Τρίτη, 19 Φεβρουαρίου 2013

Γλώσσες και γραμματικές στο μπλέντερ του παγκόσμιου χωριού: 2L8 για δάκρυα, Wtf, τεσπα…

«Η γλώσσα αποτελεί σημαντικότατο πολιτιστικό κεφάλαιο που όσοι το κατέχουν και το χειρίζονται καλά αναβαθμίζουν αυτομάτως το κύρος τους ανεξάρτητα κι από το περιεχόμενο των λόγων τους» (Μαρία Κακριδή-Φερράρι, καθηγήτρια κοινωνιογλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας) «Η ποιότητα της γλώσσας υποκρύπτει πλούσιο συναισθηματικό περιεχόμενο» (Simon Goldhill, καθηγητής ελληνικών στο Κέμπριτζ)

Στο παγκόσμιο «ανταλλακτήριο» αγαθών, γνώσης και τεχνολογίας, η γλωσσική παγκοσμιοποίηση υφίσταται ήδη. Αγγλικά, ισπανικά, πορτογαλικά, γαλλικά, ορίζουν ως κυρίαρχες γλώσσες «διεπαφής» την καθημερινή χρήση του γραπτού λόγου στη διαδικτυακή επικοινωνία. Την ίδια στιγμή, αυτή η επικοινωνία γίνεται ο καταλύτης για τη δημιουργία κοινωνιολέκτων (sociolect) που επιτυγχάνουν το φαινόμενο της γλωσσικής μεταβολής. Αυτό ενοχλεί πολλούς και τρομάζει κάποιους. Ίσως όχι χωρίς λόγο.

Αγγλικά των λαών (και του μέλλοντος): στη Βρετανία οι εκπαιδευτικοί μιλούν ήδη για προϊούσα παρακμή της αγγλικής γλώσσας, αποδίδοντας τη μέγιστη ευθύνη στις αναρτήσεις του Facebook και του Twitter! Ένας δημοφιλής μεταξύ της ιντερνετικής κοινότητας γραμματικός νεωτερισμός, το innit? (σύντμηση του isnt it?) προκαλεί την οργή τους. Μάλιστα σ’ ένα δημόσιο σχολείο στο Μάντσεστερ απαγορεύτηκε στους μαθητές να χρησιμοποιούν λέξεις της ιντερνετικής αργκό!

Προφανώς ξεχνούν οι βρετανοί εκπαιδευτικοί ότι γλώσσες αρχαιότερες της αγγλικής υπέστησαν την ίδια «δοκιμασία» με πολύ χειρότερα αποτελέσματα. Από τις 98 γλώσσες που μιλούσαν κάποτε οι αυτόχθονες Αμερικανοί στην Καλιφόρνια σήμερα επιβιώνουν λιγότερες από τις μισές, ενώ στην Αυστραλία οι 100 από τις 260 γλώσσες των Αβοριγίνων έχουν χαθεί οριστικά. Πάντως, τα ούτε αγγλικά θα βγουν αλώβητα από το μπλέντερ της παγκοσμιοποίησης…

«Η αγγλική θα έχει πρόβλημα στο μέλλον γιατί επηρεάζεται από τοπικά γλωσσικά ιδιώματα. Ήδη μιλάμε για αγγλική της Καραϊβικής, της Σιγκαπούρης, της Γκάνα κ.λπ.. Ενδεχομένως να έχουμε πολλές «αγγλικές» στο μέλλον», υπογραμμίζει ο καθηγητής Υπολογιστικής Γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας, Γιώργος Μαρκόπουλος, μια θέση που συμμερίζεται και ο βρετανός συνάδελφός του David Crystal.

