Κυριακή, 28 Απριλίου 2013

«Πάμε σαν άλλοτε»: Περί απασχολήσεως Ελλήνων εργατών στη Γερμανία

Είναι σαφές πως κάθε μέρα που περνά οι θέσεις εργασίας στην Ελλάδα μειώνονται και η ανεργία εκτοξεύεται. Ο Νότος ασθενεί. Ο Βορράς το εκμεταλλεύεται και δολώνει. Όσοι μεταναστεύουν το κάνουν λοιπόν για σαφείς, συγκεκριμένους λόγους και ως επί το πλείστον υποχρεωτικά.

Από όλες τις σαρωτικές αλλαγές που αναμένεται να πλήξουν το σύστημα της Μέσης Εκπαίδευσης τον Σεπτέμβριο του 2013 την εντυπωσιακότερη καινοτομία αποτελεί ίσως η πρόταση του γερμανικού κράτους για σύσταση Επαγγελματικού Λυκείου απευθείας συνδεδεμένου με τα γερμανικά εργοστάσια. Αυτό σημαίνει πως η γερμανική κυβέρνηση αναλαμβάνει να χρηματοδοτήσει θέσεις εργασίας στις επιχειρήσεις της Γερμανίας, ανοιχτές στους αποφοίτους των αντίστοιχων ελληνικών Επαγγελματικών Λυκείων των οποίων η έδρα θα βρίσκεται κατά προτεραιότητα στις περιοχές που θα ενταχθούν στην ΕΟΖ (Αν. Μακεδονία, Θράκη).

Το 1960, όταν υπογράφτηκε η πρώτη συμφωνία «Περί απασχολήσεως Ελλήνων εργατών στη Γερμανία», η χώρα άδειασε από το εργατικό δυναμικό της. Περισσότεροι από 400.000 Έλληνες μετανάστευσαν στις φάμπρικες και στα ανθρακωρυχεία της Γερμανίας. Από το εγχείρημα εξαιρούνταν οι ασθενείς και οι αριστεροί.

Αντίθετα με τις προσδοκίες τους, η ζωή που τους περίμενε στο Έσσεν, στο Μόναχο και σε άλλες γερμανικές πόλεις ήταν – εκτός από ελάχιστες φωτεινές εξαιρέσεις – δύσκολη. Στέγαση είτε σε Χάιμ - δηλαδή παράγκες κοντά ή και μέσα στο εργοστάσιο - είτε σε εστίες που θύμιζαν στρατώνες και σε προσφυγικές κατοικίες, ημερομίσθια που φυσικά δεν εξασφάλιζαν πολυτέλειες και ανέσεις, πολύωρη και σκληρή δουλειά, δυσμενείς κοινωνικές συνθήκες.

Τα πρότυπα είχαν καταρρεύσει. Οι Έλληνες Θεοί που είχαν στο νου τους οι Γερμανοί παρουσιάζονταν τώρα μπροστά τους ως θλιβεροί εργάτες. Η Γη της Επαγγελίας που ονειρεύονταν οι μετανάστες της ελληνικής επαρχίας ή και της πρωτεύουσας αποδεικνύονταν φρούδα ελπίδα. Πέρα από τις δύσκολες επαγγελματικές συνθήκες και συνθήκες διαβίωσης, η γερμανική κοινωνία στάθηκε ιδιαίτερα αυστηρή με τους «Γκασταρμπάιτερ», δηλαδή τους μετανάστες, και σε γενικότερο πλαίσιο. Για παράδειγμα, όποιος κρίνονταν ανεπιθύμητος απελαύνονταν αμέσως, εφόσον όσα χρόνια και να είχε περάσει στη Γερμανία, παρέμενε ως το τέλος ένας χωρίς δικαιώματα Άουσλάντερ, δηλαδή αλλοδαπός. Η λέξη αυτή χρησιμοποιείται και σαν βρισιά.

Οι σημερινοί PIGS, δηλαδή οι χώρες του οικονομικά προβληματικού Νότου που δρομολογείται να τροφοδοτήσουν με εργατικό δυναμικό τις γερμανικές επιχειρήσεις, ήταν τα αλλοτινά διαβόητα Schweine. Κατά περίεργη σύμπτωση, τόσο το ακρωνύμιο όσο και η γερμανική λέξη, σημαίνουν «γουρούνια». Κατά δεύτερη περίεργη σύμπτωση, η οικονομικά κυρίαρχη χώρα ήταν και παραμένει και στις δύο περιπτώσεις η Γερμανία.

Οι Γερμανοί είναι ένας λαός που την όποια ανάπτυξή του την οφείλει σε μεγάλο βαθμό στην αυστηρή κοινωνική και πολιτική του οργάνωση. Οι στρατηγικές ανάπτυξής τους, όπως και οι στρατηγικές πολέμου τους, εκτός από τέλεια προσχεδιασμένες είναι και αδίστακτες. Δύο Παγκόσμιοι πόλεμοι καθώς και η επανένωση των δύο Γερμανιών το αποδεικνύουν εξάλλου.

Ο Σόιμπλε δήλωσε πρόσφατα πως οι υπόλοιπες χώρες «ζηλεύουν τη Γερμανία επειδή έχει ισχυρή οικονομία». Από τους πρώτους κιόλας μήνες της κρίσης δε οι Γερμανοί, και κάποιοι άλλοι βόρειοι κριτές, χαρακτήρισαν τους Έλληνες «τεμπέληδες και αργόσχολους». Είναι σαφές πως κάθε μέρα που περνά οι θέσεις εργασίας στην Ελλάδα μειώνονται και η ανεργία εκτοξεύεται. Ο Νότος ασθενεί. Ο Βορράς το εκμεταλλεύεται και δολώνει. Όσοι μεταναστεύουν το κάνουν λοιπόν για σαφείς, συγκεκριμένους λόγους και ως επί το πλείστον υποχρεωτικά.

Στην περίπτωση της ισχυρής και αξιοζήλευτης Γερμανίας ποιος ακριβώς είναι βαθύτερος λόγος για τον οποίο ευνοούνται οι μετακινήσεις εργατικού δυναμικού των PIGS στα εδάφη της; Έχει ανάγκη η κραταιά χώρα, ή οποιαδήποτε χώρα, από «αργόσχολους τεμπέληδες»; Ή μήπως ιδρύει Επαγγελματικά Λύκεια έτσι ώστε οι Έλληνες εργάτες – αργότερα και οι υπόλοιποι νότιοι ιθαγενείς – να είναι επαρκώς καταρτισμένοι για τις γερμανικές φάμπρικες και έτσι το «προϊόν» να εξάγεται και ταυτόχρονα να εισάγεται με εγγύηση από τον κατασκευαστή του; Πόσα «τεμάχια» χρειάζεται να μεταφερθούν στα εργοστάσια του Έσσεν, της Φραγκφούρτης και του Μονάχου προκειμένου η αποικία να επανδρώσει επαρκώς το κέντρο; Πόσο θα ωφελήσει αυτή η κίνηση τη γερμανική οικονομία και πόσο θα βλάψει την ελληνική;

Όταν μία χώρα βρίσκεται στο χείλος του γκρεμού, δεν την σώζει κάποιος κάνοντάς της αφαίμαξη με το γάντι. Η αναζήτηση εργασίας στο εξωτερικό παρουσιάζεται πλέον ως μοναδική απάντηση στη φτώχεια και στη μάστιγα της ανεργίας στην Ελλάδα. Βέβαια, αυτοί που την προσφέρουν σήμερα συνεισέφεραν προηγουμένως στην εξαθλίωση της εγχώριας οικονομίας και φρόντισαν ώστε εσωτερικά να μην υπάρχουν αμέτρητες επαγγελματικές ευκαιρίες. Έτσι, μπορούν να εκμεταλλεύονται – μεταξύ άλλων – το εργατικό δυναμικό της και να προωθούν «σωτήριες» λύσεις για την ανεργία της.

Είναι άλλο να μεταναστεύει κάποιος από επιλογή και άλλο από ανάγκη. Είναι αυτονόητο πως οι εργασιακές και κοινωνικές συνθήκες δεν είναι παντού και πάντοτε οι ίδιες. Σήμερα η Γερμανία, μέσω των συγκεκριμένων Λυκείων της, ετοιμάζεται να βάλει τους Έλληνες σε μια αλυσίδα παραγωγής για εργάτες Β’ κατηγορίας που θα απορροφηθούν από τα εργοστάσιά της. Ως σύγχρονοι Γκασταρμπάιτερ, δηλαδή. Πολλοί βλέπουν το ενδεχόμενο ως ύστατη λύση στο οικονομικό αδιέξοδο που επικρατεί. Άλλοι στέκονται πιο δύσπιστοι μπροστά του.

