Πέμπτη, 31 Μαΐου 2012

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012: Θέμετα εξετάσεων


ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012

HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΚΕΙΜΕΝΟ: ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

Δεν είναι καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι οι αρχαίοι Έλληνες με την ίδια λέξη, τη διεθνή σήμερα λέξη «λόγος», ονόμαζαν τη σκέψη και την ομιλία. Και τα δύο πάνε μαζί, όπως αναφέρει ο Πλάτωνας στο έργο του «Σοφιστής».

Δεν είναι καθόλου άστοχο το λεγόμενο ότι ο καλύτερος τρόπος να χαρακτηρίσεις έναν άνθρωπο, είναι να προσέξεις πώς εκφράζεται, πώς μιλεί και πώς γράφει. Εκείνος που έχει ξεκαθαρισμένες και τακτοποιημένες τις σκέψεις του εκφράζεται καθαρά και με τάξη, είτε για σοβαρά και δύσκολα πράγματα μιλεί, είτε γράφει για απλά και εύκολα θέματα της καθημερινής ζωής. Όσο και να προσπαθεί κανείς να κρύψει ή να καλύψει τα κενά των γνώσεών του, ο λόγος του τον αποκαλύπτει. Μια ξαφνική φράση ή μια περιπλεγμένη πρόταση θα τον προδώσει. Ό,τι προπάντων δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητο, είναι η διανοητική φτώχεια, ή η αναφομοίωτη μάθηση. Ο κούφιος και παιδαριώδης λόγος (προφορικός ή γραπτός) τα φέρνει στην επιφάνεια.

Κακώς ισχυρίζονται οι θιγόμενοι ότι τους αδικούμε, όταν κρίνουμε τον εσωτερικό κόσμο τους από την ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙΔΕΣ εκφραστική τους πενία1. «Τα έχω στο νου μου» λένε «αλλά δεν μπορώ να τα διατυπώσω, γιατί μου λείπει η πείρα ή το θάρρος». Το «αν και πώς» τα διατυπώνουν μαρτυρεί το «αν και πώς» τα έχουν στο νου τους. Δεν κινείται σε άλλο επίπεδο ο νους, και σε άλλο η γλώσσα. Του ίδιου ρολογιού δείχτες είναι και ο ένας και η άλλη.

Και τι χρειάζεται στον άνθρωπο, για να σκέπτεται και να εκφράζεται καθαρά και με τάξη; Το καλό εγκεφαλικό κύτταρο, θα απαντήσει ο ένας. Η καλή εκπαίδευση, θα ισχυριστεί ο άλλος. Η ταπεινή μου γνώμη είναι: και τα δύο. Ασφαλώς τα διανοητικά προσόντα, όπως και τις σωματικές ιδιότητες, τα οφείλουμε κατά κύριο λόγο στις βιολογικές καταβολές μας. Δεν αποδίδει όμως αυτό το φυσικό κεφάλαιο, εάν δεν αξιοποιηθεί με την καθοδήγηση και την άσκηση, με μία λέξη: με την αγωγή που θα δεχτούμε ή θα επιβάλλουμε στον εαυτό μας από τα τρυφερά μας χρόνια.

Εκείνοι που τα ρίχνουν όλα στην κληρονομικότητα, απαλείφουν αυθαίρετα έναν παράγοντα, που έχει αναμφισβήτητη και κάποτε αποφασιστική σημασία για τη διάπλαση2 της προσωπικότητάς μας: τον παράγοντα «αγωγή» (ανατροφή, εκπαίδευση, άσκηση), που μας παρέχουν εκείνοι που μας ανέθρεψαν και μας εκπαίδευσαν, είτε πρόσωπα είναι αυτοί (γονιοί, δάσκαλοι, φίλοι) είτε απρόσωποι θεσμοί (διοίκηση, δικαιοσύνη, εκκλησία, σχολείο, επάγγελμα κ.λπ.).

[Ε.Π. Παπανούτσου, 2003, Οι δρόμοι της ζωής,

Εκδ. Νόηση, Αθήνα, σελ. 121-123 (Διασκευή)]

ΘΕΜΑΤΑ (με στοιχεία για τις απαντήσεις)

Α1.Να γράψετε την περίληψη του κειμένου, που σας δόθηκε, χωρίς δικά σας σχόλια (60-80 λέξεις).

Μονάδες 25

(υπόδειγμα περίληψης): Ο συγγραφέας πραγματεύεται τη σχέση του λόγου με την προσωπικότητα του ανθρώπου. Αρχικά υποστηρίζει πως η ομιλία ενός ανθρώπου αποκαλύπτει το χαρακτήρα του. Στη συνέχεια αντιτίθεται σε όσους ισχυρίζονται πως η λεκτική αδυναμία δεν σχετίζεται με την πνευματική αδυναμία, δηλώνοντας πως η γλώσσα αντικατοπτρίζει τον τρόπο σκέψης. Παράλληλα συμπληρώνει πως η σωστή χρήση της γλώσσας απορρέει από την πνευματική ικανότητα του ανθρώπου και από την παιδεία του. Τελειώνοντας τονίζει το ρόλο της παιδείας στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του ανθρώπου.

Β1. Να αναπτύξετε σε μία παράγραφο 60-80 λέξεων το περιεχόμενο της παρακάτω περιόδου: «Δεν είναι καθόλου άστοχο το λεγόμενο ότι ο καλύτερος τρόπος να χαρακτηρίσεις έναν άνθρωπο, είναι να προσέξεις πώς εκφράζεται, πώς μιλεί και πώς γράφει».

Μονάδες 15

Ο τρόπος της έκφρασης, προφορικής και γραπτής, είναι συνάρτηση του τρόπου σκέψης και θεώρησης του κόσμου. Κάθε άνθρωπος με το λόγο του αποτυπώνει την άποψή του για τη ζωή, όπως αυτή έχει αποκρυσταλλωθεί από τις εμπειρίες του και την αγωγή που έχει δεχτεί. Άρα η έκφρασή του αποτυπώνει τόσο το διανοητικό όσο και τον ψυχικό του κόσμο, είναι δηλαδή ενδεικτική του χαρακτήρα του και της προσωπικότητάς του.

Β2. Ποιον τρόπο πειθούς χρησιμοποιεί ο συγγραφέας στην πρώτη παράγραφο του κειμένου;

Μονάδες 5

ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Επίκληση στην Αυθεντία με χαρακτηριστικό μέσο πειθούς την αναφορά ονόματος αυθεντίας: «… όπως αναφέρει ο Πλάτωνας στο έργο του ΄΄Σοφιστής΄΄ …»

Β3.α. Να γράψετε από ένα συνώνυμο για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις: εκφράζεται, θάρρος, κύριο, αποφασιστική, παρέχουν. (Μον. 5)

α. ΣΥΝΩΝΥΜΑ:
εκφράζεται: μιλάει, εξωτερικεύει
θάρρος: τόλμη, παρρησία
κύριο: βασικό, ουσιαστικό, πρωτεύον
αποφασιστική: κυρίαρχη, σημαντική ,ουσιαστική, θεμελιακή, σπουδαία
παρέχουν: προσφέρουν, δίνουν


β. Να γράψετε από ένα αντώνυμο για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις: άστοχο, κρύψει, φτώχεια, σωματικές, φυσικό. (Μον. 5)

Μονάδες 10

β. ΑΝΤΩΝΥΜΑ:

άστοχο: εύστοχο, πετυχημένο, ακριβές
κρύψει: αποκαλύψει, φανερώσει, εκδηλώσει
σωματικές: πνευματικές
φυσικό: επίκτητο



Β4. Να δώσετε έναν πλαγιότιτλο για την τελευταία παράγραφο του κειμένου.                      Μονάδες 5

Πλαγιότιτλος: «Η αγωγή βασικός παράγοντας διαμόρφωσης της προσωπικότητας.»

