Πέμπτη, 26 Ιανουαρίου 2012

Γιώργου Θεοτοκά, Ελληνισμός και Ευρώπη (απόσπασμα από τα ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ του)

ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ: Ελλάδα – Ευρώπη – Κόσμος
Γιατί η Ελλάδα δεν μπορεί να ζήσει έξω από την Ευρωπαϊκή Ένωση και ποιες είναι οι προϋποθέσεις ώστε να ανταποκριθεί μ’ επιτυχία στους όρους που εξασφαλίζουν τη συμμετοχή της στην Ευρωπαϊκή ενότητα (σχολιασμός απόψεων με δεδομένο ότι γράφτηκαν το 1961)

[…] Καθώς εξηγήθηκε πολλές φορές, οι σύγχρονες οικονομικές και τεχνικές δυνάμεις έχουν φτάσει, στις ημέρες μας, σ’ ένα σημείο όπου δεν μπορούν πια να λειτουργήσουν ομαλά, όσο βρίσκονται απομονωμένες μέσα στα κλειστά σύνορα των πατροπαράδοτων Κρατών, αλλά έχουν ανάγκη να απλωθούν σε πλαίσια πολύ μεγαλύτερα.   Ένα ανάλογο φαινόμενο παρατηρήθηκε και άλλοτε στην ευρωπαϊκή ιστορία, όταν η φεουδαρχική οικονομία ξεπεράστηκε από την εξέλιξη της ζωής, καταργήθηκαν τα σύνορα των φεούδων και οργανώθηκαν οι μεγάλες μοναρχίες των Νεώτερων χρόνων. Τώρα, οι νέες επιστημονικές ανακαλύψεις και οι αντίστοιχες τεχνολογικές και οργανωτικές εξελίξεις απαιτούν οικονομικές ενότητες ακόμα μεγαλύτερες, περίπου ηπειρωτικές…
Η εξέλιξη αυτών των μεγάλων ενοτήτων θα είναι τόσο ραγδαία ώστε εμείς, απ’ έξω, δεν θα μπορέσουμε πια να διατηρήσουμε ούτε τις σημερινές μας σχέσεις μαζί τους και θα ξεπέσουμε σε βιοτικό επίπεδο κατώτερο από το τωρινό. Το μέλλον μας θα είναι ο εθνικός μαρασμός μέσα στα τέλματα της ανεργίας και της υποτονικής κοινωνικής ζωής. Αυτά έχουν καταντήσει κοινοί τόποι. Όταν η ίδια η Αγγλία, η ως χθες πρώτη δύναμη του κόσμου, δηλώνει επισημότατα με το στόμα του πρωθυπουργού της, ότι δεν είναι δυνατόν να ζήσει, στο εξής, οικονομικά απομονωμένη, ποιος θα πιστέψει πια ότι θα μπορέσει να ζήσει κλεισμένη στον εαυτό της η Ελλάδα; […]