Οι καταβολές και η ιστορική μνήμη των λαών είναι μάταιο να περιφρονούνται. Βρίσκουν πάντοτε τον τρόπο να εκδηλωθούν και να συνετίσουν εκείνον που τις αψηφά. Λαμβανομένου τούτου υπόψιν, κατανοεί κανείς τα κίνητρα και τις μεθόδους της Γερμανίας, τη θέση των Ελλήνων αλλά και το τελικό αποτέλεσμα που κάποια στιγμή, μοιραία, θα επιβεβαιώσει τον γενικό κανόνα όλων των προηγούμενων κατακτητικών πολέμων που αυτή η χώρα επιχείρησε εναντίον μας. Κάπως έτσι θα λήξει και ο τωρινός. Αυτό ονομάζεται νομοτέλεια, ή αλλιώς δικαιοσύνη.

(Κείμενο που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα δρόμος της Αριστεράς της 27ης Απριλίου 2013)

Πέμπτη, 25 Απριλίου 2013

Το αλογάκι Ντιαμαντίνο: ας σπάσουμε τα δεσμά της τρομερής δύναμης της συνήθειας

Παραθέτω τη σύγκριση ανάμεσα σε παρελθόν και παρόν τριών διαφορετικού περιεχόμενου θεμάτων, έτσι όπως αυτά έτυχε να τα αντιμετωπίσω τη βδομάδα που μας πέρασε.



1] Κάποτε, όταν κάποιος σπούδαζε γιατρός, μηχανικός ή νομικός εθεωρείτο βέβαιο ότι θα εξασφάλιζε μια σχετικά άνετη ζωή.

Σήμερα, στο βαθμό που αυτές οι σπουδές, πόσω μάλλον οι υπόλοιπες πανεπιστημιακές σπουδές, όχι μόνον δεν εξασφαλίζουν μια άνετη διαβίωση, αλλά ούτε μια στοιχειώδη επιβίωση, πολλοί είναι εκείνοι που συμβουλεύουν τους νέους, για να επιβιώσουν, είτε να μεταναστεύσουν είτε αν βρουν εδώ κάποιο αφεντικό να του παραδοθούν σαν εν λευκώ επιταγή και να ταυτίσουν το βιος τους με τη δουλειά τους, δηλαδή να ξεφεύγουν το λιγότερο δυνατόν από το ζωώδες βασίλειο της ανάγκης.

2] Κάποτε, μετά την πτώση της χούντας, θα ήταν αδιανόητο όχι μόνον κάποιος να κάνει δημόσια προπαγάνδα υπέρ της, αλλά ακόμη και να δηλώνει ότι υπήρξε οπαδός της. Όσο για τους αθωωθέντες βασανιστές, αυτοί έβρισκαν άσυλο υπό την προστασία εφοπλιστών εκτός Ελλάδας.

Σήμερα όχι μόνον παραχωρείται στον ΣΚΑΪ άπλετος τηλεοπτικός χρόνος στα πρωτοπαλίκαρα της φασιστικής Χρυσής Αυγής, αλλά ταυτόχρονα αφαιρείται από την ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας «Καθημερινή» του ίδιου συγκροτήματος των Αλαφούζων η ανακοίνωση των δημοσιογράφων της, οι οποίοι προς τιμήν τους τόλμησαν να διαμαρτυρηθούν για αυτήν την προκλητική προβολή.

3] Κάποτε περιμέναμε να 'ρθουν οι Κυριακές, πηγαίνοντας να απολαύσουμε το «μπαλέτο της εργατικής τάξης», δηλαδή βλέποντας το Θρύλο, το Τριφύλλι, ή το Δικέφαλο. Ξεφεύγαμε έτσι έστω για λίγο από τη ρουτίνα της καθημερινότητας και ξεχνούσαμε τα προβλήματά μας.

Σήμερα που το 'χουμε πιο πολύ από ποτέ ανάγκη, πάμε και βλέπουμε έναν Ολυμπιακό που δεν βλέπεται, ένα Βάζελο που με 37 βαθμούς πίσω του πανηγυρίζει επειδή απέσπασε ισοπαλία από αυτόν τον αξιοθρήνητο Ολυμπιακό και -αλίμονο- μια ιστορική και μεγάλη ΑΕΚ να κινδυνεύει να πέφτει κατηγορία.

Όταν λοιπόν το παρελθόν είναι από κάθε άποψη καλύτερο από το παρόν, όταν η Ελλάδα όπου κι αν ταξιδέψουμε μας πληγώνει, δεν είναι δυνατόν να παραμένουμε απαθείς και να ανεχόμαστε αυτόν τον παραλογισμό ως φυσική κατάσταση. Και αν δεν παρέμβουμε για να αντιστρέψουμε αυτή τη ροή των πραγμάτων, αυτή η πισωδρόμηση τόσο της Ελλάδας όσο άλλωστε και του κόσμου ολάκερου δεν θα αποτελεί μια πρόσκαιρη μικρή καθοδική πορεία στο πλαίσιο του συνολικού ανοδικού ζιγκ ζαγκ της ιστορικής εξέλιξης, αλλά μια δίχως επιστροφή κατρακύλα στη βαρβαρότητα.

Ας πάψουμε λοιπόν σε όλους τους τομείς να εθιζόμαστε στο υπάρχον και ας επιδιώξουμε την ανατροπή του.

Ας πάψουμε να αντιδρούμε σαν εκείνο το αλογάκι, τον Ντιαμαντίνο, στο οποίο αναφέρεται ο Γκράμσι, το οποίο επειδή είχε γεννηθεί μέσα σε ένα ορυχείο, από μια φοράδα που μετέφερε κάρα με μεταλλεύματα, του ήταν αδιανόητο να σκεφθεί ότι θα μπορούσε να ζήσει ελεύθερο στα λιβάδια υπό το φως του ήλιου.

Ας σπάσουμε τα δεσμά της τρομερής δύναμης της συνήθειας
[ΠΗΓΗ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΡΟΥΣΗΣ, καθηγητής του Πάντειου Πανεπιστημίου, Η ΑΠΟΨΗ ΜΟΥ στην Κυραικάτικη ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 21/04/2013]   

Τετάρτη, 24 Απριλίου 2013

Οι μαθητές μας δίνουν το καλύτερο μάθημα για μια άλλη Ελλάδα, του σεβασμού, της διαφορετικότητας, τη δημοκρατίας, των δικαιωμάτων και της ελευθερίας

Η περασμένη εβδομάδα δεν είχε μόνο δυσάρεστες ειδήσεις. Ασχέτως αν την επικαιρότητα μονοπώλησε -και δικαίως- η απαράδεκτη ένοπλη επίθεση σε μετανάστες εργάτες στη Νέα Μανολάδα, που έκανε την Ελλάδα διεθνώς ρεζίλι και ανέδειξε την κρίση πολιτισμού και Παιδείας που υπάρχει στη χώρα μας, αλλά και τις ευθύνες της πολιτείας.

Ωστόσο, είχαμε και άλλες τρεις ειδήσεις, που μπορεί να μην έτυχαν της ίδιας προσοχής και μεταχείρισης από τα ελληνικά ΜΜΕ, αλλά σίγουρα έστειλαν μήνυμα αισιοδοξίας για τη νέα γενιά.

Η πρώτη είδηση: ερευνητές στο Ιδρυμα Τεχνολογίας και Ερευνας (ΙΤΕ) στο Ηράκλειο άλλαξαν τη μαγνητική κατάσταση υλικών και άνοιξαν το δρόμο για τη δημιουργία συσκευών που θα λειτουργούν 1.000 φορές γρηγορότερα, με ταχύτητες τουλάχιστον 10 terahertz (1.012 hertz), αντί για 10 gigahertz (109 hertz) όπως μέχρι σήμερα. Η ανακάλυψη αυτή του «Κβαντικού Φεμτο-Μαγνητισμού», από τις ερευνητικές ομάδες του καθηγητή Φυσικής του Πανεπιστημίου Κρήτης και ερευνητή του ΙΤΕ, Ηλία Περάκη, και του επίκουρου καθηγητή Φυσικής του Πανεπιστημίου Iowa State και του Εργαστηρίου Ames των ΗΠΑ, Jigang Wang, ανακοινώθηκε στις 4 Απριλίου 2013 στο έγκυρο διεθνές επιστημονικό περιοδικό «Nature» (τεύχος 496, σελίδες 69-73).

Η δεύτερη είδηση: φοιτητές στο Πολυτεχνείο Κρήτης προχώρησαν σε πρωτοποριακές κατασκευές, όπως το αυτοκίνητο που εκπέμπει μηδενικούς ρύπους, η ιπτάμενη πλατφόρμα συλλογής και μετάδοσης πληροφοριών και το υποβρύχιο ρομποτικό σκάφος, που παρουσιάστηκαν στις 16 Απριλίου σε εκδήλωση στο ΕΒΕ Χανίων. Ολες αυτές οι εφαρμογές παρουσιάστηκαν σε αφιέρωμα της «Ε» στις 12 Απριλίου.

