Παρασκευή, 23 Δεκεμβρίου 2011

Το ταξιδάκι της ζωής: αφού αντέχεται το σφαγείο της ύπαρξης, πόσο μάλλον η Κρίση


«Σαλιγκαράκι, σιγά – σιγά θ’ ανέβεις το Φουτζιγιάμα»:

Εύχομαι λοιπόν σε όλους να περάσουν τα δύσκολα χρόνια που έρχονται, κρατώντας ένα χέρι φίλου αληθινού. Σε οικογένειες που σχηματίζει όχι μόνο το αίμα, αλλά και η συμπάθεια, η εμπιστοσύνη ή η συγγένεια του μυαλού.

 Την περασμένη εβδομάδα κοιμήθηκα στο αεροπλάνο δίπλα σ’ έναν σεβάσμιο γέροντα 88 ετών. Στεκόταν τέλεια - είχε το ένα πόδι πάνω στο άλλο, διάβαζε, ήταν πνευματώδης. Αν κρίνω από όσα μου διηγήθηκε, έζησε μια σπάνια, χαρισματική ζωή. Ήταν ένας απ’ τους πρώτους Έλληνες πιλότους, ανέβηκε στο βουνό, πολέμησε στην Αίγυπτο, ταξίδεψε στους τέσσερις ορίζοντες ενός κόσμου που δεν υπάρχει πια, έκανε δυο γάμους και πολλά παιδιά.

Όταν σβήσαμε το φως και γείραμε τα καθίσματα για τον υπνάκο μας, βρεθήκαμε ξαπλωμένοι δίπλα-δίπλα, σαν ζευγάρι σε διπλό κρεβάτι!

«Να σας ρωτήσω κάτι πολύ προσωπικό;» του είπα, παρασυρμένος από τη σκηνή.

«Ό,τι θες, ό,τι θες!» μου απάντησε, προετοιμασμένος και για τις πιο πρόστυχες απορίες.

«Τώρα, που είσαστε 88, και όλοι σας οι φίλοι έχουν πεθάνει και δεν μπορείτε να σταθείτε όρθιος πάνω από μισή ώρα, γιατί η μέση και το πόδι σας πονούν, και πιθανότατα δεν θα ξαναζήσετε τα ένδοξα επεισόδια της νιότης σας, δεν νιώθετε μεγάλη μοναξιά, αν μη τι άλλο;».

Γύρισε το φαλακρό κεφάλι του, αχνό στο υπογάλαζο φως της καμπίνας, και με κοίταξε διερευνητικά. Είδα τη λάμψη του ματιού του - εγώ, κουκουλωμένος δίπλα του, ένιωσα ξαφνικά νωθρός και μπερδεμένος.

«Άκου να σου πω, κύριέ μου», άρχισε να λέει, σ’ έναν τόνο ξαφνικά πολύ πιο σοβαρό. «Ναι, είμαι ο τελευταίος επιζών μιας παρέας 20 ατόμων. Αλλά πηγαίνω ακόμα κάθε μέρα στη δουλειά. Λύνω προβλήματα. Βοηθάω συνανθρώπους μου - η προσφορά στους άλλους ολοκληρώνει πρωτίστως τη δική μου ζωή. Δεν κοντοστέκομαι στο παρελθόν, από άποψη. Αν τύχει και μείνω σπίτι μόνος, οι σκέψεις, τα παλιά επεισόδια, η εικόνα της νεότητάς μου, έρχονται και με καταβάλλουν. Η σκέψη, επίσης, ότι του χρόνου μπορεί και να μη ζω. Αμέσως πιάνω ένα βιβλίο, κάτι, να ξεφύγει το μυαλό μου. Δεν χρειάζεται να φιλοσοφείς πολύ γύρω απ’ τη φύση της ζωής, χρειάζεται να τη ζεις - όπως μπορείς. Έως τέλους».

Μου έκανε εντύπωση η τετράγωνη απάντησή του, χωρίς ίχνος συναισθηματισμού. Δεν είχα ποτέ το πρακτικό του πνεύμα - ο θάνατος κι οι ατυχίες με πτοούν βαθύτατα. Για να είμαι ειλικρινής, θεώρησα έως και λίγο υπεκφυγή την απάντησή του. «Έτσι είναι, φαίνεται, οι άνθρωποι της δράσης» σκέφτηκα και άρχισα να λαγοκοιμάμαι δίπλα του.

Στην Αθήνα, όταν γυρίσαμε, μου έστειλε την αυτοβιογραφία του. Ένα εξαιρετικά γλαφυρό βιβλίο μιας γεμάτης ζωής, δίπλα στους πρωταγωνιστές του προηγούμενου αιώνα.

Υπήρχε και μια φωτογραφία του, με την κόρη του. Φαντάζομαι θα ξέρετε ότι οι άνθρωποι (ακόμα και οι πιο σκληροί), όταν φωτογραφίζονται με τα παιδιά τους, αποκτούν κάτι ανεξέλεγκτα παιδικό, αθώο, εκτεθειμένο. Ήταν δίπλα της χαμογελώντας παραδομένος - κανένα γαλόνι πια, καμιά άμυνα, καμιά μέθοδος.

Κατάλαβα τότε ότι ο γέρων μού είχε αποκρύψει τι τον κρατούσε τόσο ακέραιο στη ζωή: δεν ήταν η δουλειά, ήταν η οικογένεια του.

Εύχομαι λοιπόν σε όλους να περάσουν τα δύσκολα χρόνια που έρχονται, κρατώντας ένα χέρι φίλου αληθινού. Σε οικογένειες που σχηματίζει όχι μόνο το αίμα, αλλά και η συμπάθεια, η εμπιστοσύνη ή η συγγένεια του μυαλού.

Αφού αντέχεται το σφαγείο της ύπαρξης με την αγάπη, πόσo μάλλον η Κρίση.

Καλές Γιορτές!


Κι ένα συμβολικό παραμύθι (για να κάνουμε ΜΑΤ στην ΑΓΙΑ ΝΥΧΤΑ των ονείρων και των γιορτών)

Μια μέρα συγκεντρώθηκαν σε κάποιο μέρος της γης όλα τα συναισθήματα και όλες οι αξίες του ανθρώπου.
Η Τρέλα αφού συστήθηκε 3 φορές στην Ανία, της πρότεινε να παίξουν κρυφτό. Το Ενδιαφέρον σήκωσε το φρύδι και περίμενε να ακούσει ενώ η Περιέργεια χωρίς να μπορεί να κρατηθεί ρώτησε :

«Τι είναι κρυφτό;»


Ο Ενθουσιασμός άρχισε να χορεύει παρέα με την Ευφορία και η Χαρά άρχισε να πηδάει πάνω κάτω για να καταφέρει να πείσει το Δίλημμα και την Απάθεια -την οποία δεν την ενδιέφερε ποτέ τίποτα- να παίξουν κι αυτοί.

Αλλά υπήρχαν πολλοί που δεν ήθελαν να παίξουν:


Η Αλήθεια δεν ήθελε να παίξει γιατί ήξερε ότι ούτως ή άλλως κάποια στιγμή θα την αποκάλυπταν, η Υπεροψία έβρισκε το παιχνίδι χαζό και η Δειλία δεν ήθελε να ρισκάρει.

Ένα, δυο, τρία άρχισε να μετράει
η Τρέλα


Η πρώτη που κρύφτηκε ήταν η Τεμπελιά. Μιας και βαριόταν κρύφτηκε στον πρώτο βράχο που συνάντησε.

Η Πίστη πέταξε στους ουρανούς και η Ζήλια κρύφτηκε στη σκιά του Θριάμβου ο οποίος με τη δύναμή του κατάφερε να σκαρφαλώσει στο πιο ψηλό δέντρο.

Η Γενναιοδωρία
δεν μπορούσε να κρυφτεί γιατί κάθε μέρος που έβρισκε της φαινόταν υπέροχο μέρος για να κρυφτεί κάποιος άλλος φίλος της οπότε την άφηνε ελεύθερη.

Και έτσι η Γενναιοδωρία κρύφτηκε σε μια ηλιαχτίδα.


