Τρίτη, 20 Μαρτίου 2012

Πρότυπα: με ποια κριτήρια σήμερα μετριέται η αξία του ανθρώπου;

ΠΡΟΤΥΠΑ - ΕΙΔΩΛΑ: κείμενα και κριτήριο αξιολόγησης

Σήμερα που κυριαρχούν παντού αρνητικά πρότυπα, χρειάζεται ασυνήθιστη ψυχική δύναμη, για να εναντιωθεί κανείς στο ρεύμα και να χαράξει τη δική του διαφορετική πορεία. Συμφωνείτε; Ποια είναι η κυριότερη αιτία που κυριαρχούν τα αρνητικά πρότυπα;

(…) Είναι πράγματι γεγονός πως σήμερα προβάλλονται με κάθε μέσο άνθρωποι που διαθέτουν δύναμη, που τους επιτρέπει να επιβάλλονται στους άλλους, και πλούτο, που τους δίνει την ευχέρεια να ικανοποιούν εύκολα κάθε επιθυμία τους. Όποιος είναι σε θέση να απολαμβάνει άφθονα τα υλικά αγαθά, και μάλιστα χωρίς κόπους, γίνεται το ιδανικό κάθε νέου. Ηρωποιούνται ποδοσφαιριστές, αποκτούν μυθικές διαστάσεις ορισμένοι τραγουδιστές, λατρεύονται ακόμη αδίστακτοι κακοποιοί. Το κοινωνικό γόητρο είναι συνάρτηση της δύναμης, του πλούτου, της ηθικής αναλγησίας. Αντίθετα, επιστήμονες κορυφαίοι, μεγάλοι δημιουργοί στο χώρο της υψηλής τέχνης, ευεργέτες της ανθρωπότητας, αγωνιστές και υπερασπιστές της ειρήνης και της δικαιοσύνης ή και απλοί άνθρωποι του τίμιου μόχθου αγνοούνται ή, αν δε συμβαίνει αυτό, δε συγκινούν πια κανέναν. Κατέχουν στη συνείδηση των περισσοτέρων την πιο χαμηλή θέση στην αξιολογική τους κλίμακα. Η αξία του ανθρώπου μετριέται με άλλα κριτήρια.

        Μέσα σ’ αυτό το γενικό κλίμα της υποτίμησης των γενικών αξιών χρειάζεται ασυνήθιστη ψυχική δύναμη για να εναντιωθεί κανείς στο ρεύμα, στη μόδα της εποχής και να χαράξει διαφορετική πορεία. Η δραματική μείωση των υψηλών παραδειγμάτων ζωής σ’ αυτό  το λόγο κυρίως οφείλεται. Έτσι, σήμερα, παρατηρείται το θλιβερό φαινόμενο στη θέση του ανιδιοτελούς επιστήμονα, του αφιερωμένου στην επιστήμη, να συναντούμε το ψυχρό επαγγελματία, που αποβλέπει με κάθε μέσο στην κατάκτηση μιας θέσης και στην αύξηση του πλούτου του, στη θέση του τολμηρού έντιμου επιχειρηματία, τον απατεώνα και εκμεταλλευτή που βιάζεται να γίνει Κροίσος, στη θέση του χαρισματικού πολιτικού που ανάλωσε τη ζωή του στην υπηρεσία των συμφερόντων της χώρας του, τον αναξιόπιστο καρπωτή της εξουσίας. Και καθώς τα πρόσωπα ταυτίζονται με κάποιες ιδέες, μαζί με την κατάπτωσή τους παρασύρουν σε χρεοκοπία και όλες τις αξίες. Έτσι, φτάσαμε στην απομυθοποίηση προσώπων – συμβόλων, στο γκρέμισμα ειδώλων. Μέσα στην εικονοκλαστική μανία της εποχής μας δεν έμεινε τίποτα όρθιο. Αυτό είναι και η κυριότερη αιτία της απόλυτης επικράτησης διαμετρικά αντίθετων προτύπων.