Η τρίτη είδηση: με μήνυμα «Τσακίζουμε το φασισμό, χτίζουμε την ελπίδα», πραγματοποιήθηκε το Σαββατοκύριακο 20 και 21 Απριλίου στο Πνευματικό Κέντρο Χανίων το 1ο Αντιφασιστικό Φεστιβάλ των σχολείων. Το φεστιβάλ περιελάμβανε δημιουργία γκράφιτι, εργαστήριο ζωγραφικής - σκίτσου - αφίσας, παρουσίαση εργασιών, προβολή ντοκιμαντέρ, συζητήσεις κ.ά.

Αυτές οι τρεις ειδήσεις αναδεικνύουν την Ελλάδα που αγαπήσαμε, αγαπάμε και, ενίοτε, θέλουμε. Οχι αυτή του ρατσισμού και της βίας. Αλλά εκείνη του σεβασμού της διαφορετικότητας, της δημοκρατίας, των δικαιωμάτων και της ελευθερίας. Με τους μαθητές να μας δίνουν το καλύτερο μάθημα.

Αλλά και την Ελλάδα της επιστήμης. Με τους ερευνητές του ΙΤΕ, που αποσπούν συνεχώς διακρίσεις για τη δουλειά τους. Αλλά και με τους φοιτητές του Πολυτεχνείου Κρήτης, όπως και άλλων ΑΕΙ και μελλοντικούς επιστήμονες, να παρουσιάζουν πρωτοποριακές ιδέες που έρχονται από και για το μέλλον.

Το ερώτημα όμως είναι: Το νέο ερευνητικό προσωπικό, που θα βγει αύριο στην αγορά εργασίας και αποτελεί το ελπιδοφόρο μέλλον, θα μπορέσει να μείνει στην Ελλάδα; Ή θα υποχρεωθεί να μεταναστεύσει, όπως τόσοι άλλοι Ελληνες, επιστήμονες και όχι μόνο, που τώρα μεγαλουργούν σε ιδρύματα του εξωτερικού; Πότε, επιτέλους, η Ελλάδα αντί να «τρώει» τα παιδιά της θα αρχίσει να τα στηρίζει

Σάββατο, 20 Απριλίου 2013

Το σχολείο στα ΠΕΤΡΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ της Χούντας: πολεμώντας τον ακίνητο χρόνο

Πρέπει ή δεν πρέπει να θυμόμαστε; Συντελεί η ιστορική μνήμη στην επούλωση των τραυμάτων ή μήπως τα κακοφορμίζει; Είχε δίκιο ο Νίτσε που θεωρούσε τη λήθη «υπέρτατη μορφή ευτυχίας» - την ίδια στιγμή που έγραφε ότι η ιστορική συνείδηση ξεχωρίζει τους ανθρώπους από τα ζώα; Πόση ιστορική αλήθεια αντέχουμε;

Η πάλη του ανθρώπου εναντίον της εξουσίας είναι η πάλη της μνήμης εναντίον της λήθης… Αρχίζεις να διαλύεις έναν λαό αφαιρώντας την μνήμη του. Καταστρέφεις τα βιβλία του, την κουλτούρα και την ιστορία του. Έπειτα άλλοι γράφουν βιβλία γι’ αυτόν, του προσφέρουν μια άλλη κουλτούρα και επινοούν μια άλλη ιστορία. Στη συνέχεια ο λαός αρχίζει σιγά-σιγά να ξεχνά ποιος είναι και τι ήταν (Μίλαν Κούντερα, Το βιβλίο του γέλιο και της λήθης, 1979)

Η επίσημη εκδοχή της ιστορίας θεωρεί την επτάχρονη τυραννία ως «θλιβερή παρένθεση που έκλεισε οριστικά και αμετάκλητα». Δεν είναι όμως αυτή η αλήθεια. Η δικτατορία δεν ήταν «κεραυνός εν αιθρία» ή απλώς «η ανταρσία μιας ομάδας επίορκων αξιωματικών». Αντίθετα, το καθεστώς των νικητών του εμφυλίου πολέμου (Παλάτι-Στρατός) ζέσταινε στον κόρφο του το «αυγό του φιδιού» και λειτούργησε, τελικά, ως εκκολαπτική μηχανή της Χούντας. Μάλιστα το Σύνταγμα του 1952 προέβλεπε την επιβολή «καταστάσεως πολιορκίας», δηλ. δικτατορίας με κοινοβουλευτικό μανδύα (!). Έτσι, «μετά τα Ιουλιανά του 1965, ο διάχυτος φόβος των κυρίαρχων τάξεων τις έκανε αντικειμενικά πρόθυμες να αποδεχτούν την αντικατάσταση του κοινοβουλευτικού καθεστώτος από ένα καθεστώς έκτακτης ανάγκης», έγραψε ο Αριστόβουλος Μάνεσης.

Το «πράσινο φως» για το πραξικόπημα άναψε στην Ουάσιγκτον το Φλεβάρη του 1967, καθώς η χώρα μας αποτέλεσε «έπαλξη» του Ψυχρού Πολέμου», προγεφύρωμα στρατηγικής σημασίας για τον έλεγχο των πετρελαίων της Μ. Ανατολής και την καταστολή των αντιιμπεριαλιστικών αραβικών κινημάτων. Οι ΗΠΑ δεν τήρησαν απλώς «μια στάση ανοχής προς τους δικτάτορες», όπως προκλητικά εξακολουθεί να γράφει το βιβλίο Ιστορίας της Γ΄ Λυκείου(!), αλλά επέβαλαν-στήριξαν με κάθε τρόπο την επιβίωση του τυραννικού καθεστώτος.

Η δικτατορία ποτέ δεν κατάφερε να αποκτήσει λαϊκή βάση, γιατί ήταν ένα βάρβαρο, καταπιεστικό καθεστώς, που δολοφόνησε, βασάνισε, έκλεισε στις φυλακές και τα ξερονήσια δεκάδες χιλιάδες δημοκρατικούς πολίτες. Η Χούντα έδειξε ιδιαίτερο ζήλο στο να «εκπαιδευτεί ο παντελώς αδιαφώτιστος ελληνικός λαός εις τας ιδεολογικάς αρχάς της Επαναστάσεως ώστε να μην επαναληφθούν αι εγκληματικαί πράξεις των ξενοκίνητων ερυθρών διαβόλων». Για να εξυπηρετήσει αυτόν τον «θεάρεστο σκοπό» έβαλε στο γύψο και το σχολείο, αφού το «καθάρισε» από τους «μη νομιμόφρονας» εκπαιδευτικούς, ενώ όσους/ες «δεν συνεμορφώθησαν προς τας υποδείξεις» τους έστειλε στα ξερονήσια και τις φυλακές.

Η Εθνική και Ηθική Διαπαιδαγώγηση (Ε.Η.Δ) των νέων περιελάμβανε, μεταξύ άλλων, το κυνήγι των μακρυμάλληδων, των ομοφυλόφιλων, το υποχρεωτικό κούρεμα, την ποδιά κάτω απ’ το γόνατο και την κορδέλα με τα εθνικά χρώματα στα μαλλιά και, φυσικά, τον εκκλησιασμό, τη λογοκρισία και την απαγόρευση χιλιάδων βιβλίων, ακόμη και του ελληνοβουλγαρικού λεξικού! Το σχολείο φορτώθηκε και την «θεάρεστον αποστολήν» να λιβανίζει τα έργα και ημέρας του «αρχηγού της Επαναστάσεως κ. Παπαδόπουλου ο οποίος με θαυμαστήν αντοχήν και συνέπειαν κατέστη ο ΠΡΩΤΟΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ ΤΟΥ ΛΑΟΥ και Δημιουργός της Νέας Ελλάδος»!

Οι σχολικές μονάδες μετατράπηκαν, στην πράξη, σε στρατιωτικές. Ενδεικτικές είναι οι απείρου κάλλους διαταγές χουντικού επιθεωρητή προς τους «δασκάλους του Γένους (sic) ώστε ν’ αντιμετωπίσουν «τας ποικίλας φωνάς κοαζόντων βατράχων…, τα ερυθρά ρύγχη αρκτίων άρκτων που προβάλλονται και δη εν χορώ προ των προθύρων των δομάτων μας». Αποφασίζει λοιπόν και διατάσσει: «απαγορεύεται το θαμίζειν εις κέντρα κακόφημα, το συσφαιρίζειν και βωμολοχεύεσθαι μετά των πολιτών» Ιδιαίτερα εφιστά την προσοχή «των εριτίμων κυριών και δεσποινίδων ότι η ατημέλεια προκαλεί αποστροφήν. Ούτω έτι πλέον το καπνίζειν υπό των γυναικών, το μινιφουστοφορείν, το αφρυοοβλεφαρογράφειν σκορπίζουν την αηδίαν, διότι το Εκπαιδευτήριον δεν είναι αίθουσα ντιορικών επιδείξεων αλλά ιερά Κιβωτός θείων λειτουργημάτων(!)

