καλλιτέχνες φαίνεται να επιστρέφουν, να νοιάζονται για τη δυστυχία μας, κι εμείς μπορούμε να καταλαβαίνουμε ότι μας νοιάζονται. Πλην όμως δεν είναι έτσι ακριβώς. Παρατηρούμε ότι συχνά η τέχνη επιστρέφει όχι ως δύναμη που μετουσιώνει, αλλά ως ειδική υπηρεσία «διαχείρισης κρίσεων». Έχουμε, πράγματι, γίνει μάρτυρες μιας επιχείρησης όπου μια ορισμένη καλλιτεχνία συνδυάζεται με μια ορισμένη υγιεινή. Προσφέρονται συνταγές για art-therapy, για χαλάρωση μέσω μουσικής, για ψυχοθεραπεία μέσω λογοτεχνίας. Μαζί μ’ αυτά πάνε και οι πιο εφαρμοσμένες τεχνικές για το πώς θα ασκήσετε την τέχνη του γάμου, πώς θα κάνετε φίλους και γενικά πώς θα μαγειρέψετε τα πάντα στην κουζίνα της ζωής σας ώστε να υπάρχουν διαρκώς χαμόγελα γύρω σας - κι αν όχι χαμόγελα, κάτι λιγότερο ευχάριστο μεν, οπωσδήποτε όμως πιο σταθερό: η συγκατάβαση των άλλων.
 
Οικονομική λογική
Καλούμαστε λοιπόν να ζήσουμε πιο μετρημένα, πιο ευέλικτα, πιο ανεκτικά. Μα ακριβώς αυτό δεν μας ζητούν και οι κατά τα άλλα απεχθείς κυρίαρχοι των αγορών; Αυτό δεν είναι που υποτίθεται ότι συμπιέζει τη ζωή μας; Τελικά είτε το αντιλαμβάνονται είτε όχι, οι διάφοροι καλλιτεχνίζοντες σύμβουλοι ξανατυλίγουν τους πελάτες τους με το δίχτυ μιας οικονομικής λογικής που δεν ξέρει παρά μόνο από έσοδα και έξοδα.

Θα πείτε ότι υπάρχει πάντα και η άλλη τέχνη, αυτή που εξακολουθεί με τον τρόπο της να αναφέρεται στο ωραίο. Όμως κι εδώ παραμένει το πρόβλημα. Γιατί αν (και σ’ αυτό συγκλίνουν οι θεωρίες) ωραίο είναι πάντα η «ενότητα μέσα από την πολλαπλότητα», το ερώτημα που γεννιέται σήμερα είναι πού έχει πάει η μέριμνα για την ενότητα. Όλα την αρνούνται μέχρι στιγμής, ή μάλλον όλα είναι απόπειρες για να την παρακάμψουν. Η καταχρηστική, για παράδειγμα, προσφυγή στα γκράφιτι, στο κολάζ και στις διάφορες τυφλές μείξεις διαφόρων μέσων και τεχνολογικών τρυκ, η σαρωτική επίσης μόδα των θεατρικών διασκευών καθώς και η εκρηκτική πληθωρικότητα κραυγών και χειρονομιών σε παραστάσεις, δρώμενα και χάπενινγκ είναι σημάδια πως η αποσπασματικότητα θριαμβεύει. Βεβαίως είναι ταυτόχρονα και σημάδια της μεγάλης, της ασφυκτικής ανάγκης για έκφραση. Όταν όμως η έκφραση γίνεται υπερ-έκφραση, τότε παύει η τέχνη και φιγουράρει απλώς το εγώ ενός ζογκλέρ που φωνάζει: «Δες τε με, είμαι εδώ και συμμερίζομαι τον πόνο σας». Αυτό ονομάστε το όπως θέλετε. Δεν λέγεται όμως ούτε εξύψωση ούτε μετουσίωση.
 
