Πέμπτη, 2 Φεβρουαρίου 2012

[Επιφυλλίδα] Καταστροφή κατά παραγγελία

Καταστροφή το επόμενο Σαββατοκύριακο


Αν η κατάστασή μας δεν ήταν για κλάματα, θα μπορούσε ακόμη και να ξεκαρδιστεί κανείς στα γέλια. Το ότι είναι για κλάματα, δεν σημαίνει ότι έχουμε καταστραφεί ή ότι πρόκειται να καταστραφούμε. Γιατί τι είδους καταστροφή είναι αυτή που προβλέπεται να προκύψει, εδώ και ενάμιση χρόνο, σε έξι ή σε δυο μήνες, σε δυο εβδομάδες, το επόμενο Σαββατοκύριακο.

Αναμφισβήτητα έχουν φτάσει στο μη περαιτέρω η αναδουλειά, η ανεργία, η φτώχεια για μεγάλα κομμάτια του πληθυσμού. Δραματικά έχει πολλαπλασιαστεί ο αριθμός εκείνων που σκαλίζουν τους κάδους των σκουπιδιών, σε σημείο που ένας ανυποψίαστος εύπορος θα έλεγε πως πρόκειται για συνεννοημένους μεταξύ τους ανθρώπους ώστε να παρουσιάζεται εφιαλτική η ζωή της πόλης.

Η όψη των ανθρώπων στους δρόμους πιο περίσκεπτη ίσως, σε σχέση με παλαιότερες εποχές, αλλά καθόλου αγωνιώδης ή πανικόβλητη. Αν όλα αυτά συνθέτουν εικόνα καταστροφής, δεν έχει να σκεφτεί ή να αναρωτηθεί κανείς παρά για ένα δυο πράγματα: ή ότι η ασύστολη καταστροφολογία του τελευταίου ενάμιση χρόνου μάς εξοικείωσε με το γεγονός της καταστροφής ώστε να το βιώνουμε ως κάτι υποφερτό ή ότι η πραγματική καταστροφή που προβλεπόταν, αλλά δεν προέκυψε τελικά, μπορεί να αναβάλλεται επ' αόριστον. Δικαιούται λοιπόν να αναρωτηθεί κανείς: δεν θα ήταν καλύτερα τα πράγματα αν δεν είχαμε επιδοθεί όλοι μας στην καταστροφολογία ώστε να καλλιεργούμε την ύπαρξη δεινών που δεν προέκυψαν - τουλάχιστον - με τη μορφή που μας τρόμαζε; Και πως τόσο ευαίσθητοι στις συμφορές που μας έχουν πλήξει, ή πρόκειται να μας πλήξουν, σταθήκαμε ανίκανοι για μια στοιχειώδη διάκριση: για το ποιοι δηλαδή μιλούν κατά κόρον καταστροφολογώντας.

Με λίγα λόγια καταστροφολογούν όσοι είχανε, διατηρούν και διεκδικούν πάντα ένα χορταστικό μερίδιο στην οικονομική και κοινωνική πίτα. Καταστροφολογούν όσοι φοβούνται πως θα στερηθούν πράγματα που στην ουσία δεν χρειάζονται. Καθώς οι άνθρωποι αυτοί είναι οι μόνοι που μπορούν να ακούγονται.

Ο λαός ή σωπαίνει (το ότι διαδηλώνει δεν σημαίνει ότι ακούγεται πραγματικά η φωνή του) ή υπομένει ή αν φοβάται έχει την αξιοπρέπεια να μην το δείχνει. Το λέει θαυμάσια η κυρία Εκάβη στο «Τρίτο στεφάνι» του Ταχτσή: «Τα ίδια μας λέγανε και με τον προηγούμενο πόλεμο και μας τρομάξανε άδικα. Και τι πάθαμε; Το πολύ πολύ να πεθάνουμε. Πφφφ!».

Όταν ζεις μέσα στην αβεβαιότητα, όπως ζει ο λαός, δεν πανικοβάλλεσαι όταν η αβεβαιότητα συμβεί να διογκωθεί. Παρ' όλα αυτά, η καταστροφολογία θα παρέμενε ένα γεγονός σχεδόν ανώδυνο, αν δεν είχε μια άλλου είδους δραματική επίπτωση: να ισχυροποιεί τις εξουσίες, την πολιτική, την οικονομική, την εκκλησιαστική, την πνευματική, την οποιαδήποτε εξουσία.

Αν και αναγνωρίζονται ως οι κύριες υπεύθυνες για την καταστροφή, οι άνθρωποι προσκολλώνται όλο και εντονότερα σε αυτές, σαν να πρόκειται για τη μοναδική ελπίδα σωτηρίας. Εξακολουθούμε να φανταζόμαστε πως ό,τι μας πηγαίνει σαν βαρίδι στον πάτο - όπως είναι η κάθε εξουσία - μπορεί να γίνει την τελευταία στιγμή το θαύμα και να λειτουργήσει ως σωσίβιο
[ΠΗΓΗ: Θανάσης Νιάρχος, ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: Τρίτη 31 Ιανουαρίου 2012 στην εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ]

Άρθρο ή επιφυλλίδα; Τα όρια ανάμεσά τους δεν είναι εντελώς ευδιάκριτα

Η θεωρία του σχολικού βιβλίου και η εφαρμογή της σε κείμενα της τρέχουσας επικαιρότητας