Γ1. Πολλές φορές οι νέοι χρησιμοποιούν ένα δικό τους, ξεχωριστό, τρόπο γλωσσικής επικοινωνίας. Σε ένα άρθρο (400-500 λέξεις), που θα δημοσιευτεί στην εφημερίδα του σχολείου σας, να διατυπώσετε τις απόψεις σας σχετικά με τους λόγους για τους οποίους οι νέοι χρησιμοποιούν με αυτόν τον τρόπο τη γλώσσα, καθώς και τους παράγοντες που μπορούν να συμβάλουν στην καλλιέργεια της γλώσσας των νέων σήμερα.   Μονάδες 40

Επικοινωνιακό πλαίσιο: ΑΡΘΡΟ
ΤΙΤΛΟΣ: Η γλώσσα των νέων σήμερα

Πρόλογος
ΘΕΜΑ: Η Γλωσσική επικοινωνία των νέων
ΘΕΣΗ: Αίτια της ιδιαίτερης γλωσσικής επικοινωνίας των νέων και παράγοντες που συμβάλλουν στην καλλιέργεια της γλώσσας σήμερα.
Κύριο μέρος
α. Αίτια για τα οποία οι νέοι χρησιμοποιούν ιδιαίτερο κώδικα επικοινωνίας:

1] η τάση της νέας γενιάς να διαμορφώνει έναν ιδιαίτερο κώδικα επικοινωνίας ο οποίος θα διαφέρει από τον κώδικα που χρησιμοποιούν οι μεγαλύτεροι
2] είναι επιτακτική η ανάγκη των νέων να χρησιμοποιούν έναν γλωσσικό κώδικα κοινό με τους συνομήλικούς τους και να εντάσσονται σε ομάδες με παρόμοιο κώδικα έκφρασης
3] η πρόθεσή τους να εξοικονομούν χώρο, χρόνο και δυνάμεις σε μία εποχή όπου επικρατεί η ταχύτητα και οι γρήγοροι ρυθμοί ζωής
4] η έντονη και συχνή χρήση του διαδικτύου τούς οδηγεί στην υιοθέτηση ενός γλωσσικού ιδιώματος –όπως αυτού των greeklish-
5] επικρατεί η αντίληψη ότι χρησιμοποιώντας ξεχωριστό γλωσσικό κώδικα είσαι προοδευμένος, αφού είσαι μυημένος στις τελευταίες τεχνολογικές εξελίξεις
6] οι νέες γενιές γνωρίζουν κατά βάση τη μηχανική επικοινωνία κι έτσι δεν είναι σε θέση να αντιληφθούν την αξία της γλώσσας ως πλήρους επικοινωνιακού μέσου
7] συχνά ο τρόπος έκφρασής τους είναι αποτέλεσμα της γλωσσικής τους πενίας και της αδυναμίας τους να εκφράσουν σωστά τις σκέψεις τους τόσο στον προφορικό όσο και στο γραπτό λόγο


β. Παράγοντες που συμβάλλουν στην καλλιέργεια της γλώσσας των νέων σήμερα είναι:
1] η εκπαίδευση με την αναβάθμιση του τρόπου διδασκαλίας των γλωσσικών μαθημάτων
2] οι διανοούμενοι και οι πνευματικοί άνθρωποι με την παρουσία τους σε εκδηλώσεις (ομιλίες, διαλέξεις, σεμινάρια) και στα μέσα μαζικής ενημέρωσης (κυρίως στην τηλεόραση)
3] ο τύπος με σχετικά άρθρα και επιφυλλίδες που θα αγγίζουν αντίστοιχα επίκαιρα και διαχρονικά θέματα
4] το βιβλίο με τη στήριξη της κυκλοφορίας και της προώθησης ποιοτικών εκδόσεων
5] η οικογένεια η οποία θα συμβάλλει στη δημιουργία και τη στήριξη του γνήσιου και εποικοδομητικού διαλόγου

Επίλογος
Ο ιδιαίτερος τρόπος γλωσσικής επικοινωνίας των νέων είναι φαινόμενο που συνδέεται άμεσα με την εποχή, τη φάση κοινωνικής εξέλιξης που διανύουμε. Ωστόσο ανεξάρτητα από τη διαπίστωση των φαινομένων αυτό που επείγει και προέχει είναι η καλλιέργεια της γλώσσας των νέων από όλους τους φορείς παιδείας ώστε η όποια γλωσσική διαφοροποίηση παρουσιάζουν προς τους μεγαλύτερους να είναι προϊόν επιλογής και όχι αποτέλεσμα γλωσσικής αδυναμίας

Τετάρτη, 30 Μαΐου 2012

Διάλειμμα για διαφημίσεις που θα γελάσει ο κάθε πικραμένος

Ο κύριος Τσίριζα κι η μικρή του συνιστώσα Ρόζα στου Πικραμένου την αυλή

Απ' την πολλή νοτιά, απ' την υγρή υπόγεια ζωή τους, άρχισε πια να φαίνεται η οξείδωση. Στα πρόσωπά τους λεκέδες που διαστέλλονται απλώνεται η σκουριά. Βγαίνουνε ένας ένας στο μπαλκόνι της τηλοψίας και διαλαλούνε την πραμάτεια τους. Με τη φωνή σαν να την πνίγει το ψέμα, με το δάχτυλο σηκωμένο και το βλέμμα του σαλταρισμένου, φωνάζουν σε μια γλώσσα τόσο παλιά και τετριμμένη που καταντάει άγνωστη.

Πώς ν' αντιδράσεις;

Πήγα κι εγώ να ξαναπέσω στον βάλτο με τους αστεϊσμούς και τα χαμόγελα. Έτοιμος ήμουν να γράψω διάφορες εξυπνάδες του ύφους: «Ο κύριος Τσίριζα κι η μικρή του συνιστώσα Ρόζα» και άλλα ηχηρά τσιπραίικα, και μετά έλεγα να περάσω σ' όλα αυτά τα περί κυρίου Πικραμμένου, ξέρετε εσείς, «Εγέλασε κάθε πικραμένος» και όλα τα παρεμφερή.

Όμως η μνήμη παίζει τα δικά της τα παιχνίδια που δεν είναι ηλεκτρονικά, να 'χεις το τηλεκοντρόλ εσύ και να 'ναι η απόφαση στο χέρι σου.

Με το που πήγα να σκεφτώ κάτι να ταιριάζει κάπως με το πρωθυπουργικό «Πικραμμένος» σηκώθηκε από μόνη της όλη η «Αμοργός» όρθια απ' το κοιμητήρι που χρόνια την είχα ν' αναπαύεται (απ' τον καιρό που έδωσα δεκαοκτάχρονος εξετάσεις Κουν και Εθνικό με το ίδιο ποίημα) κι άρχισε το τραγούδι του Πικραμένου ολοζώντανο να σπαρταράει στη γλώσσα.

Αντιγράφω τον Γκάτσο και σωπαίνω.


Στοῦ πικραμένου τὴν αὐλὴ ἥλιος δὲν ἀνατέλλει
Μόνο σκουλήκια βγαίνουνε νὰ κοροϊδέψουν τ᾿ ἄστρα
Μόνο φυτρώνουν ἄλογα στὶς μυρμηγκοφωλιὲς
Καὶ νυχτερίδες τρῶν πουλιὰ καὶ κατουρᾶνε σπέρμα.
 
Στοῦ πικραμένου τὴν αὐλὴ δὲ βασιλεύει ἡ νύχτα
Μόνο ξερνᾶν οἱ φυλλωσιὲς ἕνα ποτάμι δάκρυα
Ὅταν περνάει ὁ διάβολος νὰ καβαλήσει τὰ σκυλιὰ
Καὶ τὰ κοράκια κολυμπᾶν σ᾿ ἕνα πηγάδι μ᾿ αἷμα.
 
Στοῦ πικραμένου τὴν αὐλὴ τὸ μάτι ἔχει στερέψει
Ἔχει παγώσει τὸ μυαλὸ κι ἔχει ἡ καρδιὰ πετρώσει
Κρέμονται σάρκες βατραχιῶν στὰ δόντια τῆς ἀράχνης
Σκούζουν ἀκρίδες νηστικὲς σὲ βρυκολάκων πόδια.
 
Στοῦ πικραμένου τὴν αὐλὴ βγαίνει χορτάρι μαῦρο
Μόνο ἕνα βράδυ τοῦ Μαγιοῦ πέρασε ἕνας ἀγέρας
Ἕνα περπάτημα ἐλαφρὺ σὰ σκίρτημα τοῦ κάμπου
Ἕνα φιλὶ τῆς θάλασσας τῆς ἀφροστολισμένης.
 
