Κυριακή, 5 Φεβρουαρίου 2012

Η Παιδεία και το σύνδρομο των μωρών παρθένων

Ποια είναι τα αντανακλαστικά προσαρμογής μας στη νέα πραγματικότητα;

Από την ελαφρότητα του «λεφτά υπάρχουν», που προκάλεσε ρίγη ευφορίας το 2009, και από την κυνική παραδοχή τού «μαζί τα φάγαμε», που επιδίωξε τον συμψηφισμό των ευθυνών, έως και την προσποιητή αφέλεια των υπουργών που δεν διάβαζαν τους νόμους…

Το χειρότερο που μας συμβαίνει σήμερα δεν είναι αυτή καθεαυτή η οικονομική κρίση. Το χειρότερο είναι ότι το σύνδρομο των μωρών παρθένων με το οποίο υποδεχθήκαμε την κρίση, ως εάν επρόκειτο για ακραίο και μη προβλέψιμο φυσικό φαινόμενο που ενέσκηψε αιφνιδίως, σε συνδυασμό με την υπερβολική προσήλωση στην αγωνιώδη προσπάθεια εκταμίευσης κάθε τόσο και νέας δόσης, δεν επέτρεψαν ως τώρα ούτε να συνειδητοποιήσουμε γιατί φτάσαμε ως εδώ, ούτε όμως και να σχεδιάσουμε την έξοδο από τη ζοφερή σημερινή συγκυρία.

Ακόμη κι αν το γεγονός ότι η σωτηρία της χώρας ανατέθηκε στους ίδιους που την οδήγησαν στην καταστροφή αποδοθεί στην αμηχανία μιας κοινωνίας να αντιδράσει στον αιφνιδιασμό, παραμένει αναπάντητο τόσο το ερώτημα της αδυναμίας να αναζητήσουμε τις πραγματικές αιτίες του κακού όσο και της ανικανότητας να συλλάβουμε σχέδιο διάσωσης.

Μια ψύχραιμη παράθεση βέβαια των επίσημων αναφορών στο ζήτημα αποδυναμώνει σημαντικά το ελαφρυντικό του αιφνιδιασμού και το άλλοθι της συλλογικής αμηχανίας. Από την ελαφρότητα του «λεφτά υπάρχουν», που προκάλεσε ρίγη ευφορίας το 2009, και από την κυνική παραδοχή τού «μαζί τα φάγαμε», που επιδίωξε τον συμψηφισμό των ευθυνών, έως και την προσποιητή αφέλεια των υπουργών που δεν διάβαζαν τους νόμους που ψήφιζαν και γι' αυτό σήμερα μπορούν συμπολιτευόμενοι να... αντιπολιτεύονται, όλα οδηγούν στο συμπέρασμα ότι σ' αυτή τη χώρα ούτε γεννήθηκαν αλλά ούτε και διδάχθηκαν ο Όμηρος, ο Ηρόδοτος και ο Θουκυδίδης. Ο μόνος που φαίνεται πράγματι να δικαιώνεται είναι ο Αριστοφάνης...

Καμία αναφορά στο παγκοσμιοποιημένο μοντέλο της επιθετικής οικονομικής ανάπτυξης που επιβλήθηκε τις τελευταίες δεκαετίες και το οποίο με πρόσχημα την καθολική ευημερία έκανε τους πλούσιους πλουσιότερους και τους φτωχούς φτωχότερους, υποβαθμίζοντας επιπλέον και το οικοσύστημα που στηρίζει την ανάπτυξη. Καμία νύξη για έναν πολιτισμό με υλιστικό προσανατολισμό, που για δεκαετίες αναγόρευσε την κατανάλωση πάνω από την παραγωγή και τοποθέτησε το κέρδος πάνω από τις αξίες. Καμία κριτική σ' ένα εκπαιδευτικό σύστημα που για χρόνια εμπέδωνε την ιδιοτέλεια και την ιδιωτικότητα και το οποίο για δεκαετίες εκπαίδευσε την ελληνική κοινωνία να αποδέχεται την εύκολη απόλαυση και να αποφεύγει τη χαρά της κοπιώδους προσπάθειας. Καμία αναφορά στο έλλειμμα μόρφωσης που δημιούργησε η εκπαίδευση της εξειδίκευσης και της κατάρτισης. Κουβέντα δηλαδή για όλα αυτά που δημιούργησαν μια οικονομία του χρέους και του δανεισμού, μια κοινωνία άπληστη και αντιπαραγωγική και ένα πολιτικό σύστημα φαύλο και ανεπαρκές.