Οι σημερινοί νέοι λατρεύουν τον πλούτο, γοητεύονται από τη δύναμη και την κοινωνική προβολή και όλα αυτά τα θέλουν έτοιμα, χωρίς προσπάθεια και μόχθο. Έχει δίκιο ο συγγραφέας; Γιατί είναι πολύ δύσκολο σήμερα να πείσει κάποιος ένα νέος ν’ ακολουθήσει τον έντιμο δρόμο του μόχθου και της αρετής;

(ΔΙΑΒΑΣΕ και παράλληλο κείμενο: «ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΟΡΗ ΜΟΥ») http://ta4mx.blogspot.com/2012/03/blog-post_7709.html

        Σε ποιών τη θέση θα ήθελαν να βρίσκονται οι σημερινοί νέοι, ποιους θαυμάζουν ενδόμυχα; Αν παραμερίσουμε τις αυταπάτες, θα διαπιστώσουμε πως λατρεύουν τον πλούτο, αλλά τον έτοιμο, τον κληρονομημένο ή τον αποκτημένο χωρίς κόπους. Ασφαλώς γοητεύονται από τη δύναμη και την κοινωνική προβολή, αλλά κι αυτά τα θέλουν έτοιμα, «κατ’ απονομήν». Θα ζήλευαν την επιδεξιότητα ορισμένων που κατορθώνουν ν’ ανέβουν ψηλά χωρίς να χρειαστεί να βασανιστούν στα σχολεία ή στη βιοπάλη. Είναι αρκετό ένα «ευφυές» τέχνασμα για να εξαπατηθούν οι πάντες.

        Για τα κριτήρια των νέων δεν είναι άμοιρη ευθυνών η κοινωνία μας, ο πολιτισμός μας. Ζούμε σε μια εποχή που θεοποιήθηκαν οι υλικές αξίες. Ό,τι δεν συμβάλλει στον υλικό ευδαιμονισμό παραμερίζεται. Καθημερινά οι σειρήνες της εύκολης ζωής σαγηνεύουν τους νέους. Τα μηνύματα που τον κατακλύζουν από παντού ξυπνούν τις αδυναμίες του και τον σέρνουν άβουλο και αδύναμο να ακολουθήσει τυφλά τον τρόπο ζωής που του υποδεικνύεται. Μέσα του είναι ακλόνητη η βεβαιότητα πως η ευτυχία του είναι άρρηκτα δεμένη με  τις οικονομικές δυνατότητες που θα αποκτήσει. Πώς να πείσει κανείς το νέο να ακολουθήσει τον έντιμο δρόμο του μόχθου και της αρετής και να αγωνιστεί για υψηλά ιδανικά, όταν δεν θα μπορέσει να του υποσχεθεί πως μ’ αυτά θα κερδίσει χρήματα και κοινωνικό γόητρο; Το έργο αυτό γίνεται ακόμα πιο δύσκολο όταν η πραγματικότητα παρουσιάζει εντελώς διαφορετική εικόνα. Η έλλειψη κάθε αξιοκρατίας επιτρέπει την αναρρίχηση των ασήμαντων. Απολαμβάνουν τα αγαθά άνθρωποι χωρίς καμιά αξία. Για ποιο λόγο να μην ελπίσει και ο νέος πως κάτι θα συμβεί και θα λύσει με τον καλύτερο τρόπο τα προβλήματα της ζωής του;

        Η στάση τελικά απέναντι στο τι έχει αξία και τι όχι διαμορφώνεται από την καθημερινή πλύση εγκεφάλου που υφίσταται. Τα κριτήρια του διαμορφώνονται συστηματικά από όσα ακούει και βλέπει γύρω του. Οι αξιολογήσεις των γονιών, των φίλων, των συνανθρώπων διαμορφώνουν σιγά-σιγά τα μέτρα και τα κριτήρια.

        Είναι πραγματικά πολύ δύσκολο, αν όχι αδύνατο, να αντισταθεί κανείς και με ωριμότητα να κάνει τις επιλογές του. Έτσι παύουν να έχουν σημασία τα πραγματικά ενδιαφέροντά του, οι πραγματικές επιθυμίες του. Καλό και άξιο να επιδιωχθεί είναι αυτό που επιδιώκουν όλοι. Ο κίνδυνος της αλλοτρίωσης και της απώλειας της ιδιαιτερότητάς μας είναι προφανής. Για τα φαινόμενα τυποποίησης και ομοιομορφίας της ζωής μας σ’ αυτή την πιστή αντιγραφή των προβαλλόμενων παγκόσμια προτύπων πρέπει ν’ αναζητηθούν οι αιτίες.