Υπερακοντίζοντας, οι εγκάθετοι στο Δ.Σ. της ΕΛΜΕ Θεσσαλονίκης- Κιλκίς – Χαλκιδικής στις 20-07-1970 καλούσαν «ευθαρσώς και απεριφράστως» τους πραξικοπηματίες να «προσέξουν» διότι η «Μέση Εκπαίδευση θηλυκοποιείται» (!) Η «ικανότητα προσαρμογής»- συμμόρφωσης προς τις γελοίες αυτές υποδείξεις ήταν το βασικότερο κριτήριο αξιολόγησης των εκπαιδευτικών από τους εγκάθετους επιθεωρητές.

«Οι Έλληνες θα απαλλαγούν από το σαράκι του εγωκετρισμού, θα εξυγιάνουν τους εαυτούς τους και θα συγκροτήσουν τον περιούσιον λαόν του Κυρίου, με την ακατάπαυστον δογματικήν επανάληψιν της εθνικής ιδέας υπό την μορφήν του συνθήματος «Ελλάς Ελλήνων Χριστιανών», έκρωζε ο δικτάτορας.

Οι γκεμπελίσκοι της χούντας παρά τις άοκνες προσπάθειες τους δεν κατάφεραν να εθίσουν τη μαθητική νεολαία στο δηλητήριο της προπαγάνδας τους. «Αι διαφωτιστικαί ομιλίαι» στα σχολεία όχι μόνον δεν κατάφεραν να ευνουχίσουν τις συνειδήσεις των εφήβων, αλλά και μετατράπηκαν σε μπούμερανγκ για τους εμπνευστές τους. Ο αιματηρός ξεσηκωμός του Πολυτεχνείου και η πτώση του τυραννικού καθεστώτος λίγους μήνες μετά αποτελούν τρανταχτές αποδείξεις:

«Εδώ πολυτεχνείο Θεσσαλονίκης, καλούμε τους καθηγητές της Μέσης Εκπαίδευσης και τους δασκάλους να αναλάβουν τις ευθύνες τους. Στιγματίζοντας το πικρό δηλητήριο της αμάθειας που προσφέρθηκε στα Ελληνόπουλα την τελευταία επταετία, να αναλάβουν επιτέλους το ρόλο τους. Καταγγέλλουμε το εξοντωτικό πλαίσιο που τους μεταβάλλει από πνευματικούς λειτουργούς σε όργανα κρατικής γραφειοκρατίας και τους ζητούμε να συμπαρασταθούν στους πρώην μαθητές τους.

Έλληνες δάσκαλοι, σταθείτε στο ύψος του κοινωνικού σας ρόλου. Πείτε στα παιδιά σας την αλήθεια. Συμπαρασταθείτε με απεργίες, διαδηλώσεις και καταλήψεις στον αγώνα του ελληνικού λαού ενάντια στο φασισμό. Τα πανεπιστήμια όλης τη χώρας κρατάνε και σας περιμένουν…». Αυτή η αγωνιώδης έκκληση των μαθητών/ τριων ακουγόταν, μεταξύ άλλων, στις 16-17 Νοέμβρη του 1973, από τη «μοναδική ελεύθερη γωνιά της πόλης», από το ραδιοφωνικό σταθμό του «Ελεύθερου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης» που εξέπεμπε από την Πολυτεχνική Σχολή.

Η Θεσσαλονίκη συνέβαλε σημαντικά στον αγώνα κατά της Χούντας και πλήρωσε βαρύ τίμημα: τρεις δολοφονημένοι, το στέλεχος των «Λαμπράκηδων» Γιάννης Χαλκίδης, ο βουλευτής της ΕΔΑ Γιώργης Τσαρουχάς, ο αγωνιστής Βασίλης Μπεκροδημήτρης, χιλιάδες οι «προληπτικώς εκτοπισμένοι» στα ξερονήσια. Πάνω από 100 οι καταδικασμένοι σε βαριές ποινές-12 σε ισόβια κάθειρξη-για τη συμμετοχή τους στις αντιδικτατορικές οργανώσεις: ΠΑΜ, Ρήγας Φερραίος, Αντι-ΕΦΕΕ, ΚΚΕ-ΚΝΕ, Δημοκρατική Άμυνα, Σπουδαστική - Λαϊκή Πάλη, ΟΜΛΕ, ΠΑΚ, ΕΚΚΕ-ΑΑΣΠΕ, Κίνημα 29ης Μαΐου, κ.ά.

Όταν άρχισε να στερεύει ο «Πακτωλός» των αμερικάνικων δολαρίων, εξαιτίας της διεθνούς οικονομικής κρίσης το 1971, η Χούντα, για να διατηρήσει την αρπάγη της στην εξουσία, αποπειράθηκε να μεταμφιεστεί, να «πολιτικοποιηθεί» με τη δοτή κυβέρνηση Μαρκεζίνη. Ήδη, όμως, είχε αρχίσει η ανοιχτή αμφισβήτησή της με την κατάληψη της Νομικής το Φλεβάρη του 1973. Εκεί όπου είχαν «σκάψει» οι αντιδικτατορικές οργανώσεις βλάστησε ένα ανατρεπτικό νεολαιίστικο κίνημα που ενσωμάτωνε τις καλύτερες αγωνιστικές παραδόσεις του λαού μας και εμπνεόταν από το διεθνές κίνημα αμφισβήτησης των νέων, όπως ο Μάης του’68. Ήταν η γενιά της εξέγερσης του Πολυτεχνείου. Πνίγοντας στο αίμα την εξέγερση, η Χούντα δεν απέφυγε το μοιραίο. Αντίθετα επιτάχυνε την πτώση της με την πραξικοπηματική ανατροπή του προέδρου Μακάριου, που οδήγησε στη στρατιωτική κατοχή-διχοτόμηση της Κύπρου.

Το κενό εξουσίας που προέκυψε με την πτώση της Χούντας, καλύφθηκε με μια παρασκηνιακή συμφωνία των ΝΑΤΟικών ηγετικών κύκλων με τις συντηρητικές πολιτικές δυνάμεις της χώρας-σε αντίθεση προς τη λαϊκή απαίτηση για ριζικές πολιτικές και κοινωνικές αλλαγές. Ακόμα και η λεγόμενη «αποχουντοποίηση» άφησε στο απυρόβλητο πολλούς από τους υπηρέτες της Χούντας, που με απύθμενο θράσος εμφανίζονται σήμερα ως «τιμητές» και ενοχοποιούν για τα σημερινά δεινά του τόπου τη «γενιά του Πολυτεχνείου»! Έτσι, όχι μόνο δεν «έδωσαν τη Χούντα στο λαό», αλλά και μετέτρεψαν το διαρκές έγκλημά της σε «στιγμιαίο»! Γι’ αυτό και οι υπό κατεδάφιση σήμερα μεταδικτατορικές δημοκρατικές–κοινωνικές κατακτήσεις δεν είναι «παραχωρήσεις» των κυβερνήσεων της «μεταπολίτευσης» αλλά καρπός σκληρών κοινωνικών αγώνων.

Αν «ο αγώνας της μνήμης εναντίον της λήθης δεν είναι παρά ο αγώνας της ελευθερίας εναντίον της τυραννίας», τότε οποιαδήποτε αναφορά στην εξέγερση του Πολυτεχνείου και τον Αντιδικτατορικό Αγώνα αποκτά νόημα στο βαθμό που αναδεικνύει την αντίσταση, την αγωνιστική-συνειδητή στάση ζωής, σε κινητήρια δύναμη της Ιστορίας.

Πολεμώντας τον ακίνητο χρόνο: ο πολιτισμός στα στρατόπεδα της χούντας

«Τους Λαιστρυγόνας και τους Κύκλωπας , το θυμωμένο Ποσειδώνα μη φοβάσαι, τέτοια στον δρόμο σου ποτέ σου δεν θα βρεις, αν εκλεκτή συγκίνησις το πνεύμα και το σώμα σου αγγίζει», έγραψε στην «Ιθάκη» του ο Κ. Καβάφης. Το έκαναν αξίωμα ζωής και μέσο αυτοάμυνας όσοι/ες παρέμειναν έγκλειστοι/ες στις εφιαλτικές, Καφκικές «σωφρονιστικές αποικίες» της φασιστικής Κατοχής, του μετεμφυλιακού «νέου Παρθενώνα» και της χουντικής τυραννίας.

