Παρασκευή, 29 Ιουνίου 2012

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΜΥΘΟΙ ΤΟΥ: όλοι γεννηθήκαμε μέσα στην άγνοια αλλά και όλοι μπορούμε να γίνουμε σοφοί

Υπάρχει μια ιδέα που εμφανίζεται στις αναλύσεις όλων σχεδόν των σοφών και εστιάζεται σ’ ένα ερώτημα το οποίο δεν έχει βρει ακόμα κοινώς αποδεκτή απάντηση. Με απλά λόγια και χωρίς ευφημισμούς το ερώτημα αυτό είναι: άραγε ο πολιτισμός βοηθάει τους λαούς να εξελιχθούν ή μήπως τους παγώνει και τους αλυσοδένει σε αναχρονιστικά ερωτήματα; Μόνο ύστερα από ανάλυση και αποδοχή  μύθων και θρύλων του πολιτισμού μας μπορούμε να νιώθουμε ευχαριστημένοι, γιατί με αυτούς καταλαβαίνουμε ότι είμαστε όπως είμαστε και αποτελούμε μέρος αυτής της κουλτούρας…

Σε ποιο βαθμό η εκπαίδευσή μας –η οποία, βεβαίως, περιλαμβάνει όσα μαθαίνουμε και όσα πιστεύουμε – λειτουργεί ως κίνητρο για την ίδια μας την εξέλιξη; Και σε ποιο βαθμό λειτουργεί ως φρένο, ως ένα όριο, ως ένα αδιόρατο ή τρομερό εμπόδιο;

Δεδομένου ότι, όπως είπα, δεν φαίνεται να υπάρχει μία μοναδική και οριστική απάντηση σε αυτό το ερώτημα, μας απομένει μονάχα να την αναζητήσουμε και για να το κάνουμε αξίζει τον κόπο να ξεκινήσουμε από την αρχή. Όσο για μένα, η ιδέα της αρχής των πάντων σχετίζεται οπωσδήποτε με τη στιγμή της δημιουργίας.

Ο μύθος και τα προβλήματά του
Κάθε λαός, με το πέρασμα των αιώνων, έχει καθαγιάσει με ιδιαίτερο τρόπο τους μύθους και τους θρύλους του οι οποίοι πάντα έχουν πολλά να πουν για το λαό που τους διηγείται. Η ιστορία του Μωυσή, για παράδειγμα, λέει πολλά για τον εβραϊκό λαό και η ιστορία του Ιησού λέει πολλά για τους χριστιανούς.

Οι μύθοι δεν διηγούνται μόνο τι ήμασταν παλιά. Λένε επίσης – και προπαντός – ποιοι είμαστε σήμερα και σε τι μπορούμε να μεταμορφωθούμε. Με βάση αυτό, καταλήγουμε στην πεποίθηση ότι οι μύθοι που διαθέτουμε ως κοινωνία και οι θρύλοι της πολιτιστικής μας παράδοσης λένε πολύ περισσότερα απ’ ότι νομίζουμε, για τον άνθρωπο, για τον καθένα μας αλλά και για την ανθρωπότητά στο σύνολό της.

Στη Δύση, η βιβλική ιστορία της δημιουργία του κόσμου αποτελεί μια λίγο πολύ λογική μυθική εξήγηση για το πώς ξεκίνησαν όλα. Κι αν λάβουμε υπόψη τη σπουδαιότητα, όπως είπαμε, της επιρροής των πανάρχαιων αντιλήψεων, η γνώση αυτής της αφήγησης πρέπει να μας βοηθήσει να καταλάβουμε πώς λειτουργούν ορισμένα πράγματα που τα θεωρούμε δεδομένα και να κατανοήσουμε γιατί μερικές ιδέες καθορίζουν υπέρ το δέον τη συμπεριφορά μας.

Ο μύθος της δημιουργίας: τα πράγματα γίνονται
Σύμφωνα με τη βιβλική αφήγηση, ο κοινώς αποκαλούμενος Δυτικός Πολιτισμός υποστηρίζει την ιδέα ενός κόσμου φτιαγμένου από το τίποτα, που οφείλει την ύπαρξή του σε μια παντοδύναμη αρχή Δημιουργίας.

Ας θυμηθούμε σε γενικές γραμμές και στην καθομιλουμένη αυτό το μύθο: ο Θεός αποφασίζει σε μια συγκεκριμένη στιγμή να φτιάξει, χωρίς πρώτη ύλη, τον κόσμο κι όλο το σύμπαν στο οποίο ζούμε. Έτσι, σύμφωνα με τη Γένεση, ο Θεός έκανε τη θάλασσα και τη Γη, διαχώρισε το φως απ’ τα σκοτάδια, έπλασε όλα τα ζώα και τα φυτά και την έκτη μέρα ασχολήθηκε με το πιο περίπλοκο –και σύμφωνα με ορισμένους το τελειότερο – έργο του: τον άνθρωπο.

Αν εξετάσουμε την επιρροή του μύθου, είναι σαφές ότι κουβαλάμε από την αρχή ένα πολύ ιδιαίτερο και καθοριστικό βάρος. Κι αυτό είναι η πίστη ότι όλα τα πράγματα έγιναν από το τίποτα με την ανώτερη δύναμη ενός Θεού.

Είτε μεταφορικά είτε κυριολεκτικά, ο Μύθος μας λέει ότι όλα όσα υπάρχουν έγιναν επειδή κάποιος τα έφτιαξε όπως είναι, δημιουργώντας τα πάντα από το τίποτα. Κι αυτό σημαίνει ότι, έστω κι από το τίποτα, πρέπει κι εμείς να φτιάξουμε τα πράγματα, να τα δημιουργήσουμε, να τα παράγουμε, να τα εφεύρουμε. Εμβαθύνοντας, βλέπουμε ότι στη βάση του μύθου υπάρχει μια μετάβαση από το «μη είναι» στο «είναι» και πως υπάρχει μια συγκεκριμένη ενέργεια που προκαλεί αυτή τη γέννηση του καινούργιου.

Ερευνώντας όμως συναντάμε άλλους πολιτισμούς, όπου ο κόσμος κι όλα όσα περιέχονται σ’ αυτόν, δεν παρουσιάζονται ως καμωμένα από το μηδέν. Στην άπω Ανατολή, για παράδειγμα, οτιδήποτε υπάρχει είναι πάντα προϊόν εξέλιξης κάποιου προϋπάρχοντος που μεταλλάχθηκε. Δηλαδή, σε αντίθεση με το χριστιανικό μύθο της δημιουργίας, η Ανατολή ζει σ’ ένα σύμπαν όπου τα πράγματα ποτέ δεν «φτιάχτηκαν», δημιουργήθηκαν ή εφευρέθηκαν και φυσικά τίποτα δεν έγινε από το τίποτα, εφόσον όλα προήλθαν από κάτι προηγούμενο, από κάτι που προϋπήρχε… Απλά και μόνο η διαφορά ανάμεσα σε αυτούς τους δύο μύθους είναι ένας πολύ βασικός λόγος για την άβυσσο που χωρίζει τη σκέψη της Ανατολής από αυτήν της Δύσης.

Έτσι, σχεδόν όλοι εμείς που ζούμε σ’ ετούτη την πλευρά του κόσμου, προγραμματισμένοι από την εκπαίδευσή μας, δυσκολευόμαστε να εγκαταλείψουμε την ιδέα ότι εμείς είμαστε που προκαλούμε την αλλαγή. Νιώθουμε υποχρεωμένοι να φτιάχνουμε συνεχώς και ικανοποιούμαστε να πιστεύουμε ότι κατασκευάζουμε πράγματα από το τίποτα. Οι ανατολίτες, αντίθετα, με άλλη ηρεμία, πεπεισμένοι πως κάνουν ό,τι είναι δυνατόν για να μη διακόψουν το αιώνιο γίγνεσθαι, μπορούν να περιμένουν να συμβεί κάτι, χωρίς να νιώθουν την ανάγκη να παρέμβουν ενεργά σ’ αυτό.

Ο μύθος της δημιουργίας του ανθρώπινου γένους και ο… «πολιτισμός» της ανισότητας των φύλων
Ο εβραιο-χριστιανικός μύθος της Δημιουργίας συνεχίζει με την πλάση του Αδάμ «κατ’ εικόνα και ομοίωση» του θεού: «καί ἔπλασεν ὁ θεός τόν ἄνθρωπον, χοῦν ἀπό τῆς γῆς…». Το πιο σημαντικό σημείο όμως αυτής της ιστορίας είναι η.. δημιουργία της γυναίκας. Τότε, ο Θεός βλέπει ότι ο άνδρας είναι μόνος λέει κατά λέξη: «οὐ καλόν εἶναι τόν ἄνθρωπον μόνον, ποιήσωμεν αυτω βοηθόν κατ' αὐτόν». Έριξε, λοιπόν, τον Αδάμ σε ύπνο βαθύ κι ενώ κοιμόταν πήρε μια πλευρά του και μετά αναπλήρωσε το κενό με τη σάρκα του.