Σίγουρα κάποιοι αντιστέκονται, προβληματίζονται και τολμούν να χαράξουν μιαν άλλη πορεία στη ζωή τους, αντίθετα προς το ρεύμα που πάει να τους παρασύρει. Κι αν δεν βρουν τα πρότυπα γύρω τους, θα τα συναντήσουν στη λογοτεχνία ή και στο παρελθόν. Δεν φτάνουν όμως αυτοί να αναστρέψουν το ρεύμα.

Κατακλείδα/ συμπέρασμα

Στα μέρες μας ακούει κανείς συχνά παράπονα για τον «εκτραχηλισμό» των νέων, για το βίο και την πολιτεία τους. Λησμονούν όμως πως οι νέοι γίνονται αυτό που είναι οι μεγάλοι. Αν δεν αποτελέσουν οι ίδιοι ζωντανά παραδείγματα υψηλής ζωής, μάταια θα περιμένουν να το κάνουν αυτό οι νέοι. Κανένας δεν ακολουθεί ένα δρόμο που δεν τον πορεύεται κανείς. Αυτή όμως η επιθυμητή αλλαγή στη συμπεριφορά όλων δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί με ευχές. Αν δεν χτυπηθεί η αναξιοκρατία και δεν επικρατήσει η στοιχειώδης δικαιοσύνη στην κατανομή των αγαθών, υλικών και ηθικών, η κατάσταση θα διαιωνίζεται και θα χειροτερεύει.

[Γ.Ν. Δαρδιώτης]
 
Κριτήριο αξιολόγησης με το ίδιο θέμα (ερωτήσεις όλων των κατηγοριών με στοιχεία για τις απαντήσεις

Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Τα παιδιά της αβεβαιότητας

[…] Αυτής της καταλυτικής αγωνίας παιδιά είναι τα σημερινά παιδιά. Πρόβατα χωρίς ποιμένα, αδέσποτα ουσιαστικά, ξένα προς τον κόσμο του πνεύματος, συχνότατα προπετή. Ζουν μια ζωή ανούσια, σπασμωδική, γεμάτη από κραυγές, ακατανόητη, ζωή που δεν έχει σκοπό, που δεν φιλοδοξεί να πραγματώσει ένα ιδανικό. Η αβεβαιότητα του σύγχρονου κόσμου, η ρευστότητα και ο αμοραλισμός του εισχωρούν μέσα στην ψυχή των παιδιών μας, γίνονται κατάσταση διαλυτική, που σπάει τους τένοντες της ψυχής κι εξευτελίζει εκ των προτέρων, και αποθαρρύνει κάθε πνευματική απόπειρα ανασυγκρότησης.

        Προσπαθούν, ψάχνουν τριγύρω να βρουν κάπου να στηριχθούν, ν’ αναγνωρίσουν υποδείγματα βίου σωστού, ζητούν βοήθεια για να πιστέψουν. Βοήθεια πρακτική, όχι λόγια. Αλλά η εποχή αυτή σαν να έχει ένα και μόνο σκοπό: να εμποδίσει την πίστη, την ολόψυχη αφιέρωση, να σκοτίζει με σύγχυση τα πνεύματα και να συντηρεί την αβεβαιότητα που κυριολεκτικά σκοτώνει τις ψυχές.

        Κυνηγούν πλέον τα παιδιά την ξέφρενη διασκέδαση, το αυτοκίνητο, το όργιο, την βουβή, ζωώδη καλοπέραση. Έχουν μάτια στεγνά, χέρια βιαστικά και αδίσταχτα, χωρίς τρυφερότητα – σπάζουν αλλά δεν θωπεύουν – χωρίς συγκίνηση, γεμάτα υπολογισμό, έτοιμα να πουληθούν, μικρά τέρατα μέσα σ’ αυτό το θηριοτροφείο της εποχής που ετοίμασε η ανευθυνότητα των μεγάλων. Παιδιά τραγικά, ενός αιώνα από τους πιο οδυνηρούς για τον άνθρωπο, γιατί είναι ο μοναδικός αιώνας που τον απειλεί στα σοβαρά με ολοκληρωτική εξαφάνιση, αιώνας που ανατρέπει κάθε λεπτό τη ζωή και σκορπά το άγχος και τη θλίψη.