Πάντως στο Κέμπριτζ ο φοιτητικός θίασος του προβεβλημένου πανεπιστημίου εξακολουθεί να ανεβάζει την τραγωδία του Αισχύλου ΑΓΑΜΕΜΝΩΝ χρησιμοποιώντας το πρωτότυπο κείμενο, τηρώντας μια παράδοση που συνεχίζεται από το 1882! Ούτε και φέτος υπήρχαν υπότιτλοι πάνω από τη σκηνή, όχι βεβαίως επειδή όλοι καταλαβαίνουν αρχαία ελληνικά στο Κέμπριτζ, αλλά γιατί, όπως εξηγεί ο σκηνοθέτης καθηγητής Ελληνικών Simon Goldhill, «η ποιότητα της γλώσσας υποκρύπτει πλούσιο συναισθηματικό περιεχόμενο»

Και στα ελληνικά, η νεολαιίστικη γλώσσα «συνέρραψε» την ιταλική ρηματική κατάληξη are στις λέξεις freak και cool δημιουργώντας δυο σύγχρονες «ελληνικές» λέξεις με αγγλική ρίζα και ιταλική κατάληξη: «φρικάρω» και «κουλάρω»… Στον ιστότοπο savethewords.org δεκάδες ελληνικές λέξεις του λόγιου αγγλικού λεξιλογίου όπως oporopolist, philargyrist, theomeny αναζητούν «ανάδοχο» για να μη λησμονηθούν και στο ελληνικό http://www.slang.gr/   οι χρήστες καλούνται να καταχωρίσουν ορισμούς αδόκιμων όρων, αρκετούς με άκρως επίκαιρο περιεχόμενο π.χ. μιζεκλίκι= προκαταβολή μίζας!!!

Τι δείχνουν όλα αυτά; Ότι η γλώσσα δεν είναι στατική, αλλάζει όπως αλλάζει και το περιβάλλον μέσα στο οποίο χρησιμοποιείται, ενσωματώνοντας νέους κώδικες επικοινωνίας και έκφρασης.

CU later

Σύμφωνα με το βρετανό καθηγητή Γλωσσολογίας David Crystal, μόλις το 10% των μηνυμάτων που ανταλλάσσονται στο διαδίκτυο γράφεται σε πλήρη συντακτική μορφή! Το υπόλοιπο 90% είναι text speak, δηλαδή μια μορφή κειμένου που συνδυάζει συντμήσεις χωρίς φωνήεντα, ακρώνυμα και αριθμούς (π.χ. its 4U= it is for you). «Απ’ τη στιγμή που θα εμφανιστεί στο ίντερνετ μια αδόκιμη λέξη ή ένας αδόκιμος γραμματικός τύπος, διαδίδεται με ταχύτητα δασικής πυρκαγιάς» λέει χαρακτηριστικά ο βρετανός ακαδημαϊκός.

Αλλά αυτό δεν είναι καινούργιο φαινόμενο, τουλάχιστον σε επίπεδο αλληλεπίδρασης. Έρευνες έχουν επιβεβαιώσει ότι οι άνθρωποι έχουν την τάση να «μιμούνται» τη γλωσσική «συμπεριφορά» των συνομιλητών τους. Τη δεκαετία του 1879, ο πρωτοπόρος αμερικανός γλωσσολόγος του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια William Labov, ερευνώντας τα γλωσσικά ιδιώματα της Νέας Υόρκης, διαπίστωσε ότι οι πωλήτριες στα μεγάλα πολυκαταστήματα της πόλης μιμούνταν ασυναίσθητα τον τρόπο ομιλίας των πελατών τους. Μάλιστα, όσο υψηλότερη ήταν η κοινωνική θέση των πελατών, τόσο εντονότερα παρουσιαζόταν το φαινόμενο! Η δυσαρέσκεια για τη γλωσσική μεταβολή υποκρύπτει σε μεγάλο βαθμό ταξική προκατάληψη ή ταξικό σνομπισμό, σημειώνουν οι γλωσσολόγοι. Αυτό εξηγεί και την προκατάληψη μιας μεγάλης μερίδας ανθρώπων για τις κοινωνιολέκτους του διαδικτύου. «Η γλώσσα μπορεί να λειτουργήσει ως σημείο αναφοράς ταξικού διαχωρισμού. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, ο γαλλισμός –μια φορά κι έναν καιρό- των κυριών πέριξ της πλατείας Κολωνακίου» μας υπενθυμίζει ο κ. Μαρκόπουλος. 