Στίχοι και νότες από την αντίσταση στη δικτατορία του «γύψου» γραμμένες στη γλώσσα της βιωμένης εμπειρίας θα γεμίσουν το Σάββατο 20 Απριλίου, στις 7.00 μ.μ., την αίθουσα τελετών του ΑΠΘ, στην εκδήλωση που συνδιοργανώνουν η «ΕΔΙΑ 1940-74 Κ.-Δ. Μακεδονίας», η Διεύθυνση Εκπαίδευσης του Δήμου Θεσσαλονίκης και το ΑΠΘ, με αφορμή τη συμπλήρωση 46 χρόνων από το χουντικό πραξικόπημα.

Τραγούδια που εκφράζουν την πίστη, τις δημιουργικές ανησυχίες, την ευρηματικότητα, την τρυφεράδα και την αδούλωτη περηφάνια του σκλαβωμένου ανθρώπου. Γιατί, όπως εύστοχα επισημαίνει ο βετεράνος αγωνιστής, ο «αυτοδίδακτος» Γιώργος Φαρσακίδης, οι υψηλές αυτές αξίες, τα ευγενικά αυτά συναισθήματα «είναι ο κατεξοχήν καρπός που ωριμάζει πάνω στη στέρηση». Ότι η αγάπη για το ωραίο φουντώνει μέσα μας για να καλύψει κάποια κενά και παίρνει μορφή μέσω της Τέχνης. Μιας Τέχνης που δεν υπακούει στους καθιερωμένους αισθητικούς κανόνες και, προπαντός, στο «σωφρονιστικό κώδικα»!

Η διαχείριση του χρόνου υπήρξε ένα από τα δύσκολα προβλήματα των πολιτικών κρατουμένων, τόσο ως ατόμων όσο και ως συγκροτημένων ομάδων συμβίωσης («κολλεκτίβες»), καθώς ήταν αντικείμενο συνεχούς σύγκρουσης με τους δεσμώτες τους. Ιδιαίτερα μετά το 1947 η Χωροφυλακή, ως εποπτεύουσα αρχή της διαβίωσης των εξορίστων, οπλισμένη με τα κατασταλτικά μέσα που της παρείχε ο α.ν. 509/1947, κατέβαλλε κάθε προσπάθεια για να «αδειάσει» τον ελεύθερο χρόνο των εγκλείστων. Σ’ αυτό το πεδίο οι κρατούμενοι διεξήγαγαν συνεχή αγώνα, ώστε να αξιοποιήσουν το χρόνο δημιουργικά: Βελτιώνοντας τις συνθήκες επιβίωσης-διαβίωσης, πλουτίζοντας και διευρύνοντας τον γνωστικό τους ορίζοντα με συλλογικές και ατομικές προσπάθειες μόρφωσης, ψυχαγωγούμενοι με ποικίλες μορφές τέχνης ή πολιτιστικές δραστηριότητες είτε ως θεατές-ακροατές είτε ως «αυτοδίδακτοι» δημιουργοί.

Την περίοδο 1967-1971 αγωνιστές πολιτικοί κρατούμενοι έγραψαν, μελοποίησαν και τραγούδησαν 16 τραγούδια στα στρατόπεδα Λακκί και Παρθένι της Λέρου. Υπάρχει πιστό αντίγραφο της παράνομης αυτής ηχογράφησης που έγινε με το κασετόφωνο του Χαρίλαου Φλωράκη στο στρατόπεδο πολιτικών εξορίστων στο Παρθένι της Λέρου στα τέλη του 1970 αρχές 1971. Τους στίχους των περισσότερων τραγουδιών έγραψε ο Πειραιώτης Νίκος Δαμίγος και τη μουσική ο Χρήστος Λουρετζής στο Λακκί της Λέρου. Τα τραγούδια αυτά γέμιζαν τις ψυχαγωγικές εκδηλώσεις των εξορίστων, εφόσον, βέβαια, η διοίκηση του στρατοπέδου επέτρεπε τη χρήση μουσικών οργάνων-ανάμεσά τους και μια χειροποίητη κιθάρα..

΄Επαιζαν και τραγουδούσαν: μαντολίνο: Χ. Λουρετζής, μπουζούκι. Γιώργος Παπαλόπουλος από τον Εύοσμο Θεσσαλονίκης, κιθάρα: Ν. Δαμίγος και Τάσος Θεοδωρίδης από τον Πειραιά, ακκορντεόν: Κ. Υψηλάντης από τη Θεσσαλονίκη, ντραμς: Γιάννης Κρανάκης από τις Συκιές της Θεσσαλονίκης, τραγούδι: Χ. Λουρετζής, Ν. Δαμίγος, Σταύρος Σκουρτόπουλος από τη Θεσσαλονίκη, Θανάσης Λαδάς από τις Συκιές της Θεσσαλονίκης, Τ. Θεοδωρίδης, Παναγιώτης Καζάκος από την Καλαμαριά.

Τους στίχους του τραγουδιού «Η μάνα του παράνομου» έγραψε ο Ν. Δαμίγος και τη μουσική έγραψε το 1969ο Κυριάκος Υψηλάντης. Είναι αφιερωμένο στο δολοφονημένο αγωνιστή Γιάννη Χαλκίδη. Στις 5/9/1967 Ασφαλίτες τον εκτέλεσαν εν ψυχρώ στη Θεσσαλονίκη, στη διασταύρωση των οδών Φιλελλήνων-Κωνσταντινουπόλεως

Το τραγούδι με τίτλο «Το Κάστρο» για αρκετά χρόνια ήταν το μουσικό σήμα του ραδιοφωνικού σταθμού «Φωνή της Αλήθειας». Το τραγούδι αυτό, όπως και τα «Καρτέρα με» και «Σύρμα αγκάθι» δεν έχουν διασωθεί από την παράνομη ηχογράφηση, έχουν όμως εγγραφεί σε δίσκο 45 στροφών όπου παίζει μαντολίνο και τραγουδάει συνοδεία ορχήστρας ο Χ. Λουρετζής.

Τα τραγούδια αυτά περιγράφουν-καταγράφουν με χιούμορ και γενναιότητα τις συνθήκες διαβίωσης, τους καημούς των πολιτικών κρατουμένων Εμψύχωναν τους αγωνιστές, αύξησαν τη θέληση και την αντοχή τους στα δεινά που τους επέβαλε η χούντα.

Αν η ζωή στην παρανομία, στις φυλακές και τις εξορίες αφήνει αγιάτρευτες ουλές στο σώμα και την ψυχή του ανθρώπου, «παράλληλα, το Είναι μας ξεσπώντας σαν αυτοάμυνα, αποζητάει το φωτεινό και το χαρούμενο, κάποιες στιγμές φυγής λυτρωτικής και αναγκαίας, σ’ έναν κόσμο, όπως τον ονειρεύτηκε και τον ακριβοπλήρωσε τόσο», προσθέτει ο Γ. Φαρσακίδης στο βιβλίο του-κατάθεση ζωής «Σαν βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη…»

Σε μια εποχή που μαίνονται οι «πόλεμοι της μνήμης» και η κρίση της «κοινωνίας της αγοράς», αυτά τα σπαράγματα μνήμης προειδοποιούν και κραυγάζουν: «άνθρωποι γρηγορείτε!» Γιατί «ο αγώνας της μνήμης εναντίον της λήθης δεν είναι παρά ο αγώνας της ελευθερίας εναντίον της τυραννίας».
 
[ΠΗΓΗ: Εταιρία Διάσωσης Ιστορικών Αρχείων 1967-74 Κ-Δ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ]

Πέμπτη, 18 Απριλίου 2013

Άλλες εποχές… άλλα ήθη (o tempora! o mores!)


Συνάντηση Chaplin και Einstein

- Αυτό που θαυμαζω στη τεχνη σας ειπε ο Albert Einstein είναι η παγκοσμιότητα της. Δεν λέτε μία λέξη και όμως....ολος ο κόσμος σας καταλαβαίνει.


- Είναι αληθεια απανταει ο Chaplin. αλλά η δόξα σας είναι ακόμα πιό μ
εγαλη ...όλος ο κόσμος σας θαυμάζει και κανενας δεν σας καταλαβαίνει....
 