        Θλιμμένα παιδιά, χωρίς βαθιές χαρές που είναι προνόμιο της πνευματικής ζωής, ουσιαστικά έρημα μέσα σ’ αυτό τον πολύβουο κόσμο, τις πλατείες, τους δρόμους, τα ζαχαροπλαστεία. Τι μπορούμε να περιμένουμε από αυτά όταν μπροστά στα μάτια τους αμαρτάνουμε συνεχώς, όταν γκρεμίζουμε μέσα στα τρυφερά τους στήθη, τα ινδάλματα και εμπεδώνουμε την ηθική αναρχία και την ανθρώπινη διαφθορά;

        Κανένας δεν είναι ανεύθυνος σήμερα, όσο ζει και συμμετέχει σ’ αυτή τη ζωή. Είναι υπεύθυνος και οφείλει να κάμει το χρέος του με συνέπεια και αυταπάρνηση. Χρέος ανθρωπιάς, σεμνότητας, αλήθειας. Ξέρουν τα παιδιά πως οι μεγάλοι δεν είναι τέλειοι. Αλλά περιμένουν, διψάνε να διαπιστώσουν πως είναι άνθρωποι, πως δεν απιστούν στην θεϊκή τους καταβολή και πως ζουν μ’ ένα συγκεκριμένο πνευματικό σκοπό.

Αν τα παιδιά αυτά της αβεβαιότητας βρουν τέτοιους ανθρώπους σήμερα στη ζωή, σκληρούς σαν πέτρα στο χρέος τους κι ευαίσθητους στην ανθρωπιά τους, τότε θα νιώσουν ποιο είναι το δικό τους χρέος γιατί, όπως λέγει ο Χοσέ Ορτέγκα υ Γκασέτ, «κάθε γενιά έχει τη δική της κλίση».

Κι αυτό το χρέος δεν μπορεί να είναι άλλο από την αποκατάσταση της ισορροπίας στη ζωή, από την επανενθρόνιση των ιδανικών της, από την επανακύρωση των ηθικών της αξιών, από την κατάλυση της αβεβαιότητας εν ονόματι του Θεού που θα ξανακάμει τη ζωή συγκεκριμένη και θα της ξαναδώσει το χαμένο της νόημα. [Κώστας Τσιρόπουλος, «Αγωνιώδης Θητεία», δοκίμια – απόσπασμα διασκευασμένο Έκφραση- έκθεση 30 κριτήρια αξιολόγησης, Εκδόσεις Χατζηθωμάς σελ. 159]



ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (επεξεργασίας/ εξέτασης)

Α. ΠΕΡΙΛΗΨΗ: Να ενημερώσετε τους συμμαθητές σας για το περιεχόμενο του κειμένου (λέξεις 100-120)

Β.1. Να εντοπίσετε στο κείμενο δυο φράσεις με ποιητική λειτουργία της γλώσσας και να τις αποδώσετε με αναφορική λειτουργία.

Β.2. ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΙΔΕΑΣ ΣΕ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟ:  Να αναπτύξετε με τη μέθοδο της αιτιολόγησης τη θεματική πρόταση: «Τα παιδιά αναζητούν σωστά πρότυπα, για να στηριχθούν και περιμένουν από τους μεγάλους βοήθεια στην πράξη και όχι στα λόγια»

Β.3. ΑΝΑΣΚΕΥΗ ΑΠΟΨΗΣ:  Ο συγγραφέας στην 3η παράγραφο υποστηρίζει «Κυνηγούν πλέον τα παιδιά την ξέφρενη διασκέδαση, το αυτοκίνητο, το όργιο, την βουβή, ζωώδη καλοπέραση». Να ανασκευάσετε την παραπάνω άποψη σε μια παράγραφο 100 λέξεων.