Αυτή η ιστορία δείχνει μια σαφέστατη πρόθεση να οριστεί εξαρχής η ανωτερότητα του άνδρα σε σχέση με τη γυναίκα, λόγω αρχαιότητας και λόγω εξουσίας. Και δεν γίνεται μόνον εδώ εμφανές, αλλά και σε ολόκληρο το κείμενο της Γένεσης. Για παράδειγμα, καλώς ή κακώς, η γυναίκα είναι το μόνο πλάσμα που δεν πλάστηκε από το τίποτα –δηλαδή μόνο από τη θέληση του Θεού. Η γυναίκα πλάστηκε από ένα άλλο ζωντανό πλάσμα –τον άνδρα- και οφείλει την ύπαρξή της στη δική του επιθυμία και συνεισφορά. Ίσως να μην ισχύει, όμως, εγώ δεν μπορώ να μην διακρίνω στην ιστορία αυτή  το σπόρο μιας ανδροκρατούμενης συμπεριφοράς, την αρχή της γυναικείας εξάρτησης, που καλά κρατεί μέχρι τις μέρες μας…

Ο μύθος για το δένδρο του καλού και του κακού και τα συμφραζόμενα του προπατορικού αμαρτήματος: μια ιστορία που δείχνει πώς στηρίζεται η κουλτούρα της κοινωνίας μας
Οι πρωτόπλαστοι μπορούσαν να φάνε καρπούς απ’ όλα τα δένδρα του κήπου της Εδέμ εκτός από το δένδρο του καλού και του κακού. Οπότε, είναι εύλογο να φανταστούμε ότι ο Αδάμ και η Εύα τα περνούσαν πολύ ωραία. Ζούσαν μια ζωή κυριολεκτικά παραδεισένια. Ώσπου μια μέρα, ο όφις ξεμοναχιάζει την Εύα και χωρίς μεγάλη δυσκολία τη βάζει στο μεγάλο πειρασμό, να δοκιμάσει τον απαγορευμένο καρπό. Τον τρώει και διαπιστώνει ότι είναι καλός και ότι δεν πέθανε. Τότε, φωνάζει τον Αδάμ και του δίνει να φάει κι αυτός. Όταν τρώνε και οι δυο -μόνο τότε- «άνοιξαν» τα μάτια τους και έμαθαν ότι ήσαν γυμνοί. Τότε, έπλεξαν φύλλα συκής και έφτιαξαν καλύπτρες.

Η συνέχεια της ιστορίας έχει αρκετό ενδιαφέρον: Ο Αδάμ και η Εύα φεύγουν από τον Παράδεισο διωγμένοι και χωρίς να φορούν πια μόνο ένα φύλλο συκής, γιατί, καθώς φαίνεται, έξω έκανε κρύο. Φορούν από μια προβιά που τους έδωσε ο τιμωρός Θεός. Φεύγουν, όμως, από τον Παράδεισο με τη γνώση του καλού και του κακού. Και τότε, μ’ αυτή τη νέα γνώση, κάνουν το μόνο που τους έρχεται στο νου: Γνώρισε ο Αδάμ τη γυναίκα του την Εύα. Από αυτή την ένωση και την αμοιβαία γνωριμία θα γεννηθούν ο Κάιν και ο Άβελ, τα δυο πρώτα παιδιά του ζεύγους με τη γνωστή συνέχεια της πρώτης αδελφοκτονίας….

Με δεδομένη τη σημασία αυτής της ιστορίας και τις συνέπειες της στη διαμόρφωση της ταυτότητας, των πράξεων και των πεποιθήσεων μας, προκύπτει κάθε φορά που φτάνω σ’ αυτό το σημείο μια ερώτηση που θα ήθελα εδώ να μοιραστώ μαζί σας: Τον Κάιν, τον πρώτο δολοφόνο, ο Θεός τον καταριέται αλλά δεν τον αγγίζει. Επιπλέον, μπροστά στο φόβο του μήπως δεχθεί επιθέσεις, ο Θεός τον προστατεύει. Δεν επιτρέπει σε κανέναν να τον σκοτώσει. Η ουσιαστική τιμωρία του είναι η απομάκρυνσή του από τους άλλους… Τα ερωτήματα αρχίζουν με τους άλλους, εκείνους τους άλλους δύο, τους αθώους φουκαράδες, τον Αδάμ και την Εύα, που επειδή έφαγαν από ένα δενδράκι τους καταδικάζει να πεθαίνουν, να δουλεύουν σ’ όλη την υπόλοιπη ζωή τους, να γίνουν σκλάβοι ο ένας στον άλλον.

Ζητώ συγχώρεση και ρωτώ: τι λογής Θεός είναι αυτός; Πάντα πίστευα ότι αν βρίσκαμε μια καλύτερη απάντηση από τη συγκαταβατική υποταγή (Θεός είναι και ξέρει, για να το κάνει έτσι κι όχι αλλιώς, κάποιο λόγο θα έχει), θα πετυχαίναμε να κατανοήσουμε και να γνωρίσουμε περισσότερο τον εαυτό μας. Μόνο ύστερα από την ανάλυση και την αποδοχή του αφομοιωμένου πλέον μύθου της προέλευσής μας μπορούμε να νιώθουμε ευχαριστημένοι επειδή είμαστε όπως είμαστε και αποτελούμε μέρος αυτής της κουλτούρας. Αξίζει να θυμόμαστε ότι η συγκεκριμένη ιστορία, είναι αυτή που εικονογραφεί καλύτερα, όχι μόνο την πίστη, αλλά ακόμα τις αρχές και τον τρόπο με τον οποίο δημιουργήθηκε η κουλτούρα μας. Είναι η ιστορία που δείχνει πως στηρίζεται η κοινωνία μας και εξηγεί το αίνιγμα της αντίφασης και της αμφιβολίας. Διαφορετικά η ιδέα πως ζούμε σ’ ένα κόσμο όπου δεν υπάρχει καμιά δικαιοσύνη, ούτε καν από την πλευρά του Θεού, είναι κάτι πολύ δύσκολο να το αντέξεις.    

Γιατί, λοιπόν, ο Θεός, που είναι παντοδύναμος και πανταχού παρών, και ξέρει επομένως εκ των προτέρων τι πρόκειται να συμβεί, έβαλε στην άκρη του χεριού μας τον πειρασμό; Έστω ότι έβαλε το δένδρο εκεί επίτηδες για να μας δοκιμάσει, προβλέποντας ωστόσο την αποτυχία, ως σύμβολο της ελεύθερης βούλησης… Εντάξει! Τότε, όμως, γιατί ορίζει μια τόσο εξοντωτική και επώδυνη τιμωρία – πολύ χειρότερη κι απ’ αυτήν που ορίζει αργότερα για το δολοφόνο του ίδιου του αδελφού του; Αυτό είναι που μας γεννάει πάλι πολλά ερωτήματα.

Η προσπάθεια απάντησης, δηλαδή η σκέψη ότι ο Θεός ήθελε να κάνουμε χρήση της ελεύθερής βούλησής μας, για να επιλέξουμε μόνοι μας την υπακοή, δεν αρκεί. Τουλάχιστον, για την παρούσα ανάλυση. Μου βάζει κοντά μου ένα εξαιρετικό δένδρο δίπλα σ’ ένα άλλο επίσης εξαιρετικό, καταμεσής στον παράδεισο, και κατόπιν μου λέει ότι το δεύτερο δένδρο είναι απαγορευμένο κι έτσι το μετατρέπει σε πειρασμό. Στο μεταξύ, εγώ αναρωτιέμαι: το κάνει ελκυστικό για να γίνει πιο φανερό πως είναι απαγορευμένο ή άραγε μου το απαγορεύει κι έτσι το κάνει ακόμα πιο προκλητικό;

Υπάρχει και κάτι ακόμα. Στον Κήπο της Εδέμ υπήρχαν δύο δένδρα: το ένα «της ζωής» και το άλλο «του καλού και του κακού». Αυτό το τελευταίο, το απαγορευμένο, πρόσφερε γνώση περί του τι είναι καλό και τι είναι κακό. Ερωτώ: αφού ο Αδάμ και η Εύα δεν είχαν ακόμα φάει τον καρπό, πώς μπορούσαν να ξέρουν ότι ήταν κακό η ανυπακοή; Πώς μπορεί ο άνθρωπος να επιλέξει ανάμεσα στο καλό και στο κακό, χωρίς να ξέρει τίποτα για το ένα ή για το άλλο; Άλλη μια φορά, αυτή η τρελή ιδέα περί Δημιουργίας δεν ευσταθεί.