Θα περιμένουμε πάντως κι άλλο. Κανείς δεν ξέρει τι θα προκύψει. Δεν αποκλείεται με τα επόμενα τραντάγματα της κρίσης να λακίσουν οι σαλτιμπάγκοι που χορεύουν πάνω στα ερείπια. Και να ξεμυτίσει στη θέση τους, κάποιο άλλο είδος, καινούργιο. Ίσως θυμίζει, αμυδρά έστω, εκείνους που στον 19ο αιώνα αποκάλεσαν «καλλιτέχνες - οικοδόμους». Χωρίς αμφιβολία η πίστη τους θα είναι μικρότερη. Τουλάχιστον όμως δεν θα τους λείπει η υπομονή και το πείσμα.



[ΠΗΓΗ: Βασίλης Καραποστόλης, καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών – δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ και στο ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ: ΑΡΘΡΟΣΥΛΛΚΤΗΣ]

Παρασκευή, 5 Αυγούστου 2011

Ζήτημα δημοκρατίας: οι όροι του πολιτικού παιχνιδιού είναι κατ’ ουσίαν μια τέχνη επί της διαδικασίας

Απτά δείγματα τάσεων αυταρχισμού στους κόλπους της σημερινής εξουσίας, υποκαθιστούν εκείνη την τέχνη επί της διαδικασίας που ορίζουν την ίδια τη δημοκρατία και την ηθική τους αξία (επίκαιρο άρθρο του Τάκη Καφετζή στην ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ)

Η αντοχή της δημοκρατίας κρίνεται πάντα σε συνθήκες κοινωνικής κρίσης. Τότε δοκιμάζεται το σύνολο των κανόνων, των διαδικασιών και των αξιακών αρχών που ορίζουν την αρχιτεκτονική της δημοκρατίας ως τη βέλτιστη δυνατή μορφή Πολιτικής, δηλαδή θεσμικής ρύθμισης των κοινωνικών αντιθέσεων και νομιμοποίησης του συνολικότερου «καθεστώτος».


Κι αυτός ο ορισμός της δημοκρατίας σημαίνει ότι, σε μεγάλο βαθμό, οι όροι του πολιτικού παιχνιδιού στους κόλπους της συνιστούν κατ' ουσίαν μία τέχνη επί της διαδικασίας.


Αυτά γράφονται με αφορμή τα όσα εκτυλίσσονται τις τελευταίες βδομάδες γύρω από την απεργία μιας κοινωνικής ομάδας, των ιδιοκτητών ταξί. Θα μπορούσε να ήταν κάποια άλλη ομάδα, καθώς αρκετά στοιχεία της τωρινής αντιπαράθεσης και σύγκρουσης έχουν παρατηρηθεί και σε απεργίες διαφόρων ομάδων κατά το παρελθόν: έλλειψη διαλόγου μεταξύ των εμπλεκόμενων μερών, απουσία ρυθμιστικού πλαισίου προσδιορισμού του επίμαχου προβλήματος, πρακτικές αιφνιδιασμού, συμπεριφορές στα όρια της ανομίας, τυφλοί τακτικισμοί, μαξιμαλιστικές νοοτροπίες, καταχρήσεις θέσεων ισχύος και άλλα συναφή. Αυτά τα στοιχεία, βεβαίως, δεν χαρακτηρίζουν εξίσου τους πρωταγωνιστές μιας αντιπαράθεσης, καθώς πριν και πίσω από αυτά υπάρχει ένας δεδομένος συσχετισμός δύναμης μεταξύ των μερών της αντιπαράθεσης.


Στην απεργία των ταξιτζήδων, η λεγόμενη κοινή γνώμη, και μάλιστα αυτή που διαμορφώνεται από τα τηλεοπτικά δελτία, προσανατολίστηκε μονοδιάστατα σε δύο ζητήματα: τις «ακραίες» μορφές κινητοποίησης των απεργών και τις «καταστροφικές» συνέπειες αυτής της απεργίας για την «εθνική» οικονομία εν μέσω δεινής κρίσης. Με τον τρόπο αυτό, δημιουργούνται προϋποθέσεις αντιπαλότητας του κοινού και των απεργών, οι οποίες ενισχύονται μάλιστα από το κοινωνικά διάχυτο αρνητικό στερεότυπο του «ταρίφα».