Δευτέρα, 15 Απριλίου 2013

Ποιο λύκειο; Το φροντιστήριο: η ελληνική οικογένεια, σε καιρούς κρίσης, βάζει βαθιά το χέρι στην τσέπη

Σύμφωνα με έρευνα σε δείγμα 596 μαθητών της Γ' Λυκείου στο Νομό Θεσσαλονίκης, την οποία παρουσιάζει η «Κ.Ε.», επιβεβαιώνεται και εν μέσω οικονομικής κρίσης ότι η παραπαιδεία έχει καταστεί μονόδρομος για την πρόσβαση στο πανεπιστήμιο, ακυρώνοντας το ρόλο και την αποστολή της δημόσιας εκπαίδευσης

Παράλληλη φοίτηση για (τουλάχιστον) δύο χρόνια, την υποχρεωτική στο σχολείο και την προαιρετική -αλλά επιβεβλημένη- στο φροντιστήριο. Χρόνος παρακολούθησης στο σχολείο 31 ώρες, στο φροντιστήριο 20 ώρες την εβδομάδα. Συνολικός χρόνος μελέτης από 46 μέχρι 74 ώρες την εβδομάδα. Χωρίς πενθήμερο, χωρίς άδειες, ρεπό και αργίες.

 
Ο πιο σκληρά εργαζόμενος Ελληνας. Είναι ο 16χρονος και 17χρονος μαθητής του λυκείου, που παρακολουθεί σχολείο το πρωί, φροντιστήριο το απόγευμα και μελετά μέχρι αργά το βράδυ. Στο χρόνο που του απομένει ασχολείται κυρίως με το Διαδίκτυο, περίπου 3 ώρες την εβδομάδα, και βγαίνει με τους φίλους του μέχρι 5 φορές το μήνα.

Μια άτυπη μορφή εκπαίδευσης, όπως είναι το φροντιστήριο, έχει γίνει προ πολλού μονόδρομος για την πρόσβαση στο πανεπιστήμιο, ακυρώνοντας στην ουσία το ρόλο και την αποστολή του σχολείου. Το φροντιστήριο στις μέρες μας καταλαμβάνει πολύ σημαντική θέση στη μαθησιακή διαδικασία, υποκαθιστώντας το σχολείο, κυρίως στις δυο τελευταίες τάξεις του λυκείου, και φορτώνοντας με διπλάσιο όγκο δουλειάς τους μαθητές.

Στατιστική
Το 93,2% των μαθητών παρακολουθεί φροντιστήριο από 11 έως 20 ώρες την εβδομάδα. Ο μέσος όρος παρακολούθησης για τον μαθητή της Γ' Λυκείου αντιστοιχεί σε 14,9 ώρες την εβδομάδα. Συνδεδεμένο πλήρως με το εξεταστικό σύστημα, το φροντιστήριο έχει αναδειχθεί, χωρίς να είναι στην πραγματικότητα, σε χώρο μάθησης με μία και μόνο λειτουργία: την προπαρασκευαστική για τα πανεπιστήμια. Η άποψη ότι το φροντιστήριο είναι ένα σχολείο πλήρους και αποκλειστικής προετοιμασίας για την εισαγωγή στην ανώτατη εκπαίδευση έχει εδραιωθεί στη συνείδηση μαθητών αλλά και γονέων, με αυξητικές μάλιστα τάσεις, παρά την οικονομική κρίση.

Αυτό κατέδειξε πρόσφατη έρευνα στην οποία συμμετείχαν 596 μαθητές της Γ' Λυκείου σε αστικές και ημιαστικές περιοχές του Νομού Θεσσαλονίκης. Υπεύθυνοι της έρευνας, την οποία παρουσιάζει η «Κ.Ε.», είναι ο καθηγητής Παιδαγωγικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Μιχ. Κελπανίδης και η εκπαιδευτικός Αικατερίνη Πολυμίλη. Εχει ενδιαφέρον να δούμε πώς απάντησαν στο γιατί κάνουν τόσο πολλές ώρες φροντιστήριο. Για τις απαντήσεις, τους δόθηκαν 7 διατυπωμένες δηλώσεις και κλήθηκαν να εκφράσουν εάν συμφωνούν ή εάν διαφωνούν. Παραθέτουμε τις απαντήσεις μόνο από τη στήλη «συμφωνώ πλήρως»:

1. Γιατί παρέχει καλύτερη κατάρτιση από το σχολείο: Συμφωνεί πλήρως το 52%.
2. Γιατί προετοιμάζει καλύτερα για τις εξετάσεις από το σχολείο: 64%.
3. Γιατί καλύπτει τις ατέλειες του σχολείου: 53,8%.
4. Γιατί έχει περισσότερο εξειδικευμένους εκπαιδευτικούς: 28,4%.
5. Γιατί υπάρχει καλύτερος έλεγχος της προόδου: 44,7%.
6. Γιατί εφαρμόζει πιο σύγχρονες μεθόδους: 37%.
7. Γιατί είναι πιο αποτελεσματική η διδασκαλία απ' ό,τι στο σχολείο: 55,6%.

Χωρίς ανάσα
Εντυπωσιακός είναι ο φόρτος εργασίας τον οποίο καλούνται να διαχειριστούν οι μαθητές μέσα στην εβδομάδα. Οι ώρες φοίτησης στο σχολείο, στο φροντιστήριο και ο χρόνος για τη μελέτη υπολογίζεται ότι είναι από 46 ώρες την εβδομάδα για το 2,9% των μαθητών και φτάνει στις 74 ώρες για το 21,1% των μαθητών. Οι περισσότεροι (39%) μελετούν 61-69 ώρες την εβδομάδα.

Για τα φροντιστηριακά μαθήματα, η ελληνική οικογένεια βάζει βαθιά το χέρι στην τσέπη, αφού δαπανά κατά μέσο όρο 300-400 ευρώ το μήνα. Έτσι απάντησαν σχεδόν οι μισοί μαθητές (48,8%). Για το 20,7% των ερωτηθέντων, το κόστος ξεπερνά τα 400 ευρώ το μήνα. Αν σκεφτούμε μάλιστα ότι το 65% των οικογενειών

[ΠΗΓΗ: Ολυμπία Λιάτσου, Σαββατιάτικη ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 14/04/2013]

Τρίτη, 9 Απριλίου 2013

Το φάντασμα του κτήνους: τα ΜΜΕ και το φαινόμενο του νεοναζισμού, που βρίσκει γόνιμο έδαφος λόγω άγνοιας, φόβου και συνήθειας

Ο νεοναζισμός, ο φασισμός, ο ρατσισμός και κάθε αντικοινωνικό και αντιανθρώπινο φαινόμενο συμπεριφοράς δεν προέρχεται από ιδεολογία, δεν περιέχει ιδεολογία, δεν συνθέτει ιδεολογία. Είναι η μεγεθυμένη έκφραση-εκδήλωση του κτήνους που περιέχουμε μέσα μας χωρίς εμπόδιο στην ανάπτυξή του, όταν κοινωνικές ή πολιτικές συγκυρίες συντελούν, βοηθούν, ενισχύουν τη βάρβαρη και αντιανθρώπινη παρουσία του (Μάνος Χατζιδάκις)

 
Η μόνη αντιβίωση για την καταπολέμηση του κτήνους που περιέχουμε είναι η Παιδεία. Η αληθινή παιδεία και όχι η ανεύθυνη εκπαίδευση και η πληροφορία χωρίς κρίση και χωρίς ανήσυχη αμφισβητούμενη συμπερασματολογία. Αυτή η παιδεκία που δεν εφησυχάζει ούτε δημιουργεί αυταρέσκεια στον σπουδάζοντα, αλλά πολλαπλασιάζει τα ερωτήματα και την ανασφάλεια. Όμως μια τέτοια παιδεία δεν ευνοείται από τις πολιτικές παρατάξεις και από όλες τις κυβερνήσεις, διότι κατασκευάζει ελεύθερους και ανυπότακτους πολίτες μη χρήσιμους για το ευτελές παιχνίδι των κομμάτων και της πολιτικής. Κι αποτελεί πολιτική «παράδοση» η πεποίθηση πως τα κτήνη, με κατάλληλη τακτική και αντιμετώπιση, καθοδηγούνται, τιθασεύονται.

Ενώ τα πουλιά… Για τα πουλιά, μόνον οι δολοφόνοι, οι άθλιοι κυνηγοί αρμόζουν, με τις «ευγενικές παντός έθνους παραδόσεις». Κι είναι φορές που το κτήνος πολλαπλασιαζόμενο κάτω από συγκυρίες και με τη μορφή «λαϊκών αιτημάτων και διεκδικήσεων» σχηματίζει φαινόμενα λοιμώδους νόσου που προσβάλλει μεγάλες ανθρώπινες μάζες και επιβάλλει θανατηφόρες επιδημίες.