Ο Εγωισμός αντιθέτως βρήκε αμέσως κρυψώνα, ένα καλά κρυμμένο και βολικό μέρος μόνο γι` αυτόν. Το Ψέμα πήγε και κρύφτηκε στον πάτο του ωκεανού.

Το Πάθος και ο Πόθος κρύφτηκαν μέσα σε ένα ηφαίστειο. Ο Έρωτας
δεν είχε βρει ακόμη κάπου να κρυφτεί. Έβρισκε όλες τις κρυψώνες πιασμένες, ώσπου βρήκε ένα θάμνο από τριαντάφυλλα και κρύφτηκε εκεί...

1000... μέτρησε
η Τρέλα και άρχισε να ψάχνει.


Την πρώτη που βρήκε ήταν η Τεμπελιά αφού δεν είχε κρυφτεί και πολύ μακριά. Μετά βρήκε την Πίστη που μίλαγε στον ουρανό με τον Θεό για θεολογία. Ένιωσε το ρυθμό του Πόθου και του Πάθους στο βάθος του ηφαιστείου και αφού βρήκε την Ζήλια δεν ήταν καθόλου δύσκολο να βρει κα τον Θρίαμβο. Βρήκε πολύ εύκολα το Δίλημμα που δεν είχε ακόμη αποφασίσει που να κρυφτεί.
Σιγά - σιγά τους βρήκε όλους εκτός από τον Έρωτα.

Η Τρέλα έψαχνε παντού, πίσω από κάθε δέντρο, κάτω από κάθε πέτρα, σε κάθε κορφή βουνού, μα τίποτα... Όταν ήταν σχεδόν έτοιμη να τα παρατήσει βρήκε ένα θάμνο από τριαντάφυλλα και άρχισε να τον κουνάει νευρικά ώσπου άκουσε ένα βογκητό πόνου.

Ήταν ο Έρωτας που τα αγκάθια από τα τριαντάφυλλα, του είχαν πληγώσει τα μάτια.


Η Τρέλα δεν ήξερε πως να επανορθώσει, έκλαιγε, ζήταγε συγγνώμη και στο τέλος υποσχέθηκε να γίνει ο οδηγός του Έρωτα. Κι έτσι από τότε ο Έρωτας είναι πάντα τυφλός και η Τρέλα πάντα τον συνοδεύει...

Πέμπτη, 22 Δεκεμβρίου 2011

ΚΡΙΤΗΡΙΟ αξιολόγησης στην ενότητα ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Α. Κείμενα: α] Το τίμημα των διεκδικήσεων

Είθισται ο εφιάλτης της θυσίας και η τυπική πραγμάτωσή της να αυξάνουν κατά πολύ, μεταξύ άλλων, τον πλούτο. Όπως, για παράδειγμα η αρπαγή της υδάτινης ζωής θρέφει αυτή την πολυκατοικία. Υποθαλάσσιοι φυσικοί οικισμοί καταπλακώθηκαν για χάρη της από τσιμεντένια τείχη. Κοράλλια έγιναν ανεπιστρεπτί σμπαράλια. Λίγα μόλις μέτρα πιο πέρα, τόνοι σίδερου στερέωσαν πυργίσκους της νέας Βαβέλ. Η γραμματική του τοπίου αποσαθρώνεται με γρήγορους ρυθμούς. Ο Homo Sapiens υποδύεται εδώ με απόλυτη φυσικότητα ό,τι υπαγορεύει ο ρόλος ενός γεωφυσικά αγράμματου. Ή μήπως από τη φύση του, εκτός από όλα τα άλλα, είναι και χωρομετρικά ανεπίδεκτος βελτιώσεων; Ετσι, όλο και πιο συχνά, χωρίς ενδοιασμούς, μπαζώνεται η παραλία. Αυτά που προνόησε η θάλασσα τόσους αιώνες, καταπατώνται βάσει συστηματικού πολεοδομικού σχεδίου. Απλούστατα το νησί φαίνεται ότι το τεντώνουν για να γίνει, ει δυνατόν, ήπειρος. Και μάλιστα το συντομότερο δυνατόν. Αυτή η ανάπτυξη δικαιώνει τον επιθετικό προσδιορισμό ραγδαία. Πράγματι, όλο και περισσότερος ζωτικός χώρος παραδίδεται στους κατοίκους της Σιγκαπούρης, μόνιμους και περαστικούς. Δεν χρειάζεται να κηρυχτεί κανένας πόλεμος. Η πρόσκτηση νέων γαιών γίνεται με την ευκολία, με την οποία εισάγεται ακόμη ένας νεολογισμός στην τοπική γλώσσα. Η χρήση νομιμοποιεί το όραμα των περαιτέρω επεκτάσεων. Εννοείται ότι μεγαλώνει μαθηματικά από μέρα σε μέρα μαζί με την επιφάνειά της και η επιφάνεια, η αντικειμενική και βεβαίως η φασματική, του κέρδους των ομολόγων της στην παγκόσμια χρηματαγορά. Στοιβάζεται η ιστορία του τόπου πάνω στα νεκροταφεία των κοχυλιών. Οι σκελετοί των καβουριών βγαίνουν καμιά φορά στα όνειρα των ψαράδων. Προφανώς να δαγκώσουν ό,τι βρουν μπροστά τους. Γνωρίζουμε ότι η τεχνητή επέκταση της γης σε βάρος των θαλάσσιων υδάτων αποδίδεται στη γλώσσα του Σαίξπηρ με τον ήπιο, τον σχεδόν λυρικό όρο reclamation. Σα να παίρνουμε δηλαδή κάτι από τη θάλασσα, το οποίο αποδεδειγμένα ανήκε προηγουμένως στη γη. Και σπεύδουμε αμέσως να της το επιστρέψουμε. Με το αζημίωτο. Πρόκειται για το νόμο, ο οποίος στοιχειώνει τη σύγχρονη Σιγκαπούρη. Η θάλασσα είναι εκεί. Τη θεωρούν ξαφνικά προίκα από το πουθενά του κόσμου. Η γλώσσα τίθεται και πάλι στην υπηρεσία της συγκάλυψης των πράξεων βίας. Reclamation πάει να πει ότι όντως αγαπάμε τη γη, γι' αυτό και ληστεύουμε τη θάλασσα. Αλλά ο ευφημισμός κρίνεται ανάπηρος. Γι' αυτό και ο επαγγελματικός καλλωπισμός, ο οποίος υποχρεωτικά ακολουθεί, πρέπει να είναι απόλυτος, κυριολεκτικός. Ίσως το ερώτημα «δεν είναι τα βουνά, τα κύματα και οι ουρανοί μέρος του εαυτού μας, όπως εγώ είμαι μέρος αυτών;», το οποίο διατύπωσε περίπου δύο αιώνες πριν ο Λόρδος Βύρων και δικαίως θεωρείται διαχρονικά επίκαιρο, να επιζητεί εδώ την πλέον υλική κατάφασή του. Η διατάραξη των γεωπολιτικών δεδομένων έχει κι αυτή τη δική της αριθμητική: ό,τι αλλοιώνεται, ό,τι διαμελίζεται μπορεί ενδεχομένως να εξισωθεί με δόξα δύναμης.  [Γιώργος Βέης, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 22 Σεπτεμβρίου 2011]

β] Απόβλητα σε διπλανό χωράφι


Διαβάζω στην «Ε» (28/11) ότι «Σε γειτονικό χωράφι «εναπέθετε» καθημερινά μεγάλες ποσότητες υγρών βιομηχανικών αποβλήτων, αναμεμειγμένων με στερεά απόβλητα, μονάδα επεξεργασίας βαμβακόσπορου στην Αλίαρτο Βοιωτίας, πολύ κοντά μάλιστα στη λίμνη Υλίκη» (τον γνωστό ταμιευτήρα υδροδότησης του Λεκανοπεδίου!).

