Πέμπτη, 30 Αυγούστου 2012

Κοιτάτε τα’ αστέρια: ένα αεροπλάνο που αφήνει σπίθες θυμίζοντας κομήτη, πετάει πάνω από το Ολυμπιακό στάδιο του Λονδίνου…

Ο Φρίντριχ Νίτσε έλεγε ότι «το να μάθει κανείς να αγαπάει πραγματικά τον εαυτό του είναι η πιο δύσκολη τέχνη από όλες. Η πιο ύπουλη, η πιο λεπτή, η έσχατη και η πιο υπομονετική»



Οι 4.250 αθλητές και αθλήτριες που θα λάβουν μέρος στους 14ους Παραολυμπιακούς Αγώνες είναι οι καλύτεροι και οι σπουδαιότεροι εκπρόσωποι αυτής της «δύσκολης τέχνης», της οποίας οι άνθρωποι με αναπηρία είναι δίχως καμία αμφιβολία οι πραγματικοί... καλλιτέχνες της. Ο διασημότερος όλων, ο άνθρωπος που ενσαρκώνει τον αληθινό νικητή της ζωής, είναι ο παγκοσμίου φήμης θεωρητικός φυσικός, Στίβεν Χόκινγκ και οι διοργανωτές της χθεσινής τελετής έναρξης των Αγώνων δεν μπορούσαν να μην τον αξιοποιήσουν.

Ο 70χρονος Χόκινγκ, που το 1963 σε ηλικία 21 ετών άκουσε από τους γιατρούς του πως του απέμεναν δυο τρία χρόνια ζωής αλλά ξεπέρασε την ιατρική επιστήμη, τις προβλέψεις της για τη νόσο Λου Γκέριγκ (πλευρική αμυοτροφική σκλήρυνση) που διαγνώστηκε ότι έπασχε και κυρίως ξεπέρασε τον εαυτό του. Εγινε καθηγητής Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Θεωρητικής Φυσικής, πήρε το 1979 την έδρα του Λουκασιανού καθηγητή Μαθηματικών στο Κέμπριτζ, μια έδρα που στο παρελθόν είχαν λίγοι, μεταξύ των οποίων ο Ισαάκ Νεύτων, και αδιαμφισβήτητα είναι ο διασημότερος εν ζωή φυσικός και κοσμολόγος. Κουνώντας έναν και μόνο μυ! Αυτόν που βρίσκεται στο δεξί του μάγουλο ακριβώς κάτω από το μάτι.

Ο Χόκινγκ επιλέχθηκε από τους Βρετανούς προκειμένου να αρχίσει ένα ταξίδι στον χρόνο με το εντυπωσιακό Big Bang, τη θεωρία του για τη δημιουργία του κόσμου. Με την φαντασμαγορική τελετή έναρξης στο Ολυμπιακό Στάδιο του Στράτφορντ, οι Βρετανοί έστειλαν το μήνυμα των Αγώνων, που δεν είναι άλλο από την συνεχή πάλη για τη ζωή και την καθημερινή νίκη που θριαμβευτικά απολαμβάνουν οι άνθρωποι με αναπηρία.

«Μην κοιτάτε κάτω. Μην κοιτάτε τα πόδια σας. Να κοιτάζετε τ' αστέρια. Εάν δεν είστε περίεργοι, μάλλον κάποια στιγμή θα τα παρατήσετε» είχε πει η εκ των καλλιτεχνικών διευθυντών της τελετής Τζένι Σίλεϊ, στη συνέντευξη Τύπου για την χθεσινή γιορτή στο Λονδίνο, χρησιμοποιώντας τα λόγια που ακούστηκαν από τον Σερ Ιαν ΜακΚέλεν ο οποίος εμφανίστηκε στο στάδιο ως Πρόσπερος, ο ήρωας της «Τρικυμίας» του Σαίξπηρ, που αποτέλεσε τη ραχοκοκαλιά της τελετής.

Οι 42 καλλιτέχνες με αναπηρία που παρουσίασαν ένα εναέριο μπαλέτο, όπως και οι 4.250 αθλητές και αθλήτριες που θα λάβουν μέρος στους Αγώνες κοιτούν πάντα στα αστέρια και γι' αυτό εκτός από αξιοθαύμαστοι αποτελούν το ισχυρότερο κίνητρο για τον καθέναν μας.

Από αγωνιστικής πλευράς για την Ελλάδα, που παρήλασε με σημαιοφόρο τον Χρήστο Ταμπαξή, πρώτοι θα αγωνιστούν ο Γιάννης Κωστάκης στην κολύμβηση και η Αννα Τζήκα στην τοξοβολία. Ο Γιάννης Κωστάκης (13:55, ΕΤ1) συμμετέχει στη δεύτερη προκριματική σειρά των 50 μ. πρόσθιο κατηγορίας SB2. Με 1:05.52 έχει την 5η επίδοση μεταξύ των επτά που λαμβάνουν μέρος στην ίδια σειρά και την 9η συνολικά. Ο τελικός του αγωνίσματος είναι προγραμματισμένος για αύριο το απόγευμα.

Το μεσημέρι (16.00), θα πραγματοποιηθεί και ο αγώνας κατάταξης (72 βολές) στην τοξοβολία (individual recurve standing), από τον οποίο θα προκύψουν τα ζευγάρια των νοκ άουτ αναμετρήσεων. Η Τζήκα συμπεριλήφθηκε στο 5ο γκρουπ, μαζί με την κατά 30 χρόνια μικρότερή της, την 20χρονη γερμανίδα Καταρίνα Σετ καθώς και τη Βασάνα Κουταβισάπ από την Ταϊλάνδη. Στο αγώνισμα μετέχουν συνολικά 20 αθλήτριες.

 

Τετάρτη, 29 Αυγούστου 2012

Επτά τρόποι σκέψης και συμπεριφοράς που μας κάνουν κακό

Η προσωπικότητα του κάθε ανθρώπου επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή του. Η ιδιοσυγκρασία μπορεί να έχει επιδράσεις ακόμη και στη σωματική υγεία του.

«Το γεγονός ότι η συμπεριφορά ή η προσωπικότητα αποτελούν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, που μπορούν να επηρεάσουν την υγεία, είναι κάτι που έχει διαπιστωθεί εδώ και πολύ καιρό. Ωστόσο είμαστε πλέον σε θέση να γνωρίζουμε περισσότερα πράγματα για το βαθμό επιρροής τους», σημειώνει ο Stephen Boyle από το Duke University Medical Center στη Βόρεια Καρολίνα.

Από τον κυνικό τρόπο σκέψης μέχρι την έλλειψη αυτοελέγχου και την τάση για κατάθλιψη, οι ψυχικοί παράγοντες συνδέονται τελικά με τη σωματική υγεία.
 

1-Κυνισμός

Οι κυνικοί, οι άνθρωποι δηλαδή που έχουν την τάση να είναι καχύποπτοι και δύσπιστοι με τους άλλους, ουσιαστικά έχουν το χαρακτηριστικό γνώρισμα, που οι επιστήμονες αναφέρουν ως εχθρότητα, και θεωρείται παράγοντας κινδύνου για καρδιοπάθεια. «Δεν πρόκειται απαραίτητα για θερμοκέφαλα άτομα, αλλά για ανθρώπους που είναι πιο πιθανό να διαβάζουν στη συμπεριφορά των άλλων κάποια εχθρική δύναμη», αναφέρει ο Stephen Boyle. Σε μια μελέτη, στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 300 βετεράνοι του Βιετνάμ, που ήταν υγιείς κατά την έναρξη της μελέτης, διαπιστώθηκε ότι εκείνοι που είχαν μεγαλύτερη εχθρότητα είχαν περίπου 25% περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξουν καρδιακές παθήσεις.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι τα εχθρικά άτομα ίσως έχουν περισσότερο άγχος, το οποίο μπορεί να προκαλέσει αύξηση μιας πρωτεΐνης του ανοσοποιητικού συστήματος, που ονομάζεται C3 και έχει συνδεθεί με διάφορες ασθένειες, συμπεριλαμβανομένου του διαβήτη. Στην πραγματικότητα, οι συμμετέχοντες με την υψηλότερη βαθμολογία εχθρότητας παρουσίασαν αύξηση σε αυτές τις πρωτεΐνες, ενώ όσοι δεν είχαν εχθρική διάθεση, δεν παρουσίασαν τέτοια αύξηση.

2-Αίσθηση ότι δεν έχετε σκοπό..

Αν έχετε την αίσθηση ότι δεν έχετε κάποιο σκοπό, η ζωή σας μοιάζει να μην έχει νόημα. Μελέτη, στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 1.200 ηλικιωμένοι, που δεν είχαν άνοια στην αρχή της μελέτης, διαπίστωσε ότι εκείνοι, που δήλωσαν ότι είχαν κάποιον υψηλό στόχο στη ζωή τους, είχαν περίπου τις μισές πιθανότητες να πεθάνουν κατά τη διάρκεια της μελέτης, η οποία διήρκεσε πέντε έτη. «Τα άτομα με υψηλούς στόχους βρίσκουν νόημα στα γεγονότα της ζωής τους και συνήθως συμμετέχουν σε δραστηριότητες που θεωρούν σημαντικές», αναφέρει η ερευνήτρια PatriciaBoyle από το Κέντρο της νόσου του Αλτσχάιμερ στο Σικάγο. Κάποιες άλλες έρευνες έχουν δείξει ότι τα άτομα που θέτουν στόχους μπορούν να έχουν διαφορετικά επίπεδα ορμονών του στρες και πιο γερή καρδιά και ανοσοποιητικό σύστημα, αν και χρειάζεται περαιτέρω έρευνα για να επιβεβαιωθούν αυτοί οι βιολογικοί μηχανισμοί. Και βέβαια ισχύει και το αντίθετο: «Τα ευρήματα από τη μελέτη μας αποδεικνύουν ότι οι άνθρωποι που δε θέτουν πλέον στόχους και δεν εργάζονται για την επίτευξη των στόχων τους ή δεν απολαμβάνουν τις καθημερινές τους δραστηριότητες είναι αυτοί που έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο θνησιμότητας», τονίζει ο Stephen Boyle.