α. θεωρία
Το άρθρο είναι δημοσίευμα σε εφημερίδα ή περιοδικό που πραγματεύεται ένα ειδικό, επίκαιρο θέμα γενικού ενδιαφέροντος, ενώ η επιφυλλίδα είναι ένα είδος σύντομου άρθρου (δοκιμιακού χαρακτήρα) που αναφέρεται σε διάφορα θέματα φιλολογικά, επιστημονικά, κοινωνικά, καλλιτεχνικά, πολιτικά κλπ και γράφεται από πρόσωπο ειδικό στο θέμα [ΟΡΙΣΜΟΙ από σχολικό βιβλίο σελ. 166 και 201) αντίστοιχα]
Χαρακτηριστικά στοιχεία που βοηθούν στη διάκριση (σύμφωνα με τη θεωρία του σχολικού βιβλίου):
ΘΕΜΑΤΑ ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑΣ: επίκαιρα γενικού ενδιαφέροντος αλλά ποικίλου περιεχομένου (οικονομικού, πολιτικού, κοινωνικού) με τα οποία οι δημοσιογράφοι αναλύουν και σχολιάζουν τις κυριότερες ειδήσεις. Συχνά όπως στον ημερήσιο και περιοδικό τύπο αρθρογραφούν εκτός από τους δημοσιογράφους επιστήμονες, συγγραφείς, καλλιτέχνες κλπ σχολιάζοντας ποικίλα θέματα της επικαιρότητας. Εξάλλου υπάρχουν και τα καθαρά επιστημονικά άρθρα που δημοσιεύονται σε ειδικά έγκριτα περιοδικά, που παρακολουθούν τις εξελίξεις της επιστήμης σε διάφορους τομείς.
ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑΣ: διάφορα θέματα φιλολογικά, επιστημονικά, κοινωνικά, καλλιτεχνικά, πολιτικά κλπ που γράφονται από πρόσωπα ειδικά στο θέμα. Ο επιφυλλιδογράφος  μπορεί να ξεκινήσει από ένα επίκαιρο θέμα, αλλά δεν μένει προσκολλημένος στο επίκαιρο. Προχωρεί σε παρατηρήσεις και σκέψεις διαχρονικού χαρακτήρα και γενικότερου ενδιαφέροντος.
ΑΛΛΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ:
Το άρθρο έχει επικαιρικό χαρακτήρα, δηλαδή αφορμάται πάντα από ένα επίκαιρο γεγονός το οποίο σχολιάζει ή και ερμηνεύει, η επιφυλλίδα μπορεί να ξεκινήσει από ένα επίκαιρο θέμα, που είναι η αφορμή για τη βαθύτερη μελέτη κι ανάλυσή του (αντίθετα το δοκίμιο δεν έχει επικαιρικό χαρακτήρα)
Το άρθρο κινείται στο χώρο της ερμηνευτικής δημοσιογραφίας και για το λόγο αυτό επικρατεί η αναφορική λειτουργία της γλώσσας (κάτι που δεν συμβαίνει σ’ όλα τα δοκίμια ή σ’ όλες τις επιφυλλίδες).
Επιπλέον το άρθρο, συνήθως, έχει σοβαρό και επίσημο ύφος, ενώ αντίθετα στο δοκίμιο (τις περισσότερες φορές και στην επιφυλλίδα) εύκολα διακρίνουμε το προσωπικό και οικείο τόνο του συγγραφέα.
Το άρθρο (τουλάχιστον αυτό που δημοσιεύεται σε εφημερίδα) είναι συνήθως συντομότερο από ένα δοκίμιο και η επιφυλλίδα είναι ένα είδος σύντομου άρθρου.

β. εφαρμογή θεωρίας
ΕΠΟΜΕΝΩΣ è Η πιθανή άσκηση στις εξετάσεις  θα έχει την εξής μορφή: «το παρακάτω κείμενο είναι επιφυλλίδα. Να αναφέρετε τα χαρακτηριστικά που το εντάσσουν σ’ αυτό το είδος»
Για την απάντηση μπορούμε κατά περίπτωση να χρησιμοποιήσουμε τα παρακάτω:

1] την πιθανή πληροφορία ότι έχει δημοσιευτεί σε εφημερίδα σε συνδυασμό με το θέμα που (… κατά κανόνα) δεν θα έχει ειδησεογραφικό χαρακτήρα

2] το θέμα, που θα το ονομάσουμε χαρακτηρίζοντας το π.χ. φιλολογικό, επιστημονικό, καλλιτεχνικό, κοινωνικό κ.τλ.   

την πληροφορία (αν υπάρχει) για το συγγραφέα, που δεν θα είναι δημοσιογράφος αλλά ειδικός για το εν λόγω θέμα (π.χ. κριτικός, λογοτέχνης, φιλόλογος, οικονομολόγος κ.λπ.)

3] Στοιχεία από το κείμενο τα οποία να αποδεικνύουν ότι η διαπραγμάτευση του θέματος είναι τέτοια που δίνει στο κείμενο διαχρονικό χαρακτήρα (ακόμα κι αν αφορμάται από ένα επίκαιρο θέμα ή πρόβλημα)

ΕΦΑΡΜΟΓΗ è στο παραπάνω κείμενο