Κι ἂν θὰ διψάσεις γιὰ νερὸ θὰ στίψουμε ἕνα σύννεφο
Κι ἂν θὰ πεινάσεις γιὰ ψωμὶ θὰ σφάξουμε ἕνα ἀηδόνι
Μόνο καρτέρει μία στιγμὴ ν᾿ ἀνοίξει ὁ πικραπήγανος
N᾿ ἀστράψει ὁ μαῦρος οὐρανὸς νὰ λουλουδίσει ὁ φλόμος.
 
Μὰ εἶταν ἀγέρας κι ἔφυγε κορυδαλλὸς κι ἐχάθη
Εἶταν τοῦ Μάη τὸ πρόσωπο τοῦ φεγγαριοῦ ἡ ἀσπράδα
Ἕνα περπάτημα ἐλαφρὺ σὰ σκίρτημα τοῦ κάμπου
Ἕνα φιλὶ τῆς θάλασσας τῆς ἀφροστολισμένης
 
[ΠΗΓΗ: Σταμάτης Φασουλής, στα ΝΕΑ 30-05-2012]

Σάββατο, 26 Μαΐου 2012

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012: θέματα εξετάσεων

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:  ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΚΕΙΜΕΝΟ: Πανανθρώπινο μήνυμα τέχνης

Κάθε πολιτισμός έχει τα όρια και το στίγμα του στον ιστορικό χώρο και χρόνο. Μέσα ωστόσο στην ιστορία του κόσμου, το αρχαιοελληνικό αισθητικό επίτευγμα σημαδεύει την καταγωγή μιας τέχνης με πανανθρώπινο μήνυμα και με διαστάσεις παγκόσμιες, θα έλεγα σχεδόν εξωχρονικές. Πρώτη έκφραση της αποστασιοποίησης του ανθρώπου από την αναγκαιότητα της φύσης, χάρη στη μεταμόρφωση της ύλης σε πνεύμα, το ελληνικό πλαστικό κατόρθωμα δηλώνει την επίμονη και έλλογη προσπάθεια του καλλιτέχνη να δαμάσει το πάθος και τη μοίρα με τα έργα του νου και της καρδιάς, αυτά που φέρνουν τον άνθρωπο όλο και πιο κοντά στο Θεό, αυτά που τον οδηγούν δίπλα στο συνάνθρωπο.

Αποκρυστάλλωμα μιας ορθής και όρθιας σκέψης, το αρχαίο άγαλμα (μεμονωμένο ή ως αναπόσπαστο μέρος αρχιτεκτονικού συμπλέγματος) καθαγιάζει και αγλαΐζει1 τους χώρους της πόλης. Σήμα ανάτασης ψυχικής και ορόσημο πανάρχαιας μνήμης, θυμίζει στους πολίτες την αμέριστη ευθύνη τους για τη συνοχή της κοινωνικής ομάδας και ορθώνεται εγγυητής της ιστορικής αλληλεγγύης του συνόλου. Διαγράφει ο τεχνίτης τα πλαίσια μιας πάντα ευνομούμενης και ισορροπημένης πολιτείας, έτσι όπως την ονειρευόταν η νεογέννητη δημοκρατία και έτσι όπως την ορίζει η πλατιά ειρηνευτική κίνηση του θεϊκού βραχίονα στο αέτωμα του ολυμπιακού ναού. Κίνηση που αναδεικνύει τον Απόλλωνα ρυθμιστή στη διαμάχη του ανθρώπου με το ζώο, με το μυθικό Κένταυρο, στην Ολυμπία, και οργανωτή της ζωής μέσα στο φως του λόγου. Το πέρασμα από το μύθο στο λόγο έγινε, χάρη στην τέχνη, άγαλμα, θέαμα και θεωρία. […]

Το πέρασμα από το ζώο, την άγρια φύση και τους αγρούς, στο δομημένο άστυ και στην οργανωμένη πόλη, ας πούμε τη θεϊκή μετάβαση από την κυνηγέτιδα Άρτεμι στην πολιάδα Αθηνά, δηλώνει με κάθε της μορφή και σε κάθε της βήμα η αρχαία ελληνική τέχνη, πρώτη αυτή εγρήγορση του ανθρώπου στον κόσμο του ελεύθερου πνεύματος. Αυτό ίσως είναι το συνοπτικό μέγιστο μάθημα του αρχαιοελληνικού βιώματος, των ανθρώπων που πρώτοι σμίλευσαν στο ξύλο, στην πέτρα και στο μάρμαρο, τη μορφή της εσωτερικής ενατένισης, συνδυασμένη με την ιδεατή πληρότητα της φυσικής ομορφιάς. Μαρτυρεί για τα λεγόμενά μου το αινιγματώδες χαμόγελο του αρχαϊκού κούρου και η ανείπωτη έκπληξη στο βλέμμα της κόρης μέσα στην πολύπτυχη φορεσιά της.

Ιδού η απαρχή της προσπάθειας για γνώση και για αυτογνωσία, ιδού το πρώτο ερωτηματικό, το για πάντα αναπάντητο, ιδού η αυγή του μυστηρίου που οδήγησε τον άνθρωπο να γίνει πλάστης αθάνατου έργου, δημιουργός δηλαδή θεών. Δάμασε η ελληνική τέχνη το ζώο πριν ανακαλύψει τον τέλειο άνθρωπο. Το συντροφικό συναπάντημα του ανθρώπου με τους θεούς διδάσκει η αρχαία αισθητική, στην προσπάθειά της να αιχμαλωτίσει την τέλεια μορφή την πάντα μετέωρη και πάντα τεταμένη προς μια ιδεατή πληρότητα, προς ένα αέναο γίγνεσθαι. Να γιατί η αρχαία τέχνη θα μένει πάντα πρωτοποριακά επίκαιρη και ζωντανή: είναι η τέχνη πυξίδα και σταθερός προσανατολισμός, αυτή που δεν γνώρισε αμηχανίες και αγνοεί τα αδιέξοδα, γι’ αυτό και εμπνέει κάθε αναγέννηση, γι’ αυτό και μένει η βάση κάθε πνευματικής παλιννόστησης προς το ουσιώδες, δηλαδή τη δημιουργία ελευθερίας.  [Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, Πολιτισμός και Ελληνισμός Προσεγγίσεις, Αθήνα 2007 (Διασκευή) ]


ΘΕΜΑΤΑ (με στοιχεία για τις απαντήσεις):

A1. Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε (100-120 λέξεις). Μονάδες 25 (1ο υπόδειγμα): Το κείμενο καταγράφει την προσφορά της αρχαιοελληνικής τέχνης στο παγκόσμιο στερέωμα. Η ελληνική αισθητική δράση σημάδεψε τη δημιουργία, αφού πρωτοσυνδύασε το πάθος με την έλλογη ικανότητα. Εκφραστή των γνωρισμάτων της αρχαίας ελληνικής τέχνης αποτελεί το άγαλμα που εγκολπώνει στοιχεία της κοινωνικής, δημοκρατικής αλλά και θεολογικής σκέψης των Ελλήνων. Παράλληλα αυτή αποτυπώνει τη μετάβαση από την ασύντακτη ομάδα στη δομημένη πόλη όπου καλλιεργήθηκε η ελεύθερη πνευματική σκέψη. Κλείνοντας η συγγραφέας συμπεραίνει ότι η επικαιρότητά της έγκειται στην αέναη προσπάθεια προσέγγισης μέσα από αυτήν πανανθρώπινων ερωτημάτων όπως η έννοια της γνώσης, της αυτογνωσίας, της θεϊκότητας και της ελευθερίας.  [Λέξεις 96]

(2ο υπόδειγμα): Το κείμενο αναφέρεται στην οικουμενική διάσταση της αρχαίας ελληνικής τέχνης. Μέσω της τέχνης, ο δημιουργός καταβάλλει προσπάθεια να απεικονίσει το πνεύμα, να τιθασεύσει ένστικτα προκειμένου να προσεγγίσει το θείο αλλά και το συνάνθρωπο. Το καλλιτεχνικό δημιούργημα ως θεματοφύλακας της ιστορίας, όχι μόνο κοσμεί αλλά υπογραμμίζει επιπλέον στον πολίτη το χρέος του για συνοχή του κοινωνικού ιστού μέσα στο πλαίσιο μιας δημοκρατικής κοινότητας. Το έργο τέχνης δηλώνει την επιβολή του λόγου στα πάθη, την αφύπνιση του πνεύματος και την ομορφιά. Συνεπώς η αρχαία ελληνική τέχνη αποτελεί την απαρχή ενδοσκόπησης της αθάνατης δημιουργίας και ανθρώπινης τελειότητας. Είναι υπόβαθρο αναγεννητικής προσπάθειας και έκφρασης ελευθερίας. [Λέξεις 101]