«Βραζιλιάνοι» Πορτογάλοι: η γλωσσική μεταβολή δεν είναι αποκλειστικά φαινόμενο της εποχής μας

Οι γλώσσες δεν επηρεάζονται φυσικά μόνον από το Facebook και το Twitter. Αλλάζουν ή πεθαίνουν ανάλογα με τις συνθήκες στο παγκόσμιο στερέωμα. Ο William Caxton, άγγλος διπλωμάτης και συγγραφέας του 15ου αιώνα, αναφέρεται στο περιστατικό ενός άγγλου καπετάνιου της εποχής του που ζητώντας ν’ αγοράσει κρέας (mete and eggs) και αυγά στο Λονδίνο έδωσε την εντύπωση ότι ήταν Γάλλος… Η παρεξήγηση οφειλόταν στην καινούργια σκανδιναβική λέξη για τα αβγά (eggys) που είχαν υιοθετήσει οι ναυτικοί «εγκαταλείποντας» την ταυτόσημη eyren της παλιάς αγγλικής. Το περιστατικό αυτό δείχνει ότι η γλωσσική μεταβολή δεν είναι αποκλειστικό φαινόμενο της εποχής μας.

Τον Μάιο του 2008, το πορτογαλικό Κοινοβούλιο ψήφισε υπέρ της υιοθέτησης του βραζιλιάνικου ιδιώματος των πορτογαλικών ως επίσημης γλώσσας της χώρας σε μια ιστορική γλωσσική μεταρρύθμιση που θεωρήθηκε μειωτική για το εθνικό γόητρο. Βραζιλιάνικα πορτογαλικά μιλούν σήμερα το 80% των περίπου 230 εκατομμυρίων ομιλητών της πορτογαλικής στον κόσμο. Στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης, τρία «νέα» σύμφωνα εισήχθηκαν στο αλφάβητο των «ευρωπαϊκών» πορτογαλικών (K, w, y) ενώ οι παύλες –σύνδεσμοι και τα «άφωνα» σύμφωνα καταργήθηκαν. Η Βραζιλία είναι σήμερα η Πέμπτη πολυπληθέστερη χώρα στον κόσμο, πολύ σημαντικότερη οικονομικά και στρατηγικά από την Πορτογαλία κι αυτό «ισοπέδωσε» το πορτογαλικό… «εθνικό γόητρο».

Μάθε, παιδί μου, κινέζικα

Σήμερα μιλάμε ήδη για γλωσσική παγκοσμιοποίηση, καθώς έχουμε 8 γλώσσες με πληθυσμό 100 εκατομμύρια η καθεμία, λέει ο γλωσσολόγος κ. Μαρκόπουλος. Η μανδαρινή (στην Κίνα), η ισπανική, η αγγλική, η μπεγκάλι και η χίντι (στην Ινδία) η πορτογαλική, η ρωσική και η ιαπωνική αθροίζουν όλες μαζί 2,4 δις. ομιλητές. Το ένα τέταρτο των γλωσσών του πλανήτη ομιλούνται από πληθυσμούς κάτω των χιλίων ανθρώπων ενώ οι μισές γλώσσες παγκοσμίως έχουν λιγότερους από 10.000 ομιλητές.

Από τα μέσα του 19ου αιώνα, η θεωρία του Δαρβίνου για την εξέλιξη των ειδών δημιούργησε την πεποίθηση ότι οι γλώσσες που επιβιώνουν είναι ανώτερες απ’ όσες πεθαίνουν. Αλλά αυτό είναι λάθος, υποστηρίζουν οι γλωσσολόγοι. Τα αγγλικά είναι σήμερα τόσο διαδεδομένα –όπως συνέβαινε κάποτε με τα λατινικά- για λόγους καθαρά ιστορικής σύμπτωσης και όχι λόγω κάποιας φυσικής «ανωτερότητας». Τα αγγλικά δεν έχουν κλίσεις, κι αυτό εκφράζει το πνεύμα της εποχής.

Όμως είναι πολύ πιθανό, τη θέση των αγγλικών να πάρουν σύντομα τα κινέζικα, καθώς η Κίνα επεκτείνεται οικονομικά στον πλανήτη. Όπως λέει με νόημα ο καθηγητής Μαρκόπουλος, «σε λίγο καιρό και οι Έλληνες θα αναγκαστούν να μάθουν κινέζικα, αν συνεχιστεί με αυτό το ρυθμό η κινέζικη οικονομική επέκταση στη χώρα μας».

[ΠΗΓΗ: Νίκος Κυριακίδης, Έψιλον Κυριακάτικης ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑΣ 17-02-2013]