Ανετος ο επιχειρηματίας! «Αμερόληπτος» που λέει και μία φίλη. Στην αυτοψία που έκαναν, έπειτα από πληροφορίες, ομάδα ελεγκτών της Ειδικής Υπηρεσίας Επιθεωρητών Περιβάλλοντος με συμμετοχή αστυνομικών της Ομάδας Ελέγχου και Πρόληψης Τροχαίων Ατυχημάτων (συγγνώμη για το ...κορδόνι με τις ονομασίες, αλλά και κάποιοι πρέπει να επαινούνται, έστω και με μόνη μνεία την ονομασία της υπηρεσίας τους!) βρέθηκαν και διαπιστώθηκαν: ειδικά διασκευασμένο φορτηγό (κατασχέθηκε), συστηματική μεταφορά, ανεξέλεγκτη διάθεση αποβλήτων σε συγκεκριμένη «καταβόθρα» (όπου τον περασμένο Αύγουστο σημειώθηκε πυρκαγιά! Ουδέν περισσότερον αναμενόμενο του ...τυχαίου!), ενώ συνελήφθησαν δύο άτομα.

Το ρεπορτάζ δεν αναφέρει περισσότερα στοιχεία για την ταυτότητα της «μονάδας επεξεργασίας βαμβακόσπορου». Δεν έχει σημασία άλλωστε. Στην περιοχή, εξάλλου, «δραστηριοποιούνται βιομηχανικές μονάδες επεξεργασίας ελαιοκομικών προϊόντων» που κι απ' αυτές κάποιες δεν έχουν αγαθές σχέσεις με το περιβάλλον. Μην ξεχνάμε και ότι εκεί γύρω βρίσκεται και ο ποταμός Ασωπός, με το εξασθενές χρώμιο που έχει καταμολύνει την περιοχή, αλλά γενικά ...πέρα βρέχει!

Στο βαθμό απέραντου περιβαλλοντικού κενού και περιβαλλοντικού αναλφαβητισμού που έχουμε περιέλθει, τα ονόματα όσων συντελούν στο περιβαλλοντικό χάος μάς μάραναν! Ακόμα κι όταν ο τελευταίος, μετά από συνεχείς τροποποιήσεις, νόμος περί αυθαιρέτων, το περιβάλλον «ληστεύει» και αυτός! Αλλά και παλαιότερα, όταν ο μακροβιότερος υπουργός, τότε, ΠΕΧΩΔΕ, Κώστας Λαλιώτης αποκαλούσε, όσους πάσχιζαν να διασώσουν την ελληνική αρκούδα από τα έργα της Εγνατίας, «αρκουδιάρηδες»! Ή, όταν, ο εκ των διαδόχων, επί Ν.Δ., Γιώργος Σουφλιάς, έχτιζε εξοχικό στην Ανάβυσσο με περιβαλλοντικές ...παρεκκλίσεις! Τι τα θέλουμε τα ονόματα ενόχων! Κανονικά θα έπρεπε να μνημονεύουμε -τιμητικά - μόνον ονόματα όσων σέβονται το περιβάλλον· είναι και πολύ λιγότερα!    [ΜΑΝΤΑΙΟΣ, Ελευθεροτυπία, 8/12/2011]

γ] (άτιτλο)


Κι εκεί στη μέση του κάμπου, ένα απομεινάρι δάσους από βελανιδιές. Περίπου χίλια δένδρα, πυκνά το ένα δίπλα στο άλλο, σε πάνε αλλού. Εξ αυτού του λόγου γλίτωσαν στην εποχή της ξεχέρσωσης και της αύξησης των καλλιεργούμενων γαιών, έρχονται να συμπληρώσουν την εικόνα. Και έτσι ήταν όλα εκεί να βεβαιώνουν το μεγαλείο της φύσης, να κλονίζουν την πίστη μας για τον πολιτισμό μας τον αδηφάγο, που κατατρώγει τη μία μετά την άλλη τις γωνιές της ειρήνης, της γαλήνιας και φυσικής χωρίς επεμβάσεις και φτιασιδώματα, δημιουργίας. Είναι οι εικόνες τόσο δυνατές, τόσο έντονες, τόσο νοσταλγικές όταν φεύγουν, που ταλαντεύουν και τον πιο δογματικό υπερασπιστή της πολύβουης ζωής των πόλεων. Είναι τα σήματα της φύσης τόσο διεγερτικά, τόσο ζωογόνα, που θα ξεσήκωναν ακόμα και τον πιο αλλοτριωμένο αστό, που νομίζει ότι ζει καταναλώνοντας χωρίς συστολή σ’ αυτή την τερατούπολη ό,τι ξέμεινε στον κόσμο. Είναι εκεί που ο καθείς αρχίζει να αμφιβάλλει για την καθημερινότητά του τη βασανιστική, για την ταραγμένη από τους θορύβους, το άγχος και τις υποχρεώσεις της ζωής του. Είναι εκεί που νιώθεις πραγματικά τι έχεις και τι χάνεις. Ή τέλος πάντων τι αγνοείς, τι έχεις ξεχάσει με τα χρόνια ή το λιγότερο για ποια αδιαφορείς. Εξεγείρεται εκεί η ίδια η ύπαρξή μας. Με τη σκέψη και μόνο ότι αυτός ο τόπος σε λίγα χρόνια μπορεί να είναι νεκρός, πληγωμένος από την παρουσία μας και την υπερεκμετάλλευση του φυσικού κεφαλαίου, σε πιάνει τρέλα. Αντιλαμβάνεται ο καθείς την απώλεια, το μέγεθός της και τις συνέπειές της.

Ρύπανση, φυτοφάρμακα, σκουπίδια, λύματα του πολιτισμού μας, φωτιές, επεμβάσεις, παραγωγικές δραστηριότητες, ξοδεύουν το κεφάλαιο της φύσης. Απογυμνώνουν το περιβάλλον, αφαιρούν συνεχώς, περιορίζουν εν τέλει τη ζωή μας. Την ασχημαίνουν, την κάνουν ολοένα και πιο γκρίζα, περισσότερο θολή. Αφαιρούν το χρώμα, το φως, τη ζεστασιά, τη χαρά, καθιστούν τη ζωή ψυχρή και ανάποδη. Και ο άνθρωπος χάνει συνεχώς, κλείνεται ολοένα και περισσότερο, αυτοπεριορίζεται για να κλειστεί τέλος στον μυστηριοπαθή και σκοτεινό εσωτερικό του κόσμο, που τον ταράζει, τον μεταβάλλει, τον μετατρέπει σε ψυχικό ράκος.

Τούτη η πορεία, της συνεχούς και αδυσώπητης καταστροφής, πρέπει να σταματήσει τουλάχιστον εδώ. Να μην έχει συνέχεια. Και δεν είναι τούτο το έργο μόνο της πολιτείας ή της όποιας κυβέρνησης. Έχουμε όλοι ευθύνη και συμμετοχή στη συντελούμενη καταστροφή. Και δεν μπορούμε να με΄νουμε απαθείς παρατηρητές. Υπάρχουν τρόποι, υπάρχει εμπειρία, διεθνώς. Αλλού οι πολίτες αυτενεργούν. Παίρνουν την υπόθεση της προστασίας του περιβάλλοντος στα χέρια τους. Αυτοοργανώνονται. Αναπτύσσουν εθελοντικό έργο. Κινούνται, θυσιάζουν χρόνο και υποχρεώσεις για να διαφυλάξουν τη ζωή τη δική τους και των παιδιών τους.    [Αντώνης Καρακούσης, από τον ημερήσιο Τύπο]

Β. Ερωτήσεις


Α. Να μελετήσετε το κείμενο Β και να απαντήσετε στο ερώτημα: ποιοι και με ποιους τρόπους μολύνουν το περιβάλλον στη Βοιωτία;                                                         Μονάδες 20

Β1. Να μελετήσετε και τα τρία κείμενα που σας έχουν δοθεί και να χαρακτηρίσετε τον τρόπο λειτουργίας της γλώσσας στο καθένα χωριστά (αναφορική, ποιητική, μεικτή). Να υποστηρίξετε την απάντησή σας με δύο παραδείγματα από κάθε κείμενο

Β2. Να βρείτε στα κείμενα Α και Γ εκφράσεις με παρόμοιο και συναφές περιεχόμενο με την υπογραμμισμένη φράση του κειμένου Β και στη συνέχεια να τις συγκρίνετε μεταξύ τους με κριτήριο την εκφραστική τους δύναμη (π.χ. ποια από όλες αποτυπώνεται εντονότερα στο μυαλό του αναγνώστη, ποια τον συγκινεί και τον προβληματίζει, ποια τον κινητοποιεί και γιατί. Μ. 20 (10+10)

