Σάββατο, 24 Νοεμβρίου 2012

Ώρα μηδέν: όλα τα συμπτώματα μαρτυρούν ότι ο πολιτικός μας βίος βρίσκεται ήδη σε κάθετη πτώση.

ΠΟΛΙΣ – ΠΟΛΙΤΕΣ:  η πρώτη προστατεύει σε ώρες κινδύνου τους «πολίτες» της, που αναλαμβάνουν με τη σειρά τους την υποχρέωση να την υπερασπιστούν. Διαφορικά, η  διασάλευσή της αμοιβαίας συνθήκης συνεπάγεται μερική ή και ολική καταστροφή.

Πιάνοντας το νήμα της επίμαχης διχοτομίας μεταξύ πολιτικού λόγου και πολιτικού βίου, υπενθυμίζω ότι στη βάση της εντοπίζεται το θεμελιακό ζεύγος «πόλις - πολίτες». Ενική η πόλις, πληθυντικοί οι πολίτες, ευνοούν, ήδη με τον γραμματικό τους τύπο, κάποιες (σκόπιμες ή άσκοπες) παρεξηγήσεις για το πραγματικό νόημα της σύζευξής τους.

Συνήθως οι δύο όροι θεωρούνται συνώνυμοι, με το επιχείρημα ότι ο πρώτος περιέχει τον δεύτερο, και ο δεύτερος περιέχεται από τον πρώτο, αποτελώντας έτσι ένα αδιαίρετο σύνολο. Πρόκειται μάλλον για εννοιολογική, πραγματολογική και ιστορική ανακρίβεια, στον βαθμό που εξισώνει αυθαίρετα το αντικειμενικό κύρος ενός θεσμού με τα εναλλασσόμενα υποκείμενά του. Δεν θα επιμείνω περισσότερο, θυμίζοντας μόνον ότι ο αρχαιοελληνικός όρος «πόλις» υπήρξε θεμέλιος λίθος της αθηναϊκής δημοκρατίας και ετυμολογική μήτρα κρίσιμων παραγώγων όπως: πολίτης, πολιτεία, πολιτική, πολίτευμα, πολιτισμός. Παράγωγα που παραμένουν ισχυρά και σήμερα, μολονότι το μοντέλο «πόλις-κράτος» έχει υποστεί στο μεταξύ διαδοχικές έως και ανατρεπτικές μεταλλάξεις.

Η αρχική πάντως χρήση και σημασία του όρου «πόλις» (άλλως πως: «πτόλις» και «πτολίεθρον») διαφαίνεται στον Όμηρο χωροταξική: ανταποκρίνεται στην οχύρωση ενός κατοικημένου χώρου με αμυντικό περιτείχισμα, που τον καθιστά δυσπόρθητο. Με τους όρους αυτούς η «πόλις» προστατεύει σε ώρες κινδύνου τους «πολίτες» της, που αναλαμβάνουν με τη σειρά τους την υποχρέωση να την υπερασπιστούν. Πρόκειται επομένως για αμοιβαία συνθήκη, που η διασάλευσή της συνεπάγεται μερική ή και ολική καταστροφή, αφήνοντας πίσω της εντυπωσιακά ερείπια, τα οποία ευνοούν την πολλαπλή μυθοποίησή της: το «Ιλιον» και η παρεπόμενη ομηρική «Ιλιάς» αποτελούν ιδρυτικό παράδειγμα.

Επιστρέφοντας τώρα στα καθ' ημάς και στο σήμερα, δικαιούμαστε να εκτιμήσουμε τον πολιτικό βίο ως σήμα πολιτικής προστασίας, που προϋποθέτει πολιτική υπεράσπιση, και πολιτικής υπεράσπισης, που προϋποθέτει πολιτική προστασία. Η διασάλευση αυτής της αμοιβαιότητας συνεπάγεται κίνδυνο, που μπορεί να αποδειχτεί ακόμη και ανήκεστος. Σε τέτοιο οριακό σημείο φαίνεται πως έχουμε πλησιάσει, αν δεν φτάσαμε κιόλας, τα τελευταία χρόνια. Γεγονός που καθιστά οξύ το οικείο πολιτικό μας πρόβλημα, το οποίο ερμηνεύεται συνήθως ως ανοίκεια οικονομική κρίση, προκαλώντας πολλαπλές αντιδράσεις· εύλογες ή αλόγιστες.

Οι ευθύνες πάντως γι' αυτή την επικίνδυνη κατάσταση μοιράζονται ανισόρροπα στο σώμα των πολιτών, ανάλογα και με το μερίδιο εξουσίας που ασκούν ή υφίστανται σε ένα συγκεχυμένο πολιτικό τοπίο. Οπού οι πολίτες συντάσσονται σε τρεις κατά βάση κατηγορίες. Στην πρώτη εντάσσονται οι αναγνωρισμένοι και αναγνωρίσιμοι πολιτικοί. Στη δεύτερη όσοι με τον έναν ή τον άλλο τρόπο πολιτεύονται. Στην τρίτη εκείνοι που, ομολογημένα ή ανομολόγητα, απέχουν. Στην κατηγορία των πολιτικών συμπράττουν οι θητεύοντες με απόστρατους, επίστρατους και εφέδρους. Στην κατηγορία των πολιτευομένων συνεργάζονται ανενόχλητοι οι κομματικοί ιθύνοντες με τη συνδικαλιστική πελατεία των κομμάτων. Στην κατηγορία, τέλος, της πολιτικής αποχής συμμαχούν συνήθως οι κορεσμένοι με τους ακόρεστους.

Υπολείπεται ένας, συνθηματικός έστω, υπολογισμός κομματικών ελιγμών, που συμψηφίζουν την κακοδαιμονία του πολιτικού μας βίου τα τρία τελευταία χρόνια, σημαδεμένα από την επέλαση εξοντωτικών μνημονίων.

 

[ΠΗΓΗ: Δ.Ν. Μαρωνίτης – Απολίτιστα Μονοτονικά στο ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ 18 Νοεμβρίου 2012]