Πηγαίνουμε με την Ευρώπη γιατί εκεί βρίσκονται για μας οι εγγυήσεις της πολιτικής, πνευματικής και εθνικής ελευθερίας, παρ’ όλες τις αναπόφευκτες κρίσεις και ωδίνες που προκαλεί η διάλυση των παλαιών αποικιακών Αυτοκρατοριών και η γέννηση των νέων Κρατών της Αφρικής. Από την Ευρωπαϊκή Ένωση περιμένουμε ότι θα μας βγάλει από τη στενότητα των σημερινών μας οριζόντων και ότι θα ανοίξει δρόμους που θα επιτρέψουν στο σύνολο του ελληνικού λαού, να ζήσει, σε καμιά εικοσαριά χρόνια πολύ καλύτερα από ό,τι σήμερα ζει. Μέσα στα πλαίσια της, υπάρχει και η ελπίδα να μας δοθούν καινούργιες ευκαιρίες για ευρύτερη δράση στο γνώριμό μας χώρο της Ανατολικής Μεσογείου, με τον οποίο μας ενώνουν τόσοι ιστορικοί και πνευματικοί δεσμοί. Μπορούμε δηλαδή να ξαναγίνουμε αυτό που υπήρξαμε πολλές φορές στην ιστορία: ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα στη Δύση και της Εγγύς Ανατολή. Οι νέες αυτές προοπτικές προϋποθέτουν, βέβαια, μεγάλη προσπάθεια από μέρους μας, θέληση ισχυρή, πρόγραμμα, μέθοδο, οργανωτικές ικανότητες. Προϋποθέτουν επίσης μορφωτικό επίπεδο που σήμερα μας λείπει […] Χωρίς ανάλογη εργασία για την παιδεία μας, η όλη προσπάθεια θα κινδυνεύσει να πάει χαμένη. Δεν πρέπει να παύσουμε να το τονίζουμε στους πολιτικούς μας και να απαιτούμε απ’ αυτούς να δώσουν επί τέλους στην εκπαίδευση του ελληνικού λαού την πραγματική της σημασία που είναι πρωταρχική.
Δεν είναι ορθό, ωστόσο, οι δικαιολογημένες ανησυχίες να γίνουν φόβοι υπέρμετροι. Δεν πιστεύω ότι κινδυνεύει η εθνική μας υπόσταση επειδή πρόκειται να συνεταιριστούμε στενότερα με έθνη φιλελεύθερα, διατηρώντας την οργάνωσή μας σαν αυτοκέφαλο κράτος. Τουλάχιστο εμείς, όσοι συντηρούμε κάτι από την παράδοση του Ελληνισμού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, δεν φοβούμαστε τη συμβίωση με άλλες εθνότητες. Τουναντίον μας φαίνεται πως είναι μια φυσική κατάσταση για τους Έλληνες να κινούνται σε μεγάλους γεωγραφικούς χώρους και να συγχρωτίζονται με πολύγλωσσα πλήθη. Είναι πάντα πιθανό ο ξεριζωμένος μετανάστης να υποφέρει πολλά από τους ξένους και στο τέλος να χάσει την εθνική προσωπικότητά του. Όταν όμως ο ελληνισμός είναι συμπαγής και ριζωμένος στον τόπο με προαιώνιες ιστορικές παραδόσεις δεν μπορώ να διανοηθώ ότι θα αλλοιώσει κανείς την εθνική του συνείδηση, θεληματικά ή αθέλητα. Μήπως η παλιά Αυτοκρατορία των Αψβούργων κατόρθωσε ποτέ να αφομοιώσει τους Σλάβους υπηκόους της; Μήπως η Αγγλία κατόρθωσε να αφομοιώσει τους Ιρλανδούς, που μιλούσαν, ωστόσο, την ίδια γλώσσα μαζί της; Μήπως οι Ρώσοι μπόρεσαν να αφομοιώσουν τις εθνότητες του Καυκάσου; Δεν είναι τόσο απλή υπόθεση η διάλυση του εθνισμού ενός ολόκληρου λαού.
Ο σύγχρονος Ελληνισμός έχει πνευματικά κεφάλαια ανεκτίμητα, όχι δανεισμένα, αλλά δικά του στ’ αλήθεια: την ανθρωπιστική του παράδοση, την Ορθόδοξη Εκκλησία, το πνεύμα του Εικοσιένα. Ας προσθέσουμε σ’ αυτά και τη νεοελληνική λογοτεχνία που μπορεί να μην είναι μεγάλη, είναι όμως η φωνή της καρδιάς του έθνους, για τούτο, χωρίς αυτήν δεν θα ολοκληρωθεί ποτέ η εθνική μας παιδεία. Αν στηρίξουμε καλά στις βάσεις αυτές την αγωγή των παιδιών μας, δεν έχουμε λόγους να φοβόμαστε για το μέλλον του Ελληνισμού. Όσο για τις πρακτικές του ικανότητες στο διεθνή στίβο δεν θα τις κρίνουμε ως ασήμαντες και περιφρονητές, όταν αναλογιστούμε ότι ο μικρός αυτός λαός, μ’ όλη του τη φτώχεια, ξεκινώντας από το τίποτα, κατάφερε, σε λίγες δεκαετίες, να δημιουργήσει τον τρίτο εμπορικό στόλο της οικουμένης.
Με τα δεδομένα αυτά, πιστεύουμε ότι ο Ελληνισμός μπορεί όχι μόνο να διατηρήσει την οντότητά του, μέσα στις ιστορικές συνθήκες, αλλά και να προκόψει και να ευημερήσει, αν θέλει να δουλέψει και αν, βέβαια, υπάρχει ειρήνη επί γης. [«ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ και ΕΥΡΩΠΗ», ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ σελ. 470]