Γ1. Αντλώντας υλικό από τα κείμενα που σας έχουν δοθεί υποθέστε ότι πρέπει να κάνετε μια παρουσίαση με power point στους συμμαθητές σας με τίτλο: «Πέντε εικόνες από την καταστροφή του περιβάλλοντος». Να γράψετε κείμενα (μέχρι τρεις σειρές το καθένα) που θα τις συνοδεύουν. ΠΡΟΣΟΧΗ: οι φράσεις σας να περιέχουν οπωσδήποτε ρήμα και η γλώσσα που θα χρησιμοποιήσετε να λειτουργεί με τρόπο αναφορικό) Μονάδες 20

Γ2. Παραγωγή Κειμένου


Χρησιμοποιώντας ως αφόρμηση την τελευταία παράγραφο του κειμένου Γ, να γράψετε ένα δικό σας κείμενο (100-120 λέξεις), που θα διαβαστεί σε σχολική εκδήλωση, στο οποίο θα αναπτύξετε τη δική σας άποψη και θα κάνετε τις δικές σας προτάσεις πάνω στο θέμα που θίγει σε αυτήν ο συγγραφέας. Μονάδες 40

Στοιχεία για τις απαντήσεις

Α. Να μελετήσετε το κείμενο Β και να απαντήσετε στο ερώτημα: ποιοι και με ποιους τρόπους μολύνουν το περιβάλλον στη Βοιωτία;                                                 Μονάδες 20

α] ποιοι: βιομηχανικές μονάδες (μονάδα βαμβακόσπορου 1η παράγραφος, βιομηχανικές μονάδες επεξεργασίας ελαιοκομικών προϊόντων – 3η παράγραφος), υπουργοί (Γιώργος Σουφλιάς – τελευταία παράγραφος)

β] με ποιους τρόπους: μεγάλες ποσότητες υγρών βιομηχανικών απόβλητων (1η παράγραφος), ειδικά διασκευασμένο φορτηγό (κατασχέθηκε), συστηματική μεταφορά, ανεξέλεγκτη διάθεση αποβλήτων σε συγκεκριμένη «καταβόθρα» (όπου τον περασμένο Αύγουστο σημειώθηκε πυρκαγιά! (τέλος 2ης παραγράφου), έχτιζε εξοχικό στην Ανάβυσσο με περιβαλλοντικές παρκλίσεις (τελευταία παράγραφο)

Β1. Να μελετήσετε και τα τρία κείμενα που σας έχουν δοθεί και να χαρακτηρίσετε τον τρόπο λειτουργίας της γλώσσας στο καθένα χωριστά (αναφορική, ποιητική, μεικτή). Να υποστηρίξετε την απάντησή σας με δύο παραδείγματα από κάθε κείμενο:

α] ΤΟ ΤΙΜΗΜΑ ΤΩΝ ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΕΩΝ (Γιώργος Βέης): επίσημο και σοβαρό ύφος, μεικτός τρόπος λειτουργίας γλώσσας (αλλά κυριαρχεί η μεταφορική χρήση): π.χ. η αρπαγή της υδάτινης ζώνης, η γραμματική του τοπίου αποσαθρώνεται με γρήγορους ρυθμούς, το νησί φαίνεται ότι το τεντώνουν για να γίνει ήπειρος, στοιβάζεται η ιστορία του τόπου πάνω στα νεκροταφεία των κοχυλιών, αλλά ο ευφημισμός κρίνεται ανάπηρος και πολλά άλλα (μεταφορική χρήση), υποθαλάσσιοι φυσικοί οικισμοί καταπλακώθηκαν από τσιμεντένια τείχη, η διατάραξη των γεωπολιτικών δεδομένων έχει κι αυτή τη δική της αριθμητική.

β] ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΣΕ ΔΙΠΛΑΝΟ ΧΩΡΑΦΙ (ΜΑΝΤΑΙΟΣ): απλό  και οικείο ύφος, προσωπικός τόνος, αναφορική λειτουργία γλώσσας (με εξαιρέσεις): π.χ. στην αυτοψία που έκαναν, έπειτα από πληροφορίες, ομάδων ελεγκτών…. βρέθηκαν και διαπιστώθηκαν, συγγνώμη για το … κορδόνι με τις ονομασίες (μεταφορά και προσωπικός τόνος), μην ξεχνάμε ότι εκεί γύρω βρίσκεται και ο ποταμός Ασωπός, με το εξασθενές χρώμιο που έχει καταμολύνει την περιοχή, αλλά γενικά πέρα βρέχει (μεταφορά), στο βαθμό απέραντου περιβαλλοντικού κενού και περιβαλλοντικού αναλφαβητισμού που έχουμε περιέλθει (μεταφορική χρήση)      

γ] ΑΤΙΤΛΟ (Καρακούσης): σοβαρό ύφος, προσωπικός τόνος, μεικτή λειτουργία γλώσσας: ένα απομεινάρι δάσους από βελανιδιές, να κλονίζουν την πίστη μας για τον πολιτισμό μας τον αδηφάγο, είναι οι εικόνες τόσο δυνατές, τόσο νοσταλγικές όταν φεύγουν, κατατρώγει τη μία μετά την άλλη τις γωνιές της ειρήνης, με τη σκέψη και μόνο ότι αυτός ο τόπος σε λίγα χρόνια μπορεί να είναι νεκρός, πληγωμένος από την παρουσία μας (μεταφορική), περίπου χίλια δένδρα, πυκνά το ένα δίπλα στο άλλο, και δεν είναι τούτο έργο μόνο της πολιτείας ή της κυβέρνησης  (κυριολεκτική)  

Β2. Να βρείτε στα κείμενα Α και Γ εκφράσεις με παρόμοιο και συναφές περιεχόμενο με την υπογραμμισμένη φράση του κειμένου Β και στη συνέχεια να τις συγκρίνετε μεταξύ τους με κριτήριο την εκφραστική τους δύναμη (π.χ. ποια από όλες αποτυπώνεται εντονότερα στο μυαλό του αναγνώστη, ποια τον συγκινεί και τον προβληματίζει, ποια τον κινητοποιεί και γιατί. Μ. 20 (10+10)

ΦΡΑΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Β: Στο βαθμό απέραντου περιβαλλοντικού κενού και περιβαλλοντικού αναλφαβητισμού που έχουμε περιέλθει

Παρόμοια φράση στο Α: Η γραμματική του τοπίου αποσαθρώνεται με γρήγορους ρυθμούς. Ο Homo Sapiens υποδύεται εδώ με απόλυτη φυσικότητα ό,τι υπαγορεύει ο ρόλος ενός γεωφυσικά αγράμματου (1η παράγραφος – παρακάτω υπάρχουν κι άλλες… στο ίδιο μήκος κύματος)

Παρόμοια φράση στο Γ: Με τη σκέψη και μόνο ότι αυτός ο τόπος σε λίγα χρόνια μπορεί να είναι νεκρός, πληγωμένος από την παρουσία μας και την υπερεκμετάλλευση του φυσικού κεφαλαίου, σε πιάνει τρέλα (στο τέλος της 1ης παραγράφου – προηγούνται κι άλλες… στο ίδιο μήκος κύματος)

Σύγκριση εκφραστικής δύναμης: Υπερτερεί σε εκφραστική δύναμη η φράση του κειμένου Α διότι: οι τολμηρές και εύστοχες μεταφορές που λειτουργούν και ως προσωποποιήσεις  (ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΤΟΥ ΤΟΠΙΟΥ ΑΠΟΣΑΘΡΩΝΕΤΑΙ, Ο HOMO SAPIENS ΥΠΟΔΥΕΤΑΙ, ΥΠΑΓΟΡΕΥΕΙ Ο ΡΟΛΟΣ) είναι εκφρασμένες με απλό και φυσικό τρόπο που ενέχει και κάποια στοιχεία λυρισμού -  σε αντίθεση με τη δυνατή βέβαια μεταφορά της Β φράσης που όμως η δύναμή της ακυρώνεται στην πράξη από τον επίσημο και συνθηματικό χαρακτήρα που έχει η όλη διατύπωση