Πρόσφατη περίπτωση ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Μόνο που ο πόλεμος αυτός μας δημιούργησε για ένα διάστημα μιαν αρκετά μεγάλη πλάνη, μιαν ψευδαίσθηση. Πιστέψαμε όλοι μας πως σ’ αυτό τον πόλεμο η Δημοκρατία πολέμησε το φασισμό και τον νίκησε. Σκεφθείτε: η «Δημοκρατία», εμείς με τον Μεταξά κυβερνήτη και σύμμαχο τον Στάλιν, πολεμήσαμε το ναζισμό, σαν ιδεολογία άσχετη από μας τους ίδιους. Και τον… νικήσαμε. Τι ουτοπία και τι θράσος. Αγνοώντας πως απαλλασσόμενοι από την ευθύνη του κτηνώδους μέρους του εαυτού μας και τοποθετώντας το σε μια άλλη εθνότητα υποταγμένη ολοκληρωτικά σ’ αυτό, δεν νικούσαμε κανένα φασισμό αλλά απλώς μιαν άλλη εθνότητα επικίνδυνη που επιθυμούσε να μας υποτάξει.

Ένας πόλεμος σαν τόσους άλλους από επικίνδυνους ανόητους σε άλλους ανόητους, περιστασιακά ακίνδυνους. Και φυσικά όλα τα περί «Ελευθερίας», «Δημοκρατίας», και «λίκνων πνευματικών και μη», για τις απαίδευτες στήλες των εφημερίδων και τους αφελείς αναγνώστες. Ποτέ δεν θα νικήσει η Ελευθερία, αφού τη στηρίζουν και τη μεταφέρουν άνθρωποι, που εννοούν να μεταβιβάζουν τις δικές τους ευθύνες στους άλλους.

(Κάτι σαν την ηθική των γερόντων χριστιανών. Το καλό και το κακό έξω από μας. Στον Χριστό και τον διάβολο. Κι ένας Θεός που συγχωρεί τις αδυναμίες μας εφόσον κι όταν τον θυμηθούμε μες στην ανευθυνότητα του βίου μας. Επιδιώκοντας πάντα να εξασφαλίσουμε τη μετά θάνατον εξακολουθητική παρουσία μας. Αδυνατώντας να συλλάβουμε την έννοια της απουσίας μας. Το ότι μπορεί να υπάρχει ο κόσμος δίχως εμάς και δίχως τον Καντιώτη τον Φλωρίνης).

Δεν θέλω να επεκταθώ. Φοβάμαι πως δεν έχω τα εφόδια για μια θεωρητική ανάπτυξη, ούτε την κατάλληλη γλώσσα για τις απαιτήσεις του όλου θέματος. Όμως το θέμα με καίει. Και πριν πολλά χρόνια επιχείρησα να το αποσαφηνίσω μέσα μου. Σήμερα ξέρω πως διέβλεπα με την ευαισθησία μου τις εξελίξεις και την επανεμφάνιση του τέρατος. Και δεν εννοούσα να συνηθίσω την ολοένα αυξανόμενη παρουσία του. Πάντα εννοώ να τρομάζω.

Ο νεοναζισμός δεν είναι οι άλλοι. Οι μισητοί δολοφόνοι, που βρίσκουν όμως κατανόηση από τις διωκτικές αρχές λόγω μιας περίεργης αλλά όχι και ανεξήγητης συγγενικής ομοιότητος. Που τους έχουν συνηθίσει οι αρχές και οι κυβερνήσεις σαν μια πολιτική προέκτασή τους ή σαν μια επιτρεπτή αντίθεση, δίχως ιδιαίτερη σημασία που να προκαλεί ανησυχία. (Τελευταία διάβασα πως στην Πάτρα, απέναντι στο αστυνομικό τμήμα άνοιξε τα γραφεία του ένα νεοναζιστικό κόμμα. Καμιά ανησυχία ούτε για τους φασίστες, ούτε για τους αστυνομικούς. Ούτε φυσικά για τους περιοίκους).

Ο εθνικισμός είναι κι αυτός νεοναζισμός. Τα κουρεμένα κεφάλια των στρατιωτών, έστω και παρά τη θέλησή τους, ευνοούν την έξοδο της σκέψης και της κρίσης, ώστε να υποτάσσονται και να γίνονται κατάλληλοι για την αποδοχή διαταγών και κατευθύνσεων προς κάποιο θάνατο. Δικόν τους ή των άλλων. Η εμπειρία μου διδάσκει πως η αληθινή σκέψη, ο προβληματισμός οφείλει κάπου να σταματά. Δεν συμφέρει. Γι’ αυτό και σταματώ. Ο ερασιτεχνισμός μου στην επικέντρωση κι ανάπτυξη του θέματος κινδυνεύει να γίνει ευάλωτος από τους εχθρούς. Όμως οφείλω να διακηρύξω το πάθος μου για μια πραγματική κι απρόσκοπτη ανθρώπινη ελευθερία.

Ο φασισμός στις μέρες μας φανερώνεται με δυο μορφές. Ή προκλητικός, με το πρόσχημα αντιδράσεως σε πολιτικά ή κοινωνικά γεγονότα που δεν ευνοούν την περίπτωσή τους ή παθητικός μες στον οποίο κυριαρχεί ο φόβος για ό,τι συμβαίνει γύρω μας. Ανοχή και παθητικότητα λοιπόν. Κι έτσι εδραιώνεται η πρόκληση. Με την ανοχή των πολλών. Προτιμότερο αργός και σιωπηλός θάνατος από την αντίδραση του ζωντανού και ευαίσθητου οργανισμού που περιέχουμε.

Το φάντασμα του κτήνους παρουσιάζεται ιδιαιτέρως έντονα στους νέους. Εκεί επιδρά και το marketing. Η επιρροή από τα Μ.Μ.Ε. ενός τρόπου ζωής που ευνοεί το εμπόριο. Κι όπως η εμπορία ναρκωτικών ευνοεί τη διάδοσή τους στους νέους, έτσι και η μουσική, οι ιδέες, ο χορός και όσα σχετίζονται με τον τρόπο ζωής τους έχουν δημιουργήσει βιομηχανία και τεράστια κι αφάνταστα οικονομικά ενδιαφέρονται.

Και μη βρίσκοντας αντίσταση από μια στέρεη παιδεία όλα αυτά δημιουργούν ένα κατάλληλο έδαφος για να ανθίσει ο εγωκεντρισμός η εγωπάθεια, η κενότητα και φυσικά κάθε κτηνώδες ένστιχτο στο εσωτερικό τους. Προσέξτε το χορό τους με τις ομοιόμορφες στρατιωτικές κινήσεις, μακρά από κάθε διάθεση επαφής και επικοινωνίας. Το τραγούδι τους με τις συνθηματικές επαναλαμβανόμενες λέξεις, η απουσία του βιβλίου και της σκέψης από τη συμπεριφορά τους και ο στόχος για μια άνετη σταδιοδρομία κέρδους και εύκολης επιτυχίας.

Βιώνουμε μέρα με τη μέρα περισσότερο το τμήμα του εαυτού μας – που ή φοβάται ή δεν σκέφτεται, επιδιώκοντας όσο γίνεται περισσότερα οφέλη. Ώσπου να βρεθεί ο κατάλληλος «αρχηγός» που θα ηγηθεί αυτό το κατάπτυστο περιεχόμενό μας. Και τότε θα ‘ναι αργά για ν’ αντιδράσουμε. Ο νεοναζισμός είμαστε εσείς κι εμείς – όπως στη γνωστή παράσταση του Πιραντέλο. Είμαστε εσείς, εμείς και τα παιδιά μας. Δεχόμαστε να ‘μαστε απάνθρωποι μπρος στους φορείς του AIDS, από άγνοια αλλά και τόσο «ανθρώπινοι» και συγκαταβατικοί μπροστά στα ανθρωποειδή ερπετά του φασισμού, πάλι από άγνοια, αλλά κι από φόβο κι από συνήθεια.

Και το Κακό ελλοχεύει χωρίς προφύλαξη, χωρίς ντροπή. Ο νεοναζισμός δεν είναι θεωρία, σκέψη και αναρχία. Είναι μια παράσταση. Εσείς κι εμείς. Και πρωταγωνιστεί ο Θάνατος.

(*Κείμενο του συνθέτη Μάνου Χατζιδάκι για το νεοναζισμό και τον εθνικισμό που έγραψε τον Φεβρουάριο του 1993, λίγους μήνες πριν τον θάνατό του, το οποίο είχε δημοσιευτεί στο πρόγραμμα αντιναζιστικής συναυλίας που είχε δώσει η Ορχήστρα των Χρωμάτων με έργα Βάιλ, Λίστ και Μπάρτον. Το ίδιο κείμενο παράλληλα είχε δημοσιευτεί και στην εφημερίδα Ελευθεροτυπία)

Πέμπτη, 4 Απριλίου 2013

Έχει και η αλήθεια τη μέση της και… «πάντα ρει….»