Θα έπρεπε να αναζητήσουμε καλύτερη διέξοδο στα προβλήματά μας, διότι, στην αντίθετη περίπτωση, αυτή η αυταρχική και ιδιότροπη συμπεριφορά θα καθιερωθεί ως κανόνας στη δυτική κουλτούρα: συνειδητά ή ασυνείδητα μεγαλώσαμε μέσα σ’ αυτό το μύθο που μας καθόρισε. Ζήσαμε με την ιδέα ότι υπάρχει ένας παράδεισος που χάθηκε λόγω ανυπακοής, και με έναν υπαινιγμό ότι το ίδιο θα ξανασυμβεί αν δεν προσέξουμε. Βεβαιωθήκαμε ότι στην περίπτωση που αγνοήσουμε μια απαγόρευση, η τιμωρία θα είναι βαριά.

Αυτά μας διδάσκουν κάθε μέρα στα σπίτια, στα σχολεία, στο δρόμο, και αυτή είναι η βάση της ηθικής μας διαπαιδαγώγησης. Αυτά είναι που πασχίζουμε διαρκώς να μεταδώσουμε στα παιδιά μας, διαβεβαιώνοντάς τα πως αν είναι καλά και υπάκουα, θα τους πάνε όλα καλά στη ζωή. Αντιθέτως, αν δεν υπακούσουν, πολλά κακά θα τους συμβούν. Και για να μην τους μείνει καμιά αμφιβολία, επιβάλλουμε δραστικές τιμωρίες αποδεικνύοντας ότι είμαστε προέκταση του παντοδύναμου θεού.

Για τελευταία φορά: να ’ναι άραγε αυτός ο μέγας μύθος – η ιστορία μιας θεϊκής αδικίας – βασισμένες σε αξίες εμφανώς  αυταρχικές και εκδικητικές με τις οποίες είναι αδύνατον κανείς να συμφωνήσει; Γιατί είναι πιο σοβαρό το επεισόδιο του Αδάμ και της Εύας απ’ αυτό του Κάιν; Γιατί τιμωρείται αυστηρότερα η ανυπακοή από το έγκλημα; Γιατί σχεδόν συγχωρείται ο Κάιν, που ξέρει ότι κάνει το κακό, και όχι οι γεννήτορές του, που δεν ξέρουν ότι είναι ανυπάκουοι;

Για τη δεύτερη ιστορία, της αδελφοκτονίας, μπορώ να βρω μιαν εξήγηση, έστω ανθρώπινη, για να διευκρινίσω το θείο μυστήριο: η αμαρτία της δολοφονίας δεν αποτελούσε παραβίαση κάποιου προκαθορισμένου νόμου. Μπορούμε να σκεφτούμε, κατά συνέπεια, ότι ο Κάιν ίσως να μην είχε συνείδηση ότι έκανε κάτι απαγορευμένο (του δίνουμε το πλεονέκτημα της αμφιβολίας), παρόλο που θα έπρεπε να έχει κληρονομήσει από τους γονείς του τη γνώση της διάκρισης του καλού από το κακό. Ως εκ τούτου, αυτή είναι μια ουσιαστική διαφορά υπέρ του Κάιν, αν κάνουμε σύγκριση με την αμαρτία του απαγορευμένου καρπού. Σ’ εκείνη την περίπτωση, ο Θεός είχε προειδοποιήσει τους πρώτους φιλοξενούμενούς του ότι δεν μπορούσαν να δοκιμάσουν τον καρπό εκείνου του δένδρου.

Θέλω, όμως, να δώσω έμφαση σε μία ακόμα πιο ουσιαστική διαφορά: καθώς αντιλαμβάνεται  το σφάλμα του, τη στιγμή που τον τσακώνει ο Θεός, ο Κάιν σκύβει το κεφάλι ντροπιασμένος. Αντιθέτως, ο Αδάμ πρώτα και η Εύα μετά, προσπαθούν να αρνηθούν την ευθύνη τους. Ο Αδάμ, μάλιστα, προσπαθεί να ρίξει την ευθύνη στον ίδιο το Θεό για την παράβαση (… «η γυναίκα που εσύ μου έδωσες»). Εδώ ακριβώς βρίσκεται η αληθινή γνώση που μας παρέχει ο μύθος: να σκεφτούμε το ενδεχόμενο ότι η πτώση από τον Παράδεισο δεν ήταν συνέπεια της υποχώρησης του ανθρώπου στον Πειρασμό, αλλά στη μη αποδοχή της ευθύνης για την Πράξη.

Αυτός ο Θεός που προτείνω και βρίσκω πιο λογικό, πιο δίκαιο και πιο συμπονετικό, δεν τιμωρεί την ίδια την ανυπακοή –όπως κάνουμε ως τώρα και όπως έχουμε μάθει να νομίζουμε – αλλά το ότι δεν αναλαμβάνουμε την ευθύνη της ανυπακοής μας…

[ΠΗΓΗ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΝΟΙΑ ΣΤΗ ΣΟΦΙΑ Το Ταξίδι της Σιμρίτι του Χέρχε Μπουκάι, Εκδόσεις Opera 2012]

Σάββατο, 23 Ιουνίου 2012

Η μέθοδος του αποδιοπομπαίου τράγου σήμερα: κατασκευή συλλήβδην ενόχων με «αυταπόδεικτη» ενοχή

Από τον εξοστρακισμό των αρχαίων και την Ιερά Εξέταση του Μεσαίωνα στα «λαϊκά» δικαστήρια των σύγχρονων ΜΜΕ (όλα τριγύρω αλλάζουνε και όλα ίδια μένουν και μόνο η Δημοκρατία μετεξελίσσεται πλέον σε «επιβλαβή πολυτέλεια»)

Σε πάμπολλους πολιτισμούς μια δοκιμασμένη μέθοδος εκτόνωσης της οργής του πλήθους ήταν η παραδειγματική τιμωρία κάποιου ή κάποιων αποδιοπομπαίων τράγων. Από τις πιο ήπιες μορφές (όπως ο αθηναϊκός εξοστρακισμός) ως τις πιο άγριες (όπως το κάψιμο των αιρετικών από την  ιερά Εξέταση), το κοινό χαρακτηριστικό ήταν η τιμωρία (και συχνότατα η διαπόμπευση) αυτού που στιγματίζονταν ως επικίνδυνος για την κοινωνία και υπαίτιος για τα βάσανα των μελών της.


Στη σύγχρονη κοινωνία του θεάματος η μέθοδος αυτή έχει αναπτυχθεί στο έπακρον, με τη βοήθεια των ΜΜΕ, και ειδικά της τηλεόρασης. Γείτονες, συγγενείς και συνάδελφοι επιστρατεύονται για να περιγράψουν άλλος το ανθρωπόμορφο τέρας κι άλλος το φιλήσυχο ανθρωπάκι που κανείς δεν υποψιαζόταν. Τα απόβλητα της κοινωνίας, παιδοκτόνοι ή τρομοκράτες (και, όταν το θυμόμαστε, φερόμενοι ως τέτοιοι), δικάζονται πρώτα στο γυαλί και πολύ αργότερα στο δικαστήριο. Καθώς μάλιστα η ακροαματική διαδικασία περιέχει ανταλλαγή επιχειρημάτων βάσει στοιχείων, πολύ συχνά περνάει σε δεύτερη μοίρα ως λιγότερο θεαματική: στο θυμικό του θεατή απευθύνεται το μήνυμα, όχι στο λογικό του.

Το βασικό πλεονέκτημα της μεθόδου είναι ότι μπορούν να θυσιαστούν έως και μέλη του συστήματος, αρκετά υψηλόβαθμα: δικαστικοί, διευθυντές υπηρεσιών, πολιτικοί. Είναι όλοι αναλώσιμοι. Στρέφοντας τους προβολείς σε μεμονωμένα άτομα για να κατευνάσουν τη λαϊκή αγανάκτηση, το σύστημα εστιάζει σε προσωπικές περιπτώσεις διαφθοράς αποσιωπώντας τα δομικά χαρακτηριστικά του φαινομένου (ας μην ξεχνάμε ότι οι δυσανάλογες αμοιβές, τα μυστικά κονδύλια, οι προμήθειες, τα διαφορετικά επιτόκια και τόσα άλλα είναι θεσμικά κατοχυρωμένα). Αλλά πρόκειται για εξαιρέσεις. Υπάρχει μια δεξαμενή από «αντικοινωνικές ομάδες», από «συνήθεις ύποπτους» από «εσωτερικούς εχθρούς», από την οποία αντλούνται κατά κανόνα οι αποδιοπομπαίοι.