3-Νευρωτική συμπεριφορά

Οι άνθρωποι που είναι νευρωτικοί , δηλαδή έχουν την τάση να ανησυχούν και να αγωνιούν συνεχώς και σε υπερβολικό βαθμό, πεθαίνουν νωρίτερα από τους υπόλοιπους. Πρόσφατη μελέτη, στην οποία οι ερευνητές παρακολούθησαν 1.800 άτομα για μια περίοδο 30 χρόνων, έδειξε ότι αυτό μπορεί να οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι οι νευρωτικοί είναι πολύ πιθανό να καπνίζουν. «Ίσως με ένα τσιγάρο αντιμετωπίζουν πιο εύκολα το άγχος», δηλώνει ο ερευνητής DanielMroczek από το Πανεπιστήμιο Purdue στην Ιντιάνα, προσθέτοντας όμως ότι μια τέτοια βραχυπρόθεσμη ανακούφιση μάλλον δεν αξίζει τον κόπο, αν έχει τη δύναμη να σας σκοτώσει.

4-Έλλειψη αυτοελέγχου

Αργήσατε στο ραντεβού σας; Δεν μπορείτε να κρατήσετε το γραφείο σας οργανωμένο; Δεν έχετε αυτοέλεγχο; Αυτά τα φαινομενικά «αθώα» ελαττώματα θα μπορούσαν να κάνουν κακό στην υγεία σας.

Περισσότερες από 20 μελέτες αποκάλυψαν ότι όσοι είναι ευσυνείδητοι, οργανωμένοι και διαθέτουν αυτοπειθαρχία, ζουν από 2 έως 4 χρόνια περισσότερο από τους παρορμητικούς και τους ανοργάνωτους.

Ο ερευνητής Howard S. Friedman από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια εξηγεί ότι η μακροζωία μπορεί να αποδοθεί εν μέρει στο γεγονός ότι τα ευσυνείδητα άτομα είναι λιγότερο πιθανό να καπνίζουν ή να πίνουν υπερβολικά και περισσότερο πιθανό να ζήσουν μια πιο σταθερή και λιγότερο αγχωτική ζωή.

5-Άγχος και αγωνία

Ο πανικός μπορεί να θέσει σε δοκιμασία τα νεύρα σας. Σε σύγκριση με το εξαιρετικά ανυπόμονα και αγχώδη άτομα, όσοι έχουν μια πιο ώριμη και κοινωνική συμπεριφορά έχουν λιγότερες πιθανότητες να αναπτύξουν άνοια και άλλες ασθένειες. Αυτό προκύπτει από μελέτη διάρκειας 5 ετών, που έγινε σε περισσότερους από 500 ηλικιωμένους. Σύμφωνα με την έρευνα ο κίνδυνος άνοιας ήταν 50% χαμηλότερος για τους συμμετέχοντες που ήταν ήρεμοι σε σύγκριση με εκείνους που ήταν επιρρεπείς στην ανησυχία και την αγωνία.

6-Μελαγχολία και κατάπτωση

Το να είναι κάνεις καταθλιπτικός δεν επηρεάζει αρνητικά μόνο την κοινωνική του ζωή αλλά και τη σωματική του υγεία. Μελέτη, που έγινε σε περισσότερους από 180 ασθενείς που έπασχαν από περιφερική αρτηριακή νόσο (συσσώρευση πλακών στις αρτηρίες), έδειξε ότι οι συμμετέχοντες με τη λεγόμενη τύπου D προσωπικότητα, είχαν αυξημένες πιθανότητες να πεθάνουν νωρίτερα από τους άλλους ανθρώπους. Τα άτομα με τύπο D έχουν την τάση να αναπτύσσουν αρνητικά συναισθήματα και επιπλέον να κρατάνε μέσα τους αυτά τα συναισθήματα.

7-Στρες

Ό, τι τύπος κι αν είστε, μην αφήσετε αυτή τη λίστα να σας ανησυχήσει! Η έρευνα δείχνει ότι η παρατεταμένη πίεση μπορεί να είναι θανατηφόρα ενώ ειδικά το στρες στο χώρο εργασίας μπορεί να αυξήσει τις πιθανότητες καρδιακής νόσου, ιού της γρίπης, μεταβολικού συνδρόμου και υψηλής αρτηριακής πίεσης. Μελέτη, που έγινε σε 700 Ισραηλινούς εργαζόμενους, διαπίστωσε ότι εκείνοι που δεν μπορούσαν να διαχειριστούν το εργασιακό στρες είχαν σχεδόν διπλάσιες πιθανότητες να αναπτύξουν διαβήτη τύπου 2.

Ακόμη και η προαγωγή στην εργασία μπορεί να ενισχύσει το εισόδημά σας, όμως την ίδια στιγμή θα σας αγχώσει. Βρετανοί ερευνητές διαπίστωσαν πρόσφατα ότι όταν οι άνθρωποι πετυχαίνουν την πολυπόθητη προαγωγή, υφίστανται κατά μέσο όρο περίπου 10% περισσότερη πνευματική ένταση και επιπλέον είναι λιγότερο πιθανό να βρουν χρόνο για να πάνε στο γιατρό.

[ΠΗΓΗ: Ιστολόγιο ΑΦΥΠΝΙΣΙΣ, Ομάδα Θεάτρου - http://afypnisisomada.blogspot.gr ]

Δευτέρα, 27 Αυγούστου 2012

Ο πιο καλός ο e-μαθητής: στην ψηφιοποίηση της εκπαίδευσης το κλειδί της ανάπτυξης

Σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες οι φοιτητές μέσω Ιντερνετ αφομοιώνουν καλύτερα και κυρίως ταχύτερα τις πληροφορίες συγκριτικά με τους «παραδοσιακούς» φοιτητές.


Η διαδικτυακή εκπαίδευση είναι προσβάσιμη σε όλους. Είναι επίσης δωρεάν και θεωρείται η εκπαιδευτική μέθοδος του μέλλοντος. Πλην όλων αυτών όμως, των λίγο ώς πολύ γνωστών πλεονεκτημάτων, η online μάθηση αποδεικνύεται πολύ καλύτερη από άλλες παραδοσιακές εκπαιδευτικές μεθόδους και σίγουρα πιο αποτελεσματική από την παθητική παρακολούθηση στα φοιτητικά έδρανα. Το συμπέρασμα είναι το αποτέλεσμα δεκαετούς έρευνας του Πανεπιστημίου Carnegie Mellon του Πίτσμπουργκ και πρόκειται να ανατρέψει πολλές παρανοήσεις γύρω από χρόνια εκπαιδευτικά ζητήματα.

Το 2002, το εν λόγω αμερικανικό πανεπιστήμιο - από τα πιο επιφανή των ΗΠΑ - εισήγαγε δοκιμαστικά την Πρωτοβουλία για την Ανοικτή Εκπαίδευση. Κατά τη διάρκεια αυτών των δέκα ετών, μέσω του συγκεκριμένου προγράμματος, οι ενδιαφερόμενοι είχαν τη δυνατότητα δωρεάν πρόσβασης στα μαθήματα του πανεπιστημίου. Τρία χρόνια αργότερα, το 2005, το 2006 και το 2007, οι καθηγητές άρχισαν να μελετούν συστηματικά τις επιδόσεις των φοιτητών που παρακολουθούσαν online με σκοπό να τις συγκρίνουν στη συνέχεια με εκείνες των φοιτητών που με συνέπεια παρακολουθούσαν τις παραδόσεις στα αμφιθέατρα της πανεπιστημιούπολης. Οι καθηγητές εξεπλάγησαν διπλά. Και αυτό διότι διαπίστωσαν αφενός πως στις βαθμολογίες δεν υπήρχαν αξιοσημείωτες αποκλίσεις και αφετέρου πως οι φοιτητές μέσω Ιντερνετ αφομοίωναν καλύτερα και κυρίως ταχύτερα τις πληροφορίες συγκριτικά με τους «παραδοσιακούς» φοιτητές.

Επίσης θετικά ήταν και τα μηνύματα που έστειλαν ειδικοί από όλον τον κόσμο, κατά τη διάρκεια του πρώτου ανοικτού συνεδρίου της UNESCO για τις Ανοικτές Εκπαιδευτικές Πηγές στο Παρίσι, τον περασμένο Ιούνιο. Στην ψηφιοποίηση της εκπαίδευσης είδαν όχι μόνο τη λύση στην παγκόσμια εκπαιδευτική κρίση αλλά και το κλειδί που θα ξεκλειδώσει την παγκόσμια ανάπτυξη τον 21ο αιώνα. Και τόνισαν πως εάν η έννοια των Ανοικτών Εκπαιδευτικών Πηγών είναι απλή - εκπαιδευτικά υλικά προσιτά σε όλους - τα οικονομικά οφέλη είναι ανυπολόγιστα.

Πρώτα απ' όλα, διευκρινίζουν ο σερ Τζον Ντάνιελ και ο Ντέιβιντ Κίλιον στην «Γκάρντιαν», διότι με αυτόν τον τρόπο μειώνεται το κόστος των διδάκτρων. Η απόφαση της Ουάσιγκτον, λόγου χάριν, να ψηφιοποιήσει 81 μαθήματα από τα καλύτερα πανεπιστήμια των Νοτιοδυτικών ΗΠΑ είχε ετήσιο κέρδος για τους φοιτητές 40 εκατ. δολάρια. Δεδομένου δε πως η ψηφιοποίηση κόστισε 1,8 εκατ. ευρώ, είναι σαφές πως απόσβεση έγινε από τον πρώτο χρόνο κιόλας εφαρμογής του προγράμματος.

Το σημαντικότερο όλων όμως είναι πως οι Ανοικτές Εκπαιδευτικές Πηγές εγγυώνται μια μορφή εκπαίδευσης που θα μπορεί να προσαρμόζεται στις μεταβαλλόμενες ανάγκες τις παγκόσμιας οικονομίας. Θα μπορεί δηλαδή να χρησιμοποιηθεί για τη δημιουργία ενός πιο καταρτισμένου και ευέλικτου εργατικού δυναμικού. Αρκεί να αναλογιστεί κανείς τη μορφή της παγκόσμιας οικονομίας όταν στο 90% - ίσως και παραπάνω - του παγκόσμιου πληθυσμού που αυτή τη στιγμή είναι αποκλεισμένο από μια υψηλής ποιότητας μέση εκπαίδευση δοθεί επιτέλους μια δίκαιη ευκαιρία στη μάθηση.