Β.4α. ΛΕΞΕΙΣ/ σημασίες:  Για καθεμιά από τις ακόλουθες λέξεις να βρείτε δύο διαφορετικές σημασίες και ορισμένες περιστάσεις, όπου αυτές θα ήταν κατάλληλες να χρησιμοποιηθούν αντιστοίχως: κόσμος, ζωή, εποχή, συνέπεια

Β.4β. ΛΕΞΕΙΣ/ συνώνυμα:  Για καθεμιά από τις ακόλουθες λέξεις να βρείτε συνώνυμα: προπετή, ξέφρενη, ανούσια, κατάλυση

Γ. ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Ο αρχισυντάκτης περιοδικού που απευθύνεται στους νέους σας αναθέτει να γράψετε για το επόμενο τεύχος του ένα άρθρο σχετικό με τις θετικές συνέπειες που αποφέρει στους νέους η υιοθέτηση προτύπων και τις αρνητικές που προκύπτουν από την υιοθέτηση ειδώλων (450-500 λέξεις)

Στοιχεία για τις απαντήσεις:

Α. ΠΕΡΙΛΗΨΗ: Στο κείμενο αυτό ο δοκιμιογράφος περιγράφει τα παιδιά της σύγχρονης εποχής. Αναφέρει, δηλαδή, ότι αυτά ζουν μέσα στην αβεβαιότητα, δεν καταλαβαίνουν τι συμβαίνει γύρω τους και γι’ αυτό αναζητούν κάποια πρότυπα. Η προσπάθεια τους, όμως, είναι μάταιη, γιατί η σύγχρονη εποχή τους αρνείται αυτό το δικαίωμα. Έτσι, στρέφονται στη διασκέδαση χωρίς όρια, χάνουν τα αισθήματά τους, τις χαρές της πνευματικής ζωής κι εναρμονίζονται στις απαιτήσεις του 20ου αιώνα που φαίνεται να οδηγεί τον άνθρωπο στην καταστροφή. Σ’ όλη αυτήν την κατάσταση, συλλογίζεται ο συγγραφέας, λύση μπορούν να δώσουν οι μεγάλοι αποτελώντας τα πρότυπα για τους νέους, γιατί αυτή είναι η υποχρέωση τους απέναντί τους. [λέξεις 104]

Β.1. Να εντοπίσετε στο κείμενο δυο φράσεις με ποιητική λειτουργία της γλώσσας και να τις αποδώσετε με αναφορική λειτουργία.

α] «κυνηγούν πλέον τα παιδιά τη ξέφρενη διασκέδαση» è αναζητούν πλέον τα παιδιά τη διασκέδαση χωρίς όρια β] σκληρούς σαν πέτρα στο χρέος τους è που επιμένουν να κάνουν το χρέος τους

Β.2. ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΙΔΕΑΣ ΣΕ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟ:  Να αναπτύξετε με τη μέθοδο της αιτιολόγησης τη θεματική πρόταση: «Τα παιδιά αναζητούν σωστά πρότυπα, για να στηριχθούν και περιμένουν από τους μεγάλους βοήθεια στην πράξη και όχι στα λόγια»

Πράγματι, τα παιδιά αναζητούν σωστά πρότυπα, για να στηριχθούν και περιμένουν από τους μεγάλους βοήθεια στην πράξη και όχι στα λόγια. Επειδή, μάλιστα, στη σύγχρονη εποχή επικρατεί η αβεβαιότητα, η σύγχυση ιδεών, η ανασφάλεια και πολλά άλλα αρνητικά φαινόμενα, οι νέοι αισθάνονται ανήμποροι να αντιμετωπίσουν μόνοι τους τη ζωή και γι’ αυτό η στροφή τους στους μεγάλους και ειδικά σ’ αυτούς μπορούν να τους προσφέρουν πρότυπα, ή να τους καθοδηγήσουν. Η βοήθεια, όμως που περιμένουν, θέλουν να είναι έμπρακτη και να μην περιορίζεται στα λόγια, από τα οποία έχουν χορτάσει. Και αυτό γιατί έχει περάσει πια ο καιρός που οι μεγάλοι μπορούσαν να ξεγελούν και κρυμμένοι πίσω από το χρονικό προβάδισμα να προβάλουν την αυθεντία και την εμπειρία τους. Οι νέοι είναι πλέον δύσπιστοι και απαιτούν πράξεις για να πιστέψουν και να ακολουθήσουν.  [λέξεις 133]

Β.3. ΑΝΑΣΚΕΥΗ ΑΠΟΨΗΣ:  Ο συγγραφέας στην 3η παράγραφο υποστηρίζει «Κυνηγούν πλέον τα παιδιά την ξέφρενη διασκέδαση, το αυτοκίνητο, το όργιο, την βουβή, ζωώδη καλοπέραση». Να ανασκευάσετε την παραπάνω άποψη σε μια παράγραφο 100 λέξεων.