Με αυτόν τον τρόπο συντηρείται ο φόβος, νομιμοποιείται το κρατικό μονοπώλιο της βίας, συγκροτείται και συγκρατείται η κοινωνική συναίνεση.

Σε καιρούς κρίσης και αμφισβήτησης, η συναίνεση πάει περίπατο. Για την επιβίωση της κοινωνικής δομής, μεγάλη σημασία αποκτά το να διοχετευθούν η οργή και η αγανάκτηση προς στόχους όσο γίνεται πιο ανώδυνους για το σύστημα. Και επιστρατεύεται προς τούτο η φασιστική εκτροπή.

Η φασιστική ιδεολογία, όπως και η εξουσία, χρησιμοποιεί τη μέθοδο του αποδιοπομπαίου τράγου, διαφοροποιώντας την σε δύο σημεία: την αυτοδικία, με άμεση χρήση βίας, και την ομαδοποιημένη στοχοποίηση. Για την κατάντια της χώρας φταίνε γενικώς οι ξένοι κι οι πουλημένοι. Πουλημένοι (ή τουλάχιστον ύποπτοι) είναι όσοι δεν συμφωνούν με τους φασίστες. Οι ξένοι είναι όλοι ένοχοι, από τον Μπαρόζο μέχρι τον ανώνυμο Πακιστανό στα φανάρια. Κι επειδή ο Μπαρόζο δεν είναι του χεριού τους, τον Πακιστανό θα μαχαιρώσουν, κατηγορώντας τον για ληστή, λαθρέμπορα και μουσουλμάνο. Τον τυχαίο Πακιστανό, αράπη ή μακρυμάλλη: δεν πρόκειται για ατομική διαπόμπευση αλλά για συλλογική τιμωρία, μέχρι την εξόντωση κάποιων μελών του «ενόχου» συνόλου και την τρομοκράτηση των υπολοίπων.

Δεν γίνεται πια προσπάθεια για συντήρηση του φόβου και της ανασφάλειας, αλλά για έξαρσή τους τους στο έπακρον, προς την υστερική αναζήτηση σωτηρίας και σωτήρων. Ο χουλιγκανισμός αποκτά πολιτική οντότητα και προσβλέπει σε μια κοινωνία επιλέκτων από τη μια και υπανθρώπων απ’ την άλλη. Για την οποία η δημοκρατία είναι επιβλαβής πολυτέλεια.

Για να ευδοκιμήσει το ναζιστικό φαινόμενο, έχει ανάγκη από εξαθλιωμένους ανθρώπους. Εξαθλιωμένους υλικά και πνευματικά. Η οικονομική κρίση φρόντισε για το πρώτο, μειώνοντας δραστικά το βιοτικό επίπεδο της μεγαλύτερης μερίδας του πολιτισμού. Για το δεύτερο έχει φροντίσει από καιρό η κυρίαρχη ιδεολογία, του καταναλωτικού νεοφιλελευθερισμού. Αφ’ ενός δημιουργώντας ανάγκες που όλο και πιο δύσκολα ικανοποιούνται, αφ’ ετέρου μετατρέποντας την Παιδεία σε έναν αγώνα κατάκτησης βαθμών και διπλωμάτων μέσω παπαγαλίας, δημιουργεί μια μάζα ανθρώπων που λειτουργούν με εξαρτημένα αντανακλαστικά, βάζουν το μυαλό τους στο ντουλάπι και ξεχνάν να το βγάλουν, και ψάχνουν εναγωνίως μια συλλογική ταυτότητα, την πιο εύκολη, την πιο προσιτή.

Η τεχνική του αποδιοπομπαίου τράγου κατασκευάζει ενόχους. Δεν αποδεικνύει την ενοχή τους. Η απόδειξη είναι περιττή.

Για την αντιμετώπιση του ναζιστικού φαινομένου χρειάζεται η προσφυγή στο λογικό του ανθρώπου, με γνώμονα τις αξίες του Διαφωτισμού. Δεν αρκεί η επανάληψη λέξεων όπως Δημοκρατία, Ελευθερία, Ισότητα, Αλληλεγγύη: χρειάζεται και η μετουσίωσή τους σε πολιτική πράξη, χρειάζεται η σθεναρή αντιμετώπιση του φασιστικού φαινομένου και όχι η θεώρησή του σαν κάτι το επουσιώδες. Ο Χίτλερ ανέβηκε στη Γερμανία με εκλογές. Δεν είμαστε ευτυχώς σ’ αυτό το σημείο, ας μη φτάσουμε ποτέ.

 [ΠΗΓΗ: Βένιος Αγγελόπουλος, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ (απεργιακή) 23-06-2012]

Κυριακή, 17 Ιουνίου 2012

Η επανεφεύρεση του μέλλοντος σε μια συγκυρία που το «μεθαύριο» κανείς δεν δικαιούται να το συλλογίζεται!

Η θέση είναι απλή: ένας άνθρωπος ή μια κοινωνία ολόκληρη, αν δεν μπορεί να ατενίζει το μέλλον, αδρανοποιείται. Ακυρώνεται ή έστω σβήνει σταδιακά.

Ένα ατομικό παράδειγμα έγινε πρόσφατα πολύ γνωστό, χάρη στην τηλεόραση. Ο γείτονας ρώτησε με θλίψη την πόρνη πώς έφτασε στο σημείο να κάνει έρωτα δημοσίως, στη γωνιά του δρόμου. Η γυναίκα απάντησε με απόγνωση: «πώς αλλιώς θα έβρισκα τώρα αμέσως  ευρώ για να αγοράσω τη δόση μου;»

Το δεύτερο επεισόδιο μοιάζει με αστικό μύθο. Ο ταλαίπωρος άνθρωπος έφθασε στο ταμείο του σουπερμάρκετ έχοντας αγοράσει λίγο γάλα και φρυγανιές. Αντί να πληρώσει άφησε εκεί την αστυνομική του ταυτότητα. «Κρατήστε τα στοιχεία μου και κάντε μου μήνυση για την κλοπή», είπε. «Έχω δυο παιδιά που πεινούν».

Το κοινό με τους πρωταγωνιστές των επεισοδίων είναι ότι αδυνατούν να σκεφτούν την επόμενη μέρα, την επόμενη στιγμή. Η γυναίκα αδιαφορεί για την υπόληψή της, αρκεί να βρει αμέσως τη δόση της. Ο άνδρας παραβλέπει τη δίωξη που θα ακολουθήσει, αρκεί χωρίς χρονοτριβή να θρέψει τα παιδιά του.

Με γλώσσα πιο επίσημη: πώς να ασκηθεί προληπτική πολιτική απέναντι σε κλοπές, όταν ο δράστης δεν πτοείται από την απειλή μελλοντικών κυρώσεων; Με γενικότερα παραδείγματα, που αφορούν την κρατική πολιτική: γιατί ο πολίτης να πληρώσει φόρους, αν δεν προσδοκεί καμία μελλοντική παροχή περίθαλψης ή παιδείας; Πώς θα κινητοποιηθεί ο άνεργος, αν δεν έχει προοπτική να βρει δουλειά;

Κάπως έτσι τέθηκαν τα διλήμματα του Μνημονίου: υπογραφή σήμερα που θα δεσμεύει για λιτότητα και θα εγγυάται την ύφεση και την κατάθλιψη, αλλιώς αύριο το πρωί δεν έχει δάνειο. Οι πιστωτές θα μείνουν απλήρωτοι και εμείς μείνουμε με τη χρεοκοπία και τις ενοχής της διαφθοράς μας. Το «μεθαύριο» κανείς δεν δικαιούται να το συλλογίζεται. «Τήρηση του Μνημονίου» σημαίνει καθοριστική επιβολή του παρελθόντος επί τους μέλλοντος. Ας ξεχάσουμε ό,τι θα μπορούσε να εισφέρει μια απροσδιοριστία ή ιδέες. Ό,τι δηλαδή, για το χρέος μας δεν ευθυνόμαστε μόνο εμείς (που ευθυνόμαστε, αναμφίβολα), αλλά και ένα σύστημα που επιδιώκει παντού την καθυπόταξη της δημοκρατίας και της εθνικής κυριαρχίας στις αγορές. Ιδίως, ας ξεχάσουμε ότι θα μπορούσε να υπάρχει κριτική, αναδιαπραγμάτευση ή αναπροσανατολισμός. Τα παραλθόν θα διαρκέσει για πάντα.