[ΠΗΓΗ: Μάρω Βακαλοπούλου, δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ τη Δευτέρα 9 Αυγούστου 2012]

Πέμπτη, 23 Αυγούστου 2012

Η τέχνη του να έχεις πάντα δίκιο (αφού η ματαιοδοξία πάντοτε υπερτερεί της αλήθειας)

Πώς είναι άραγε δυνατόν να επιχειρηματολογεί κανείς με στόχο την επικράτησή του ανεξάρτητα από την αλήθεια; Η απάντηση είναι απλή σύμφωνα με τον Σοπενχάουερ: πρόκειται για την «εγγενή ποταπότητα της ανθρώπινης φύσης» που απορρέει από μια έμφυτη ματαιοδοξία που κάνει τους ανθρώπους με πείσμα και εγωισμό να μην σκέφτονται πριν μιλήσουν.

Οι περισσότεροι από μας έχουμε βρεθεί σε συναντήσεις όπου υπάρχει ένας άνθρωπος ικανός να πείσει τους πάντες. Ποιο είναι το μυστικό του; Είναι πιο χαρισματικός από εμάς; Ή απλώς έχει εκπαιδεύσει τον εαυτό του στον τομέα αυτό; Ο Άρτουρ Σοπενχάουερ έγραψε τον 19ο αιώνα ένα οξύ, οργισμένο, ανατρεπτικό και ταυτόχρονα σοφό, γλαφυρό και με υποδόριο χιούμορ δοκίμιο υπό τον εύγλωττο τίτλο Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΝΑ ΕΧΕΙΣ ΠΑΝΤΑ ΔΙΚΙΟ. «Εριστική διαλεκτική» έγραφε ο ίδιος ο Σοπενχάουερ, συγκαλύπτοντας έτσι κάθε ειρωνικό τόνο, «είναι η τέχνη του να λογομαχεί κανείς με τέτοιο τρόπο ώστε να υπερασπίζεται επαρκώς τις θέσεις του, είτε έχει δίκιο είτε άδικο». Ασφαλώς, η αληθινή πρόθεση του Σοπενχάουερ ήταν να επιστήσει την προσοχή μας στα τεχνάσματα που χρησιμοποιούν κατά κόρον οι «επαγγελματίες» του είδους: δημοσιογράφοι, πολιτικοί, διαφημιστές, δικηγόροι, έμποροι. Προφασιζόμενος ότι διδάσκει τη «στρεψοδικία», στην πραγματικότητα ήθελε να μας διδάξει πώς να την αναγνωρίζουμε και, συνεπώς, πώς να την αντιμετωπίσουμε

Σε έναν ιδανικό κόσμο, ο διάλογος και η αντιπαράθεση θα είχαν ω σκοπό την αποκάλυψη της αλήθειας ή τουλάχιστον τη σύγκλιση των απόψεων. Σ’ έναν τέτοιο κόσμο, η επιθυμία κάθε καλοπροαίρετου ανθρώπου θα ήταν να θέτει άξιους στόχους και να υιοθετεί τα καλύτερα μέσα για να τους πετύχει, ενώ θα προσπαθούσε να δώσει λύση στα προβλήματα με τη συνεργασία, ξεπερνώντας τις διαφωνίες και τις διαμάχες.
 
 

Όμως ο πραγματικός κόσμος κάθε άλλο παρά ιδανικός είναι και οι άνθρωποι δεν επιδιώκουν να φτάσουν στην αλήθεια, αλλά να επικρατήσουν στις διάφορες αντιπαραθέσεις. Ούτε επιζητούν το καλύτερο για τους πολλούς, αλλά το καλύτερο για τους εαυτούς τους. Για τη μεγάλη πλειοψηφία του κόσμου, η ιδιοτέλεια είναι ισχυρότερο κίνητρο από τον αλτρουισμό, κι ως εκ τούτου ο καθένας κάνει ό,τι μπορεί για να υπερισχύσει στον ανταγωνισμό της καθημερινής ζωής.

Τόσο επιτακτική είναι η ανάγκη του ανθρώπου για επικράτηση, που σχεδόν αμέσως μόλις οι Έλληνες φιλόσοφοι της κλασικής αρχαιότητας άρχισαν να διερευνούν σε βάθος τη φύση των πραγμάτων, ξεκίνησε και η τέχνη της ρητορικής, η τεχνική δηλαδή που χρησιμοποιεί κάποιος προκειμένου να επιβληθεί σε μια αντιπαράθεση ανεξάρτητα από την αλήθεια ή την ουσία του εκάστοτε ζητήματος.

Τίποτε δεν έχει αλλάξει από τότε. Τόσο στο Κοινοβούλιο όσο και στον Τύπο, το καθεστώς της αντιπαράθεσης, του τρόπου δηλαδή με τον οποίο κάποιος προκαλεί, κατηγορεί, υπεραμύνεται της θέσης του και αντεπιτίθεται, απαιτεί από όλους τους εμπλεκόμενους στο δημόσιο βίο να κατέχουν πλήρως την τέχνη της ρητορικής. Είναι αδιανόητο να αποδεχτεί κανείς μια κατηγορία πολιτικής φύσης ή να παραδεχτεί τη λασπολογία του σκανδαλοθηρικού Τύπου. Επομένως, όλα τα διαθέσιμα τεχνάσματα στρεψοδικίας πρέπει να επιστρατευτούν προκειμένου να υπερασπιστεί κάποιος τον εαυτό του, ξεγλιστρώντας από τη δύσκολη θέση, αποφεύγοντας τις ερωτήσεις, απαντώντας με ευλογοφανείς αοριστίες, εκτρέποντας και διαστρεβλώνοντας το θέμα ελισσόμενος, προσπαθώντας πάντα να φαίνεται ειλικρινής ενώ είναι το αντίθετο. Αυτή είναι η φύση των αντιπαραθέσεων στο μεγαλύτερο μέρος της πολιτικής και δημόσιας ζωής, η οποία ως εκ τούτου δεν αποτελεί κονίστρα διαλόγου αλλά εξευτελισμού.

Εκείνοι που επινόησαν την αμφιλεγόμενη τέχνη της επικράτησης σε μια αντιπαράθεση, ακόμη κι αν αυτό ήταν μια προσπάθεια να κάνουν τη χειρότερη περίπτωση να φαίνεται ως η καλύτερη, ήταν οι σοφιστές της αρχαίας Αθήνας, τους οποίους ο Σωκράτης και ο εξίσου διάσημος μαθητής του, Πλάτωνας, απεχθάνονταν διότι δεν έδειχναν κανένα ενδιαφέρον για την αλήθεια και (ακόμη χειρότερα κατά τον Σωκράτη) αμείβονταν για να διδάξουν τα τεχνάσματά τους.

Οι σοφιστές είχαν πάρα πολλούς πελάτες διότι η επιτυχία στις πολιτείες του αρχαίου κόσμου εξαρτιόταν από τη ρητορική δεινότητα. Κάθε ανήλικος άνδρας ήταν μέλος του κυβερνητικού σώματος και έπρεπε να αναλαμβάνει τις δικές του νομικές υποθέσεις όταν υπήρχε ανάγκη. Μια τάξη γραφιάδων δημιουργήθηκε, που παρείχε επ’ αμοιβή ομιλίες για κάθε περίσταση. Αυτό όμως δεν υποβάθμισε την αξία της ρητορικής, που γρήγορα συστηματοποιήθηκε ως επιστήμη από τους πρώτους δασκάλους της.

Ο Άρτουρ Σοπενχάουερ, ένας απ’ τους μεγαλύτερους φιλοσόφους του 19ου αιώνα, αναγνώρισε όλα τα τεχνάσματα και τους ανειλικρινείς τρόπους της ρητορικής που χρησιμοποιούνται στις μέρες μας, διότι είχε βαθιά γνώση της κλασικής ρητορικής παράδοσης. Εξάλλου, τα είχε συναντήσει όλα αυτά στους δικολαβισμούς των πολιτικών και των διάφορων άλλων υποκριτών, και σαν απάντηση έγραψε το οξύ έργο του «Η τέχνη του να έχεις πάντα δίκιο».

Αυτή η ανατρεπτική μικρή πραγματεία παρουσιάζεται ως εγχειρίδιο επικράτησης έναντι οποιουδήποτε αντιπάλου σε μια αντιπαράθεση. «Εριστική διαλεκτική» έγραψε ο ίδιος ο Σοπενχάουερ, συγκαλύπτοντας έτσι κάθε ειρωνικό τόνο, «είναι η τέχνη του να λογομαχεί κανείς με τέτοιο τρόπο ώστε να υπερασπίζεται επαρκώς τις θέσεις του, είτε έχει δίκιο είτε άδικο». Και σαν να ήθελε να διαβεβαιώσει τους αναγνώστες του ότι το εννοούσε ειλικρινά αυτό, πρόσθεσε: «Σε μια αντιπαράθεση, πρέπει να αγνοήσουμε την αντικειμενική αλήθεια, ή μάλλον να την εκλάβουμε ως μια τυχαία συγκυρία, και να επικεντρωθούμε μόνο στην υπεράσπιση της θέσης μας και στην αντίκρουση της θέσης του αντιπάλου». Διότι κάποιος μπορεί να έχει αντικειμενικά δίκιο και εν τούτοις οι ακροατές ή και ο ίδιος ακόμη, να σχηματίσουν την εντύπωση ότι υστερεί.

Για παράδειγμα, καθώς προχωρώ στην απόδειξη ενός ισχυρισμού, μπορεί ο αντίπαλός μου να διαψεύσει την απόδειξη και να φανεί έτσι ότι διαψεύδει και τον ίδιο τον ισχυρισμό μου. Ενδέχεται ωστόσο να υπάρχουν κι άλλες αποδείξεις. Στην περίπτωση αυτή, ο αντίπαλός μου κι εγώ αλλάζουμε θέσεις: εκείνος φαίνεται σαν να έχει δίκιο, παρόλο που αντικειμενικά έχει άδικο.

