Πέμπτη, 10 Οκτωβρίου 2013

Ανθρωπισμός και ανθρωπιστική παιδεία: βαθιά πίστη στον άνθρωπο που είναι αξία μοναδική και αναντικατάστατη

Ο ανθρωπισμός δεν είναι μια θεωρία, όπως πολλοί πιστεύουν. Είναι ένα αίτημα, πυρήνα του οποίου αποτελεί η πίστη στον άνθρωπο και στις δυνατότητές του. Είναι δηλαδή η έκφραση του σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας σε οποιαδήποτε δραστηριότητα ή τομέα της ζωής του ανθρώπου. Δεν είναι τυχαίο λοιπόν που αποδίδουμε στον ανθρωπισμό πολλές σημασίες. Ανθρωπισμός σημαίνει, μέθοδος διαπαιδαγώγησης βασισμένη στις αρχές και τις αξίες της κλασικής ελληνικής παράδοσης. Σημαίνει αντιμετώπιση του ανθρώπου ως πολυδιάστατης οντότητας. Σημαίνει ανθρωπιά. Πάντως, όποια εκδοχή του ανθρωπισμού και αν επιλέξουμε, θα πρέπει να δεχτούμε ότι υπάρχει μεταξύ τους μια θαυμαστή αλληλουχία που έλκει την καταγωγή της από τη βαθιά πίστη στον άνθρωπο ως αξία μοναδική και αναντικατάστατη.

 
Ο ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΕΙ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΩΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ
Θα ήταν μεγάλο σφάλμα όμως να νομίσει κανείς ότι ο ανθρωπισμός είναι πρόθυμος να συγκατανεύσει σε κάθε ιδιοτροπία του ανθρώπου και να του συγχωρήσει οποιοδήποτε ατόπημα. Αν συνέβαινε κάτι παρόμοιο, θα αποτελούσε τη «φιλοσοφική» θεμελίωση του λαϊκισμού, που χαϊδεύει τ’ αυτιά του λαού κολακεύοντας τα ελαττώματα του. Ο ανθρωπισμός όμως δεν έχει καμιά σχέση με όλα αυτά. Δεν παραδέχεται ότι ο άνθρωπος είναι τέλειος. Αναγνωρίζει την αντιφατική του φύση. Κατανοεί ότι σχοινοβατεί ανάμεσα στη λογική και το συναίσθημα. Αλλά το πιο σημαντικό είναι ότι βλέπει μέσα σ’ αυτόν τις δυνατότητες που έχει να αλλάξει και να γίνει καλύτερος. Γιατί, τελικά, ο ανθρωπισμός αντιμετωπίζει τον άνθρωπο ως δυνατότητα.

ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ είναι η εκπαίδευση στην ελευθερία.
Είναι φυσικό λοιπόν να θεωρεί την  παιδεία μοναδικό μέσο για την απελευθέρωση του ανθρώπου από τα δεσμά της άγνοιας, του φόβου και του δογματισμού. Αυτή είναι η ανθρωπιστική παιδεία. Γνώμονάς της είναι ο σεβασμός της σκέψης του νέου ανθρώπου. Δεν προσπαθεί να την φυλακίσει σε καλούπια. Ούτε να την εξοντώσει υποβάλλοντάς την στο μαρτύριο της καθημερινής σχολικής αποστήθισης. Απεναντίας. Στόχο της έχει να καλλιεργήσει τον κριτικό στοχασμό, τον προβληματισμό και την αμφιβολία. Γιατί μόνο με αυτές τις μεθόδους μπορεί να ελευθερώσει το νου των μαθητών, μόνο έτσι μπορεί να τους διδάξει ότι η μόρφωση δεν αποτυπώνεται σ’ ένα πτυχίο, αλλά αποτελεί μια διαρκή κατάκτηση του ανθρώπου. Να για ποιο λόγο πιστεύει ότι η παιδευτική πράξη είναι μια διαλεκτική και ειλικρινής σχέση ανάμεσα στο δάσκαλο και το μαθητή και όχι, και όχι ένας μονόλογος του πρώτου. Γιατί ο μονόλογος είναι πάντα εξουσιαστικός: απαιτεί υποταγή, επιβάλλει σιωπή, τιμωρεί. Η ανθρωπιστική παιδεία όμως απορρίπτει το σχολείο- στρατώνα και δέχεται ότι η εκπαίδευση έχει νόημα μόνο όταν είναι εκπαίδευση στην ελευθερία. Πώς αλλιώς θα γίνει βίωμα του νέου – του αυριανού πολίτη-, αν δε τη μαθαίνει καθημερινά μέσα στην αίθουσα διδασκαλίας.

Οι υποταγμένοι άνθρωποι δεν μπορούν να υπερασπίσουν τη δημοκρατία
«Η αίθουσα διδασκαλίας», έλεγε ο Τζον Ντιούι, «πρέπει να είναι μια δημοκρατία σε μικρογραφία». Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί να περιμένει κανείς ώριμους, υπεύθυνους και ενεργούς πολίτες, έτοιμους να διεκδικήσουν την ελευθερία τους σε όλα τα επίπεδα της κοινωνικής ζωής, όταν το σχολείο έχει «φροντίσει» προηγουμένως να αφοπλίσει τη σκέψη τους και να σπείρει στην ψυχή τους το φόβο και την υποταγή σε κάθε εξουσία. Τέτοιοι «υπήκοοι» - με τη σημασία που δίνει ο Αισχύλος στους Πέρσες – δεν είναι σε θέση να κατανοήσουν την αξία της δημοκρατίας και, πολύ περισσότερο, να την υπερασπίσουν.

ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Η ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ
Θα αδικούσαμε λοιπόν κατάφωρα την ανθρωπιστική παιδεία, αν την περιορίζαμε σε μια ρομαντική αρχαιολατρία ή μια φλύαρη θεωρητικολογία. Η ανθρωπιστική παιδεία αναγνωρίζει τον καθοριστικό ρόλο της σύγχρονης ψηφιακής τεχνολογίας στη ζωή μας και επιδιώκει να εξοικειώσει τους νέους με τη χρήση και, προπάντων, την αξιοποίησή της. Γιατί στόχος της είναι η απελευθέρωση του ανθρώπου από κάθε φανερό ή αφανή δεσποτισμό. Απ’ αυτόν θέλει να προφυλάξει τους νέους. Και τους οπλίζει με ευρύτητα πνεύματος, με καθαρό μυαλό και στέρεες ηθικές αξίες. Και ποιο είναι το μήνυμά της; «Τόλμα να σκέφτεσαι», «Τόλμα να γνωρίζεις», με άλλα λόγια: «Τόλμα να αντιστέκεσαι»!

[ΠΗΓΗ: Άρης Γιαβρής – Θεόδωρος Στουφής, ΙΔΕΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΦΡΑΣΗ ΕΚΘΕΣΗ για το Λύκειο & τις Πανελλήνιες Εξετάσεις Α΄ Τόμος]

Ασκήσεις
Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 100-120 λέξεις.

Β1] Στην προσπάθειά του να ορίσει τον ανθρωπισμό, ο συγγραφέας στην εισαγωγική παράγραφο υπογραμμίζει τα παρακάτω χαρακτηριστικά: α] είναι ένα αίτημα, β] είναι η έκφραση του σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας σε οποιαδήποτε δραστηριότητα της ζωής, γ] είναι μέθοδος διαπαιδαγώγησης βασισμένη στις αξίες της κλασικής ελληνικής παράδοσης, δ] σημαίνει αντιμετώπιση του ανθρώπου ως πολυδιάστατης οντότητας, ε] σημαίνει ανθρωπιά, στ] είναι η βαθιά πίστη στον άνθρωπο που τον δέχεται ως αξία μοναδική και αναντικατάστατη. Να επιλέξεις τον πιο αντιπροσωπευτικό, με κριτήριο την εικόνα που έχουν οι σημερινοί νέοι για τον ανθρωπισμό. 
Β2] Δομικά στοιχεία 2ης παραγράφου και με ποιόν ή ποιους τρόπους παρουσιάζονται οι λεπτομέρειες ανάπτυξης
Β3] Ποια ή ποιες μεθόδους πειθούς χρησιμοποιεί ο συγγραφέας στη 3η παράγραφο;

Β4] Στο κύριο μέρος  του κειμένου, ο συγγραφέας προσθέτει κι άλλα κύρια χαρακτηριστικά του ανθρωπισμού: ζ]  ο ανθρωπισμός βλέπει μέσα στον άνθρωπο τις δυνατότητες που έχει να αλλάξει και να γίνει καλύτερος (2η παράγραφος), η] θεωρεί την παιδεία μοναδικό μέσο για την απελευθέρωση του ανθρώπου από τα δεσμά της άγνοιας, του φόβου και του δογματισμού, (3η παράγραφος), θ] Η ανθρωπιστική παιδεία στόχο της έχει να καλλιεργήσει τον κριτικό στοχασμό, τον προβληματισμό και την αμφιβολία, γιατί δέχεται ότι η εκπαίδευση έχει νόημα μόνο όταν είναι εκπαίδευση στην ελευθερία. Σχολιασμός και συμπεράσματα για τη σχέση ανθρωπισμού και παιδείας

Β5] «Στόχος της ανθρωπιστικής παιδείας είναι η απελευθέρωση του ανθρώπου από κάθε φανερό ή αφανή δεσποτισμό» (5η παράγραφος). Να αναπτύξετε την άποψη σε μια παράγραφο 90-100 λέξεων.
Β6] Να γράψετε από ένα συνώνυμο για τις παρακάτω λέξεις:

συγκατανεύσει (&2) à

ανοσιουργήματα (&2) à

ατόπημα (&2) à

σχοινοβατεί (2) à

αποστήθισης (&3) à

Γ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ] Σε μια εποχή με έλλειμμα ανθρωπιάς έχει ιδιαίτερη σημασία να οργανώνονται εκδηλώσεις που βοηθούν όσους συνανθρώπους μας έχουν ανάγκη. Να γράψετε ένα άρθρο στην εφημερίδα του σχολείου σας, όπου θα εξηγείτε γιατί θα πρέπει να στηρίζονται τέτοιες προσπάθειες. Παράλληλα, να αναφερθείτε στη συμβολή της παιδείας στην καλλιέργεια της ανθρωπιστική συνείδησης, κυρίως των νέων (500-600 λέξεις)


ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Όποιος μαθητής ή υποψήφιος θέλει να δοκιμάσει τις δυνατότητες του, μπορεί να στείλει  απαντήσεις  σε όλα ή σε κάποια από τα παραπάνω θέματα (π.χ. περίληψη, παράγραφος και παραγωγή κειμένου) και θα τα επιστρέψουμε με παρατηρήσεις και αξιολόγηση με κριτήρια πανελλαδικών  - e- mail: Iason.Fernazis@gmail.com