Β1. Η αρχαία τέχνη θα μένει πάντα πρωτοποριακά επίκαιρη και ζωντανή. Να αναπτύξετε το περιεχόμενο της φράσης σε μία παράγραφο (70-90 λέξεις). Μον.10

(1η παραλλαγή) Η αρχαία τέχνη θα μένει πάντα πρωτοποριακά επίκαιρη και ζωντανή. Το αρχαίο ελληνικό ιδεώδες εκφρασμένο μέσα από την τέχνη περνά πανανθρώπινα μηνύματα τα οποία σήμερα έχουν παγκόσμια εμβέλεια. Οι αρετές, οι ες αει συνδεόμενες με το μέτρο, τον ορθό λόγο, όπως δηλώνεται - μέσα από την ελληνική πλαστική, το αίσθημα της ψυχικής πληρότητας και η ιστορική μνήμη που εγγράφεται στους αρχαίους νόμους. Τα ειρηνευτικά μηνύματα και το ολυμπιακό πνεύμα μετουσιώνονται στους αθλητικούς αρχαίους και μη χώρους. Έτσι ο αρχαίος πολιτισμός ανέκαθεν υπήρξε φάρος στο αδιέξοδο της ανθρώπινης συνείδησης και λειτουργεί ως πυξίδα στην πρόοδο και την αναγέννηση. [Λέξεις 97]

(2η παραλλαγή) Η τέχνη της αρχαίας Ελλάδας καθοδηγεί και προσανατολίζει τη σύγχρονη σκέψη και δημιουργία. Στο πέρασμα των αιώνων αναδείχθηκε ο πρωτοποριακός και διαχρονικός της χαρακτήρας, καθώς αποτέλεσε αστείρευτη πηγή έμπνευσης. Πιο συγκεκριμένα, λοιπόν, αρκετές μορφές της αρχαίας καλλιτεχνικής δημιουργίας αποτέλεσαν το θεμέλιο σύγχρονων αισθητικών εκφράσεων όπως το θέατρο. Ταυτόχρονα, οι κοσμογονικές αντιλήψεις, τα φιλοσοφικά και ιστορικά μηνύματα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας έδωσαν απαντήσεις σε πανανθρώπινα υπαρξιακά ερωτήματα γύρω από τη δημιουργία του κόσμου και έθεσαν τις βάσεις για την ανάπτυξη των σύγχρονων επιστημών. Συμπερασματικά, η αρχαία τέχνη παραμένοντας πάντοτε επίκαιρη ανέδειξε την έλλογη φάση του ανθρώπου και τον ώθησε στη διαρκή δημιουργία νέων επιτευγμάτων. [Λέξεις 103]

Β2. α) Να βρείτε τους δύο τρόπους πειθούς που χρησιμοποιεί η συγγραφέας στην τελευταία παράγραφο και να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με μία αναφορά για κάθε τρόπο (μονάδες 6)  

1] Επίκληση στη λογική: που οργανώνεται με τη λογική διατύπωση του λόγου και της θέσης της συγγραφέως: Να γιατί… γι’ αυτό και εμπνέει και μένει… ελευθερίας» 

2] Επίκληση στη συναίσθημα: που επιτυγχάνεται με συγκινησιακά φορτισμένες λέξεις, ασύνδετο λόγο και επαναλήψεις: «ιδού… ιδού… ιδού…»

β) Να εντοπίσετε στο κείμενο τέσσερις λέξεις ή φράσεις με μεταφορική σημασία (μον 4)Μον.10

«μέσα στο φως του λόγου» (2η παράγραφος), «στον κόσμο του ελεύθερου πνεύματος» (3η παράγραφος), «να γίνει πλάστης αθάνατου έργου (4η παράγραφος), «είναι η τέχνη πυξίδα» (4η παράγραφος)  

Β3. α) επίτευγμα, δαμάσει, μετάβαση, πληρότητα, ουσιώδες: Να γράψετε από ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις παραπάνω λέξεις (μονάδες 5)

α) ΣΥΝΩΝΥΜΑ: επίτευγμα= κατόρθωμα, δαμάσει= τιθασεύσει, μετάβαση= πέρασμα, πληρότητα= ολοκλήρωση ουσιώδες= βασικό. - 

β) έλλογη, κοντά, συνοπτικό, φυσικής, αιχμαλωτίσει: Να γράψετε από ένα αντώνυμο για καθεμιά από τις παραπάνω λέξεις (μονάδες 5)   -             Μονάδες 10

β)ΑΝΤΩΝΥΜΑ: έλλογη # απερίσκεπτη, κοντά # μακριά, συνοπτικό # αναλυτικό,  φυσικής # τεχνιτής, αιχμαλωτίσει # ελευθερώσει  

Β4. Να αναγνωρίσετε το είδος της σύνταξης στις παρακάτω φράσεις και να τις μετατρέψετε στο αντίθετο είδος:  α] Διαγράφει ο τεχνίτης τα πλαίσια μιας πάντα ευνομούμενης και ισορροπημένης πολιτείας (μονάδες 2) -  β] Δάμασε η ελληνική τέχνη το ζώο πριν ανακαλύψει τον τέλειο άνθρωπο (μον. 3) - Μονάδες 5

α] Διαγράφει ο τεχνίτης τα πλαίσια μιας πάντα ευνομούμενης και ισορροπημένης πολιτείας è Τα πλαίσια μιας πάντα ευνομούμενης και ισορροπημένης πολιτείας διαγράφονται από την τεχνίτη  β] Δάμασε η ελληνική τέχνη το ζώο πριν ανακαλύψει τον τέλειο άνθρωπο è Το ζώο δαμάστηκε από την ελληνική τέχνη πριν ανακαλυφθεί ο τέλειος άνθρωπος

Γ1. Σε ημερίδα του δήμου σου με θέμα «Τέχνη και Ζωή» συμμετέχεις ως εκπρόσωπος του σχολείου σου με εισήγηση 500-600 λέξεων. Στην εισήγηση αυτή αναφέρεσαι στην προσφορά της Τέχνης στους νέους σήμερα, καθώς και στους  τρόπους με τους οποίους μπορεί το σχολείο να συμβάλλει στην ουσιαστική επαφή τους με αυτήν.     Μονάδες 40

ΠΡΟΛΟΓΟΣ:

Επικοινωνιακό πλαίσιο: προφορική εισήγηση σε ημερίδα του δήμου.

Προσφώνηση: Κυρίες και κύριοι, αγαπητοί συνδημότες,

Η δυναμική παρουσία σας στη σημερινή εκδήλωση αποδεικνύει το ενδιαφέρον όλων για τα ζητήματα της τέχνης που όριζε και εξακολουθεί να ορίζει την πορεία του ανθρώπου. Kαθώς διανύουμε μια περίοδο κρίσιμη, με πολλά προβλήματα και αδιέξοδα, θεωρούμε ότι η τέχνη θα μπορούσε να αποτελέσει αρωγό και συμπαραστάτη του ανθρώπου και ιδιαίτερα του νέου κυρίως με την καταβολή προσπάθειας από το θεσμό του σχολείου αλλά και από όλους εμάς.

(2η παραλλαγή προλόγου)

Η διαχρονική αξία της τέχνης στη ζωή του ανθρώπου είναι αναμφισβήτητη, πολύ περισσότερο μάλιστα σε μια εποχή αποπνευματοποίησης και κατίσχυσης του υλιστικού προτύπου. Αποτελεί, λοιπόν, μεγάλη τιμή για εμένα να έχω την ευκαιρία, ως εκπρόσωπος του σχολείου μου, να μιλήσω για το ρόλο της καλλιτεχνικής δημιουργίας στη ζωή του νέου αλλά και για τους τρόπους με τους οποίους αυτή μπορεί να καλλιεργηθεί μέσα από το εκπαιδευτικό σύστημα.

ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ (1ο ζητούμενο): προσφορά της τέχνης στους νέους

Η τέχνη ως αισθητική έκφραση της ζωής, ασκεί ευεργετική επίδραση στους νέους. Επί της ουσίας, η προσφορά της τέχνης έγκειται στην ποιότητα των ιδεών, στην αισθητική συγκίνηση που προκαλεί ο πομπός-καλλιτέχνης αλλά και στην «ποιότητα» του δέκτη. Με τα μηνύματά της η τέχνη δίνει ερεθίσματα για προβληματισμούς και ενισχύει την κριτική αντίληψη ως αντίδοτο στην πνευματική οκνηρία και τη μαζοποίηση. Η τέχνη επιδρά θετικά στην ηθική διαμόρφωση της προσωπικότητας του νέου. Τον οδηγεί στην αυτοκριτική και την κατάκτηση της αυτογνωσίας, τον ημερώνει ηθικά, τον συγκινεί αισθητικά και, επιπλέον, προσφέρει υγιή πρότυπα, ώστε οι νέοι να αποκτήσουν υψηλό αίσθημα ευθύνης και να υιοθετήσουν ιδανικά, όπως η ελευθερία και η δικαιοσύνη, το μέτρο.

Ειδικά μάλιστα στις κρίσιμες μέρες της οικονομικής και πολιτικής κρίσης, μπορεί να αποτελεί το καταφύγιο και να συμβάλει στη ψυχική λύτρωση των νέων που βιώνουν με ένταση τα σύγχρονα αδιέξοδα. Με μια έννοια, η τέχνη μπορεί να γίνεται σύντροφος των νέων σ’ όλες τις περιπέτειες της ζωής, να αμβλύνει τη στενοχώρια που προκαλεί η αβεβαιότητα και η ανασφάλεια. Ο θετικός της ρόλος στην υγιή κοινωνικοποίηση τους, συμβάλλει αποτελεσματικά στη συνειδητοποίηση της κοινής μοίρας των ανθρώπων, που αντιμετωπίζουν και σήμερα παρόμοια υπαρξιακά προβλήματα. Τους ευαισθητοποιεί, λοιπόν, μέσα από την προβολή των σύγχρονων προβλημάτων και έτσι αυξάνει την αγωνιστικότητά τους για την επίλυσή τους, παρέχοντας οράματα.

  Οι νέοι χάρη στην τέχνη, καλλιεργούν την καλαισθησία τους, αποκτούν δηλαδή υγιή αντίληψη περί του ωραίου, εξευγενίζονται και γίνονται δημιουργικοί. Βέβαια, η τέχνη αποτελεί και μέσο έκφρασης συναισθημάτων ιδιαίτερα κατά την περίοδο της εφηβείας. Επομένως ικανοποιεί την ανάγκη για επικοινωνία και ανάπτυξη της εξωστρέφειας. Με τη μουσική, με το χορό, με το θέατρο αλλά και με άλλες μορφές τέχνης μπορούν οι νέοι να εξωτερικεύσουν και να μοιραστούν κάθε στιγμή της ζωής τους.

Η γνήσια τέχνη είναι συντελεστής της πολιτιστικής ταυτότητας καθώς καταδεικνύει τη συνέχεια του έθνους, βοηθά στην τόνωση της εθνικής συνείδησης, ιδιαίτερα σε μια εποχή πολιτιστικού ιμπεριαλισμού, όπως η σημερινή. Με αυτή την έννοια η τέχνη είναι ένας τρόπος να γνωρίσουν οι νέοι τις παραδόσεις και τον πολιτισμό του τόπου τους και μέσα από αυτόν να κατανοήσουν και τον πολιτισμό άλλων λαών.

B’ ζητούμενο: Ρόλος της τέχνης στο σχολείο

Τα παραπάνω προσδιορίζουν την προσφορά-αξία της τέχνης για το σύγχρονο νέο. Επειδή, όμως, τίποτα στη ζωή μας δεν παρουσιάζεται με απόλυτη μορφή, στο σύγχρονο σχολείο ο ρόλος της τέχνης είναι απαραίτητο να αναβαθμιστεί. Το σχολείο οφείλει μέσω της αναβάθμισης των μαθημάτων αισθητικής καλλιέργειας, όπως καλλιτεχνικά, μουσική, λογοτεχνία, να μυήσει το νέο στη γνήσια τέχνη. Έτσι, το παιδί θα κατακτήσει ένα νέο τρόπο όρασης των πραγμάτων, περισσότερο πολυδιάστατο.

Μέσω των ερεθισμάτων που παρέχει το σχολείο, ο νέος θα αποκτήσει γόνιμη φαντασία και διάθεση να εκφραστεί ελεύθερα ερμηνεύοντας και παράγοντας τέχνη. Η αρχή μπορεί να γίνει με τη διαθεματική προσέγγιση της τέχνης στο μάθημα της ιστορίας ή της Ελληνικής Γραμματείας, που εκτός από την απαραίτητη θεωρητική υποδομή, θα συντελέσει και στη συνειδητοποίηση της αξίας του πολιτισμού στην πορεία εξέλιξης του ανθρώπου.     Πρακτικά όμως και ουσιαστικά αποτελέσματα μπορούμε να προσδοκούμε με την οργάνωση πολιτιστικών εκδηλώσεων στο πλαίσιο του σχολείου, με την επαφή με πνευματικούς ανθρώπους και καλλιτέχνες που θα επισκέπτονται τους σχολικούς χώρους, με την οργάνωση θεατρικών ομάδων, ρητορικών ομίλων και μουσικών παραστάσεων, με την παρακολούθηση ποιοτικών θεατρικών παραστάσεων και εκθέσεων ζωγραφικής.

Όλα τα παραπάνω προϋποθέτουν, βέβαια, την δημιουργία κατάλληλων υποδομών, ώστε οι νέοι να έχουν τα μέσα και το χρόνο καλλιέργειας του ταλέντου τους σε μορφές τέχνης, με τη βοήθεια εξειδικευμένου προσωπικού. Απαραίτητη, όμως, είναι πρώτα απ’ όλα,  η αναδιαμόρφωση του σχολικού προγράμματος και η αλλαγή προσανατολισμού: κύριος στόχος του σημερινού σχολείου πρέπει να είναι (στην πράξη και όχι στα λόγια) η ανάπτυξη κριτικού πνεύματος και η ουσιαστική πνευματική καλλιέργεια.

Επίλογος:

Καταλήγοντας, αγαπητοί συνδημότες, η επαφή των νέων με τον κόσμο των Μουσών, αποτελεί αναντίρρητα όχημα πολιτιστικής και πνευματικής προόδου της σύγχρονης κοινωνίας. Ας προσπαθήσουμε, λοιπόν, όλοι εμείς οι μαθητές με την καθοδήγηση των καθηγητών μας να της δώσουμε το ρόλο που της αξίζει στο εκπαιδευτικό σύστημα. Φυσικά, αρωγός στο πόνημα αυτό θα είναι το Υπουργείο Παιδείας με την απαραίτητη οικονομική και οργανωτική στήριξή του. Εφόσον στόχος του ανθρώπου –και πολύ περισσότερο των νέων – είναι η κατάκτηση της τέχνης της ζωής, οφείλουμε πρώτα να προσεγγίσουμε την τέχνη εντάσσοντας την στην καθημερινότητά μας.

Σας ευχαριστώ που με ακούσατε (ή ευχαριστώ για την προσοχή σας)

Πέμπτη, 17 Μαΐου 2012

Το σταυρόλεξο του μεταναστευτικού

Από τα αναγκαία «φτηνά εργατικά χέρια» στην κοινωνική έκρηξη

Όσο και αν ψάξει κανείς, θαρρώ πως δύσκολα θα βρει ένα θέμα πιο περίπλοκο από το Μεταναστευτικό. Ανάμεσα στον χυδαίο ακροδεξιό αφορισμό «μπουζουριάστε τους όλους, στείλτε τους από κει που 'ρθαν και μετά γεμίστε τον Εβρο με νάρκες» και την αφελέστατη δήθεν ανθρωπιστική πρόταση μερίδας της Αριστεράς «κάντε τους όλους νόμιμους, να πάνε όπου γουστάρουν» (λογική εξίσου ρατσιστική, αφού πάλι να τους ξεφορτωθούμε ψάχνουμε) ο καθένας λέει το μακρύ του και το κοντό του.

