Τετάρτη, 27 Φεβρουαρίου 2013

Όψεις οικονομικής κρίσης στην κοινωνία: ανεργία, όξυνση κοινωνικών αντιθέσεων, αυτοκτονίες

Η οικονομική κρίση, που βαθαίνει σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια, επιδρά στη διαμόρφωση του πορτρέτου του κοινωνικού ιστού της χώρας.



Η απόχρωση της φυσιογνωμίας της ελληνικής κοινωνίας απεικονίζεται από ένα φάσμα νέων δεδομένων, που χαρακτηρίζουν τις όψεις της οικονομικής κρίσης στην κοινωνία. Ποιες είναι λοιπόν οι επιδράσεις της σύγχρονης οικονομικής συγκυρίας στην κοινωνία και πώς βιώνουν την κρίση οι σύγχρονοι άνθρωποι; Αυτό είναι ένα κύριο ερώτημα που προβληματίζει όλες τις κοινωνικές ομάδες, που έρχονται καθημερινά να αντιμετωπίσουν ένα κλίμα φόβου και ανασφάλειας για το αύριο. Παράλληλα αποτελεί και ένα ερευνητικό ερώτημα, που οι απαντήσεις του βοηθούν ώστε να εστιαστούν τα κύρια κοινωνικά φαινόμενα που αποσυνθέτουν την κοινωνία και δημιουργούν την ανάγκη ενός διαλόγου για την επίλυσή τους.

Ο κοινωνικός αποκλεισμός από αγαθά, όπως η εργασία, είναι μια από τις σημαντικότερες όψεις της οικονομικής κρίσης, καθώς αυτή συνδέεται με την ανάπτυξη της κοινωνικής δράσης, της ψυχικής ικανοποίησης και της δυνατότητας στην παροχή της αυτοσυντήρησης. Συνεπώς, ο αποκλεισμός από την εργασία παραβιάζει το δικαίωμα των πολιτών στη συμμετοχή τους στην οικονομική και κοινωνική ζωή της χώρας. Αν αναλογιστούμε τις έρευνες της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής, ο κοινωνικός αποκλεισμός εντοπίζεται σε μεγαλύτερο ποσοστό στους νέους με ποσοστό ανεργίας 61,7% στις ηλικίες 15-24. Ακολουθούν οι ηλικίες 15-34 με 36,2%, οι 35-44 με 23,3%, οι 45-54 με 19,8%, οι 55-64 με 15,3% και οι 65-74 με 10%. Ποιες είναι οι επιπτώσεις στην κοινωνία αν αναλογιστούμε τους παραπάνω στατιστικούς δείκτες; Το ερώτημα θέτει μια σειρά από απαντήσεις που δίνονται από όλα τα γεγονότα που βιώνουν καθημερινά οι άνθρωποι .

Ένα κύριο χαρακτηριστικό αυτής της επίπτωσης είναι η όξυνση των κοινωνικών αντιθέσεων, με την έννοια ότι δημιουργούνται νέες ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, όπως είναι οι άστεγοι και οι άνθρωποι που ψάχνουν στα σκουπίδια. Η πραγματικότητα αυτή, όπως μπορεί να αντιληφθεί κανείς, δημιουργεί και κρίση στις κοινωνικές σχέσεις μεταξύ αυτών που έχουν πολύ λίγα και αυτών που έχουν πολύ λιγότερα, χαράζοντας την αντίληψη του «διαίρει και βασίλευε». Χαρακτηριστική επίσης είναι και η ρατσιστική βία σε πιο αδύναμες κοινωνικές ομάδες, με την ψυχολογία ότι ένα τέτοιο γεγονός αποτελεί την εύκολη λύση του προβλήματος, καθώς είναι πιο εύκολο να χτυπηθούν οι από κάτω από τους από πάνω. Παράλληλα όμως διακρίνεται και ένα αίσθημα αλληλεγγύης που λαμβάνει τη μορφή συμπαράστασης σε ανθρώπους που κινδυνεύουν να χάσουν τη δουλειά τους.

Για να διακρίνει κανείς τις όψεις της οικονομικής κρίσης στην κοινωνία, αρκεί απλά να βγει έξω από το σπίτι του και θα αντικρίσει ανθρώπους πιο επιθετικούς, ανθρώπους που βιώνουν κατάθλιψη στο μετρό, στον εργασιακό τους χώρο, στο δρόμο. Αλλά και μέσα στο σπίτι αποτυπώνεται μια κύρια όψη του δόρατος, καθώς οι περισσότερες οικογένειες δυσκολεύονται να αντεπεξέλθουν σε οικονομικές υποχρεώσεις, και έτσι η πρόσβαση σε σημαντικές δραστηριότητες των ίδιων και των εξαρτημένων μελών να δυσχεραίνεται. Το γεγονός αυτό δημιουργεί και το φόβο ότι η εκπαίδευση θα αρχίσει να αποτελεί προνόμιο των λίγων, καθώς θα υπάρχει εκροή από την εκπαιδευτική διαδικασία, προκειμένου να συμπληρωθεί το οικογενειακό εισόδημα. Τι ψυχολογικό υπόβαθρο διαμορφώνεται λοιπόν στους πολίτες μιας κοινωνίας, όταν αφαιρείται η πρόσβαση σε κοινωνικά αγαθά με τη συρρίκνωση θεσμών που συσχετίζονται με το κράτος πρόνοιας;

Το ερώτημα αυτό αναδεικνύει κοινωνικά φαινόμενα, όπως είναι αυτό της αυτοκτονίας, που βρίσκεται σε έξαρση, ή της χρήσης ψυχοτρόπων ουσιών. Το φαινόμενο της αυτοκτονίας έχει λάβει τραγικές διαστάσεις με καταγεγραμμένες 3.124 σε πανελλαδικό επίπεδο από την 1-1-2009 έως 28-8-2012 σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη. Μια από τις ερμηνείες που μπορεί να δοθεί, είναι ότι η εκμηδένιση του αισθήματος αυτοσυντήρησης προκύπτει από την ανατροπή των κοινωνικών σχέσεων, από το πρίσμα της αποξένωσης και από τις κοινωνικές και οικονομικές αντιθέσεις που είναι περισσότερο οξυμένες στην περίοδο της κρίσης. Ταυτόχρονα, η αποδυνάμωση κοινωνικών οργανισμών, που μπορούν να παρέχουν προστασία σε κοινωνικά αδύναμες ομάδες, διαμορφώνει και αυτή το τοπίο της ψυχολογικής υπόστασης του ατόμου.

 [ΠΗΓΗ: Κώστας Καπετανάκης, Κοινωνιολόγος, άρθρο στην ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 27-02-2013]