Κάπως έτσι, επίσης, ακούστηκε το «Ο ΝΟΜΟΣ ΕΙΝΑΙ ΝΟΜΟΣ» της τότε υπουργού Παιδείας. Δεν έχει σημασία, κύριοι, αν η νέα νομοθεσία για το πανεπιστήμιο είναι ορθή ή όχι, αν είναι σύμφωνη με το σύνταγμα, αν το προβλεπόμενο Συμβούλιο με μέλη που δεν θα χρειάζεται καν να έχουν βασικό πτυχίο θα μπορεί να εγγυηθεί το μέλλον της γνώσης. Μεταρρύθμιση είναι αυτό που «εμείς» ονομάζουμε έτσι. Αυτό που προώθησε η κ. Διαμαντοπούλου, κι όχι αυτό που προώθησε ο κ. Μπαμπινιώτης.

Στο αριστουργηματικό «Αφήνοντας το Las Vegas του Mike Figgis, ο N. Cage, σε μια πορεία προς την αυτοκαταστροφή, ομολογεί πως δεν θυμάται πια αν έγινε αλκοολικός επειδή χώρισε, ή αν χώρισε επειδή έγινε αλκοολικός. Λίγα χρόνια μετά κι εμείς ίσως να έχουμε ξεχάσει αν το μνημόνιο έφερε τη χρεοκοπία, ή η χρεοκοπία το Μνημόνιο.

Υπάρχει λοιπόν ελπίδα; Διακρίνεται μέλλον; Ναι, ας το αντικρίσουμε. Έχει ψυχή και κάθεται σε φτωχικά θρανία, ακούγοντας τον κακοπληρωμένο δάσκαλο του δημοτικού, του λυκείου. Έχει τη μορφή του μέσου πτυχιούχου, που όταν συνεχίζει τις σπουδές του έξω διαπρέπει. Του μεταπτυχιακού που κερδίζει επιβραβεύσεις σε διεθνείς οργανισμούς. Με εφόδιο, όλοι αυτοί το βασικό πτυχίο του λοιδορούμενου, κατασυκοφαντημένου ελληνικού πανεπιστημίου: της διαφθοράς και του νεποτισμού, των εξαιρέσεων δηλαδή που βαφτίστηκαν κανόνας για να προελάσουν τα άρματα του νεοφιλελευθερισμού. Έχει τη μορφή του φοιτητή που προσπαθεί, παρά το φάσμα της ανεργίας. Που αντιστέκεται στην οργανωμένη εισβολή της μετριότητας.

Να το δείτε, αυτές οι μορφές θα νικήσουν.

[ΠΗΓΗ: Νικ. Παρασκευόπουλος, καθηγητής Νομικής ΑΠΘ, στην απεργιακή ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 16-06-2012]

Σάββατο, 16 Ιουνίου 2012

Θέματα για Αϊνστάιν που ευνοούν και ενισχύουν την πανταχού παρούσα παραπαιδεία

ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ και το ΑΝΑ-ΘΕΜΑ ΤΟΥΣ «δεν έγινε λάθος στις πανελλήνιες, οι πανελλήνιες είναι ένα λάθος»: και φέτος, ως συνήθως,  οι υποψήφιοι διαγωνίστηκαν σε υπέρμετρης δυσκολίας θέματα που οδηγούν μαθηματικά στο «υπόγειο» της βαθμολογίας ακόμα και τους σχετικά καλά προετοιμασμένους. Και πίσω από αυτό το όλο ζήτημα ο μύθος των «ίσων ευκαιριών» και του «αδιάβλητου των εξετάσεων»

Οι άστοχες επιλογές θεμάτων στις πανελλαδικές εξετάσεις, οι λανθασμένες διατυπώσεις, όπως στη Φυσική και η άνοδος του βαθμού δυσκολίας των θεμάτων στα περισσότερα μαθήματα επαναφέρουν στο προσκήνιο τις συζητήσεις για τις εξετάσεις και το ρόλο τους. Πέρα από τους πρακτικούς λόγους που εξυπηρετεί αυτή η «θεματολογία» υπάρχει ο κίνδυνος να αποπροσανατολίσει από τα ουσιώδη εκπαιδευτικά θέματα για το ρόλο των εξετάσεων, την κριτική ικανότητα και εν γένει το μορφωτικό επίπεδο των υποψηφίων.

«Καλωσορίσατε στο υπουργείο Παραπαιδείας»
Ο 18χρονος χάκερ που εισέβαλε πριν λίγες μέρες στην ιστοσελίδα του Υπουργείο Παιδείας τα είπε όλα με δύο λέξεις: ότι δηλαδή τα θέματα των πανελλαδικών εξετάσεων ήταν τόσο υψηλής δυσκολίας ώστε να πριμοδοτούνται μόνο όσοι είχαν τη δυνατότητα να πληρώσουν για ιδιαίτερα μαθήματα.  

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Κεντρική Επιτροπή Εξετάσεων συγκροτείται όχι από τους «άριστους», αλλά, κυρίως, από αρεστούς και υποτακτικούς στην ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας και λειτουργεί σε ένα πλαίσιο αδιαφάνειας με επίφαση το «αδιάβλητο» των εξετάσεων υλοποιώντας την «γραμμή», ακόμα και στην επιλογή των θεμάτων. Εύλογα για μια ακόμα χρονιά συγκεντρώνει τα πυρά της κριτικής και των αντιδράσεων της εκπαιδευτικής κοινότητας. Χαρακτηριστική είναι η δήλωση της Ακαδημαϊκού κ. Αρβελέρ, της οποίας κείμενο δόθηκε στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας στους μαθητές. «Γράφω δύσκολα, δεν είναι για παιδιά τα κείμενα μου. Ουδέποτε θα έδινα εγώ τέτοιο κείμενο. Τι δίνετε εδώ στα παιδιά; Τι πράγματα είναι αυτά;» Η Ένωση Ελλήνων Φυσικών (Ε.Ε.Φ.), διαπιστώνει - μεταξύ άλλων - ότι: «Εκτός από το πρώτο θέμα τα υπόλοιπα απαιτούσαν μεγάλη εμπειρία και ιδιαίτερη διαίσθηση στη φυσική, σαν να επρόκειτο για διαγωνισμό ταλέντων φυσικής»
Είναι έξω από κάθε παιδαγωγική αρχή, να καλούνται οι υποψήφιοι να διαγωνιστούν σε υπέρμετρης δυσκολίας θέματα που οδηγούν στο «υπόγειο» της βαθμολογίας μαζικά τους υποψηφίους ακόμα και τους σχετικά καλά προετοιμασμένους. Περίπου το 70% της Τεχνολογικής κατεύθυνσης κάθε χρόνο στα Μαθηματικά και τη Φυσική συγκεντρώνει χαμηλή βαθμολογία «κάτω από τη βάση». Υψηλά ποσοστά αποτυχίας που κυμαίνονται κοντά στο 50% εμφανίζονται στα Αρχαία και την Ιστορία Θεωρητικής κατεύθυνσης, ενώ συνολικά περίπου το 40% των υποψηφίων έχουν βαθμολογία «κάτω από τη βάση». Τα στοιχεί πιστοποιούν ότι με τα θέματα που επιλέγονται προκαλείται ένα μεγάλο χάσμα ανάμεσα στην εκπαιδευτική διαδικασία, τις προσπάθειες τόσο των εκπαιδευτικών, όσο και, κυρίως, των μαθητών με τα αποτελέσματα των εξετάσεων.

Με άλλα λόγια με τα θέματά τους οι κύριοι - «πρόθυμοι» της Επιτροπής των Εξετάσεων συμβάλλουν καταλυτικά στην ακύρωση των προσπαθειών των υποψηφίων και των οικογενειών τους, του ρόλου των εκπαιδευτικών και του σχολείου. Έτσι εντείνουν τον επιλεκτικό και ανταγωνιστικό χαρακτήρα των εξετάσεων ενδυναμώνοντας το ρόλο των φροντιστηρίων και της παραπαιδείας. Το μήνυμα είναι σαφές: «Ου παντός πλειν ες Κόρινθον». Με άλλα λόγια δεν μπορούν παιδιά από τις ασθενέστερες τάξεις και στρώματα να έχουν βλέψεις και φιλοδοξίες για σπουδές στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και κυρίως για τις υψηλόβαθμες σχολές. Έτσι η είσοδος στην τριτοβάθμια εκπαίδευση συνδέεται με τη δυνατότητα πληρωμής διδάκτρων σε φροντιστήρια και ιδιαίτερα μαθήματα, με αποτέλεσμα να ροκανίζεται το πενιχρό εισόδημα χιλιάδων λαϊκών οικογενειών.