Πάντοτε υπήρχαν αυτοί που έβλεπαν τους νέους με αρνητικό μάτι και θεωρούσαν συλλήβδην  κάθε ενέργεια τους αρνητική. Οι υπερβολές, που δεν έλειπαν από τη συμπεριφορά των νέων, δικαιολογούσαν την άρνηση και ενίσχυαν την επιθετική αντιμετώπιση του συνόλου των νέων. Όμως η γενίκευση αυτή είναι βεβιασμένη και αυθαίρετη και φυσικά αδικεί ένα μεγάλο μερίδιο της νεολαίας που συνεχίζει να αγωνίζεται για να πετύχει τους στόχους της, πολλές φορές μάλιστα, όπως στην εποχή μας, κάτω από πολύ αντίξοες συνθήκες. Τα παραδείγματα των νέων που διαπρέπουν σε αθλητικούς αγώνες ή που βραβεύονται σε διεθνείς διαγωνισμούς, είναι αδιάψευστος μάρτυρας ότι η διασκέδαση και η καλοπέραση δεν τους γοητεύει και, προπαντός δεν είναι εμπόδιο στην η υλοποίηση των στόχων τους. [λέξεις 115]    

Β.4α. ΛΕΞΕΙΣ/ σημασίες:  Για καθεμιά από τις ακόλουθες λέξεις να βρείτε δύο διαφορετικές σημασίες:
ΚΟΣΜΟΣ (υφήλιος, οικουμένη): χάλασα τον κόσμο να σε βρω, τι μικρός που είναι ο κόσμος, (το σύμπαν): από καταβολής κόσμου, (κοινή γνώμη): ο κόσμος το ’χει τούμπανο κι εσύ κρυφό καμάρι, κάνω κάτι για τα μάτια του κόσμου (η ζωή, οι ανθρώπινες σχέσεις): όλοι θα φύγουμε κάποτε από τον μάταιο τούτο κόσμο, εγκατέλειψε τον κόσμο και αφιερώθηκε στον θεό
ΖΩΗ (κυριολεκτικά): με κίνδυνο της ζωής του, θυσίασαν τη ζωή τους, (η ανθρώπινη ύπαρξη): αυτό που μου έκανες θα το θυμάμαι σ’ όλη μου τη ζωή, (μεταφορικά): ένας ωραίος, γελαστός άνθρωπος που ξεχείλιζε από ζωή και αισιοδοξία
ΕΠΟΧΗ: (κυριολεκτικά): η εποχή των βροχών, του θερισμού κλπ, (περίοδος της ζωής): στην εποχή μου όλα ήταν αγνά, (μεγάλη φήμη): η πρώτη του ποιητική συλλογή άφησε εποχή, Η «Καζαμπλάνκα», ήταν μια ταινία που άφησε εποχή
ΣΥΝΕΠΕΙΑ: (αποτέλεσμα, απόρροια): άμεση συνέπεια, απρόβλεπτη συνέπεια, ολέθρια συνέπεια, (συμφωνία): υπάρχει συνέπεια ανάμεσα στα λόγια και τις πράξεις του

Β.4β. ΛΕΞΕΙΣ/ συνώνυμα:  Για καθεμιά από τις ακόλουθες λέξεις να βρείτε συνώνυμα:
προπετής: αυθάδης, θρασύς, προκλητικός # σεμνός συνεσταλμένος
ξέφρενη: έξαλλη, παράλογη, τρελή # ήρεμος, νηφάλιος  
ανούσια: κενή # ουσιώδης, βαθύς, μεστός
κατάλυση (π.χ. κατάλυση της έννομης τάξης): κατάργηση, καταστροφή, διάλυση # εγκαθίδρυση