Πέμπτη, 12 Ιανουαρίου 2012

Κρίση: δημοκρατία ή τρομοκρατία

Όταν το σύστημα βρίσκεται σε κρίση, αυξάνει η ανάγκη να δίνονται λύσεις στα προβλήματα που προκύπτουν, με ακόμη περισσότερη δημοκρατία

Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης δυναμώνει η ανάγκη να λαμβάνονται δύσκολες και γρήγορες αποφάσεις. Η πολιτική μπορεί να ανταποκριθεί με δύο τρόπους σε αυτή την πίεση επιτάχυνσης: Είτε με αύξηση της δημοκρατίας, της λαϊκής συμμετοχής και της εμπιστοσύνης στους δημοκρατικούς θεσμούς, είτε με αυταρχικές πρακτικές. Οι τελευταίες έχουν ως αφετηρία τους την επίκληση της «εξωτερικής πίεσης» της κρίσης και της «απαίτησης» να μιλήσουν «οι ειδικοί» και όχι ο λαός. Συνολικά, εντείνεται η τάση οι αποφάσεις να λαμβάνονται από έναν όλο και πιο μικρό κύκλο ανθρώπων. Τάση που έχω ονομάσει ως «εσωτερίκευση» του πολιτικού συστήματος.

Επί παραδείγματι, ακόμα και αν οι αποφάσεις ψηφίζονται τυπικά στη Βουλή, ουσιαστικά η τελευταία απλά πειθαρχεί σε αποφάσεις που έχουν ληφθεί ήδη στο υπουργικό συμβούλιο. Αλλά και το τελευταίο τείνει όλο και περισσότερο να περιορίζεται στην υιοθέτηση πολιτικών που έχουν διαμορφωθεί σε ένα μικρό κύκλο υπουργών και συνεργατών του πρωθυπουργού.

Αντίθετα με την υπάρχουσα πρακτική, κατά τη γνώμη μου, όταν το σύστημα βρίσκεται σε κρίση, αυξάνει η ανάγκη να δίνονται λύσεις στα προβλήματα που προκύπτουν, με ακόμη περισσότερη δημοκρατία. Στο βαθμό που δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο, και συνακόλουθα παραβιάζονται προεκλογικές δεσμεύσεις, όλο και μεγαλύτερα τμήματα του πληθυσμού τείνουν προς την απόσυρση από τη σφαίρα του νόμιμου δημόσιου βίου. Η απόσυρση αυτή μπορεί να είναι αποτέλεσμα κατάθλιψης, παραίτησης, εσωστρέφειας. Αλλά και της αίσθησης ότι δεν υπάρχουν θετικές λύσεις εντός των υπαρχόντων πλαισίων. Σε αυτή την τελευταία περίπτωση ένα τμήμα της κοινωνίας μπορεί να φλερτάρει με τη βία. Όταν η δημοκρατία όχι μόνο δεν αναπτύσσεται, αλλά σε ένα βαθμό υπονομεύεται, τότε φαντάζει η κήρυξη του άμεσου πολέμου στο σύστημα ως μια εναλλακτική διέξοδος.

Δίπλα στους ανθρώπους που είναι ψυχολογικά καταναγκαστικοί και πιστεύουν ότι έχουν δικαιώματα ζωής ή θανάτου επί τρίτων, αρχίζουν να υιοθετούν μεθόδους βίας εκείνοι οι απελπισμένοι πολίτες που δεν βλέπουν να υπάρχει τρόπος να αλλάξει κάτι στις υπάρχουσες συνθήκες, με τους υπάρχοντες κανόνες. Ακόμα δε και αν πιστεύουν στις δημοκρατικές διαδικασίες, διαπιστώνουν συχνά ότι δεν είναι δυνατή η αξιοποίησή τους, διότι οι κατέχοντες τις υπονομεύουν ή, έστω, τις περιορίζουν. Σε αυτή την περίπτωση νιώθοντας αδιέξοδο μπορούν εύκολα να πιστέψουν ότι η λύση βρίσκεται στη βίαια επιβολή άλλων επιλογών από τις κυρίαρχες. Να αναζητήσουν χώρους «αυτονομίας» και να θεωρήσουν ότι ακόμα και η τρομοκρατία αποτελεί μια πρέπουσα απάντηση στα αδιέξοδα που νιώθουν.

Η τρομοκρατία μπορεί να γεννηθεί από ακραίες ψυχοπνευματικές αντιλήψεις συγκεκριμένων προσωπικοτήτων. Αλλά, ταυτόχρονα, μπορεί να είναι προϊόν της αίσθησης ότι δεν υπάρχουν λύσεις στο υπάρχον θεσμικό σύστημα και δια μέσου αυτού. Σε μια τέτοια περίπτωση η έλλειψη ή ο περιορισμός της δημοκρατίας αποτελεί τροφοδότη ακραίων επιλογών. Γι' αυτό η ανάπτυξη της δημοκρατίας είναι άμεσα αναγκαία σε συνθήκες κρίσης, ως όπλο αποτροπής της μετατροπής της οικονομικής κρίσης σε κρίση των δημοκρατικών θεσμών. Σήμερα η χώρα ακριβώς λόγω των δυσκολιών που αντιμετωπίζει, χρειάζεται την ενίσχυση της δημοκρατίας. Αντίθετα, το τελευταίο που θα χρειαζόταν είναι ο περιορισμός της στο όνομα των απαιτήσεων της κρίσης, πράγμα που ήδη γίνεται και η αυταρχική αντιμετώπιση των συνακόλουθών της, παγίδα που μπορεί να επανεμφανιστεί.