Εύκολα γίνεται αντιληπτό ότι τα υψηλά ποσοστά επιτυχίας ή αποτυχίας είναι τεχνητή κατασκευή των λεγομένων διαβαθμισμένων θεμάτων που λειτουργούν σαν έξυπνες βόμβες με στόχους εξωεκπαιδευτικούς. Παράλληλα η συζήτηση για το μορφωτικό επίπεδο των μαθητών με βάση την καλή ή κακή βαθμολογία στις εξετάσεις είναι άνευ σημασίας, γιατί τα υψηλά ποσοστά επιτυχίας ή αποτυχίας είναι μια «κατασκευή» από τους «θεματοθέτες» της Επιτροπής Εξετάσεων που κρατούν στα χέρια τους τα «εργαλεία» των λεγομένων διαβαθμισμένων θεμάτων. Εύστοχα έχει επισημανθεί: «Δεν έγινε λάθος στις πανελλήνιες. οι πανελλήνιες είναι ένα λάθος!».
Ασφαλώς και δεν είναι τα θέματα εύκολα ή δύσκολα, . θεία ή διαβολικά που καθορίζουν τον ρόλο των εξετάσεων και του σχολείου. Πίσω από μια τέτοια συζήτηση κρύβονται οι μύθοι των «ίσων ευκαιριών» και του «αδιάβλητου» των εξετάσεων. Ας μη μας διαφεύγει η ουσία. Όσο υπάρχει ο κλειστός αριθμός εισακτέων, «numerus clausus», τόσο οι εξετάσεις θα λειτουργούν ως μηχανισμοί ταξικής επιλογής ευνοώντας τους μαθητές από τις προνομιούχες τάξεις και αποκλείοντας τους «άλλους». Αυτό σημαίνει ότι χιλιάδες υποψήφιοι κι αν ακόμα βαθμολογηθούν με βαθμολογία πάνω από τη βάση, που σημαίνει ότι αποδεικνύουν ότι είναι «ικανοί», δεν εισάγονται, αν άλλοι υποψήφιοι έχουν γράψει καλύτερα απ΄ αυτούς κι έχουν συμπληρώσει τον αριθμό των εισακτέων. Και το πιο κωμικοτραγικό είναι ότι ακόμα κι αν όλοι γράψουν άριστα, αποκλείεται να περάσουν όλοι, αφού μετά τη συμπλήρωση του αριθμού εισακτέων, οι υπόλοιποι αποκλείονται. Επομένως δεν πρόκειται για εξετάσεις, αλλά για διαγωνισμούς με ιδιαίτερα επαχθείς όρους.


Όσοι από τις φτωχότερες τάξεις και στρώματα δεν πετύχουν, είναι «ελεύθεροι και ικανοί» να ασκήσουν διάφορα τεχνικά επαγγέλματα ή να γίνουν ανειδίκευτοι εργάτες ή αγρότες ή να μείνουν άνεργοι. Παράλληλα η συζήτηση για το μορφωτικό επίπεδο των μαθητών με βάση την καλή ή κακή βαθμολογία στις εξετάσεις είναι άνευ σημασίας, γιατί τα υψηλά ποσοστά επιτυχίας ή αποτυχίας είναι μια «κατασκευή» από τους «θεματοθέτες» της Επιτροπής Εξετάσεων που κρατούν στα χέρια τους τα «εργαλεία» των λεγομένων διαβαθμισμένων θεμάτων.

Οι εξετάσεις αποτελούν τον ορατό μηχανισμό της επιλεκτικής- απορριπτικής λειτουργίας του σχολείου. Πέρα από τον μαζικό αποκλεισμό των υποψηφίων, κυρίως από τις ασθενέστερες τάξεις και στρώματα και τις απομακρυσμένες περιοχές της χώρας, οι εξετάσεις επιβάλλουν έναν ολοκληρωτικό έλεγχο στην εκπαιδευτική διαδικασία από το Δημοτικό. Οι εξετάσεις γίνονται εργαλεία που μετατρέπουν τη διαδικασία της μόρφωσης σε εξάσκηση για το κυνήγι «χρήσιμων γνώσεων» που αποφέρουν βαθμούς. Σημασία έχει η παροχή «συνταγών επιτυχίας» για τη συλλογή μορίων. Οι μαθητές «μαθαίνουν» τις σχολικές γνώσεις, αρκετοί περνούν με επιτυχία τις εξετάσεις, αλλά δεν τις κατανοούν. Δεν μπορούν να συνδέσουν τις επιμέρους γνώσεις από τα διάφορα μαθήματα προκειμένου να ερμηνεύσουν τον κόσμο στον οποίο ζουν μέχρι το πανεπιστήμιο.
Δεν υπάρχει «φαεινή ιδέα» για το εξεταστικό. Το σύστημα πρόσβασης δεν μπορεί να βρει δίκαιη λύση στο πλαίσιο των άνισων όρων που δημιουργεί η σημερινή εκπαιδευτική και κοινωνική πραγματικότητα. Η εκπαιδευτική κοινότητα πρέπει να κοιτάξει το δάσος και όχι το δέντρο και να μιλήσει για όλα τα παιδιά. Να μιλήσουμε για τις χιλιάδες μαθητών για τους οποίους η συζήτηση για το σύστημα πρόσβασης στην Ανώτατη εκπαίδευση είναι έξω από το οπτικό τους πεδίο καθώς δεν ολοκληρώνουν ούτε καν την υποχρεωτική -εδώ και αρκετές δεκαετίες- 9χρονη εκπαίδευση.
Να σταθούμε κριτικά απέναντι στην τεμαχισμένη, αποσπασματική και τυποποιημένη γνώση. Τα νέα βιβλία πέρα από την ιδεολογική μονομέρεια, την αντιεπιστημονικότητα, και το μυθολογικό - θεολογικό τρόπο προσέγγισης της πραγματικότητας, θρυμματίζουν τις γνώσεις με αποτέλεσμα να χάνεται η σχέση αιτίας και αποτελέσματος καθώς και κάθε νόημα σε τέτοιο βαθμό που οδηγούν σε βιασμό της πνευματικής συγκρότησης. Στα πλαίσια αυτά πρέπει να σταθούμε κριτικά απέναντι στο περιεχόμενο, τις μορφές και τις κατευθύνσεις των αναλυτικών προγραμμάτων και βιβλίων και στις σχολικές πρακτικές (τι, πως και γιατί μαθαίνουν οι μαθητές) που εντυπώνουν στους μαθητές μας από την πιο τρυφερή ηλικία, αντιλήψεις, πεποιθήσεις και στάσεις για τη φύση και την κοινωνία απαραίτητες για την «παραγωγή» παθητικών, συντηρητικών προσωπικοτήτων .


Χρειάζεται, επίσης, να επισημανθεί ότι η «αυτονομία» ή «αποδέσμευση του Λυκείου» δεν εξαρτάται, σε τελευταία ανάλυση, από τις εξετάσεις πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Πρώτα - πρώτα γιατί κάθε εκπαιδευτική βαθμίδα είναι λογικό να δένεται ως κρίκος μιας αλυσίδας με την επόμενη. Δεύτερον γιατί όπου κι αν μετατεθούν οι εξετάσεις πρόσβασης χρονικά, το Λύκειο θα συνεχίσει να είναι προθάλαμός τους.

Από τη πλευρά του κόσμου της εργασίας χρειάζεται να οργανωθεί ένα ευρύ μορφωτικό κίνημα παιδείας με μια εκπαιδευτική διακήρυξη για τα δικαιώματα και τις μορφωτικές ανάγκες της νέας γενιάς προβάλλοντας το στρατηγικό αίτημα «μόρφωση και δουλειά για όλους» . Γι' αυτό και το ζητούμενο σήμερα δεν είναι το «λίφτινγκ» του εξεταστικού συστήματος. Σήμερα περισσότερο από ποτέ άλλοτε έχουμε ανάγκη από ένα σχολείο που να αγκαλιάζει όλα τα παιδιά χωρίς αποκλεισμούς και διακρίσεις, όπου πρωταρχική σημασία έχει ο πνευματικός εξοπλισμός των μαθητών, η καλλιέργεια «ελεύθερων και δημοκρατικών πολιτών», έτσι ώστε να μπορούν να αντιμετωπίσουν κριτικά την κοινωνία με την ενεργή συμμετοχή τους και παρέμβαση σ ΄ όλα τα επίπεδα της κοινωνικής δραστηριότητας
[ΠΗΓΗ: Γιώργος Κ. Καββαδίας, εκπαιδευτικός –ερευνητής, http://gkavadias.blogspot.com ]

Τετάρτη, 13 Ιουνίου 2012

«Λαός» που ανεμίζει πλαστικές σημαίες ή υπεύθυνος και λογικός «πολίτης»; Άδικη εξουσία ή λόγος δίκαιος και ορθός της παιδείας και του ανθρωπισμού;

Σύντομα βρισκόμαστε και πάλι μπροστά στην κάλπη. Πέρα από τα διλήμματα προς τα οποία προσπαθεί η κάθε πλευρά να μας στριμώξει, ίσως θα ήταν προτιμότερο να αναρωτηθούμε: Όλο αυτό τον καιρό, ποια κόμματα μας απευθύνθηκαν σαν να είμαστε πολίτες και ποια σαν να είμαστε… πελάτες;

Αν κάτι συνδέει σταθερά τις δυνάμεις του λαϊκισμού και της δημαγωγίας, από την κομμουνιστική αριστερά μέχρι την λαϊκή δεξιά, είναι η εμμονή τους στη χρήση του όρου «λαός» και η συνακόλουθη αποφυγή της έννοιας του πολίτη.


