Σάββατο, 23 Μαρτίου 2013

Αειφόρα ανακύκλωση: μια νέα φιλοσοφία διαχείρισης η οποία μιμείται τη φύση και τις διαδικασίες τους

«Από λίκνο σε λίκνο» θα μπορούσε να μεταφραστεί η νέα διαδικασία στο σχεδιασμό και την κατασκευή προϊόντων η οποία αποσκοπεί στην ελαχιστοποίηση των σκουπιδιών και η φιλοσοφία της εμπνέεται από τη λειτουργία της φύσης, που ανακυκλώνει και επαναχρησιμοποιεί τα πάντα.



Σύμφωνα με τις ειδήσεις, ήδη κατασκευάζεται και σύντομα θα καθελκυστεί το μεγαλύτερο πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων (κοντέινερ) στον κόσμο, το «Triple E». Πρόκειται για ένα τεράστιο πλοίο σχεδιασμένο να καταναλώνει τη μικρότερη δυνατή ενέργεια, να δημιουργεί οικονομία κλίμακας και νε είναι περιβαλλοντικά βελτιωμένο σε σχέση με το παρελθόν. Όπως λέγεται, το πλοίο σχεδιάστηκε και κατασκευάζεται με τις αρχές του cradle to cradle.

Τι είναι και τι εκφράζει ο όρος cradle to cradle ή η αμερικανική συντομογραφία του C2C; Η κατά λέξη μετάφραση –από λίκνο σε λίκνο – αν και δείχνει προς την έννοια δεν την αποδίδει με ακρίβεια. Τι είναι όμως το C2C; Τίποτα παραπάνω από μια φιλοσοφία αειφορικής διαχείρισης η οποία μιμείται τη φύση και τις διαδικασίες της. Σύμφωνα με αυτή, η φύση ανακυκλώνει και επαναχρησιμοποιεί τα πάντα.

Οτιδήποτε συμβαίνει σε αυτή ξεκινά από μερικά απλά υλικά και καταλήγει στα ίδια για να ξανακάνει αέναα τον κύκλο. Έτσι, το χώμα με τα θρεπτικά συστατικά, τον ήλιο, τον αέρα και το νερό φτιάχνει το δένδρο το οποίο θα καταλήξει, αφού κάνει τον κύκλο του σε χώμα με θρεπτικά συστατικά για να ξαναφτιάξει ένα δένδρο με τη βοήθεια του ήλιου, του αέρα και του νερού. Τα ανθρώπινα δημιουργήματα, αντιθέτως, δεν ακολουθούν την ίδια πορεία. Κατασκευάζονται με την χρήση πολύτιμων φυσικών πόρων, διαγράφουν μια πορεία και, στο τέλος, δημιουργούν περίσσειες υλικών – παράγουν δηλαδή σκουπίδια.

Ας ρίξουμε μια προσεκτικότερη ματιά στη φύση: όταν κανείς προσπαθήσει να δει ολόκληρη την εικόνα στο χώρο και το χρόνο –και τα δυο στις ανθρώπινες διαστάσεις τους-, θα συνειδητοποιήσει πως, παρά την αρχική αίσθηση ότι όλα γεννιούνται και, αφού κάνουν μια διαδρομή, πεθαίνουν, η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική. Στη φύση τίποτα δεν πεθαίνει, τίποτα δεν χάνεται, τίποτα δεν εξαντλείται κι όλα χρησιμοποιούνται με σοφία.

Η φύση δεν παράγει σκουπίδια σε αντίθεση με τον άνθρωπο. Ανακυκλώνει, μετουσιώνει, επαναχρησιμοποιεί τα πάντα για τα πάντα. Η οποιαδήποτε ποιοτική εξάντληση υλικών ύστερα από πολλούς κύκλους επέρχεται μόνο αφού αυτά έχουν χρησιμοποιηθεί και παρείχαν τα μέγιστα. Η αειφορία στη φύση δεν είναι επιθυμητό, συμβαίνει.

Τα έργα των ανθρώπων, από την άλλη μεριά, δημιουργούν άχρηστα περισσεύματα υλικών και εξαντλούν πόρους και το κάνουν με τέτοιο τρόπο, ώστε να προκαλούν ασφυξία όχι μόνο στις ανθρωποκοινωνίες αλλά και στην ίδια τη φύση, η οποία υποχρεώνεται να διαχειριστεί μαζικά εξαντλημένα υλικά που δύσκολα ή καθόλου μπαίνουν σε αειφορικούς κύκλους.

Σε αυτό το σημείο εισάγεται η έννοια «από λίκνο σε λίκνο» ή C2C. Είναι στην ουσία της μια διαδικασία στο σχεδιασμό και την κατασκευή προϊόντων η οποία αποσκοπεί στην ελαχιστοποίηση των σκουπιδιών κατά τη χρήση ή απόρριψη ενός οποιουδήποτε προϊόντος. Το C2C δεν είναι ανακύκλωση, δεν είναι επαναχρησιμοποίηση, δεν είναι κομποστοποίηση αλλά όλα τα παραπάνω περικλείονται στην έννοια του C2C.

Στην παραγωγή προϊόντων με την τεχνική C2C τα υλικά με τα οποία κατασκευάζεται ένα προϊόν είναι είτε βιολογικά είτε συνθετικά. Τα μεν συνθετικά κομμάτια του προϊόντος παράγονται με τρόπους φιλικούς στο περιβάλλον, χωρίς τοξικά υλικά, με την ελάχιστη δυνατή κατανάλωση ανανεώσιμης ενέργειας και με δυνατότητα είτε να βιοαποδομηθούν είτε να επαναχρησιμοποιηθούν. Τα βιολογικά οδηγούνται απευθείας στη βιοαποδόμηση και στην παραγωγή κομπόστ. Υπάρχει απόλυτο C2C; Σαφέστατα όχι. Υπό αυτή την έννοια, το C2C εκφράζει το ιδεώδες, αυτό που επιδιώκει ο σχεδιαστής μιας γραμμής παραγωγής ή ενός προϊόντος. Η δική του επιτυχία χαρακτηρίζει και το παραγόμενο προϊόν. Δεν είναι μια εύκολη στάσιμη διαδικασία. Επιδέχεται βελτιώσεις, η ταχύτητα των οποίων εξαρτάται από την πίεση του κοινού για εφαρμογή διαδικασιών C2C. Πολλά προϊόντα ή πολλές διαδικασίες έχουν εγγενείς αδυναμίες να ενσωματώσουν σοβαρό αριθμό C2C αρχών. Αλλά, πάλι όχι.

Στα τελευταία ανήκει η γυάλινη επιστρεφόμενη φιάλη αναψυκτικών. Είναι ίσως το απόλυτο C2C προϊόν. Κατασκευάζεται με τη χρήση επαρκών πρώτων υλών. Μπορεί να εξοικονομηθούν σημαντικά ποσά ενέργειας κατά την κατασκευή. Σχεδιάζεται ώστε να αντέχει, δεν αλληλεπιδρά με το περιβάλλον ή τις ουσίες που περικλείει. Η φιάλη επαναχρησιμοποιείται θεωρητικά επ’ άπειρο. Όταν, παρ’ όλα αυτά, σπάσει, ανακυκλώνεται πλήρως. Τέλος, ενθαρρύνεται με κέρδος ο πολίτης να εμπλακεί στον κύκλο συλλογής και επιστροφής.

[ΠΗΓΗ: Παντελής Μήτσιος, ΕΨΙΛΟΝ Ελευθεροτυπίας 17-03-2013]