Γ1. Αντλώντας υλικό από τα κείμενα που σας έχουν δοθεί υποθέστε ότι πρέπει να κάνετε μια παρουσίαση με power point στους συμμαθητές σας με τίτλο: «Πέντε εικόνες από την καταστροφή του περιβάλλοντος». Να γράψετε κείμενα (μέχρι τρεις σειρές το καθένα) που θα τις συνοδεύουν. ΠΡΟΣΟΧΗ: οι φράσεις σας να περιέχουν οπωσδήποτε ρήμα και η γλώσσα που θα χρησιμοποιήσετε να λειτουργεί με τρόπο αναφορικό) Μονάδες 20

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ:
1η ΕΙΚΟΝΑ: Εδώ, που τώρα υψώνονται πολυώροφες γκρίζες κατασκευές, ήταν πριν λίγα χρόνια μια απέραντη παραλία [που το γαλαζοπράσινο χρώμα της θάλασσας άγγιζε το γαλάζιο  του ουρανού]

Τετάρτη, 21 Δεκεμβρίου 2011

Η Κόπρος του Αυγείου (άρθρο)

«Έκλεινες τα μάτια σα να ’κλεινες μια πόρτα σ’ ένα ξένο σπίτι, να μη δεις, να μη σκέφτεσαι. Δολοπλοκίες, δωροδοκίες, προδοσίες. Οι πιο εύκαμπτοι στη ραχοκοκαλιά στέκονταν πάντα ψηλότερα. Θηβαίοι, Αργείοι, Κορίνθιοι, Σπαρτιάτες Αθηναίοι, -ποιοι διοικούσαν, στ’ αλήθεια;- μια μυστική εξουσία σα να κινούσε από μακριά τα νήματα». (ΙΣΜΗΝΗ, Γ. Ρίτσος)

ληστεία δημοσίου χρήματος και η συμφωνηθείσα ατιμωρησία της, η συνειδητή προφύλαξη των μεγαλοφοροφυγάδων, η διαπλοκή κράτους- οικονομικών παραγόντων και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, η ανάπτυξη με υπηρεσίες και όχι με παραγωγή, η μη χρηματοδότηση της επιστημονικής έρευνας και της τεχνολογίας, η συνειδητή απουσία Παιδείας κριτικής σκέψης και παραγωγής στρατηγικού σχεδιασμού για τη χώρα κτλ, κτλ, κτλ

Η καταστροφική πορεία στην οποία οδηγείται η χώρα με μαθηματική ακρίβεια, η οικονομική και κοινωνική σκλαβιά στην οποία καθημερινά σπρώχνονται βίαια τα κατώτερα αλλά και τα μικρομεσαία κοινωνικά στρώματα μέχρι την πλήρη εξόντωσή τους, δεν αμφισβητείται πλέον από κανένα.

Ούτε από τους ακραιφνείς Μνημονιακούς πολιτικούς και οικονομικούς παράγοντες ούτε από τα παπαγαλάκια τους στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης που πριν λίγο καιρό κατακεραύνωναν, όποιον τολμούσε να εκφέρει άλλη πολιτική άποψη πέραν του καταστροφικού Μνημονιακού μονοπατιού. Εσχάτως αρκετοί από αυτούς εκφράζονται ως … αντιστασιακοί του Μνημονίου ενώ ακόμα και υπουργοί των δύο κομμάτων, ιδιαιτέρως μάλιστα του ΠΑΣΟΚ ασκούν κριτική στην κυβέρνηση Παπαδήμου, λες και δεν χάραξαν αυτοί το χαοτικό και ανέλπιδο δρόμο της με την κατάργηση του Ελληνικού Συντάγματος και την υποβάθμιση του Ελληνικού Κοινοβουλίου.

Κάθε μέρα στην μαύρη τρύπα που άνοιξαν εξαγγέλλονται νέα μέτρα αφαίμαξης και τα δελτία ειδήσεων των ΜΜΕ ηχούν ως αγγελτήρια θανάτου της χώρας.

Η Ελλάδα θα Πακιστανοποιηθεί όπως και όλος ο Ευρωπαικός Νότος χωρίς να υπάρξει ανάπτυξη κάτω από το εθνικιστικό οικονομικό πρόγραμμα της Μέρκελ που εδράζεται πολιτισμικά στις Προτεσταντικές φασιστικές αξίες της τιμωρίας και της εκδίκησης αφού προηγουμένως έχει γίνει ιδεολογική και πολιτική αντιστροφή των γεγονότων. Δηλαδή ότι ο πλούτος του Ευρωπαϊκού Βορρά, είναι η ληστεία του Ευρωπαϊκού Νότου. Και είναι ληστεία διότι το όραμα και το πολιτικό πρόγραμμα για ισόρροπη ανάπτυξη Βορρά –Νότου με μεταφορά κεφαλαίων και τεχνογνωσίας από την μία Περιφέρεια στην άλλη ανατράπηκε πλήρως.

Η Ελληνική πολιτική ελίτ που δέχτηκε αυτή την ανατροπή η οποία ισοδυναμεί με υποταγή της χώρας στο Δ΄ Ράιχ και στους άλλους συνδαιτυμόνες του, δημιούργησε τους όρους εξαθλίωσης και εξανδραποδισμού.

Για να πραγματοποιηθεί η απώλεια της εθνικής κυριαρχίας και της κοινωνικής αξιοπρέπειας οι Ελληνικές συστημικές πολιτικές δυνάμεις που κυβέρνησαν τον τόπο από την Μεταπολίτευση και μετά ΠΑΣΟΚ και Ν.Δ., στο σύστημα εισροών του οικονομικο-πολιτικού μοντέλου ανάπτυξης τοποθέτησαν την κομματικοποίηση του κράτους, τη θέσπιση κανόνων διαφθοράς για να νομιμοποιηθεί ο πολιτικός καρεκλοκενταυρισμός τους, η ληστεία δημοσίου χρήματος και η συμφωνηθείσα ατιμωρησία της, η συνειδητή προφύλαξη των μεγαλοφοροφυγάδων, η διαπλοκή κράτους- οικονομικών παραγόντων και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, η ανάπτυξη με υπηρεσίες και όχι με παραγωγή, η μη χρηματοδότηση της επιστημονικής έρευνας και της τεχνολογίας, η συνειδητή απουσία Παιδείας κριτικής σκέψης και παραγωγής στρατηγικού σχεδιασμού για τη χώρα, δηλαδή Σχολών Φιλοσοφίας, η φυγή κεφαλαίων στο εξωτερικό χωρίς έλεγχο κ.λ.π., κ.λ.π.


Όλα αυτά έγιναν επειδή δεν υπήρχε από τις ηγεσίες του ΠΑΣΟΚ και της Ν.Δ αγάπη για την πατρίδα και τους πολίτες της κυρίως τους εργαζομένους, δηλαδή πολιτικό ήθος.

Το ήθος δεν είναι μία εξαϋλωμένη έννοια των αδυνάτων όπως θέλουν να την παρουσιάσουν οι Μακιαβελικοί επιτελάρχες του σκότους, Μεταμοντέρνοι, εκσυγχρονιστές, εθνικιστές, νεοφιλελεύθεροι, κεντροαριστεροί γονυπετείς της αγοράς, αλλά το θεμέλιο της κοινωνικής και πολιτικής ζωής.

Ο Αριστοτέλης στα «Μεγάλα Ηθικά» τονίζει εμφατικά: «Αφού σκοπεύουμε να μιλήσουμε για ηθική, θα πρέπει πρώτα να εξετάσουμε ποιανού κλάδου αποτελεί το ήθος. Μπορούμε ν’ απαντήσουμε με συντομία πως αποτελεί μέρος της πολιτικής και καμιάς άλλης. Διότι δεν είναι δυνατόν να κάνει κανείς πολιτική χωρίς να έχει οντότητα, θέλω να πω να είναι σπουδαίος. Το να είναι κανείς σπουδαίος σημαίνει να έχει αρετές. Αν κάποιος λοιπόν πρόκειται να ενεργήσει σωστά στην πολιτική, πρέπει να είναι σπουδαίος στο ήθος».