Υπάρχει πρόβλημα; Προφανώς. Πολλές περιοχές του Κέντρου της Αθήνας έχουν αρχίσει να θυμίζουν Μπρονξ. Είναι επίσης ξεκάθαρο πως η έξαρση αυτή της εγκληματικότητας οφείλεται σε μεγάλο βαθμό (όχι αποκλειστικά όμως) στην παράνομη μετανάστευση. Το ζήτημα είναι φυσικά και υγειονομικό. Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι με κάθε λογής αρρώστια βρίσκονται στη χώρα μας χωρίς να έχουν ποτέ στη ζωή τους δει γιατρό. Το γεγονός ότι πολλοί από αυτούς μένουν κατά δεκάδες σε γκαρσονιέρες (τις οποίες φυσικά τους νοικιάζουν άξιοι συμπατριώτες μας) επιδεινώνει δραματικά την κατάσταση.

Οι «σκούπες» βοηθούν; Η εμπειρία μας μέχρι τώρα δείχνει πως όχι. Τουλάχιστον με τον τρόπο που γίνονταν μέχρι σήμερα. Περισσότερο πρόκειται για μια επίδειξη δύναμης των Αρχών που μπαγλαρώνουν κακήν κακώς όποιον άτυχο βρουν μπροστά τους. Η πρόσφατη σύλληψη ινδού καθηγητή διεθνούς φήμης τα λέει όλα. Συνήθως τα πράγματα ηρεμούν για μια-δυο μέρες και μετά ξανά-μανά από την αρχή.

Για μένα το ζήτημα δεν είναι να εντοπιστεί ένας αόριστος αριθμός μεταναστών χωρίς χαρτιά, αλλά να παταχθεί η εγκληματικότητα αυτή καθαυτή. Προσωπικά δεν χωρίζω τους μετανάστες σε παράνομους και νόμιμους. Τους χωρίζω σε εγκληματίες και μη εγκληματίες. Στην πρώτη κατηγορία (η οποία αποτελεί σαφέστατη μειοψηφία απέναντι στη δεύτερη) τοποθετώ τους διαρρήκτες, τους βιαστές, τους προαγωγούς, τους εμπόρους ναρκωτικών και όχι τους Γιάννηδες Αγιάννηδες που κλέβουν πού και πού κανένα καρβέλι ψωμί. Άκουσα πως οι «σκούπες» (τι λέξη!) που γίνονται αυτή τη στιγμή είναι «στοχευμένες». Λειτουργούν με αυτή τη λογική. Το εύχομαι, αν και οι εικόνες που βλέπω στα κανάλια μού λένε άλλα. Άσε που όλα αυτά τα καλόπαιδα που ανέφερα παραπάνω είναι προφανώς δικτυωμένα (και με έλληνες «συναδέλφους» τους) και έχουν πάρει τα μέτρα τους.

Από κει και πέρα χρειάζεται μια διακριτική μεν, συνεχής δε αστυνόμευση των «επικίνδυνων» περιοχών. Με διαρκείς περιπολίες οι οποίες δεν θα έχουν ως σκοπό την τρομοκράτηση και την ταπείνωση των μεταναστών (κατά καιρούς έχουν ακουστεί καταγγελίες για συγκεκριμένα αστυνομικά τμήματα που θυμίζουν έντονα τον αμερικάνικο Νότο τον προ-προηγούμενο αιώνα), αλλά τη μετάδοση ενός αισθήματος ασφάλειας στους κατοίκους (Έλληνες και ξένους) των συγκεκριμένων συνοικιών. Το έγκλημα καλό είναι να αποτρέπεται, όχι να τιμωρείται αφού διαπραχθεί. Εξυπακούεται πως οι περιπολίες αυτές θα έχουν επίσης στόχο την παντελή εξαφάνιση των κρουσμάτων ρατσιστικής βίας που έχουν τελευταία (;) λάβει αποκρουστικές διαστάσεις.

Θεωρώ ότι το πρόβλημα δεν είναι τόσο οι ήδη υπάρχοντες μετανάστες όσο αυτοί που περνούν τα σύνορα κάθε μέρα. Τολμώ να πω ότι - υπό ορισμένες συνθήκες - είμαι υπέρ του φράχτη στον Έβρο. Όχι για να γκρεμοτσακίζονται πάνω του οι μετανάστες, αλλά για να λειτουργήσει ως ένα μέτρο αποτροπής, βάζοντας τους ανθρώπους αυτούς στη λογική: «Μην κάνετε άσκοπα το ταξίδι. Δεν πρόκειται να μπείτε μέσα». Ο φράχτης όμως πρέπει να συνδυαστεί με πολλά άλλα. Με τη βούληση του ελληνικού κράτους να κυνηγήσει τους συμπατριώτες μας «δουλεμπόρους». Είναι νομίζω αφελές να πιστεύουμε ότι οι Τούρκοι που βάζουν σωρηδόν τους μετανάστες στα εδάφη μας δεν έχουν συνεργούς εδώ. Επίσης, η Τουρκία θα πρέπει να πιεστεί ασφυχτικά (όχι φυσικά από εμάς, αλλά από την ίδια την Ευρωπαϊκή Ενωση) ώστε να φροντίσει και αυτή τα σύνορά της.

Αν η είσοδος των παράνομων μεταναστών στη χώρα μας εξανεμιστεί (δύσκολο αντικειμενικά), πιστεύω πως οι ήδη υπάρχοντες (όσοι δεν εγκληματούν, το επαναλαμβάνω) μετανάστες μπορούν σταδιακά να ενταχθούν στην ελληνική κοινωνία. Δεν είναι φυσικά δυνατό να νομιμοποιηθούν, μπορούν όμως να περάσουν σε μια ημινόμιμη κατάσταση, να ταυτοποιηθούν, να εμβολιαστούν.

Ίσως όλα αυτά που λέω να είναι ρομαντικά και ανέφικτα. Αν πάντως υπάρξει μια λύση, αυτή πρέπει να κινηθεί γύρω από δύο πόλους:

α) Την προστασία και το δικαίωμα στην ασφάλεια των ανθρώπων που διαμένουν στις «δύσκολες» περιοχές. Είναι αδιανόητο ο κάτοικος του Αγίου Παντελεήμονα, του Μεταξουργείου και της Κυψέλης να φοβάται να βγει από το σπίτι του λόγω της διαχρονικής «απόφασης» της Πολιτείας να υποβαθμίσει το μισό Κέντρο της πρωτεύουσας.

β) Τον σεβασμό σε αυτούς που διήνυσαν, διά πυρός και σιδήρου, χιλιάδες χιλιόμετρα και το μόνο έγκλημά τους είναι πως δεν έχουν (ακόμα) τα σωστά χαρτιά. Όσο και αν πονάει, η αλήθεια είναι πως, εν μέρει, εμείς τους φέραμε εδώ. Με την επιδεικτική αδυναμία μας να προφυλάξουμε τα σύνορα. Με τη συνεχιζόμενη ανάγκη μας για «φθηνά εργατικά χέρια».

[ΠΗΓΗ: Θανάσης Χειμωνάς, ΓΝΩΜΕΣ, ΤΑ ΝΕΑ 16 Μαΐου 2012]

Δευτέρα, 14 Μαΐου 2012

Η μετανάστευση από τα τέλη του 19ου αιώνα ως σήμερα και το… «νόστιμον ήμαρ» του Έλληνα μετανάστη

Στο παρελθόν η μετανάστευση αφορούσε κυρίως στα κατώτερα εργατικά στρώματα, σήμερα εγκαταλείπουν την Ελλάδα νέοι που διαθέτουν πανεπιστημιακή μόρφωση. Η γλυκιά μέρα της επιστροφής στα πάτρια εδάφη παραμένει το μεγάλο ανομολόγητο μυστικό.



Από τα τέλη του 19ου και μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα, η μετανάστευση αποτελεί γνωστό φαινόμενο του ελληνισμού. Στο παρελθόν η μετανάστευση αφορούσε κυρίως στα κατώτερα εργατικά στρώματα, που ξενιτεύονταν προκειμένου να γλιτώσουν από την ανέχεια. Τώρα παρατηρείται πως την Ελλάδα εγκαταλείπουν κυρίως άνθρωποι που διαθέτουν πανεπιστημιακή μόρφωση, επειδή γνωρίζουν δυστυχώς πως τη σήμερον ημέρα ένα μικρό γράμμα είναι το μόνο που χωρίζει το έδρανο από τον έρανο.
Όσο και αν απολαμβάνουν τα φυσικά προτερήματα της χώρας τους, οι Έλληνες δεν τολμούν να εμπιστευτούν το μέλλον τους σε μια κοινωνία που δείχνει να έχει εξαντλήσει τη θέληση και την ικανότητά της να διαχειριστεί εποικοδομητικά την κρίση της.