Ο «λαός» είναι μια άμορφη μάζα, με δήθεν ενιαία συμφέροντα, ομογενοποιημένες επιθυμίες. Έχει μόνο δικαιώματα και ποτέ υποχρεώσεις. Αρέσκεται να λατρεύει τον εκάστοτε αρχηγό (τον μεγάλο τιμονιέρη, τον «πατερούλη», τον «εθνάρχη», τον «χαρισματικό», τον «νέο κι ωραίο»). Του αρέσει να ανεμίζει σημαίες, να γεμίζει πλατείες.

Ο πολίτης είναι διακριτός – έχει πρόσωπο. Ακόμη κι όταν συναθροίζεται αρνείται να μετατραπεί σε όχλο. Κάθε σύναξη πολιτών, αργά ή γρήγορα, μετατρέπεται σε «βουλή».

Ο «λαός» συμπεριφέρεται σαν αναξιοπαθούσα κορασίδα: Είναι έτοιμος να «τον κοιτάξουν με ειλικρίνεια στα μάτια», να τον «γοητεύσουν», να τον «δικαιώσουν». Του λένε ότι θα τον κάνουν «κυρίαρχο», «περήφανο», αρκεί να εξοβελίσει στο πυρ το εξώτερον τους αντιπάλους του (όσοι δεν είναι «λαός»).

Ο πολίτης θέλει να του μιλούν με επιχειρήματα. Ζητά προτάσεις, ιδέες, πρακτικές σκέψεις για τη διαχείριση της καθημερινότητας, για τη διανομή του πλούτου και των αγαθών. Καταθέτει σκέψεις και ιδέες, διαβουλεύεται, και όλα αυτά τα θέτει, με ψύχραιμο και ήρεμο τρόπο, υπόψη των άλλων πολιτών.

Όταν ο «λαός» έρχεται στην εξουσία, από αναξιοπαθούσα κορασίδα μεταμορφώνεται σε δοξασμένο επιβήτορα. Την εξουσία την «καταλαμβάνει», γίνεται ένα με αυτήν. Την καταχράται, τον εξαχρειώνει.

Ο πολίτης εξουσιοδοτεί άλλους πολίτες για να τον εκπροσωπούν. Κι αν έχει ξεχωριστές ικανότητες και την ανάλογη διάθεση διεκδικεί ο ίδιος θέσεις διοίκησης, ρόλους, εξουσίες. Αναλαμβάνει ευθύνες.

Ο «λαός» δεν συνεργάζεται με τους «άλλους» (όσοι δεν είναι «λαός»). Του αρέσουν τα ηρωικά και πένθιμα εμβατήρια, οι αρχαϊκές εκφράσεις που καλούν σε δοξασμένους θανάτους. Λατρεύει τα «ή τάν ή επί τάς», «φωτιά και τσεκούρι στους προσκυνημένους», «κανένα έλεος για τους εχθρούς του λαού».

Ο πολίτης θεωρεί τιμή και καθήκον του τη συνεργασία με άλλους πολίτες. Του αρέσει να συνθέτει, να αναζητεί κοινές συνισταμένες, κατανοεί σε βάθος ότι στέρεα πολιτική πράξη είναι αυτή που συνενώνει τον μέγιστο αριθμό βουλήσεων.

Σύντομα βρισκόμαστε και πάλι μπροστά στην κάλπη. Πέρα από τα διλήμματα προς τα οποία προσπαθεί η κάθε πλευρά να μας στριμώξει, ίσως θα ήταν προτιμότερο να αναρωτηθούμε: Όλο αυτό τον καιρό, ποια κόμματα μας απευθύνθηκαν σαν να είμαστε πολίτες και ποια σαν να είμαστε… πελάτες;

Διαφορετικά, κινδυνεύουμε να βρεθούμε ­­–πολλοί από εμάς όχι για πρώτη φορά– στην άχαρη θέση του «κοψοχέρη». Κι ως γνωστόν, στη σημερινή συγκυρία, μια τρίχα χωρίζει την παρωδία από την τραγωδία.

[ΠΗΓΗ: Κώστας Κατσουλάρης,  Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά πριν από δύο εβδομάδες στο Protagon.gr. ]

Παρασκευή, 8 Ιουνίου 2012

ΠΟΛΛΑ ΤΑ ΔΕΙΝΑ ΚΟΥΔΕΝ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΔΕΙΝΟΤΕΡΟΝ ΠΕΛΕΙ

Ευρώπη ή δραχμή; Μνημόνιο ή… αμνήμονες; Αγορές ή Άνθρωπος; Τυχαία (ψευτο)διλήμματα; Δεν νομίζω

Τη μέρα που ο Γιούνκερ δείχνει τις ευθύνες Σημίτη για την είσοδο της Ελλάδας στο ευρώ (ψεύτικα τα στοιχεία του 2001) στέλνει και το λογαριασμό στους Έλληνες (όλους μαζί).

Ο έτερος Ευρω-Καππαδόκης MrΠαπαδήμος μαθαίνει ελληνικά στους ξένους (νύφη) για να τ’ ακούνε οι Έλληνες (πεθερά).

Η μαντάμ Μέρκελ εμμένει στα ίδια και … πώς να το πει, πώς να το πει, ψελλίζει για την Ευρώπη των δυο ταχυτήτων, καταγράφοντας έμμεσα και την ανικανότητα του ΓΑΠ στην πάταξη της φοροδιαφυγής.

Ο μεσιέ Ρομπάι δηλώνει ότι η Ε.Ε. δεν αναγνωρίζει το αποτέλεσμα των ελληνικών εκλογών, αν αυτό είναι κατά του μνημονίου (οι συμφωνίες διεθνώς γίνονται με κράτη και όχι με κυβερνήσεις) ! Και γιατί να ψηφίσουμε τότε;
 
Εν τω μεταξύ, ο Ομπάμα συντονίστηκε πάλι στο μήκος κύματος ευρώ (η Ελλάδα πρέπει να τηρήσει τις δεσμεύσεις της – η Ελλάδα θα υποφέρει περισσότερο εκτός ευρώ).

Όλο και περισσότερες τράπεζες δηλώνουν συμμετοχή στις εκλογές, οι καρκινοπαθείς περιμένουν τα φάρμακά τους, τα εκκαθαριστικά της εφορίας απαγορεύτηκαν πριν τις εκλογές, το κοριτσάκι ρωτάει “γιατί κύριε”, ο κ. Βενιζέλος εξηγεί πώς θα παρουσιάσει το μέλλον της δημοκρατικής παράταξης το βράδυ των εκλογών, ο ελληνικός φασισμός καταγράφεται μόνον στο κόμμα του κ. Κασιδιάρη, ενώ σύσσωμοι οι κομματάρχες ζητούν μερίδιο ψήφων (από 440.000 να αλλάξουν την ψήφο τους)…

 και (αυτονόητο) επιμύθιο: « Πολλά τά δεινά κι οὐδέν ἀνθρώπου δεινότερον πέλει…»