Ασκήσεις (με στοιχεία για τις απαντήσεις) 

1. Ποιοι όροι, σύμφωνα με το συγγραφέα, διαμορφώνουν την ανάγκη μεγάλων οικονομικών ενοτήτων; Γιατί η χώρα μας δεν μπορεί να ζήσει έξω από αυτές;

ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Οι όροι που, σύμφωνα με το συγγραφέα, διαμορφώνουν την ανάγκη να μην μπορούν πλέον τα κράτη να αναπτυχθούν αυτόνομα στα κλειστά σύνορά τους, είναι οι νέες επιστημονικές ανακαλύψεις και οι αντίστοιχες τεχνολογικές και οργανωτικές εξελίξεις. Αυτές οι εξελίξεις απαιτούν οικονομικές ενότητες ακόμα μεγαλύτερες, περίπου ηπειρωτικές.  (τέλος 1ης παραγράφου). Καθώς, μάλιστα, οι παραπάνω εξελίξεις είναι ραγδαίες, η Ελλάδα είναι αναγκασμένη από τα πράγματα να τις ακολουθήσει. Διαφορετικά: θα ξεπέσει σε βιοτικό επίπεδο κατώτερο από το σημερινό, το μέλλον έξω από την Ενωμένη Ευρώπη θα είναι εθνικός μαρασμός, ανεργία και υποτονική κοινωνική ζωή. Ο συγγραφέας για να κάνει ακόμα πιο ισχυρή την επιχειρηματολογία του, επικαλείται σ’ αυτό το σημείο το παράδειγμα της Αγγλίας, που ενώ ήταν πρώτη δύναμη στον κόσμο, συμβιβάζεται με τη νέα πραγματικότητα και επιλέγει την ισότιμη συμμετοχή της στην Ενωμένη Ευρώπη (2η παράγραφος)

2. Γιατί η Ελλάδα διαλέγει τη συμμετοχή της στην Ευρωπαϊκή ενότητα; Ποια είναι η βασική προϋπόθεση, κατά την άποψη του συγγραφέα, ώστε να ανταποκριθεί στους όρους της συμμετοχής αυτής;

ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Η επιλογή της Ευρωπαϊκής ενότητας είναι σχεδόν μονόδρομος διότι (στοιχεία από την 3η παράγραφο): α] στην Ευρώπη βρίσκονται οι εγγυήσεις της πολιτικής, πνευματικής και εθνικής ελευθερίας (σχολιασμός) β] η Ευρώπη θα μας βγάλει από τη στενότητα των σημερινών μας οριζόντων γ] η Κοινή Αγορά της Ευρώπης θα ανοίξει δρόμους που θα επιτρέψουν στο σύνολο του ελληνικού λαού, να ζήσει σε καμιά εικοσαριά χρόνια, πολύ καλύτερα απ’ ότι σήμερα (σχόλια) δ] ανήκοντας στην Ευρώπη θα ξαναγίνουμε ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα στη Δύση και της Εγγύς Ανατολή