Όμως, μπορεί να υπάρχουν άλλοι τρόποι ανάγνωσης και ορισμού του ζητήματος, όπως συμβαίνει πάντα με ένα επίδικο ζήτημα που γίνεται πρόβλημα και εντάσσεται στην πολιτική ατζέντα. Και πρώτα απ' όλα, η κάθε απεργία προσλαμβάνει μορφές κινητοποίησης που προσιδιάζουν στην ομάδα η οποία απεργεί και στη φύση του προβλήματος. Παράλληλα, είναι αυτονόητο πως μία απεργία έχει ζημιογόνες συνέπειες για την οικονομία και οι συνέπειες αυτές είναι ένα από τα βασικά όπλα στα χέρια των απεργών. Πώς θα μπορούσε να είναι διαφορετικά;


Το πρόβλημα δεν θα υπήρχε αν η ίδια η σημερινή πολιτική εξουσία δεν άρχιζε να δίνει πρώτη τα παραδείγματα της χειροδικίας, της παραβατικότητας, της κρυφής ατζέντας, της αθέτησης δικών της προηγούμενων ρυθμίσεων, της αλαζονείας, της υπέρβασης εξουσίας, της ολιγαρχικής συμπεριφοράς, της έλλειψης συνείδησης ευθύνης για προβλήματα που η ίδια προκαλεί με τις πρακτικές και τις συμπεριφορές της. Όλα αυτά συνιστούν απτά δείγματα τάσεων προς τον αυταρχισμό, ο οποίος γίνεται κυρίαρχος κανόνας στους κόλπους της σημερινής εξουσίας, υποκαθιστάμενος σ' εκείνη την τέχνη επί της διαδικασίας που ορίζει την ίδια τη δημοκρατία και την ηθική της αξία.


Στην απεργία των ταξιτζήδων, δεν είναι το πρόσωπο Ραγκούσης, οι δικοί του χειρισμοί, ο χαρακτήρας του, οι τρόποι του, η όποια «βεντέτα» του με άλλους ομολόγους του που αποτελούν το πρόβλημα. Το πολύ πολύ, ο υπουργός Υποδομών εκφράζει με αδρό τρόπο ένα πυκνό και βαθύ σύμπτωμα του τρόπου με τον οποίο ασκεί την εξουσία η κυβέρνησή του.


Είναι το σύμπτωμα του παραμερισμού της ίδιας της πολιτικής, που προσθέτει προβλήματα σε ένα πολιτικό σύστημα ήδη υπό πίεση από την κοινωνική κρίση και τους «σιδερένιους νόμους» των αγορών. Ο παραμερισμός της πολιτικής βρίσκεται πίσω από τους δεκάδες νόμους-εξπρές που περνά η κυβέρνηση Παπανδρέου κατακαλόκαιρο. Ο παραμερισμός της πολιτικής βρίσκεται πίσω από τη δαιμονοποίηση της διαφοράς, την ενοχοποίηση της διαφωνίας και της αντίθεσης, τις ασκήσεις πάνω σε κοινωνικούς εμφυλίους, την παρουσίαση των Μνημονίων ως «σχεδίων εθνικής διάσωσης», τη μετατροπή της πολιτικής εξουσίας σε άτεγκτο εισαγγελέα όλης της κοινωνίας.


Είναι όλα αυτά που χαρακτηρίζουν ενάμιση χρόνο τώρα τη συνολική συμπεριφορά της σημερινής κυβέρνησης. Οταν αύριο υπάρξουν άλλες απεργίες και κινητοποιήσεις, αυτή η κυβέρνηση θα μιλήσει για «οργανωμένο έγκλημα σε βάρος της χώρας», που της δίνει το δικαίωμα να ασκεί την εξουσία διά πυρός και σιδήρου.


Έχει σαφώς τεθεί ζήτημα δημοκρατίας.

[ΠΗΓΗ: Τάκης Καφετζής, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ /8/2011]