Ασφαλώς, η αληθινή πρόσθεση του Σοπενχάουερ ήταν να επιστήσει την προσοχή των αναγνωστών του στα τεχνάσματα που χρησιμοποιούν κατά κόρον οι υπόλοιποι, είτε πρόκειται για πολιτικούς είτε για δημοσιογράφους, διαφημιστές ή εμπόρους. Προφασιζόμενος ότι διδάσκει  τη «στρεψοδικία» (όπως χαρακτήρισε αργότερα ο ίδιος τη ρητορική), στην πραγματικότητα δίδαξε πώς να την αναγνωρίζει κανείς και, κατ’ επέκταση, πώς να την αντιμετωπίζει. Αυτό το δηκτικό μικρό έργο παραμένει ακόμα και σήμερα ένα πολύτιμο εργαλείο για το σκοπό αυτό.

Τα τεχνάσματα που περιγράφει ο Σοπενχάουερ είναι ποικίλα. Εκνεύρισε τον αντίπαλό σου, κάνε προσωπική επίθεση στον ίδιο αντί στα επιχειρήματά του, κάνε του τόσο πολλές ερωτήσεις ώστε να τον μπερδέψεις, εάν αρνείται μια θέση, διατύπωσε την αλλιώς ώστε να φαίνεται πως την δέχεται, χρησιμοποίησε λεπτούς διαχωρισμούς και εξειδικευμένους ορισμούς προκειμένου να συσκοτίσεις το ζήτημα, κάνε τον αντίπαλό σου να συμφωνήσει με αρκετές αληθείς θέσεις κι ύστερα παρέμβαλε μεταξύ αυτών και τη θέση που θέλεις να παραδεχτεί, απόσπασε γρήγορα την προσοχή του αντιπάλου σου από οποιοδήποτε επιχείρημα με το οποίο θα μπορούσε να σε νικήσει, εισηγούμενος εναλλακτικούς τρόπους προσέγγισης –κ.ο.κ., με δεκάδες υπόλοιπα κόλπα για να επικρατήσει σε μια αντιπαράθεση πάση θυσία.

Γιατί συμβαίνει αυτό; Ο Σοπενχάουερ πιστεύει ότι οφείλεται στην εγγενή ποταπότητα της ανθρώπινης φύσης. Αν η ανθρώπινη φύση δεν ήταν ποταπή, αλλά απόλυτα έντιμη, θα έπρεπε σε κάθε αντιπαράθεση να αποβλέπουμε μόνο στην αποκάλυψη της αλήθειας. Δεν θα έπρεπε να μας απασχολεί ούτε στο ελάχιστο αν η αλήθεια θα αποδειχτεί υπέρ της άποψης που εκφράσαμε αρχικά ή υπέρ της άποψης του αντιπάλου μας. Αυτό δεν θα έπρεπε να θεωρείται σημαντικό ζήτημα ή, εν πάση περιπτώσει, θα έπρεπε να θεωρείται δευτερεύουσας σημασίας.

Όμως, όπως έχουν τα πράγματα, αποτελεί πρωταρχικό μέλημα. Η έμφυτη ματαιοδοξία μας, που είναι ιδιαίτερα εύθικτη όταν πρόκειται για τη νοητική μας ικανότητα, δεν επιτρέπεται να δεχτούμε πως η αρχική μας τοποθέτηση ήταν εσφαλμένη και ότι η θέση του αντιπάλου μας ήταν η σωστή.

Η λύση σ’ αυτή τη δύσκολη κατάσταση θα ήταν να μπαίνουμε πάντα στον κόπο να σχηματίζουμε σωστές απόψεις.

Γι’ αυτό και θα έπρεπε κανείς να σκέφτεται προτού μιλήσει. Όμως, στους περισσότερους ανθρώπους η έμφυτη ματαιοδοξία συνοδεύεται από φλυαρία και εγγενή ανειλικρίνεια. Οι περισσότεροι άνθρωποι μιλούν προτού σκεφτούν, και μάλιστα, αν αργότερα αντιληφθούν πως έχουν άδικο, επιθυμούν να αποδειχτεί το αντίθετο. Το ενδιαφέρον για την αλήθεια, που υποτίθεται ότι ήταν το μοναδικό τους κίνητρο όταν άρχισαν να αναπτύσσουν την άποψη που θεωρούσαν ορθή, παραχωρεί πλέον τη θέση του στη ματαιοδοξία.

Ο πειρασμός της ματαιοδοξίας είναι μεγάλος. Η αδυναμία της σκέψης συμπληρώνει τη διαστροφή της βούλησης. Γι’ αυτό, κατά κανόνα, κάθε συζητητής  δεν αγωνίζεται για την αλήθεια, αλλά για την άποψή του σαν να ήταν ζήτημα ζωής και θανάτου. Αγωνίζεται ανεξάρτητα από το δίκιο ή το άδικο. Από την καθημερινή εμπειρία αποδεικνύεται ότι, σε πολύ μεγάλο βαθμό, κάθε άνθρωπος επιμένει στον αρχικό του ισχυρισμό, ακόμη κι αν προς στιγμήν τον θεωρήσει λανθασμένο ή αβέβαιο. Κι αυτό δεν φέρνει τίποτα άλλο στο νου από τις συμβουλές του Μακιαβέλι στον Πρίγκιπά του.

[αποσπασματικές επιλογές από την εισαγωγή A.C. Grayling και τις πρώτες ενότητες του βιβλίου Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΝΑ ΕΧΕΙΣ ΠΑΝΤΑ ΔΙΚΙΟ του Αρτουρ Σοπενχάουερ, Εκδόσεις Πατάκη 2009]

Όταν ο Σοπενχάουερ έγραφε το δοκίμιο Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΝΑ ΕΧΕΙΣ ΠΑΝΤΑ ΔΙΚΙΟ σκόπευε άραγε να δημιουργήσει μια σπουδή στην ειρωνεία; Το δοκίμιο αυτό προσφέρει δραστικές πρακτικές συμβουλές για να νικήσει κανείς τον αντίπαλό του σε μια αντιπαράθεση, και οι συμβουλές αυτές είναι ανενδοίαστα «μακιαβελικές». Ίσως ο Σοπενχάουερ, γράφοντας σκόπιμα αυτό το δοκίμιο με τόσο προκλητικό τρόπο, απηχεί εκείνους τους σοφιστές της κλασικής αρχαιότητας, οι οποίοι σύμφωνα με την αρνητική τους πλευρά, προσφέρθηκαν να διδάξουν οποιονδήποτε, και μάλιστα επί πληρωμή, πώς να κάνει τη χειρότερη περίπτωση να φαίνεται ως η καλύτερη και την καλύτερη να φαίνεται ω η χειρότερη, ανεξάρτητα από την αλήθεια ή τη δικαιοσύνη… Πώς είναι άραγε δυνατόν να επιχειρηματολογεί κανείς με στόχο την επικράτησή του ανεξάρτητά από την αλήθεια; Η απάντηση είναι απλή σύμφωνα με τον Σοπενχάουερ: πρόκειται για την «εγγενή ποταπότητα της ανθρώπινης φύσης», η οποία απορρέει από μια έμφυτη ματαιοδοξία και από το γεγονός ότι οι άνθρωποι, αντί να σκέφτονται πριν μιλήσουν, είναι φλύαροι και σπεύδουν να υιοθετήσουν μια άποψη, την οποία στη συνέχεια υπερασπίζονται από πείσμα και εγωισμό, χωρίς στην πραγματικότητα να γνωρίζουν ότι είναι σωστή ή λανθασμένη. Η ματαιοδοξία πάντοτε υπερτερεί της αλήθειας.

Σάββατο, 18 Αυγούστου 2012

Χωρίς τον Πλάτωνα δεν θα υπήρχε η πεζογραφία όπως την ξέρουμε σήμερα

Θα μπορούσε, να γίνει μια πολιτεία με άξιους ανθρώπους; Θα μπορούσαμε να φανταστούμε έναν άνθρωπο που έχει διαβάσει όλα τα ιπποτικά μυθιστορήματα και έχει ζουρλαθεί και κυνηγάει ανεμόμυλους; Τη σκυτάλη της ελευθερίας που πρώτος ανακάλυψε ο Πλάτων την παρέλαβε πολλούς αιώνες μετά η τέχνη του μυθιστορήματος. Γι’ αυτό η συμβολή του μεγάλου φιλοσόφου, σύμφωνα με τον Τάκη Θεοδωρόπουλο, είναι εξίσου σημαντική και στη λογοτεχνία: έδωσε στο πεζό λόγο το οπλοστάσιο που του επιτρέπει να δει τον κόσμο όχι ως δεδομένο, αλλά ως υπόθεση εργασίας που αναζητεί τις δυνατότητές του…  


Όταν πριν από μερικές δεκαετίες διάβασα για πρώτη φορά την «Πολιτεία» το μόνο που κατάφερα στο τέλος είναι να επιβεβαιώσω ορισμένα από τα πιο διάσημα στερεότυπα που τη συνόδευσαν στη διάρκεια των αιώνων. Δεν τη διάβασα ολόκληρη για να 'μαι ειλικρινής και αν και δεν είμαι φιλόλογος, ούτε διεκδικώ τις περγαμηνές του φιλοσόφου, την ανάγνωσή της την είχα εντάξει στις «πολιτιστικές υποχρεώσεις» μου.

Το πολιτικό σύστημα που προτείνει ο Πλάτων ως ιδανικό έχει όλα τα χαρακτηριστικά του απολυταρχισμού, με δυο λόγια ουδόλως με γοητεύει, και σκεφτόμουν πως αν ήταν στο χέρι μου δεν θα επέλεγα κανέναν από τους ρόλους που αναθέτει στους πολίτες του. Ούτε «φύλακας» ήθελα να γίνω, ούτε «επίκουρος», ούτε, εννοείται, χειρώνακτας. Άσε που οι γυναίκες, έτσι όπως τις παρουσιάζει εκεί μέσα, δεν έχουν τίποτε το θηλυκό - γεγονός που μπορεί να ελκύει τις φεμινίστριες, εμένα όμως με απωθεί.