ΒΑΣΙΚΗ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ για να υλοποιηθούν στην πράξη όλα τα παραπάνω: μεγάλη προσπάθεια από μέρους μας, θέληση ισχυρή, πρόγραμμα, μέθοδος και προπαντός μορφωτικό επίπεδο. Δίνει ιδιαίτερη έμφαση ο Θεοτοκάς στο θέμα της παιδείας γράφοντας χαρακτηριστικά στο τέλος της 3ης παραγράφου: «Χωρίς ανάλογη εργασία για την παιδεία μας, η όλη προσπάθεια θα κινδυνεύσει να πάει χαμένη. Δεν πρέπει να παύσουμε να το τονίζουμε στους πολιτικούς μας και να απαιτούμε απ’ αυτούς να δώσουν επί τέλους στην εκπαίδευση του ελληνικού λαού την πραγματική της σημασία που είναι πρωταρχική» (ΣΧΟΛΙΑ)

3. Στις τρεις πρώτες παραγράφους του κειμένου να βρείτε δύο διαφορετικούς τρόπους πειθούς

ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ: α] Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί την επίκληση στη λογική με τεκμήρια στη 2η παράγραφο. Πιο συγκεκριμένα επικαλείται το παράδειγμα της Αγγλίας, που ενώ ήταν η πρώτη δύναμη του κόσμου, δηλώνει, με το στόμα του πρωθυπουργού της, ότι δεν είναι δυνατό να ζήσει στο εξής οικονομικά απομονωμένη. β] στην 3η παράγραφο επισημαίνουμε την επίκληση στο συναίσθημα με συγκινησιακά φορτισμένες εκφράσεις με πιο χαρακτηριστική την προσδοκία του: «Από την Ευρωπαϊκή Ένωση περιμένουμε ότι θα μας βγάλει από τη στενότητα των σημερινών μας οριζόντων και ότι θα ανοίξει δρόμους που θα επιτρέψουν στο σύνολο του ελληνικού λαού, να ζήσει, σε καμιά εικοσαριά χρόνια πολύ καλύτερα από ό,τι σήμερα ζει»

4. Με ποια επιχειρήματα ο συγγραφέας διασκεδάζει τις ανησυχίες και τους φόβους ότι κινδυνεύει η εθνική μας υπόσταση από την ένωσή μας με την Ευρώπη; (στη συγκεκριμένη ενότητα, 4η παράγραφος, να βρεθεί και να αξιολογηθεί η συλλογιστική του πορεία)

ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Ο συγγραφέας σ’ αυτή την παράγραφο προσπαθεί να μας πείσει με επιχειρήματα ότι δεν κινδυνεύει η εθνική μας υπόσταση από την ένταξή μας στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Για να διασκεδάσει τις ανησυχίες και τους φόβους που υπάρχουν χρησιμοποιεί διάφορα στοιχεία: το ιστορικό παράδειγμα της συμβίωσης με άλλες εθνότητες στο παρελθόν, δηλαδή την περίοδο της Τουρκοκρατίας όταν ο Ελληνισμός συμπαγής και στηριγμένος σε προαιώνιες παραδόσεις, κατόρθωσε να κρατήσει αναλλοίωτη τη εθνική του συνείδηση. Στη συνέχεια επικαλείται και άλλα παρόμοια ιστορικά παραδείγματα (τέλος παραγράφου) για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι «δεν είναι τόσο απλή υπόθεση η διάλυση του εθνισμού ενός ολόκληρου λαού». Έχουμε δηλαδή επαγωγικό συλλογισμό με αίτιο αποτέλεσμα. Η αιτιώδης σχέση στα παραδείγματα που χρησιμοποιεί είναι λογική αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι πάντοτε με τον ίδιο τρόπο θα επαναλαμβάνεται το ίδιο αποτέλεσμα, τη στιγμή μάλιστα που οι συνθήκες σήμερα είναι πολύ διαφορετικές.