Στην πολιτική ανηθικότητα εισροών των συστημικών πολιτικών δυνάμεων οι εκροές ήταν ο εκφυλισμός της χώρας. Και μέρος αυτής της πολιτικής ανηθικότητας είναι η πρωτοφανής επίθεση εναντίον οποιουδήποτε πολίτη ή φορέα αντιτίθεται στον Μνημονιακό όλεθρο.

………………………………………………………………

Το λαϊκό τσουνάμι της οργής όμως έρχεται και η Κόπρος του Αυγείου θα καθαρίσει σύντομα

[ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΓΕΩΡΓΟΥΔΗΣ, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ]

ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ: Άνθρωπος και επιστήμη

Άνθρωπος 0.2, αποπροσωποποιημένο υβρίδιο με τρίμηνη εγγύηση ή και κατ' ευθείαν αναλώσιμο, αλλά, σε σύγκριση με το τι μας επιφυλάσσει η οικονομική κρίση, αυτό θα είναι απλώς ένα ρομαντικό επεισόδιο;

(επιφυλλίδα με στοχασμούς του Ευγένιου Αρανίτση για το μέλλον του ανθρώπου, τώρα που ελάχιστα απέχουμε, όπως μας λένε, από την πλήρη προσομοίωση των λειτουργιών του εγκεφάλου στον υπολογιστή)


Σας γοητεύουν ακόμη οι εξηγήσεις; Είναι προφανές ότι κουραστήκαμε απ' το να είμαστε ανθρώπινα όντα κι ότι η φάση της χαλάρωσης δεν θα αργήσει.

ΒΛΑΚΩΔΕΙΣ και φρικιαστικές περιπτώσεις σαν αυτή του Αυστραλού «καλλιτέχνη» Stelarc, που ζήτησε τη βοήθεια της πλαστικής χειρουργικής για να εμφυτεύσει ένα τρίτο αυτί στο μπράτσο του, με το οποίο μπορεί εξάλλου να ακούει μια χαρά, καταγράφονται σαν στιγμιότυπα ενός αναπόφευκτου δήθεν άλματος προς την ολοκληρωτική μεταμόρφωση του Homo sapiens σ' ένα κλειστό νευρομυϊκό και ορμονικό κύκλωμα με μεταβλητό πρόσημο.

ΣΤΗΝ ΚΥΡΙΟΛΕΞΙΑ, απ' όταν εκμηδενίστηκε αυτό που ονομάζαμε ψυχισμό ή ταυτότητα, το σώμα έγινε απόλυτος κυρίαρχος των εξελίξεων και, συνάμα, εξαϋλώθηκε. Τα απομεινάρια του, τώρα, προσφέρονται σαν αριθμοί ή αντικείμενα της νευροβιολογίας, της βιοτεχνολογίας και της πλαστικής χειρουργικής, ειδικεύσεων που αρνούνται να λογοδοτήσουν σε οιονδήποτε ηθικό ή αισθητικό νόμο. Παντελώς απρόσμενες μεταλλάξεις βρίσκονται στο κατώφλι του μέλλοντος, ενώ οι διασταυρώσεις του DNA διαφορετικών ζωντανών ειδών έχουν ήδη πολιτογραφηθεί στις λίστες των εργαστηρίων υπό τις τυμπανοκρουσίες των ΜΜΕ.

ΑΝΑΛΟΓΩΣ, οι εγχειρήσεις αλλαγής φύλου οδηγήθηκαν στην κοινοτοπία· το θρίλερ των αλλεπάλληλων επιτυχιών στον τομέα του κλωνισμού και της κρυονικής κατέληξε επίσης ρουτίνα. Αντρική εγκυμοσύνη, ευθανασία και επαναπρογραμματισμός του γενετικού υλικού κουβεντιάζονται ανοιχτά εν μέσω χειροκροτημάτων· Viagra και χάπι γυναικείου οργασμού, έξυπνα αναβολικά και στειρώσεις, τεχνητή γονιμοποίηση και γάμοι ομοφύλων, πλειστηριασμοί ωαρίων στο Διαδίκτυο και παραγωγή οργάνων για μεταμόσχευση, παρένθετες μητέρες, μωρά κατά παραγγελίαν, κηδείες που θυμίζουν διαχείριση αποβλήτων, καθώς και πάσης φύσεως στρατηγικές συγχώνευσης ανθρώπου και μηχανών - όλες οι παραπάνω εφιαλτικές καινοτομίες εντάχτηκαν στη «ανοιχτή», «δημοκρατική» και, βεβαίως, «επιστημονική» συζήτηση που βηματοδοτεί την πρόοδο της ιατρικής και παραϊατρικής τεχνολογίας στη Δύση.

ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ, καθ' οδόν προς τον επανασχεδιασμό του ανοσοποιητικού συστήματος, τα γηρατειά θεωρούνται σαν ακόμη μια ασθένεια και σε κανέναν πλέον δεν επιτρέπεται να αναπολεί τη σταδιακή ωρίμανση μιας ύπαρξης που δεν θα είναι αποκλειστικά μηχανική και κυτταρική. Εξάλλου, ελάχιστα απέχουμε, όπως μας λένε, από την πλήρη προσομοίωση των λειτουργιών του εγκεφάλου στον υπολογιστή - κάτι που έχει επιτευχθεί εν μέρει, προεισαγωγικά, στην εκπαίδευση των εφήβων, οι οποίοι διδάχτηκαν να αντιμετωπίζουν το οιοδήποτε ερέθισμα με όρους αποδοχής/απόρριψης, παρακάμπτοντας όλες τις ενδιάμεσες αποχρώσεις. Αυτές εγκαταλείφθηκαν μαζί με τον παλιό αναλογικό κόσμο, και υποτίθεται ότι κυκλοφορούν μεταξύ ποιητών ως αντίκες.

ΗΔΗ προκύπτει ένα είδος ονόματι Ανθρωπος 0.2, αποπροσωποποιημένο υβρίδιο με τρίμηνη εγγύηση ή και κατ' ευθείαν αναλώσιμο. Σε σύγκριση με το τι μας επιφυλάσσουν, η οικονομική κρίση, όπως χαρακτήρισαν τη σμίκρυνση της φούσκας, θα είναι απλώς ένα ρομαντικό επεισόδιο.

[ΠΗΓΗ: Ευγένιος Αρανίτσης, στη στήλη Είσοδος υπηρεσίας στην Σαββατιάτικη ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑΣ 17-12-2011]

Κυριακή, 18 Δεκεμβρίου 2011

ΚΡΙΤΗΡΙΟ αξιολόγησης στην ενότητα ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ

Κριτήριο Αξιολόγησης Α΄Λυκείου
Α. Κείμενο: Τα πάθη της γλώσσας στον πόλεμο

Ο εμφύλιος πόλεμος, λοιπόν, μεταδόθηκε από πολιτεία σε πολιτεία. Κι όσες πολιτείες έμειναν τελευταίες, έχοντας μάθει τι είχε γίνει αλλού, προσπαθούσαν να υπερβάλουν σ’ επινοητικότητα, σε ύπουλα μέσα και σε ανήκουστες εκδικήσεις. Για να δικαιολογούν τις πράξεις τους άλλαζαν ακόμα και τη σημασία των λέξεων. Η παράλογη τόλμη θεωρήθηκε ανδρεία και αφοσίωση στο κόμμα, η προσωπική διστακτικότητα θεωρήθηκε δειλία που κρύβεται πίσω από εύλογες προφάσεις και η σωφροσύνη προσωπίδα της ανανδρίας. Η παραφορά θεωρήθηκε ανδρική αρετή, ενώ η τάση να εξετάζονται προσεκτικά όλες οι όψεις ενός ζητήματος θεωρήθηκε πρόφαση για υπεκφυγή. Όποιος ήταν έξαλλος γινόταν ακουστός, ενώ όποιος έφερνε αντιρρήσεις γινόταν ύποπτος. Όποιον επινοούσε κανένα τέχνασμα και πετύχαινε, τον θεωρούσαν σπουδαίο, κι όποιον υποψιαζόταν σύγκαιρα και φανέρωνε τα σχέδια του αντιπάλου, τον θεωρούσαν ακόμα πιο σπουδαίο. Ενώ όποιος ήταν αρκετά προνοητικός, ώστε να μην χρειαστούν τέτοια μέσα, θεωρούσαν ότι διαλύει το κόμμα και ότι είναι τρομοκρατημένος από την αντίπαλη παράταξη. Με μια λέξη, όποιος πρόφταινε να κάνει κακό πριν τον άλλο, ήταν άξιος επαίνου, καθώς κι εκείνος που παρακινούσε στο κακό όποιον δεν είχε σκεφτεί να το κάνει. Αλλά και η συγγένεια θεωρήθηκε χαλαρότερος δεσμός από την κομματική αλληλεγγύη, γιατί οι ομοϊδεάτες ήταν έτοιμοι να επιχειρήσουν ο,τιδήποτε χωρίς δισταγμό, και τούτο επειδή τα κόμματα δεν σχηματίστηκαν για να επιδιώξουν κοινή ωφέλεια με νόμιμα μέσα, αλλά, αντίθετα, για να ικανοποιήσουν την πλεονεξία τους παρανομώντας…