Όσο για τον φιλόσοφο-βασιλιά, αυτό πια μόνον ως καρικατούρα μπορώ να το εκλάβω: οι διανοούμενοι καλά θα κάνουν να διανοούνται και όχι να ασκούν πολιτική εξουσία. Διότι όταν πάνε να ασκήσουν πολιτική εξουσία μπερδεύουν τη ζωή με τις ιδέες τους και το μόνο που καταφέρνουν είναι να την κάνουν αβίωτη. Επηρεασμένος από τον Πόπερ, που θεωρεί τον Πλάτωνα μαζί με τον Μαρξ τους δύο μείζονες εχθρούς της ανοιχτής κοινωνίας, αισθανόμουν πως είχα εκπληρώσει την υποχρέωσή μου και ήμουν έτοιμος να πάω παρακάτω.

Ο Πλάτων, απογοητευμένος από τη δημοκρατία που οδήγησε την Αθήνα στην ήττα και σκότωσε αδίκως τον Σωκράτη, θέλησε να περιχαρακώσει την πολιτική ζωή ορίζοντας αυστηρές παραμέτρους που θα καθόριζαν τον έλεγχό της. Ο εικοστός αιώνας, με την ΕΣΣΔ και τη ναζιστική Γερμανία, μας είχε κληροδοτήσει τέτοια συστήματα ελέγχου των οποίων ο «θείος» Πλάτων φάνταζε σαν ο αρχικός τους εμπνευστής, ο «πρώτος διδάξας» κατά κάποιον τρόπο.

Έβρισκα χίλιες φορές πιο ενδιαφέρουσα την αθηναϊκή δημοκρατία με την αφόρητη πολυλογία, τις αντιφάσεις και τα λάθη της, αυτήν που ο Πλάτων καταδίκασε με την «Πολιτεία» του. Και προτιμούσα τον Αριστοφάνη και τον Ευριπίδη, τους οποίους ο φιλόσοφος εξορίζει από την ιδανική του πολιτεία για να μην παρενοχλούν τους πολίτες της με τους συναισθηματικούς κραδασμούς που προκαλεί το έργο τους, με τα γέλια και τα κλάματα δηλαδή.

Πλην όμως όσο περνούσε ο καιρός συνειδητοποιούσα ότι τα πράγματα δεν ήταν τόσο απλά. Γιατί πάντα υπάρχει ένα «πλην όμως» που περισσεύει από την ανάγνωση του Πλάτωνα και αργά ή γρήγορα, αν πέσεις στην παγίδα και τον πάρεις στα σοβαρά, ανακαλύπτεις πως τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά, πάντα υπάρχει κάτι που σου ξέφυγε, που δεν το είδες, και αυτό το «κάτι» θα μπορούσε να ανατρέψει την προοπτική του πλατωνικού τοπίου.

Τι θέση είχε μέσα σ' αυτό το αυστηρό οικοδόμημα όπου οι πολίτες ζουν για να εκτελέσουν το καθήκον τους η περίφημη αλληγορία του σπηλαίου; Εκεί που ο άνθρωπος ζει υποδουλωμένος στην εικονική πραγματικότητα, αφού πιστεύει ότι οι σκιές των αντικειμένων που παρελαύνουν μπροστά στο τοίχωμα είναι τα ίδια τα αντικείμενα; Αν την απομονώσεις την αλληγορία του σπηλαίου, είναι ένα από τα ωραιότερα αφηγήματα που γράφτηκαν ποτέ. Και βάσει ποιας λογικής αυτό το ογκώδες έργο που αναλώνεται στην ανάλυση των πολιτευμάτων καταλήγει με αυτό το υπέροχο παραμύθι του Ηρός, την περιήγηση στον Κάτω Κόσμο και την πιστοποίηση της αθανασίας της ψυχής; Και η ιστορία του Γύγη, ο οποίος βρήκε το δαχτυλίδι που τον έκανε αόρατο;

Όλα αυτά εκ πρώτης όψεως μοιάζουν ξεκρέμαστα, όμως δεν είναι. Όπως τυχαία δεν είναι και η ανάγκη που αισθάνεται ο Πλάτων να σκηνοθετεί τους διαλόγους του. Η «Πολιτεία» ξεκινάει τη στιγμή που ο Σωκράτης και ο Γλαύκων επιστρέφουν στην Αθήνα από τον Πειραιά και στον δρόμο τούς πετυχαίνει ο Πολέμαρχος και τους καλεί στο σπίτι του πατέρα του, του πλούσιου μέτοικου Κέφαλου, για να συζητήσουν. Να συζητήσουν για να περάσει η ώρα ως το βράδυ που θα γίνουν λαμπαδηδρομίες προς τιμή της θεάς.

Γιατί οι φιλόσοφοι, όταν διαβάζουν τον Πλάτωνα, παραβλέπουν τις σκηνοθεσίες των διαλόγων του; Γιατί δεν βλέπουν τον παραλληλισμό, πως κάπως έτσι ξεκινάει ένα από τα πρώτα μυθιστορήματα που γράφτηκαν ποτέ, το «Δεκαήμερο» του Βοκκάκιου, όπου μια παρέα κλείνεται σ' ένα σπίτι και συζητάει όσο έξω, στην πόλη, ο λοιμός θερίζει ζωές; Πολιτική ουτοπία η «Πολιτεία» είπατε; Μπορεί, με μια μικρή διαφορά: ο ρηματικός τύπος της ουτοπίας είναι είτε η προστακτική, «Προλετάριοι όλων των χωρών ενωθείτε», είτε ο μέλλων, «θα έρθει μια μέρα που οι άνθρωποι θα είναι όλοι ίσοι». Η συζήτηση όμως στην «Πολιτεία» ξεκινάει με μια ευκτική: Ει γένοιτο πολιτεία ανδρών αγαθών, θα μπορούσε να γίνει μια πολιτεία με άξιους ανθρώπους; «Θα μπορούσαμε να φανταστούμε έναν άνθρωπο που έχει διαβάσει όλα τα ιπποτικά μυθιστορήματα και έχει ζουρλαθεί και κυνηγάει ανεμόμυλους;» - αυτό το ερώτημα δεν κρύβεται πίσω από την ιστορία του Δον Κιχώτη;

Λένε ότι χωρίς τον Πλάτωνα δεν θα υπήρχε η φιλοσοφία. Σίγουρα δεν θα υπήρχε και η πεζογραφία όπως την ξέρουμε. Όχι μόνον γιατί δημιούργησε έναν από τους πιο ενδιαφέροντες χαρακτήρες της λογοτεχνίας, τον Σωκράτη, αλλά και γιατί έδωσε στον πεζό λόγο το οπλοστάσιο που του επιτρέπει να δει τον κόσμο όχι ως δεδομένο, αλλά ως «υπόθεση πνευματικής εργασίας» που αναζητεί τις δυνατότητές του, την «αρετή» του. Και τη σκυτάλη αυτής της ελευθερίας που πρώτος ανακάλυψε ο Πλάτων την παρέλαβε πολλούς αιώνες μετά η τέχνη του μυθιστορήματος.


[ΠΗΓΗ: Τάκης Θεοδωρόπουλος ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΠΟΥ ΜΕ ΣΦΡΑΓΙΣΕ ΤΑ ΝΕΑ Παρασκευή 17 Αυγούστου 2012  - Ο Τ. Θεοδωρόπουλος έχει τιμηθεί με το Αργυρό Μετάλλιο της Γαλλικής Ακαδημίας, έχει χρηματίσει πρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου και έχει γράψει δοκίμια και μυθιστορήματα. Μεταξύ τους το «Αδιανόητο τοπίο», η «Πτώση του Νάρκισσου» και η «Δύναμη του σκοτεινού θεού» που τιμήθηκε με το Βραβείο Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών

Παρασκευή, 17 Αυγούστου 2012

Τεχνική πρόοδος και μεταρρυθμίσεις ή σεβασμός και αγάπη στην παράδοση και στο παρελθόν;

Όλα τα σημερινά δεινά της Ευρώπης προέρχονται από το γεγονός ότι, ενώ επέλεξε τον πολιτισμό, μένει προσκολλημένη σε μια θρησκεία πού τον αρνείται;

Επειδή βρισκόμαστε, όμως, εν μέσω... Ευρωπαϊκής Κοι­νότητος (και μιας πρωτοφανούς οικονομικής κρίσεως) και, για να συνδέσω όλη αυτή την «εισαγωγική σύν­θεση» με τη σημερινή πραγματικότητα, θα παραθέσω εδώ έ­να απόσπασμα από κείμενο του γάλλου Αντρέ Ζίντ. Μέσα α­πό τα λεγόμενα του θα κατανοηθούν καλύτερα ως ένα βαθμό τα όσα λέγονται εδώ. Το κείμενο γράφτηκε στα 1923 με τον χαρακτηριστικό τίτλο Το Μέλλον της Ευρώπης. Μιλώντας μ' έναν κινέζο διπλωμάτη ο Ζίντ τον ακούει να του λέει:


«... ο πολιτισμός σας, χωρίς αμφιβολία, ανέβασε τον άν­θρωπο πιο ψηλά άπ' όσο είχαμε ποτέ σκεφτεί ότι μπορούσε ν' ανέβει -υπό την έννοια της τεχνικής, αν μη τι άλλο-, κι έ­χετε δίκιο να πιστεύετε ότι αυτό άξιζε λίγες ρυτίδες. Το γε­γονός πού με εκπλήσσει είναι ότι ή θρησκεία σας, αυτή τουλά­χιστον πού ασκείτε, ο καθολικισμός, ο χριστιανισμός σας δί­δασκε τελείως άλλα πράγματα. Ο Χριστός δεν σας είπε επα­νειλημμένως ότι η ευτυχία γεννιέται με την άρνηση αυτού από το oποίο ακριβώς θ' αντλούσατε τη μεγαλύτερη δόξα και για το οποίο τόσο βασανίζεστε; Αυτή η κατάσταση παιδικότητας στην οποία επιμένει να σας επαναφέρει αυτή η άμεση και δι­αρκής ικανοποίηση, είναι εκείνη ακριβώς μέσα στην οποία ζούμε εμείς οι Κινέζοι, και πού τόσο λίγο γνωρίζουν οι κά­τοικοι του δικού σας κόσμου, ακόμη κι αυτοί πού αυτοαποκα­λούνται Χριστιανοί.


- Αυτό ακριβώς είναι πού έχει κατανοήσει η Εκκλησία, του είπα, και γι' αυτό αντιτάσσει στους νεωτερισμούς και στις μεταρρυθμίσεις, το σεβασμό και την αγάπη στην παράδοση και στο παρελθόν.