Στις μακραίωνη ιστορία του ο άνθρωπος, πέρασε μέχρι τώρα πολλές κρίσεις, άλλες με μικρό κ και άλλες με κεφαλαίο Κ. Καμία δεν έφερε το τέλος στην εξέλιξη και στον πολιτισμό του, γιατί, σύμφωνα με ποιητές και φιλοσόφους είναι πολυμήχανος και βρίσκει πάντα τον τρόπο να κόβει… γόρδιους δεσμούς και λύνει δύσκολα αινίγματα, άλλοτε επινοώντας δούρειους ίππους και άλλοτε βρίσκοντας τη σωστή λέξη που νικάει το κακό. Το θέμα, πάντοτε, ήταν να τεθεί το σωστό δίλημμα και να αξιοποιήσει στο έπακρο την επινοητικότητά του. Ο λόγος στο Σεφέρη (από την ομιλία του στην Ακαδημία της Στοκχόλμης):     «Σ’ αυτό τον κόσμο, που ολοένα στενεύει, ο καθένας μας χρειάζεται όλους τους άλλους. Πρέπει ν’ αναζητήσουμε τον άνθρωπο όπου κι αν βρίσκεται. Όταν στο δρόμο της Θήβας, ο Οιδίπους συνάντησε τη Σφίγγα, κι αυτή του έθεσε το αίνιγμά της, η απόκρισή του ήταν: Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ. Τούτη η απλή λέξη χάλασε το τέρας. Έχουμε πολλά τέρατα να καταστρέψουμε. Ας αναλογιστούμε την απόκριση του Οιδίποδα» [Γιώργος Σεφέρης, Δοκιμές 2 σελ. 159]

  και ο νοών νοείτω…

Τρίτη, 5 Ιουνίου 2012

Οι Σταυροφόροι ξανάρχονται (επαναλαμβάνεται, λοιπόν, η Ιστορία;)

Ο τρόπος που έχει φερθεί η Ευρώπη κατά την τρέχουσα ελληνική κρίση δεν είναι λιγότερο επαίσχυντος από τον τρόπο που φέρθηκαν οι Σταυροφόροι. Του λόγου το αληθές επιβεβαιώνει η μαρτυρία του Φράνκοπαν, διευθυντή του Κέντρου Βυζαντινών Ερευνών στην Οξφόρδη:

Ελάχιστοι Έλληνες έχουν έναν καλό λόγο να πουν για το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα αυτόν τον καιρό. Πιστεύουν ότι είναι η πραγματική αιτία της κρίσης που πλήττει τη χώρα τους, καθώς έσπρωξε εύκολο χρήμα στους Ελληνες πολιτικούς και τώρα ζητεί, σαν τον Σάιλοκ, να αποζημιωθεί με ανθρώπινο κρέας. Το ίδιο συνέβη και πριν από 800 χρόνια. Οι άνδρες της 4ης Σταυροφορίας, οι οποίοι είχαν αρχικά ξεκινήσει να πολεμήσουν για τη Χριστιανοσύνη στους Αγίους Τόπους, βρέθηκαν αντ’ αυτού να λεηλατούν την Κωνσταντινούπολη, την πρωτεύουσα της ελληνόφωνης Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, με αφορμή τα τεράστια χρέη που είχε συσσωρεύσει στη Δύση.

Ο τρόπος που έχει φερθεί η Ευρώπη κατά την τρέχουσα ελληνική κρίση δεν είναι λιγότερο επαίσχυντος από τον τρόπο που φέρθηκαν οι Σταυροφόροι πριν από τόσους αιώνες. Αν μη τι άλλο, η σκοτεινή αυτή ιστορική σελίδα θα έπρεπε να αποτελεί μια προειδοποίηση στους τραπεζίτες και τους πολιτικούς οι οποίοι προτιμούν να δουν την Ελλάδα να καταρρέει παρά να αναλάβουν τις ευθύνες της δικής τους ασωτείας.

Η Ελλάδα μπορεί να βρίσκεται στην περιφέρεια της Ευρώπης, όμως η Κωνσταντινούπολη του 12ου αιώνα ήταν η πύλη ενός επικερδέστατου εμπορίου μπαχαρικών, μεταξιού και ειδών πολυτελείας από την Ανατολή. Το εμπόριο αυτό είχε κάνει πλούσιους πολλούς ανθρώπους σε όλη την Ευρώπη. Εμποροι από μέρη όπως η Βενετία, η Γένοβα, η Πίζα κατάφερναν να εξασφαλίζουν προνόμια και «παραθυράκια» στην Κωνσταντινούπολη που θα τα ζήλευαν οι σημερινοί νεαροί «διαχειριστές κεφαλαίων»:διαπραγματεύονταν θέσεις και συμφωνίες που τους επέτρεπαν να παρακάμπτουν τους ντόπιους εμπόρους και να αποφεύγουν τους φόρους. Και, όπως στη σύγχρονη Ελλάδα, αυτό οδήγησε στη ροή φθηνού ξένου κεφαλαίου στην αγορά.

Γύρω στο 1200, ωστόσο, τα πράγματα πήραν άσχημη τροπή. Μια απότομη περιστολή του εμπορίου στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία συνδυάστηκε με τις υπέρογκες δαπάνες από τη Βενετία, το μεσαιωνικό ανάλογο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Αμέσως, το εύκολο χρήμα έδωσε τη θέση του στη σκοτεινή τέχνη της συλλογής χρεών. Όπως με την Αθήνα μετά το ξέσπασμα της κρίσης έγινε σαφές ότι κανένας δεν θα αναλάμβανε την ευθύνη για το ότι δάνεισε υπερβολικά ή γιατί αγνόησε τις δυσοίωνες προβλέψεις. Τις απώλειες δεν θα τις πλήρωναν οι δανειστές, αλλά μόνο η Κωνσταντινούπολη.

Τελικά, μια από τις αντίπαλες φατρίες στη Βασιλεύουσα πρόσφερε μια συμφωνία στη Βενετία: έναντι της κάλυψης των ζημιών της Γαληνοτάτης, η φατρία θα έπαιρνε βενετική στρατιωτική βοήθεια για να εξασφαλίσει την επιρροή της στον βυζαντινό θρόνο. Ωστόσο, το μέγεθος των δανειακών υποχρεώσεων της Κωνσταντινούπολης είχε υποτιμηθεί, ενώ είχε υπερτιμηθεί η σταθεροποιητική δύναμη των βενετικών όπλων. Το χρέος διογκωνόταν στο εξωτερικό και η παράλυση βάθαινε στο εσωτερικό.

Οι πάντες, από τον Πάπα μέχρι τους Ευρωπαίους βασιλείς, γνώριζαν ότι η πίεση στην Κωνσταντινούπολη αυξανόταν. Η μια αντιπροσωπεία μετά την άλλη έλεγε στους Έλληνες να συμμορφωθούν - δηλαδή να πληρώσουν. Οι σταυροφόροι, με ώθηση από τη Βενετία, πολιόρκησαν την Πόλη και τελικά εισέβαλαν σ’ αυτήν.

Αυτό που συνέβη ήταν αποτρόπαιο: οι θησαυροί της αυτοκρατορίας καταληστεύθηκαν και ο όχλος των «ιπποτών» συμπεριφέρθηκε χωρίς κανένα σεβασμό στους κατοίκους της, τον πολιτισμό και την ιστορία της. Παλάτια και εκκλησίες λεηλατήθηκαν, θρησκευτικά κειμήλια αρπάχτηκαν για να στολίσουν καθεδρικούς ναούς στη δυτική Ευρώπη.

Κρίνοντας ότι οι Έλληνες ήταν οικονομικά και πολιτικά αναξιόπιστοι, οι κατακτητές διόρισαν έναν αντιβασιλέα. Ο Βαλδουίνος της Φλάνδρας, που στέφθηκε αυτοκράτορας το 1204, έμοιαζε με κλασικό στέλεχος του ΔΝΤ: ένας τύπος με τον οποίο οι Ευρωπαίοι ηγέτες μπορούσαν να κάνουν άνετα τις δουλειές τους. Στο μεταξύ, οι ευγενείς που ήταν επικεφαλής της σταυροφορίας πήραν υπό τον προσωπικό τους έλεγχο ολόκληρες περιοχές της Πόλης και της αυτοκρατορίας - κλασική περίπτωση ξεπουλήματος. (Γι’ αυτό προσέξτε λίγο εκείνους τους τραπεζίτες και τις βίλες τους στο Αιγαίο· δεν χρειάζεται να είστε ιστορικός για να μαντέψετε ότι τις αποκτούν σε τιμές ευκαιρίας.) Η νέα Λατινική Αυτοκρατορία της Κωνσταντινούπολης κράτησε μόνο 50 χρόνια προτού οι Έλληνες επιστρέψουν στην εξουσία.

[ΠΗΓΗ: Peter Frankopan* διευθυντής του Κέντρου Βυζαντινών Ερευνών στην Οξφόρδη και συγγραφέας του βιβλίου «The First Crusade: The Call From the East»./ Internatioanl Herald Tribune – στήλη ΟΨΕΙΣ εφημερίδα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 3-06-2012]