Γενικά είναι ευκολότερο να φαίνονται επιδέξιοι οι κακούργοι, παρά να θεωρούνται τίμιοι όσοι δεν είναι δόλιοι. Οι περισσότεροι άνθρωποι προτιμούν να κάνουν το κακό και να θεωρούνται έξυπνοι, παρά να είναι καλοί και να τους λένε κουτούς. Αιτία όλων αυτών ήταν η φιλαρχία που έχει ρίζα την πλεονεξία και τη φιλοδοξία που έσπρωχναν τις φατρίες ν’ αγωνίζονται με λύσσα. [Θουκυδίδη Ιστορία, 3, 82, μετάφραση Άγγελος Βλάχος]

Β. Ερωτήσεις


1. Να αποδώσετε περιληπτικά το νόημα του κειμένου σε μια παράγραφο 80 περίπου λέξεων.
2. Γιατί ο Θουκυδίδης αναφέρει την αλλοίωση της σημασίας των λέξεων ως μία από τις τραγικές συνέπειες των εμφυλίων πολέμων;
3. Να αναλύσετε τις λέξεις φιλαρχία και φιλοδοξία στα συνθετικά τους μέρη και στη συνέχεια να γράψετε 10 άλλες σύνθετες λέξεις που να περιέχουν το πρώτο συνθετικό των παραπάνω λέξεων.
4. Πώς θα χαρακτηρίζατε το ύφος και τη γλώσσα του κειμένου. Τι επιτυγχάνει με αυτά ο συγγραφέας;
5. Να αντιστοιχίσετε τις λέξεις της στήλης Α με τις συνώνυμές τους στη στήλη Β και τις αντώνυμές τους στη στήλη Γ:

Α
Β (συνώνυμα)
Γ (αντίθετα)
αφοσίωση
σύνεση
εγκράτεια
διστακτικότητα
απληστία
αδιαφορία
σωφροσύνη
αρχομανία
ολιγάρκεια
παραφορά
επιφυλακτικότητα
αφροσύνη
αλληλεγγύη
προσήλωση
υποτακτικότητα
πλεονεξία
ορμητικότητα
ανταγωνισμός
φιλαρχία
αλληλοϋποστήριξη
αποφασιστικότητα


Γ. Παραγωγή Κειμένου

Κάτω από ποιες συνθήκες μπορεί να χρησιμοποιηθεί η γλώσσα για την εξυπηρέτηση ιδιοτελών σκοπών και ποιες συνέπειες έχει αυτό για τις κοινωνίες και τα άτομα; Με ποιον τρόπο μπορούν να προστατευτούν από τέτοιου είδους πρακτικές; Εμπνεόμενοι από το κείμενο να αναπτύξετε τις σκέψεις σας σε ένα άρθρο 400 περίπου λέξεων που θα δημοσιευτεί στη σχολική εφημερίδα.

Στοιχεία για τις απαντήσεις

1.  ΠΕΡΙΛΗΨΗ:
Στο κείμενο αυτό ο ιστορικός Θουκυδίδης αναφέρει ως μία από τις τραγικές συνέπειες του Πελοποννησιακού πολέμου την αλλοίωση της σημασίας των λέξεων. Οι αντιμαχόμενες πλευρές συνήθιζαν τότε να αλλάζουν τη σημασία ορισμένων λέξεων όπως τους βόλευε, ονομάζοντας, για παράδειγμα, παλικαριά το παράτολμο θάρρος, δειλία τη διστακτικότητα, ανανδρία τη σωφροσύνη. Παράλληλα, οι κομματικοί δεσμοί θεωρούνταν πιο ισχυροί από τους συγγενικούς και οι φαύλοι άνθρωποι θεωρούνταν έξυπνοι και επιδέξιοι ενώ οι τίμιοι κουτοί. Για όλα αυτά αιτία ήταν η επιθυμία της εξουσίας, που προερχόταν από την πλεονεξία και τη φιλοδοξία.

2. Γιατί ο Θουκυδίδης αναφέρει την αλλοίωση της σημασίας των λέξεων ως μία από τις τραγικές συνέπειες των εμφυλίων πολέμων; Με τις λέξεις οι άνθρωποι επικοινωνούν μεταξύ τους εκφράζοντας έννοιες, επιθυμίες συναισθήματα και δηλώνοντας το ήθος, τις αντιλήψεις και τις αξίες τους. Έτσι, όταν κατά την περίοδο της ειρήνης η σωφροσύνη, για παράδειγμα, θεωρείται αρετή, ενώ κατά τη διάρκεια του πολέμου χαρακτηρίζεται ανανδρία, είναι προφανές ότι οι συνθήκες του πολέμου αλλοιώνουν τις σημασίες των λέξεων, και κατ’ επέκταση το ήθος των ανθρώπων που εννοούν τη λέξη αυτή με διαφορετικό τρόπο. Αναφέροντας, επομένως, ο Θουκυδίδης την αλλοίωση της σημασίας των λέξεων ως μία από τις τραγικές συνέπειες του πολέμου, ουσιαστικά καταδικάζει την αλλοίωση των ηθών, την ανατροπή των παραδομένων αξιών και την κατάλυση κάθε έννοιας ηθικής και δικαιοσύνης που παρατηρούνται κατά τη διάρκειά του.

3. φιλαρχία: φίλος + αρχή (= εξουσία) 

φιλοδοξία: φίλος + δόξα // Άλλες σύνθετες με πρώτο συνθετικό το φίλος: φιλάνθρωπος, φιλήσυχος, φιλόζωος, φιλόλογος, φιλολογία, φιλόξενος, φιλότιμος, φιλοχρήματος, φιλότεχνος, φιλόσοφος, φιλοσοφία,  φιλάργυρος, φιλάσθενος, φιλελεύθερος, φιλέλληνας, φιλεύσπλαχνος, φιλήδονος, φιλοθεάμον κοινό (= το κοινό που αγαπά τα θεάματα), φιλομαθής, φιλόμουσος, φιλονικία, φιλόπατρις, φιλόπονος, φιλόπτωχος, φιλόστοργος, φιλότεκνος, φιλοτελισμός, φιλότιμος, φιλοτιμία, φιλοφροσύνη

4. Πώς θα χαρακτηρίζατε το ύφος και τη γλώσσα του κειμένου.
Το ύφος του κειμένου θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως απλό, άμεσο και διδακτικό, ενώ η γλώσσα είναι λιτή, σαφής και ακριβής και χρησιμοποιείται με λογικό τρόπο (αναφορική λειτουργία). Έτσι, τα νοήματα και οι ιδέες εκφράζονται ξεκάθαρα, με φυσικότητα και παραστατικότητα, χωρίς περιττά «στολίδια» και περίτεχνα σχήματα λόγου, με αποτέλεσμα ο συγγραφέας να επιτυγχάνει το σκοπό του, που είναι να πείσει τον αναγνώστη για τις τραγικές συνέπειες του εμφύλιου πολέμου

5. Αντιστοίχηση λέξεων:

Α
Β (συνώνυμα)
Γ (αντίθετα)
αφοσίωση
προσήλωση
αδιαφορία
διστακτικότητα
επιφυλακτικότητα
αποφασιστικότητα
σωφροσύνη
σύνεση
αφροσύνη
παραφορά
ορμητικότητα
εγκράτεια
αλληλεγγύη
αλληλοϋποστήριξη
ανταγωνισμός
πλεονεξία
απληστία
ολιγάρκεια
φιλαρχία
αρχομανία
υποτακτικότητα


Γ. Παραγωγή Κειμένου

Κάτω από ποιες συνθήκες μπορεί να χρησιμοποιηθεί η γλώσσα για την εξυπηρέτηση ιδιοτελών σκοπών και ποιες συνέπειες έχει αυτό για τις κοινωνίες και τα άτομα; Με ποιον τρόπο μπορούν να προστατευτούν από τέτοιου είδους πρακτικές; Εμπνεόμενοι από το κείμενο να αναπτύξετε τις σκέψεις σας σε ένα άρθρο 400 περίπου λέξεων που θα δημοσιευτεί στη σχολική εφημερίδα.