-Δε νομίζετε, συνέχισε, ότι όλα τα σημερινά δεινά της Ευρώπης προέρχονται από το γεγονός ότι, ενώ επέλεξε τον πολιτισμό, μένει προσκολλημένη σε μια θρησκεία πού τον αρνείται; Με ποιο τέχνασμα καταφέρνετε να συμφιλιώνετε αυτά τα δύο; Ζείτε σε μια κατάσταση συμβιβασμού· η ίδια η Εκκλησία, για να μη χάνει ούτε την επαφή, ούτε τη λεία, πειθαναγκάζεται να συνθηκολογεί υποχρεώθηκε να αναγνω­ρίσει όλη την εξέλιξη του πνεύματος, πράγμα πού την απο­μακρύνει όλο και περισσότερο από το γνήσιο πνεύμα του Ευ­αγγελίου. Αλλά από τη στιγμή πού ο χριστιανισμός δεν αρκέ­στηκε να φέρει στον κόσμο ένα σύστημα ηθικής, όπως έκαναν οι μεγάλοι μας σοφοί στην Ανατολή, άπ' τη στιγμή πού επέ­βαλε δόγματα, πού απαίτησε πίστη στα δόγματα, θρησκευτι­κή πίστη, και ζήτησε από τη λογική να υποταχθεί σ' αυτά, συναινούσε ταυτόχρονα στη σύγκρουση. Αν η λογική αντιτα­χθεί στο δόγμα -και νομίζω πώς αυτό ακριβώς συμβαίνει (αφού, αν δεν αντιτασσόταν, γιατί να απαιτείται Πίστη, εκεί όπου η απλή λογική και η ορθή σκέψη θα αρκούσαν)- η Εκ­κλησία αναγκάζεται να προσαρμοστεί στη λογική. Απ' αυτό ακριβώς είναι πού προφυλάχθηκαν ο Λάο-Τσέ, ο Κομφούκιος κι ο Σάκια-Μούνι, με το να αποφύγουν να στηρίξουν τη διδα­σκαλία τους σε μια βάση την οποία η λογική δεν θα προσέγ­γιζε παρά μόνο ως εχθρός, με το να μην την στηρίξουν σε τί­ποτα το υπερφυσικό και τέλος, με το να μη διαχωρίσουν πο­τέ την ηθική άπ' τη σοφία, ούτως ώστε, σε μας, ο πιο ενάρε­τος είναι ταυτόχρονα κι ο πλέον ορθολογιστής. Χάρη σ' αυτό, την ευδαιμονία πού εσείς ανάγετε στον ουρανό, εμείς την πραγματώνουμε στη γη.


Ταξίδεψα πολύ. Είδα μουσουλμάνους, βουδιστές… Είδα παντού τα ήθη, τους θεσμούς, την ίδια τη μορφή της κοινωνί­ας, όλα φτιαγμένα σύμφωνα με τις θρησκευτικές δοξασίες, ναι, παντού· εκτός από τις χριστιανικές κοινωνίες. Το γεγο­νός ότι η θρησκεία πού λέει στους ανθρώπους: «Για ποιο πρά­γμα ανησυχείτε;», πού τους διδάσκει να μην κατέχουν τίποτα πάνω στη γη, ν' αλληλοβοηθούνται, ν' άλληλοαγαπιώνται, να μην επιθυμούν ποτέ να προσθέσουν ένα δάχτυλο στο ανάστη­μα τους και να στρέφουν το δεξιό τους μάγουλο σ' αυτόν πού τους χτύπησε το αριστερό, είναι εκείνη ακριβώς πού διαμόρ­φωσε τους πιο ανήσυχους λαούς, τους πιο πλούσιους, τους πιο μορφωμένους, τους πιο πολιτισμένους (όλα, μορφές πλού­του), τους πιο επιτήδειους, πολυμήχανους, εφευρετικούς, τους πιο ραδιούργους, ενεργητικούς και θορυβώδεις, συνεχώς κατειλημμένους από την επιθυμία να φουσκώσουν και να με­γαλώσουν, αυτούς εν τέλει τους λαούς για τους οποίους εκεί­νο πού εσείς ονομάζετε τιμή είναι το πιο ερεθιστικό κι αντι­τίθεται απόλυτα στη συγγνώμη και την άφεση... δεν συμφω­νείτε ότι υπάρχει σ' αυτό κάτι το παράξενο, μια παρεξήγηση, μια απάτη, εν πάση περιπτώσει, κάτι το ασύμφωνο πού σας οδηγεί στη χρεωκοπία ;

-Νομίζω, τόλμησα να πω, πώς υποψιάζομαι την κρυφή αίτια αυτής της ανακολουθίας πού τόσο σας εκπλήσσει, αλλά και την οποία εμείς έχουμε τόσο συνηθίσει ώστε να μη μας κάνει πλέον την παραμικρή εντύπωση: είναι το ότι, παρόλο πού φαίνεται εκ πρώτης όψεως, ο χριστιανισμός (κι ό καθολι­κός κάπως λιγότερο από τον προτεσταντισμό) είναι ένα σχολείο ατομικισμού· ίσως το τελειότερο σχολείο ατομικισμού πού ο άνθρωπος εφεύρε μέχρι σήμερα».*


Βέβαια το κείμενο αυτό δεν είναι ανάγκη να το πάρει κανείς τοις μετρητοίς. Ο Ζίντ είναι κάπως παιδί του Νίτσε και ο Νίτσε, όσο κι αν θέλουμε να τον διαβάσουμε θετικά ή να βρούμε ουσιαστικές πλευρές στο έργο του, δεν πρέπει να ξε­χνάμε ότι είναι πολέμιος μιας ολόκληρης παράδοσης. Ωστό­σο, φαίνεται στο κείμενο αυτό ή σταδιακή παρέκκλιση ή πα­ραμόρφωση ή διαστρέβλωση του Ευαγγελικού μηνύματος, παρέκκλιση πού σταδιακά οδήγησε τους λαούς στην απώλεια του Νοήματος της Ενανθρώπησης και της Εκκλησίας ή αν θέλετε του Μυστηρίου της Ζωής, όπως μας το παρέχει η Ορθόδοξη Εκκλησία και η Πατερική θεολογία της και όπως το 'ξεραν, αν δεν το ζούσαν, μέχρι το Μεσαίωνα. Έχει σημα­σία ότι το κείμενο αυτό γράφεται από άνθρωπο πού δεν αρε­σκόταν στους εθνικισμούς, είχε πλατειά εμπειρία του κόσμου και γενικά του δυτικού πολιτισμού, γνώριζε τον Χριστιανι­σμό -τουλάχιστον τον δυτικό- και μη οντάς θεολόγος μιλά­ει μια αμεσότερη γλώσσα, πού σχετίζεται βέβαια με την όλη διαμορφωμένη κατάσταση και τον προβληματισμό στην Ευ­ρώπη των αρχών του 20ου αιώνα.

Η περίπτωση του Ζίντ δεν είναι η μόνη. Στις αρχές του αιώνα σημαντικοί στοχαστές στη Δύση άρχισαν να παίρνουν κριτική στάση απέναντι στην πορεία του νεώτερου πολιτι­σμού και αμφισβήτησαν πολλά από τα αυτονόητα ή ακλόνητα δεδομένα του. Ανάλογα με τα ιδιαίτερα γνωρίσματα και χα­ρίσματα του, ό καθένας τους είχε και διαφορετική θέση ή τρό­πο για να αναπτύξει την αμφισβήτηση του, την κριτική του ή την πρόταση του. Αραδιάζω μια σειρά ονόματα: Ρενέ Γκενόν, Ά. Τόϋμπι, Θ. Έλιοτ, Έζρα Πάουντ, Μίγκουελ Ουναμούνο, Όρτέγκα. Υ. Γκασσέτ, Σιμόνη Βέϊλ, Μ. Χάϊντεγγερ, ενώ από δίπλα, στην καρδιά της Ευρώπης, στο Παρίσι, οι Ρώσοι της Διασποράς (Μπερντιάγεφ, Φλωρόφσκυ, Ευδοκίμωφ, Σμέμαν, Μάγιεντορφ), διασταύρωναν την ρωσική Χριστιανικότητα με τον «Ευρωπαϊκό Μηδενισμό» (Νίτσε) και τις ποικίλες αμφισβητήσεις που είχαν αρχίσει να ξεπροβάλλουν στο ευρωπαϊκό στερέωμα.


[ΠΗΓΗ: *Περιοδικό Το Δέντρο, Καλοκαίρι 1993, τ. 77-78, σσ. 12-13. Σωτήρη Γουνελά – «Η κρίση του Πολιτισμού»
Εκδόσεις Αρμός -1997 - http://anagnosmatario.blogspot.gr/ ]

Δευτέρα, 13 Αυγούστου 2012

Είμαστε μέρος της φύσης, αλλά τι είδους μέρος του όλου είμαστε, αφού δεν ξέρουμε τι να κάνουμε μέσα στο όλον;


ΘΡΥΛΟΣ ΑΠΟ ΤΑ ΠΑΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΦΕΤΙΝΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ: έξω από το παράθυρο ο άνεμος εξακολουθεί να πνέει, και τα νυχτοπούλια επιμένουν κάτι να λένε. Εάν ο παραθεριστής άκουγε τι διαμηνύουν, εάν ήθελε ν’ ανοίξει τ’ αυτιά του και ν’ ακούσει αυτούς τους ήχους που άνοιγαν πάντα τις πύλες της νύχτας, εάν το μυαλό δεχόταν ν’ αφεθεί σε ό,τι αινιγματικό υπάρχει γύρω του, τότε πραγματικά θα λέγαμε ότι το καλοκαίρι αρχίζει να ρέει στις φλέβες τού ανθρώπου



Αυτό το καλοκαίρι δεν μπορούμε να ’μαστε απλώς παραθεριστές. Δεν μπορούμε να περάσουμε ξώφαλτσα δίπλα στη Φύση. Είναι ανάγκη να πάρουμε κάποια διδάγματα απ’ ό,τι μας ξεπερνάει και μας αγκαλιάζει ταυτόχρονα. Είμαστε μέρος της Φύσης... Αυτά δεν λένε στους μαθητές τα βιβλία; Όμως τι είδους μέρος του όλου είμαστε, αφού δεν ξέρουμε τι να κάνουμε μέσα στο όλον;

Η ύπαιθρος μάς γνέφει, μας κάνει πράσινα σινιάλα, αλλά εμείς μαγκωνόμαστε, λες και τα σήματα έρχονται από εξωγήινα πλάσματα. Ο σύγχρονος παραθεριστής οπισθοχωρεί μπροστά σε τέτοια καλέσματα, κι υπάρχουν μάλιστα στιγμές που το θρόισμα των φύλλων, το λίκνισμα του κλωναριού, το πέταγμα ενός πουλιού να του φαίνονται τόσο άσχετα με τις προσωπικές υποθέσεις του, ώστε να κλείνει τα παντζούρια του παραθύρου του για να βουλιάξει στη δική του, την αποκλειστικά ανθρώπινη ησυχία του. Αλλά το να έχεις στις βαλίτσες σου τις υποθέσεις σου και το να θέλεις να βρεις την ησυχία σου, είναι πράγματα ασυμβίβαστα μεταξύ τους.