Αλλά και σήμερα, που είναι σαφές ότι ο δρόμος που ακολουθήσαμε μας οδήγησε στη χρεοκοπία, ποια είναι τα αντανακλαστικά προσαρμογής μας στη νέα πραγματικότητα; Ποιο όραμα Παιδείας αποπνέει η άκριτη αντιγραφή ξένων εκπαιδευτικών προτύπων; Τι κοινωνικά μηνύματα εκπέμπει μια αυταρχική εκπαιδευτική μεταρρύθμιση που καταργεί ακαδημαϊκές ελευθερίες; Και ποιο νέο μοντέλο ανάπτυξης μπορεί να υποστηριχθεί, με ελλειμματική επένδυση στην έρευνα και στην καινοτομία;
[ΠΗΓΗ: Γιάννης Α. Μυλόπουλος, πρύτανης στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ 05/02/2012]


Από τη θεωρία στην πράξη:

Άρθρο, δοκίμιο ή επιφυλλίδα; Με κάποιο τρόπο θα μας ζητήσουν να διαφοροποιήσουμε το δοκίμιο από το άρθρο εντοπίζοντας τα χαρακτηριστικά τους

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ αν είναι άρθρο: Το κείμενο αποτελεί ΑΡΘΡΟ όπως μπορούμε να επισημάνουμε από διάφορα χαρακτηριστικά του: φέρει τίτλο και δημοσιεύτηκε στον ημερήσιο τύπο, θίγει θέμα γενικότερου ενδιαφέροντος (το υποσημειώνουμε) και απευθύνεται στο ευρύ κοινό. Γράφτηκε με αφορμή ένα επίκαιρο γεγονός (το σημειώνουμε) και από γλωσσική άποψη κυριαρχεί η αναφορική λειτουργία της γλώσσας ενώ το ύφος παραμένει αρκετά απρόσωπο και επίσημο (στο δοκίμιο τις περισσότερες φορές είναι φιλικό και οικείο)

ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ άρθρο δημοσιευμένο στο κάτω άκρο της εφημερίδας, που έχει δοκιμιακό χαρακτήρα και αναφέρεται σε διάφορα θέματα (φιλολογικά, επιστημονικά, κοινωνικά, καλλιτεχνικά, πολιτικά)


ΚΥΡΙΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑΣ

α] Ο επιφυλλιδογράφος μπορεί να ξεκινήσει από ένα επίκαιρο θέμα (κοινό στοιχείο με άρθρο), π.χ. η «διαφήμιση» αλλά δεν μένει προσκολλημένος στο επίκαιρο. Προχωρεί σε παρατηρήσεις και σκέψεις διαχρονικού χαρακτήρα και γενικότερου ενδιαφέροντος (είναι στοιχείο συγγενικό με το δοκίμιο, που το συναντάμε και σε κάποια άρθρα)

β] Είναι «κείμενο δοκιμιακού χαρακτήρα» (άρα η επιφυλλίδα είναι πιο κοντά στο δοκίμιο απ’ ότι το άρθρο). Από την άλλη πλευρά, ωστόσο, πρέπει να τονίσουμε ότι τα όρια ανάμεσα στην επιφυλλίδα και στο άρθρο δεν είναι εντελώς ευδιάκριτα και γι’ αυτό άλλωστε, σύμφωνα με άλλα λεξικά, π.χ. στο ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ του ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΔΑΚΗ «η επιφυλλίδα ορίζεται ως «άρθρο δημοσιευμένο στο κάτω άκρο της εφημερίδας που χωρίζεται από την υπόλοιπη ύλη με οριζόντια γραμμή».

γ] Μπορούμε επομένως να πούμε ότι η επιφυλλίδα είναι ένα είδος σύντομου άρθρου.

ΣΥΝΟΨΙΖΟΝΤΑΣ: επιφυλλίδα είναι μια ειδική ονομασία για κάποια κείμενα δοκιμιακού χαρακτήρα (συνήθως μικρά) που δημοσιεύονται σε συγκεκριμένη θέση της 1ης σελίδας των εφημερίδων, τα οποία δεν έχουν ευδιάκριτες διαφορές από ένα κοινό άρθρο ή από το δοκίμιο.



ΑΣΚΗΣΗ

ΕΠΟΜΕΝΩΣ è Η πιθανή άσκηση στις εξετάσεις  θα έχει την εξής μορφή: «το παρακάτω κείμενο είναι επιφυλλίδα. Να αναφέρετε τα χαρακτηριστικά που το εντάσσουν σ’ αυτό το είδος» Για την απάντηση μπορούμε κατά περίπτωση να χρησιμοποιήσουμε τα παρακάτω:

1] την πιθανή πληροφορία ότι έχει δημοσιευτεί σε εφημερίδα σε συνδυασμό με το θέμα που (… κατά κανόνα) δεν θα έχει ειδησεογραφικό χαρακτήρα

2] το θέμα, που θα το ονομάσουμε χαρακτηρίζοντας το π.χ. φιλολογικό, επιστημονικό, καλλιτεχνικό, κοινωνικό κ.τλ.    την πληροφορία (αν υπάρχει) για το συγγραφέα, που δεν θα είναι δημοσιογράφος αλλά ειδικός για το εν λόγω θέμα (π.χ. κριτικός, λογοτέχνης, φιλόλογος, οικονομολόγος κ.λπ.)

3] Στοιχεία από το κείμενο τα οποία να αποδεικνύουν ότι η διαπραγμάτευση του θέματος είναι τέτοια που δίνει στο κείμενο διαχρονικό χαρακτήρα (ακόμα κι αν αφορμάται από ένα επίκαιρο θέμα ή πρόβλημα)

ΕΦΑΡΜΟΓΗ è

Να διαβαστεί το κείμενο του Γιάννη Μυλόπουλου  Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΩΝ ΜΩΡΩΝ ΠΑΡΘΕΝΩΝ και να βρεθούν στοιχεία που να το εντάσσουν σε κάποιο από τα παραπάνω γραμματειακά είδη.