[ΠΗΓΗ Νίκος Κοτζιάς, συγγραφέας, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Πειραιά - ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 4 ΙΟΥΛΙΟΥ 2010]

Άσκηση περίληψης σε τρία βήματα: ορισμός θέματος στη θεματική περίοδο, καταγραφή και παρουσίαση των πιο σπουδαίων σημείων του κειμένου  κατάλληλα συνδεδεμένων με διαθρωτικές λέξεις και κατακλείδα

Θέμα του κειμένου είναι η λειτουργία της δημοκρατίας σε εποχή παγκοσμιοποίησης που μαστίζεται από κρίση. Αφετηρία για τον προβληματισμό του συγγραφέα είναι ότι σ’ αυτές τις περιπτώσεις με πρόσχημα την πίεση των προβλημάτων παραμερίζονται με κάποιο τρόπο οι δημοκρατικοί θεσμοί. Δηλαδή, οι αποφάσεις παίρνονται από έναν πολύ μικρό κύκλο ανθρώπων. Ο συγγραφέας δεν συμφωνεί με αυτή την εξέλιξη, αντίθετα πιστεύει ότι τα δύσκολα προβλήματα της εποχής μας απαιτούν ακόμη περισσότερη δημοκρατία. Διότι, κατά την γνώμη του, η απουσία δημοκρατίας ενισχύει την εκδήλωση φαινομένων παρανομίας και βίας. Όταν, μάλιστα, όλο και περισσότεροι πολίτες, μπροστά στο οικονομικό και πολιτικό αδιέξοδο, χάνουν την πίστη τους στη δημοκρατία, οι βίαιες επιλογές γίνονται η εύκολη λύση. Γι’ αυτό το λόγο, καταλήγει, η δημοκρατία πρέπει να θωρακίζεται περισσότερο σε καιρούς κρίσης. [λέξεις 125]

Άρθρο, δοκίμιο ή επιφυλλίδα; (εφαρμογή θεωρίας σχολικού βιβλίου)

Το κείμενο αυτό, παρόλο που είναι γραμμένο από τον πανεπιστημιακό συγγραφέα Νίκο Κοτζιά, έχει στοιχεία τα οποία μας βοηθούν να το χαρακτηρίσουμε άρθρο. Πιο συγκεκριμένα έχει τίτλο και δημοσιεύτηκε στον ημερήσιο τύπο (Ελευθεροτυπία). Ο συγγραφέας ασχολείται με τις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης στην λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος,  που είναι ένα πολύ ενδιαφέρον θέμα σχετικό με την τρέχουσα επικαιρότητα. Σχολιάζοντας αυτή την επικαιρότητα διατυπώνει τη θέση του και με λογική επιχειρηματολογία καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «σήμερα η χώρα ακριβώς λόγω των δυσκολιών που αντιμετωπίζει, χρειάζεται την ενίσχυση της δημοκρατίας» Το ύφος είναι επίσημο και σοβαρό (π.χ. ως εσωτερίκευση του πολιτικού συστήματος, συνακόλουθα παραβιάζονται προεκλογικές δεσμεύσεις, εντός των υπαρχόντων πλαισίων), ενώ επικρατεί η αναφορική χρήση της γλώσσας -στοιχεία ερμηνευτικής δημοσιογραφίας.   

Θεωρία και ασκήσεις για: Δομή παραγράφου, Τρόπους πειθούς και Διαθρωτικές λέξεις

α] ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 3ης παραγράφου: Στη Θ.Π. που είναι η πρώτη περίοδος της παραγράφου ορίζεται το θέμα που είναι η διαφορετική άποψη του συγγραφέα για τη λειτουργία της δημοκρατίας σε περιόδους κρίσης. Λεπτομέρειες ανάπτυξης είναι όλη η άλλα παράγραφος. Κατακλείδα δεν υπάρχει. Το θέμα αναπτύσσεται με ΑΙΤΙΟ – ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ κι αυτό γίνεται φανερό από τις εκφράσεις «συνακόλουθα παραβιάζονται προεκλογικές δεσμεύσεις», «Η απόσυρση αυτή μπορεί να είναι αποτέλεσμα…». Σημειώνουμε τις διαθρωτικές λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται για τη σύνδεση των επιμέρους σκέψεων: αντίθετα (συνδέει αντιθετικά την παράγραφο με την προηγούμενή της), στο βαθμό που δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο (χρήση αντωνυμίας που παραπέμπει στα προηγούμενα), η απόσυρση αυτή (χρήση της επαναληπτική αντωνυμίας), αλλά (συνδέει αντιθετικά), σε αυτή την τελευταία περίπτωση (χρήση της επαναληπτική αντωνυμίας)

β] Τρόποι πειθούς: να βρεθούν δυο διαφορετικοί τρόποι πειθούς: 1] επίκληση στη λογική (σε όλο το κείμενο υπάρχουν πολλές περιπτώσεις επίκλησης στη λογική και με τεκμήρια και με επιχειρήματα). Στη 2η παράγραφο για παράδειγμα έχουμε επίκληση στη λογική με τεκμήριο (το παράδειγμα της βουλής όπου οι ήδη ειλημμένες αποφάσεις επικυρώνονται τυπικά από τους βουλευτές) 2] επίκληση στο συναίσθημα μπορούμε να βρούμε σε λέξεις ή φράσεις συγκινησιακά φορτισμένες που σε κάποιο βαθμό να συνιστούν κινδυνολογία. (ίσως μόνο στο τέλος της 3ης παραγράφου)