Παρ’ όλα αυτά, έξω από το παράθυρο ο άνεμος εξακολουθεί να πνέει, και τα νυχτοπούλια επιμένουν κάτι να λένε. Εάν ο παραθεριστής άκουγε τι διαμηνύουν, εάν ήθελε ν’ ανοίξει τ’ αυτιά του και ν’ ακούσει αυτούς τους ήχους που άνοιγαν πάντα τις πύλες της νύχτας, εάν το μυαλό δεχόταν ν’ αφεθεί σε ό,τι αινιγματικό υπάρχει γύρω του, τότε πραγματικά θα λέγαμε ότι το καλοκαίρι αρχίζει να ρέει στις φλέβες τού ανθρώπου. Υπάρχει λοιπόν εμπλοκή στον εγκέφαλο, εμπλοκή στο νευρικό σύστημα. Όλος ο οργανισμός σφίγγεται πάνω στις συνήθειές του, αρνείται να λυθεί.

Απλώς να υπάρχει

Το πρόβλημα του σύγχρονου παραθεριστή δεν είναι άλλο από μια δυσκολία στην αυτοεγκατάλειψη. Του είναι αδύνατο να παραδώσει τον εαυτό του σε δυνάμεις που δεν τις γνωρίζει καλά. Τι είναι γι’ αυτόν όλα τούτα τα φυτά και τα ζώα τριγύρω; Είναι ένας κόσμος που πιθανόν υπακούει σε νόμους, αλλά ο επισκέπτης της εξοχής έχει μάθει ότι οι νόμοι που διέπουν τη ζωή αυτών των πλασμάτων διαφέρουν από τους νόμους τους οποίους ο ίδιος «κατασκευάζει» για να ρυθμίζουν τις σχέσεις με τους ομοίους του. Ο άνθρωπος είναι για να κατασκευάζει, η Φύση είναι για να υπάρχει. Έτσι είπαν. Αλλά τι γίνεται όταν ο άνθρωπος νιώσει την ανάγκη να υπάρχει, χωρίς να φτιάχνει απολύτως τίποτα; Όταν δεν θέλει πια ο δραστήριος να είναι δραστήριος;

Μια έντονη διάθεση μπορεί τότε να γεννηθεί. Είναι η ώρα του καλοκαιριού. Με όλους τους ιστούς του, με όλες τις ίνες του το κορμί παρακαλάει τον εγκέφαλο να του επιτρέψει να ξαπλώσει καταγής, να κυλιστεί στο χώμα, να μείνει εκεί ακίνητο. Τι λύτρωση! Θα ήταν ευλογία εάν ο καθένας μπορούσε να αφεθεί έτσι, κολλημένος σα σαλιγκάρι πάνω σ’ αυτό τον φλοιό που αποκάτω του τρίβονται πετρώματα, σχηματίζονται κρύσταλλοι, αναμειγνύονται κοχλαστά υγρά. Στο βάθος ο βρασμός, στην επιφάνεια η ηρεμία. Το κορμί του ξαπλωμένου παίρνει μέσα του και τα δύο στοιχεία, κι αυτό είναι τελικά το δώρο της Φύσης. Να μαθαίνει κανείς ότι η τάξη είναι καρπός του αγώνα και ότι κανένας αγώνας δεν έχει τη βιασύνη για σύμβουλο.

Ας μείνουμε εκεί που βρισκόμαστε, με την πλάτη στο χώμα. Το συνηθίζαμε όταν ήμασταν μικροί, ύστερα το θεωρήσαμε παιδιάρισμα. Γυρίζουμε λίγο το κεφάλι. Τι βλέπουμε; Τίποτα δεν ανυπομονεί. Τίποτα δεν λουφάζει. Όλα κινούνται, όλα αναπνέουν, όλα δρουν σύμφωνα με τον εσωτερικό τους ρυθμό. Χορτάρια, ζουζούνια, έντομα. Ο βόμβος τους είναι ένα κουκούλι μέσα στο οποίο μπορείτε, αν θέλετε, να χωθείτε, κλείνοντας τα μάτια. Η παιδική μας μνήμη μας διαβεβαιώνει ότι δεν θα πάθουμε τίποτα εάν βυθισθούμε σ’ αυτή την ύπνωση που οδηγεί σε μονοπάτια σκιερά, παράξενα. Κρατήστε τα μάτια κλειστά.

Βρισκόσαστε ανάμεσα στην ονειροπόληση και την αγαλλίαση. Ένα φύλλο πέφτει πάνω στο πρόσωπό σας. Άγγιγμα ανάερο, μια θωπεία στο κουρασμένο μέτωπο. Απαλά, ψιθυριστά όσα βλασταίνουν και όσα φτερουγίζουν εκεί κοντά, σας υποδέχονται, επιτέλους, σαν κάποιο αφοπλισμένο στρατιώτη που δεν βλέπει πια τον λόγο να οχυρώνεται στον εαυτό του, να κρύβεται ολόκληρος μέσα στην κάννη του τουφεκιού του. Μέχρι τώρα οσμιζόταν διαρκώς απειλές. Όμως τώρα, είναι χωρίς όπλα και χωρίς διάθεση να πολεμάει φαντάσματα. Λείπουν τα φαντάσματα όχι όμως και η φαντασία. Γιατί το δώρο που του έκανε η Φύση περιλαμβάνει εκτός από τη βαθιά ανάπαυση και τη διέγερση της φαντασίας του.

Ο Παπαδιαμάντης

Όποιος μένει αδρανής, γερμένος πάνω στο χώμα, διαποτίζεται αργά αργά με τους χυμούς εκείνους που κάνουν τους μύστες να μεθούν, να ξαναβρίσκουν μια διόραση που όσο περπατούσαν και όσο δούλευαν τους ήταν απαγορευμένη. Τώρα όμως βλέπουν διαφορετικά! Βλέπει ο οδοιπόρος που ξεκουράζεται κάτω από ένα δέντρο πως οι ρίζες του δέντρου αποτελούν τα κάτω άκρα ενός σώματος που το πάνω μέρος του είναι ο κορμός, και οι φυλλωσιές στα κλαδιά είναι η κόμη μιας ελκυστικής γυναίκας.

Κάτω από τα κλειστά του βλέφαρα ξαναγράφεται εκείνο το διήγημα του Παπαδιαμάντη με το αγόρι που το μαγνήτιζε μια βελανιδιά. Κάποτε, είδε στον ύπνο του το δέντρο να παίρνει ανθρώπινη μορφή, να αποκτά φωνή και να του αναγγέλλει πως εάν ποτέ θελήσει κανείς να το αφανίσει, θα υποστεί βαριές συνέπειες. Το παιδί μεγάλωσε και ξενιτεύτηκε. Μετά από χρόνια, επιστρέφοντας πέρασε και από το μέρος εκείνο του προσκυνήματός του. Η βελανιδιά είχε χαθεί. Τον πληροφόρησαν πως ένας συγχωριανός του την είχε κόψει και πώς πολύ σύντομα στη συνέχεια βρήκε ο ίδιος άσχημο τέλος...

Πνιγηρή ορθοφροσύνη

Ιδού μια ιστορία από τα παλιά. Μήπως παραμιλάμε μες στο ντάλα μεσημέρι; Μήπως η κρίση μάς χτύπησε κατακέφαλα; Ναι, μπορεί κάποιοι να πουν ειρωνικά ότι υπάρχουν και τέτοια συμπτώματα, πως μετά την αποτυχία της λογικής έρχονται τα παραμύθια, τα πνεύματα και οι παραισθήσεις. Η ορθοφροσύνη μερικών είναι πιο πνιγηρή και από καύσωνα σε βαλτότοπο. Εμείς θα τους αγνοήσουμε και θα προτιμήσουμε να δροσιστούμε ακολουθώντας τον Σκιαθίτη ρεμβαστή.

Στο νου μας, η χώρα μας παίρνει το σχήμα μιας γέρικης βελανιδιάς. Και σκεφτόμαστε, ότι αν το τσεκούρι των αλλαγών την κόψει για να στηθούν ανεξέλεγκτα στη θέση της φωτοβολταϊκά, εάν τον ήλιο τον έχουμε μόνο για να ζεσταίνει μέταλλα, τότε θα έλθει οπωσδήποτε και η εκδίκηση από τη μεριά του δέντρου. Το ξύλο δεν θα πάψει να διεκδικεί τη ζωή απ’ το αλουμίνιο. Και είναι πολύ πιο ανθεκτικό απ’ αυτό, μην το ξεχνάμε. Φαίνεται πως χρειάζονται και οι θρύλοι για να καταλάβουν κάποιοι σήμερα ότι ταυτίστηκαν με αυτό που τους φθείρει, πως έφθασαν να αγαπάνε την ίδια τους τη σκουριά!