Η ανεπάρκεια των εναλλακτικών λύσεων που υπαγορεύονται από την κορυφή της πυραμίδας αναγκάζει το λαό να επινοεί λύσεις ανάγκης από τη βάση της. Κατά συνέπεια, η Ελλάδα της κρίσης ανοίγει διάπλατα τις πόρτες προς το εξωτερικό, όχι προς αναζήτηση περαιτέρω εξειδίκευσης ή κάποιας λαμπρής καριέρας, όπως γινόταν παλιότερα, αλλά προς άγραν τροφής και στέγης για ανθρώπους που στην πατρίδα τους θα δυσκολεύονταν πλέον μέχρι και να επιβιώσουν. Η αδυναμία του κράτους να απορροφήσει το επιστημονικό δυναμικό της χώρας είναι η κυριότερη αιτία που οδηγεί τους νέους σε αυτή τη λύση ανάγκης. Τη φυγή.

Παλαιότερα οι Έλληνες «μίσευαν», τώρα λέμε πως «μεταναστεύουν». Η φόρτιση των λέξεων είναι διαφορετική, όπως είναι άλλωστε πια και οι συνθήκες του ξενιτεμού. Παρόλα αυτά, το συναίσθημα παραμένει απαράλλαχτο. Όπως τότε έτσι και τώρα ο Έλληνας είναι αναγκασμένος να πληρώσει το τίμημα επιβιώνοντας μόνος στην αλλότρια γη αλλά και ταυτόχρονα διατηρώντας ανέπαφες τις παραδοσιακές αξίες και την ταυτότητά του. Οφείλει να ενσωματωθεί το συντομότερο δυνατόν στη νέα τάξη πραγμάτων υπερασπιζόμενος όμως τους κώδικες, τα ήθη και τα έθιμα του τόπου του που έφτασαν ως εκείνον ταξιδεύοντας από γενιά σε γενιά. Αυτή είναι μια δύσκολη εσωτερική μάχη….

Ο Έλληνας μετανάστης είναι υποχρεωμένος να φανεί γενναίος. Να αποδείξει την ασυμβίβαστη ακεραιότητα του χαρακτήρα και την αξία του περνώντας από ένα είδος καθημερινού «ελέγχου διαπιστευτηρίων» του κύρους και της προσαρμοστικότητάς του προτού οι δυτικές κοινωνίες τον δεχτούν στους κόλπους τους ως ισότιμο μέλος τους – κάτι που, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν επιτυγχάνεται ποτέ 100%.

Παρότι προσαρμόζεται στη νέα πραγματικότητα και φυσικά δανείζεται και υιοθετεί νέα στοιχεία, είναι γεγονός πως ο Έλληνας δεν λησμονεί την Ελλάδα. Κάτι τέτοιο άλλωστε θα ήταν ασυνεπές με την προσωπικότητά του και ιδιαίτερα πικρό παρόλη την ευημερία που ενδέχεται να προσφέρει το ξένο κράτος. Αντιθέτως, η νοσταλγία τον ενδυναμώνει. Σε ορισμένα πράγματα μένει πιστός μέχρι θανάτου. Ο περίγυρος από τον οποίο απομακρύνθηκε ζει πάντα εντός του. Η σκέψη του παραμένει αδιαπραγμάτευτα ελληνική, όπως και η ταυτότητά του. Παρόλες τις σύγχρονες τάσεις και αντιφάσεις, παρόλη την τάση παγκοσμιοποίησης μέχρι και των ίδιων των ανθρώπινων ιδανικών και αξιών, η ιστορική μνήμη του Έλληνα λειτουργεί ως ασφαλιστική δικλείδα για την ταυτότητά του. Το ίδιο και τα οράματά του.

Η μέρα της επιστροφής στα πάτρια εδάφη είναι για κάθε Έλληνα ο υπέρτατος στόχος και ένα μεγάλο, ανομολόγητο μυστικό. Μοιάζει με κρυφή αμαρτία. Παρόλες τις δυσχερείς συνθήκες που επικρατούν στη χώρα προς το παρόν, η Ελλάδα είναι η γη της γέννησης και ενδεχομένως του θανάτου του. Ο τόπος που μιλάει μέσα του διαφορετικά απ’ όλους τους άλλους τόπους και άρα είναι ικανός τόσο να τον μισεί όσο και να τον λατρεύει. Πολύ συχνά πίσω από τα χειρότερα μίση κρύβονται οι μεγαλύτεροι έρωτες. Η Ελλάδα είναι ο τόπος απ’ όπου ξεκίνησε η ζωή και όπου τον περιμένουν οι πρόγονοί του για να ταφεί πλάι τους στο τέλος.

Ο σύγχρονος Έλληνας μετανάστης δεν θέλει να μιλά ανοιχτά για όλα αυτά. Κατά κάποιο τρόπο δείχνει να τα απεχθάνεται και να τα αρνείται. Τον ενοχλούν. Συχνά προσπαθεί να τα ξορκίσει, όπως έχει ανάγκη να ξορκίζει ο άνθρωπος όλα όσα τον υπερβαίνουν και τον τρομάζουν παρόλο το δέος που αισθάνεται ενώπιόν τους, και ας παραπέμπουν σε κάτι ιερό.

Εντούτοις, δεν υπάρχει ξενιτεμένος Έλληνας που κάποια στιγμή στη ζωή του να μην έχει μουρμουρίσει, έστω και νοερά, το γνωστό στίχο: «εδώ στην ξένη χώρα, αχ τι στεναχώρια», εννοώντας τον βαθιά. Ακόμα και όσα συχνά καταδικάζει στον χαρακτήρα του τόπου του, υπό άλλες συνθήκες είναι εκείνα ακριβώς που τον προσδιορίζουν, μέσα σε έναν περίγυρο όπου θεωρείται «ξένος» – χωρίς εμπάθεια αλλά ρεαλιστικά, μιας και αυτός ακριβώς ο αλλότριος περίγυρος είναι φυσικό να αγνοεί, αν δεν αντιμάχεται κιόλας, τους κώδικες, τις παραδόσεις και την ταυτότητα ενός Έλληνα.

Σε κάθε περίπτωση βέβαια, οι άνθρωποι δεν ανταγωνίζονται μόνο, μετέχουν και σε μια οικεία τελετή που επιβεβαιώνει κοινές ανθρώπινες αξίες. Χωρίς τις ιδιαίτερες αξίες που τον προσδιορίζουν όμως, και χωρίς το ενδόμυχο όραμα της επιστροφής, ο άνθρωπος αυτός θα ήταν ευάλωτος. Ο αγώνας να κρατηθεί Έλληνας μακριά από το χώμα της πατρίδας του είναι μια καθημερινή μάχη με την πραγματικότητα, που τίποτε δεν θα πρέπει να σταθεί ικανό να την υπονομεύσει. Παρόλη την επιλογή του να εγκαταλείψει τα πάτρια εδάφη – επιβεβλημένη από τη Νέα Τάξη εν προκειμένω – η ελπίδα της επιστροφής σε κάτι «δικό του» είναι η ενδόμυχη καύσιμη ύλη της ψυχής του: ένας Έλληνας που ζει, πεθαίνει και θάβεται σε ξένο τόπο, δεν αναπαύεται ποτέ.

[ΠΗΓΗ: Κείμενο που γράφτηκε για την εφημερίδα δρόμος της Αριστεράς της 12ης Μαΐου 2012)

Πέμπτη, 10 Μαΐου 2012

Η κρίση, οι νέοι και το δίλημμα

Αν θέλουμε να δώσουμε στους νέους περισσότερες ευκαιρίες για εργασία, θα πρέπει να αναθεωρηθούν ριζικά προγράμματα σπουδών, μέθοδοι διδασκαλίας και τρόποι εξέτασης, αλλιώς θα οδηγηθούν στα άκρα και στην εκρηκτική απόγνωση

Η αίσθηση ότι οι νέοι θα ζήσουν χειρότερα, θα εργαστούν περισσότερα χρόνια και με λιγότερα κοινωνικά δικαιώματα από τους γονείς τους είναι πια εδραιωμένη όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και σε άλλες δυτικοευρωπαϊκές κοινωνίες, στις οποίες το δημογραφικό ισοζύγιο δεν ευνοεί τους νέους, όπως σε χώρες σαν τις αραβικές, το Ιράν ή την Τουρκία. Αποτελεί επίσης κοινή διαπίστωση ότι οι πιο βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα χαμένοι από τη σημερινή κρίση στην Ελλάδα θα είναι οι νέοι. Πολλοί από αυτούς αναζητούν ή ονειρεύονται κάποια διέξοδο απασχόλησης στο εξωτερικό, ενώ ήδη καταγράφεται το διαζύγιό τους από το κατεστημένο πολιτικό σύστημα και τα κόμματα εξουσίας.