ΤΙΤΛΟΣ ΑΡΘΡΟΥ: Η γλώσσα του συμφέροντος (Η γλώσσα κόκαλα δεν έχει και κόκαλα τσακίζει)

Ενδεικτικά στοιχεία για την ανάπτυξη του θέματος:

(πρόλογος): ΕΜΠΝΕΟΜΕΝΟΙ ΑΠΟ ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ (και με δεδομένο το παράδειγμα του Θουκυδίδη) κάνουμε γενικές διαπιστώσεις για το φαινόμενο της αλλοίωσης της γλώσσας και αναφερόμαστε στις συνθήκες που ευνοούν την εκδήλωσή του. Παραδείγματος χάριν:

Πράγματι, σε αρκετές περιπτώσεις, η γλώσσα έχει αποτελέσει μέσο για την εξυπηρέτηση ιδιοτελών συμφερόντων. Ξεκινώντας από το παράδειγμα του Θουκυδίδη, που ανάγεται στον 5ο π.Χ. αιώνα μπορούμε να φτάσουμε ως τις μέρες μας όπου πολύ συχνά σε αντίστοιχες εποχές παρακμής ή πολιτικών κοινωνικών κρίσεων, βλέπουμε τη γλώσσα να αξιοποιείται στο έπακρο, για να αποτελέσει το πιο προχωρημένο όπλο άδικου λόγου της εξουσίας. Η αλλοίωση αυτή γίνεται δυνατή χάρη στην πολυμορφία της γλώσσας και τη δύναμη αυτή την αξιοποιούν συνήθως οι πολιτικές και οικονομικές εξουσίες με στόχο να σπείρουν την αμφιβολία και τη σύγχυση στους πολίτες, να τους επηρεάσουν προς όφελός τους κι έτσι να τους χειραγωγήσουν. Τα παραδείγματα του πολέμου στο Ιράν ή λίγο παλιότερα των «συμμαχικών» βομβαρδισμών στο Βελιγράδι, δεν έχουν να ζηλέψουν πολλά από όσα καταμαρτυρεί ο Θουκυδίδης. Και οι σύγχρονοι πολεμοκάπηλοι ενώ επικαλούνται το όνομα της ελευθερίας, στην πράξη υπηρετούν τα πιο ιδιοτελή συμφέροντα «βομβαρδίζοντας» με τα σύγχρονα όπλα τους κάθε έννοια ηθικής και δικαιοσύνης.

ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ 1ο ζητούμενο «ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ»:  Επειδή η γλώσσα είναι έννοια σχεδόν ταυτόσημη με την επικοινωνία και τη σκέψη, η αλλοίωσή της σε κάθε περίπτωση έχει τραγικές συνέπειες και στο άτομο και στην κοινωνία, όπως:

Η μεγαλοστομία είναι το κύριο χαρακτηριστικό της επικοινωνιακής πολιτικής σήμερα. Μπορούμε να αναφέρουμε πολλά παραδείγματα όπου λέξεις με γιγάντια ηθική διάσταση και μεγάλη συναισθηματική φόρτιση, όπως «λαός», «παράδοση» «έθνος», «πατρίς, θρησκεία, οικογένεια»,  όντας κοινός τόπος στην πολιτική ρητορεία, λειτουργούν ως προπέτασμα που κρύβει την ανεπάρκεια και την αποτυχία του πολιτικού συστήματος. Ο λεκτικός αυτός πληθωρισμός σε λέξεις που αναφέρονται σε κοινά αποδεκτές αξίες με προφανή όμως ανακολουθία και παραλογισμό, γιατί δεν συμβαδίζουν με την κοινωνική πραγματικότητα στην οποία αναφέρονται, είναι το μέσο με το οποίο η εκάστοτε εξουσία παγιδεύει το δέκτη κυρίως συναισθηματικά και ηθικά. Ο κυνισμός με τον οποίο λειτουργούν οι εξουσίες είναι ασύλληπτος, στο όνομα δήθεν του κοινού συμφέροντος επιδίδονται στην πιο εκλεπτυσμένη πλύση εγκεφάλου, παράγοντας παθητικούς δέκτες της προπαγάνδας τους. Κι αυτή είναι η πιο τραγική συνέπεια του φαινομένου: απουσία κριτικής σκέψης και υποβάθμιση του πνευματικού επιπέδου, η δημιουργία ενός ανθρώπου που είναι άβουλο ον, που άγεται και φέρεται από τη βούληση των ισχυρών. Η κοινωνική αποσύνθεση, η κατάλυση των θεσμών και η κατάρρευση των αξιών, ακόμα και η επικράτηση καθεστώτων που στο όνομα της δημοκρατίας θα καταπιέζουν τους πολίτες, θα είναι το επόμενο ολέθριο βήμα.  

2ο ζητούμενο) ΜΕ ΠΙΟΝ ΤΡΟΠΟ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΟΥΜΕ: Το μόνο μέσο προστασίας των ατόμων, και κατ΄ επέκταση των κοινωνιών, από τέτοιου είδους φαινόμενα είναι η παιδεία, το επίπεδο μόρφωσης και καλλιέργειας του καθενός, που του επιτρέπει να αναγνωρίζει τις μορφές αλλοίωσης, να συνειδητοποιεί τους κινδύνους που διατρέχει και ν’ αντιδρά ανάλογα. Ένα υπόδειγμα για το πώς μπορούμε να αξιοποιήσουμε την ΠΑΙΔΕΙΑ ως πρόταση αντιμετώπισης πολλών προβλημάτων που μαστίζουν σήμερα την ανθρωπότητα:

Αναμφίβολα, μια από τις σημαντικότερες προϋποθέσεις για την αντιμετώπιση………………………….. είναι η ΠΑΙΔΕΙΑ, μια παιδεία ανθρωπιστική, χάρη στην οποία ο άνθρωπος θα κατορθώσει ν’ ανυψώσει το πνευματικό του επίπεδο και οξύνοντας την κριτική του ικανότητα ν’ αποκτήσει μια πολύπλευρη προσωπικότητα.   . Ο ανθρωπισμός συντελεί στην ουσιαστική γνωριμία και επικοινωνία με τους άλλους, στην καλλιέργεια συλλογικής, πανανθρώπινης, οικουμενικής συνείδησης, στοιχεία απαραίτητα, ώστε να ………………........... Η αντιμετώπιση των σύγχρονων προβλημάτων προϋποθέτει πρώτα απ’ όλα την αντίστοιχη θετική πολιτική βούληση των ηγεσιών, η οποία δεν μπορεί να προκύψει με ηγέτες που δεν διαπνέονται από τα ανθρωπιστικά ιδανικά. Τέλος, στον αγώνα της ανθρωπότητας για την ………………………………………………….. είναι απαραίτητη η αξιοποίηση όλων εκείνων των στοιχείων του πολιτισμού που λειτουργούν ενωτικά: της επιστήμης, της τέχνης και του αθλητισμού. Με την επιστήμη, την τέχνη και τον πολιτισμό ενισχύονται οι πνευματικοί δεσμοί, καλλιεργούνται και αναπτύσσονται οράματα και εδραιώνεται μια συνείδηση παγκοσμιότητας που ενοποιεί κάτω από κοινούς στόχους ανάπτυξης και προόδου όλη την ανθρωπότητα.