[ΠΗΓΗ:  Ο Β. Καραποστόλης, καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ 12-08-2012]

Κυριακή, 12 Αυγούστου 2012

Η σωτηρία ανέφικτη αν δεν υπάρξει «δίκη» για την εξουσία που η άσκηση της θεμελιώνεται στη διασπορά ψευδών ειδήσεων


Αν δεν καθίσουν στο εδώλιο οι υβριστές, δημοκρατία στο Eλλαδιστάν δεν θα υπάρξει. Τα κακουργήματα που κατέστρεψαν τη ζωή μας έχουν φυσικούς αυτουργούς


Tο να παίζει κανείς με την ψυχολογία των πολιτών, τον φόβο, τον ενδεχόμενο πανικό, την ελπίδα ή τον απελπισμό τους, το να τολμάει τέτοιον σαδισμό από καιροσκοπικό συμφέρον ή από ανεύθυνη επιπολαιότητα, είναι αδίκημα ποινικό. Tο προβλέπει ο Ποινικός Kώδικας (άρθρο 191) και το προσδιορίζει ως «διασπορά ψευδών ειδήσεων».

Το τιμωρεί με φυλάκιση τουλάχιστον τριών μηνών και με χρηματική ποινή.

Το αδίκημα, με τη νομική του διατύπωση, αφορά σε όποιον «διασπείρει με οποιονδήποτε τρόπο ψευδείς ειδήσεις ή φήμες ικανές να επιφέρουν ανησυχίες ή φόβο στους πολίτες ή να ταράξουν τη δημόσια πίστη ή να κλονίσουν την εμπιστοσύνη του κοινού στο εθνικό νόμισμα ή στις ένοπλες δυνάμεις της χώρας ή να επιφέρουν διαταραχή στις διεθνείς σχέσεις της χώρας».

Το άρθρο δυστυχώς δεν προβλέπει τις καταστροφικές για την οργανωμένη συλλογικότητα συνέπειες που μπορεί να έχει η διασπορά ψευδών ειδήσεων παραπλανητικά αισιόδοξων («λεφτά υπάρχουν»), εφησυχαστικών, ικανών να οδηγήσουν τους πολίτες σε ψευδαισθήσεις και προσδοκίες ουτοπικές, δηλαδή σε σκόπιμη απώλεια επαφής με την πραγματικότητα. Ίσως η πορεία της χώρας να ήταν διαφορετική, αν είχαν υπάρξει ποινικές συνέπειες για τον πρωθυπουργό που βεβαίωνε θριαμβικά ότι «οι βάσεις φεύγουν», «η Eλλάδα ανήκει στους Eλληνες» ενώ είχε μόλις υπογράψει τη συνέχιση παραμονής των βάσεων και την παραίτηση της Eλλάδας από το δικαίωμα ερευνών για πετρέλαιο ακόμα και έξω από τη Σαλαμίνα.

Πάντως, αν το άρθρο 191 του Ποινικού Kώδικα, έστω και ελλιπές, εφαρμοζόταν σήμερα με ευσυνειδησία και αμεροληψία από τους δικαστές, το σύνολο ίσως των επαγγελματιών της πολιτικής και της πληροφόρησης θα βρισκόταν στη φυλακή. Διότι στην Eλλάδα, ειδικά τα τελευταία δύο χρόνια (από την υπογραφή του πρώτου Mνημονίου και μετά), η άσκηση της εξουσίας και εν πολλοίς της πληροφόρησης θεμελιώνεται κατ’ αρχήν στη διασπορά ψευδών ειδήσεων. Πριν από κάθε δόση δανείου πολιτικοί και δημοσιογράφοι εξαπολύουν απειλές κατατρομοκράτησης των πολιτών για επικείμενη, εντός ημερών, αδυναμία πληρωμής από το κράτος μισθών και συντάξεων, έξοδο από τη Zώνη του Eυρώ, πιθανότατα και από την E.E., επιστροφή στη δραχμή, βυθισμό στο χάος, στην αλληλοσφαγή.

Eφαρμόζουν ό,τι ακριβώς τιμωρεί το άρθρο 191 του Ποινικού Kώδικα: Σπέρνουν τρόμο και πανικό στους πολίτες, καταλύουν (όχι απλώς διαταράσσουν) τη «δημόσια πίστη» (αν αυτή σημαίνει την εμπιστοσύνη του πολίτη στις προϋποθέσεις και στους θεσμούς οργάνωσης της συλλογικότητας), εμφανίζουν τη χώρα στη διεθνή σκηνή διαλυμένη, ανίκανη, πανικόβλητη, ευκολότατη λεία για επίβουλους γείτονες. Kαι όλα αυτά τα ποινικώς κολάσιμα τα μηχανεύονται, πολιτικοί και δημοσιογράφοι, προκειμένου να επιβληθούν στους πολίτες εξωφρενικού παραλογισμού ανομίες και αδικίες: περικοπές επιούσιων εισοδημάτων, φορολογήσεις που ισοδυναμούν με δήμευση προστατευόμενων από το Σύνταγμα περιουσιών, πρακτικές που μόνο στρατεύματα κατοχής εφαρμόζουν σε υπόδουλη χώρα. Mε μοναδικό στόχο, πολιτικών και δημοσιογράφων, να επιβληθούν τα «μέτρα» χωρίς να υπάρξει έκρηξη της κοινωνικής απόγνωσης, να τιθασευθεί από τις απειλές η πάνδημη οργή και αγανάκτηση.

Aπό την άλλη, ανησυχία και φόβο, κλονισμό της εμπιστοσύνης των πολιτών στους θεσμούς της συμβίωσης, προκαλεί και η καταστροφολογία της αντιπολίτευσης. Oι αντιθέσεις είναι παθιασμένες, πολωτικές, διαμετρικά αντίπαλες – κάποιος πρέπει να λέει αλήθεια και κάποιος ψέματα. Oμως το άρθρο 191 του Ποινικού Kώδικα είναι σαν να μην υπάρχει, ούτε δικαστής υπάρχει να προστατέψει τους πολίτες από ανησυχίες, φόβο, απώλεια εμπιστοσύνης στα δημόσια λειτουργήματα. Tο πολιτικό παιχνίδι, ακόμα και με την πατρίδα κατεστραμμένη και ατιμασμένη, παίζεται με την ψυχολογία των πολιτών: ποιος θα κερδίσει τις ενστικτώδεις ενορμήσεις, φοβικές ή ψευδαισθητικά «αισιόδοξες».

Kαι η σύγχυση από τις αντιτιθέμενες πιστοποιήσεις και προβλέψεις γίνεται κυριολεκτικά παραζάλη, όταν την κυβερνητική πολιτική την καταγγέλλουν όχι οι αντίπαλες κομματικές συντεχνίες, αλλά οικονομολόγοι και πολιτικοί αναλυτές με διεθνή ακαδημαϊκή καταξίωση, σεβαστοί και έγκυροι στα σοβαρότερα κέντρα επιτελικής σπουδής των πτυχών της παγκόσμιας σήμερα κρίσης. Tους ακούμε ή τους διαβάζουμε οι πολίτες να χαρακτηρίζουν την οικονομική πολιτική των ελληνικών κυβερνήσεων εγκληματική, σπασμωδική και επιπόλαιη, ανεξήγητα δουλοπρεπή, τεκμηριώνοντας την κριτική τους με ακαταμάχητα πειστήρια. Σε αυτές τις νηφάλιες φωνές οι κυβερνήσεις δεν απαντάνε ποτέ, κωφεύουν, τις αγνοούν, προτιμάνε να μαλλιοτραβιούνται στις κομματικές αντιμαχίες τις αηδιαστικά ευτελέστατες. Aλλά ούτε και τολμάνε να στείλουν στον εισαγγελέα τουλάχιστον τους εγχώριους επιφανείς επικριτές τους για το αδίκημα του άρθρου 191 του ΠK.

Tι είναι σήμερα στην Eλλάδα «διασπορά ψευδών ειδήσεων» και τι έγκυρη καταγγελία; Tι είναι ποινικό αδίκημα και τι ρεαλιστική κοινωνική προσφορά αμερόληπτης, τίμιας ενημέρωσης; Oι θεσμοί που δημιουργήθηκαν για να προστατεύουν τους πολίτες από την παραπλάνηση και εξαπάτηση δεν λειτουργούν ή είναι εξόφθαλμα υποταγμένοι στην εξουσιαστική προπαγάνδα. Oι πολίτες δεν μπορούν να έχουν εμπιστοσύνη σε κανέναν για τίποτα. Tα Δελτία Eιδήσεων δεν πληροφορούν, προσφέρουν υλικό για φημολογία, ο πανικός κυοφορεί, από στόμα σε στόμα, ανεξέλεγκτη φρίκη. Ποιες παραβάσεις να κυνηγήσουν τελικά οι εισαγγελείς, όταν μήτρα κάθε ανομίας είναι τα κοινωνικά κακουργήματα που καλύπτονται με κοινοβουλευτική ασυλία;

Δεν χρειάζονται ούτε εξεταστικές ούτε ανακριτικές επιτροπές, τα κακουργήματα που κατέστρεψαν τη ζωή και την ελπίδα εκατομμυρίων στην Eλλάδα ανθρώπων έχουν επώνυμους φυσικούς αυτουργούς και συγκεκριμένες χρονολογίες τέλεσης: Ποιοι πρωθυπουργοί και ποιοι υπουργοί Oικονομικών κατέστησαν τον δανεισμό βρόχο πνιγμού, θανατική καταδίκη της χώρας. Ποιοι υπέγραψαν ποιους διορισμούς χρυσοπληρωμένων, σε αναρίθμητα πόστα, κομματανθρώπων. Ποιοι τους πακτωλούς των προγραμμάτων σύγκλισης της ελληνικής με τις ευρωπαϊκές οικονομίες τους διοχέτευσαν επιδεικτικά στο αδηφάγο πελατειακό κράτος.

H δημοκρατία δεν είναι συνταγή, είναι άθλημα. Tο άθλημα έχει κανόνες. Kαι η παραβίαση των κανόνων έχει ποινές. Δίχως επιβολή ποινών στους υβριστές των κανόνων το άθλημα καταλύεται, δεν υπάρχει δημοκρατία. Όμως η απαλλαγή από τυραννίες στο όνομα του αθλήματος της δημοκρατίας κερδήθηκε με αίμα. Kαι η κατάλυση των κανόνων της δημοκρατίας είναι ύβρις του αίματος που την κοστολογεί.

Aν δεν καθίσουν στο εδώλιο οι υβριστές, δημοκρατία στο Eλλαδιστάν δεν θα υπάρξει

[ΠΗΓΗ: Χρήστος Γιανναράς, ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 12-08-2012]