Η αγανάκτηση των νέων, το φλερτ με τα άκρα και η αντικομματική τους κουλτούρα παρουσιάζουν κάποιες αναλογίες με τη ριζοσπαστικοποίηση των νέων μουσουλμάνων στις δυτικές κοινωνίες, οι οποίοι, παρά το γεγονός ότι γεννήθηκαν, ανατράφηκαν και σπούδασαν στη Δύση, στρέφονται βίαια εναντίον της, γιατί αισθάνονται εκτός συστήματος και αντιμετωπίζουν εργασιακά και πολιτισμικά αδιέξοδα. Αν οι νέοι μουσουλμάνοι της Δύσης φαίνεται να αντιδρούν σε ένα υπόρρητα ρατσιστικό και πολιτισμικό κατεστημένο, απότοκο της αποικιοκρατίας, οι νέοι στην Ελλάδα αντιδρούν σε ένα γενεαλογικό κατεστημένο γραφειοκρατικού και πολιτικού νεποτισμού, που δεν επέτρεπε την ανάδειξη ικανών και ταλαντούχων νέων σε θέσεις ευθύνης και οδήγησε τη χώρα στην τρέχουσα κρίση.

Αν χώρες, όπως η Βρετανία, έχοντας συνειδητοποιήσει την πολιτισμική αποξένωση και τον ιδεολογικό εκτροχιασμό των μουσουλμανικών νεολαιών τους, προσπαθούν να βρουν τρόπους να τους ενσωματώσουν πολιτισμικά και θεσμικά ή να τους αποτρέψουν από τη βία, στην Ελλάδα δεν φαίνεται να έχει γίνει αντιληπτό ότι η κρίση θα δώσει εκρηκτικές διαστάσεις στο χάσμα των γενεών. Ως τώρα η οικογένεια και οι συντάξεις των παππούδων αποτελούσαν το ενισχυτικό αντίδωρο των γηραιοτέρων προς τους νεότερους, υποκαθιστούσαν το Κράτος Πρόνοιας, χρηματοδοτούσαν σπουδές ή ενίσχυαν το νεανικό βαλάντιο ως την επαγγελματική αποκατάσταση. Με την περικοπή μισθών και συντάξεων το οικογενειακό εισόδημα ή οι συντάξεις δεν θα μπορούν πια να παίξουν αυτόν τον ρόλο. Η αλληλεγγύη των γενεών βαθμιαία εκλείπει, το οικογενειακό στήριγμα εξανεμίζεται και επομένως η αντισυστημική ριζοσπαστικοποίηση της νεολαίας δεν θα βρίσκει πια αντισταθμίσματα. Οι νέοι δεν μπορούν να υφίστανται δυσανάλογα το άχθος της ανεργίας και να μην αντιδρούν ή να μην έχουν ουσιαστικό και υπεύθυνο λόγο για την πορεία της χώρας.


Θα πρέπει, επομένως, να υπάρξει ειδική μέριμνα για τους νέους στην Ελλάδα, ώστε να μην εδραιωθεί το αίσθημα απόγνωσης και το σύνδρομο των χαμένων γενεών. Και τούτο συμπεριλαμβάνει και το εκπαιδευτικό σύστημα, το οποίο σε αντίθεση με άλλες χώρες στην Ελλάδα δυστυχώς καλλιεργεί αυτή την αντισυστημική διάθεση. Όταν οι νέοι κουράζονται υπερβολικά για να εισαχθούν στα πανεπιστήμια και μετά εξέρχονται άνεργοι, υποαπασχολούμενοι ή απροετοίμαστοι για την αγορά εργασίας, αυτό είναι φυσικό να δημιουργήσει αισθήματα αποτυχίας. Ούτε πρέπει να καλλιεργείται η ψευδαίσθηση ότι οι νέοι μπορούν να βρουν εύκολα εργασία στο εξωτερικό, καθώς οι διαθέσιμες θέσεις εργασίας είναι συνήθως είτε χειρωνακτικές είτε ιδιαίτερα εξειδικευμένες. Προετοιμάζει όμως το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα τους νέους για να διεκδικήσουν αποτελεσματικά εργασία εκτός Ελλάδος;


Ενώ το θέμα της «απασχολησιμότητας» (employability) είναι ψηλά στις προτεραιότητες των αγγλικών πανεπιστημίων, δεν ξέρω αν συμβαίνει το ίδιο και στα ελληνικά πανεπιστήμια, ιδιαίτερα στις ανθρωπιστικές σχολές. Αυτό δεν σημαίνει απαραιτήτως υποταγή στην αγορά εργασίας, αλλά πρακτική και ουσιαστική προετοιμασία των φοιτητών. Από νέους που στέλνουν βιογραφικά για σπουδές ή αναζητούν εργασία στο εξωτερικό διαπιστώνω ότι πολλοί από αυτούς δεν είναι σε θέση να συντάξουν ένα κατάλληλο βιογραφικό. Τα αγγλικά πανεπιστήμια εκπαιδεύουν συστηματικά τους φοιτητές στο πώς να συντάσσουν βιογραφικά, αιτήσεις για εργασία ή έρευνα και να προετοιμάζονται για μια συνέντευξη, αμφιβάλλω όμως αν στα ελληνικά πανεπιστήμια συμβαίνει το ίδιο. Ακόμη και η εξέταση μαθημάτων σε ξένα πανεπιστήμια με την προετοιμασία ιστοσελίδων ή παρουσιάσεων με διαφάνειες (Powerpoint) αποβλέπει στην εξοικείωση των φοιτητών με μεθόδους αυτοπαρουσίασης, επικοινωνιακότητας και ανάδειξης των προσόντων τους.


Η κρίση θα οδηγήσει κατ' ανάγκηn στην αποσύνδεση των προπτυχιακών σπουδών από τη μονόδρομη επαγγελματική απασχόληση και ως εκ τούτου οι έλληνες φοιτητές θα πρέπει με το τέλος των σπουδών τους να έχουν ένα εύρος δεξιοτήτων και τη δυνατότητα επιλογών απασχόλησης. Για έλληνες αποφοίτους ανθρωπιστικών σπουδών που ψάχνουν εργασία στο εξωτερικό δεν αρκούν μόνο οι τυπικές γνώσεις, αλλά η συνθετική και επιχειρηματολογική ικανότητα, την οποία δυστυχώς δεν αποκτούν από τις προπτυχιακές σπουδές τους στην Ελλάδα.


Η κρίση θα πλήξει άσχημα τους νέους και αν θέλουμε να τους δώσουμε περισσότερες ευκαιρίες για εργασία θα πρέπει να αναθεωρηθούν ριζικά προγράμματα σπουδών, μέθοδοι διδασκαλίας και τρόποι εξέτασης. Αν η Ελλάδα δεν τους εμπιστευθεί, δεν τους δώσει ευκαιρίες και δεν εγκαταλείψει την αρτηριοσκληρωτική νοοτροπία της επετηρίδας, δύσκολα θα ορθοποδήσει. Μπορεί κάποιες μη ευρωπαϊκές χώρες να είναι δημογραφικά νεανικές, χώρες όμως σαν την Ελλάδα δεν έχουν άλλη επιλογή από το να γίνουν ιδεολογικά νεανικές. Η κρίση εν τέλει θέτει το αμείλικτο δίλημμα:
είτε θα δοθεί η ευκαιρία στους νέους να ηγηθούν και να αλλάξουν τη χώρα είτε αυτοί θα οδηγηθούν στα άκρα και στην εκρηκτική απόγνωση.
 

[ΠΗΓΗ: Δημήτρης Tζιόβας, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Birmingham της Aγγλίας, εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ Κυριακή 6 Μάιου 2012]