Ο Έλληνας της ιστορίας και του… Λιαντίνη και ο Έλληνας των μνημονίων και του Ν. Δήμου (δισσοί λόγοι και πάλι…)

α] Τάδε έφη Δημήτρης Λιαντίνης
Έλληνας θα πει δύο και δύο τέσσερα στη γη. Όχι δύο και δύο είκοσι δύο στον ουρανό.


Έλληνας θα πει να τελείς στους νεκρούς τις χοές της Ηλέκτρας. Όχι κεριά στους νεκρόλακκους και δηνάρια στο σακούλι του τουρκόπαπα.

Έλληνας θα πει να προσκυνάς τακτικά στους Δελφούς το γνώθι σαυτόν. Όχι να κάνεις εξομολόγηση στους αγράμματους πνευματικούς και στους μαύρους ψυχοσώστες.


Έλληνας θα πει να σταθείς μπροστά στη στήλη του Κεραμεικού ... και να διαβάσεις το επιτύμβιο: στάθι και οίκτιρον. Σταμάτα και δάκρυσε, γιατί δεν ζω πια. Και όχι να σκαλίζεις πάνω σε σταυρούς κορακίστικα λόγια και νοήματα: προσδοκώ ανάσταση νεκρών.


Έλληνας θα πει το πρωί να γελάς σαν παιδί. Το μεσημέρι να κουβεντιάζεις φρόνιμα. Και το δείλι να δακρύζεις περήφανα. Και όχι το πρωί να κάνεις μετάνοιες στα τούβλα. Το μεσημέρι να γίνεσαι φοροφυγάς στο κράτος και επίτροπος στην ενορία σου. Και το βράδυ να κρύβεσαι στην κόχη του φόβου σου, και να ολολύζεις σαν βερέμης.


Έλληνας θα πει όσο ζεις, να δοξάζεις με τους γείτονες τον ήλιο και τον άνθρωπο. Και να παλεύεις με τους συντρόφους τη γη κα τη θάλασσα. Και σαν πεθαίνεις, να μαζεύονται οι φίλοι γύρω από τη μνήμη σου, να πίνουνε παλιό κρασί και να σε τραγουδάνε...


[Πηγή: ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΙΑΝΤΙΝΗΣ, Καθηγητής Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών 1942 - 1998)]

και β] Η δυστυχία του να είσαι Έλληνας (σύμφωνα με το Νίκο Δήμου)

Αξίωμα: ένας Έλληνας κάνει ό,τι μπορεί για να μεγαλώσει το άνοιγμα ανάμεσα σε επιθυμία και πραγματικότητα
Θεώρημα: (κείνο που με τρώει κείνο που με σώζει είναι που ονειρεύομαι σαν τον Καραγκιόζη)

Υπάρχουν Έλληνες που προβληματίζονται με τους εαυτούς των και Έλληνες που δεν προβληματίζονται. Οι σκέψεις αυτές αφορούν περισσότερο τους δεύτερους. Είναι όμως αφιερωμένες στους πρώτους.
Ορίζουμε σαν ευτυχία την (συνήθως προσωρινή) κατάσταση, όπου η πραγματικότητα συμπίπτει με τις επιθυμίες μας

Σε αναλογία, δυστυχία πρέπει να είναι η μη σύμπτωση ανάμεσα σε επιθυμία και πραγματικότητα.
Με άλλα λόγια, δυστυχία μπορούμε να ονομάσουμε την απόσταση ανάμεσα σε επιθυμία και πραγματικότητα.

Όσο μεγαλύτερη η απόσταση, τόσο πιο δυστυχισμένοι είμαστε.
Ο Έλληνας ζει κυκλοθυμικά σε μόνιμη έξαρση ή ύφεση. Μία συνέπεια: απόλυτη αδυναμία αυτοκριτικής και αυτογνωσίας.

Το Έθνος πρέπει να θεωρεί εθνικό, ό,τι είναι αληθές». Εμείς χρόνια τώρα, προσπαθούμε να πεισθούμε για το ανάποδο.
Ο Έλληνας, όταν βλέπει τον εαυτό του στον καθρέπτη, αντικρίζει είτε τον Μεγαλέξανδρο είτε τον Κολοκοτρώνη, είτε τουλάχιστον τον Ωνάση. Ποτέ τον Καραγκιόζη.

Κι όμως στην πραγματικότητα είναι ο Καραγκιόζης, που ονειρεύεται τον εαυτό του σαν Μεγαλέξανδρο. Ο Καραγκιόζης με τα πολλά επαγγέλματα, τα πολλά πρόσωπα, την μόνιμη πείνα και την μία τέχνη: της ηθοποιίας.
Ο Έλληνας προσπαθεί σε κάθε τομέα, να είναι εκτός πραγματικότητας. Και μετά είναι δυστυχής, διότι είναι εκτός πραγματικότητας (και μετά είναι ευτυχής... διότι είναι δυστυχής).
Βασικά ο Έλληνας αγνοεί την πραγματικότητα. Ζει δύο φορές πάνω από τα οικονομικά του μέσα. Υπόσχεται τα τριπλά από αυτά που μπορεί να κάνει. Γνωρίζει τα τετραπλάσια από αυτά που πραγματικά έμαθε. Αισθάνεται (και συναισθάνεται) τα πενταπλάσια από όσα πραγματικά νοιώθει.

Η υπερβολή δεν είναι μόνο εθνικό ελάττωμα. Είναι τρόπος ζωής των Ελλήνων. Είναι η συνισταμένη του εθνικού τους χαρακτήρα. Είναι η βασική αιτία της δυστυχίας τους αλλά και η μεγάλη τους δόξα. Γιατί στο αυτοσυναίσθημα, η υπερβολή λέγεται λεβεντιά.
Ο ελληνικός «νόμος του Parkinson»: Δύο Έλληνες κάνουν σε δύο ώρες (λόγω διαφωνίας) ό,τι ένας Έλληνας κάνει σε μία ώρα.

Βαθιά μέσ' την ψυχή του Έλληνα συζούν ο Χατζηαβάτης και ο Μεγαλέξανδρος. Η υπερβολή της κακομοιριάς και της λεβεντιάς. Η περηφάνια της ύβρης και η ύβρη της γκρίνιας. Μόνιμες και αρχαίες αιτίες δυστυχίας και δημιουργίας.

Πικρή σάτιρα για την τραγική μοίρα του Έλληνα ανάμεσα στο άμετρο «θέλω» και το ανίσχυρο «μπορώ», ανάμεσα στον εθνικό (και ατομικό) μύθο και την πραγματικότητα, ανάμεσα στο ένδοξο παρελθόν και το φτωχό παρόν, ανάμεσα στην (ποθητή και μισητή) Δύση και την καθ’ ημάς Ανατολή. Στοχασμοί για την προβληματική ταυτότητα του Έλληνα,  για την υπερβολή και την αβεβαιότητα, για την επιθετικότητα και τη μοιρολατρία. Και η πρόσφατη κρίση δεν δείχνει τίποτα άλλο από την αδυναμία μας να προσαρμοστούμε σε έναν κόσμο που, κατά βάση, μας μένει ξένος… Έλληνας θα πει…

Δισσοί λόγοι και δημοκρατία: χωρίς έντιμη δημόσια αντιπαράθεση δεν υπάρχουν λύσεις

Αντιλογία είναι η προσεχτική εξέταση ενός θέματος όπου ζυγίζονται τα υπέρ και τα κατά. Και αυτή είναι ακριβώς η καλύτερη μέθοδος για να διακρίνουμε το σωστό... Και από τη σχέση ανάμεσα στις δύο αγορεύσεις μπορεί να βγει η αλήθεια… Η βασική αρχή της αντιλογίας στάθηκε πάντοτε για τους Έλληνες η ίδια η προϋπόθεση για την ορθή κρίση και για την κατανόηση του οποιουδήποτε θέματος (είναι, άραγε, εφικτές παρόμοιες αρχές στην πολιτική πράξη της εποχής μας)

Ο δημόσιος διάλογος πρέπει να είναι καθαρός, νηφάλιος, τελεολογικός, να στηρίζεται σε επιχειρήματα, να γίνεται με καλόπιστο πνεύμα και να είναι ανοιχτός στις διαφορετικές απόψεις. Αυτό είναι προϋπόθεση λειτουργίας της ίδιας της δημοκρατίας. Η δύναμη των επιχειρημάτων, η πειθώ, η έλλογος κρίσις θα οδηγήσουν το διάλογο στη σύγκριση των απόψεων και τελικά στο ύψιστο στάδιο της διαβούλευσης, δηλαδή στην απόφαση.

Τα ζητήματα αυτά είναι θεωρητικά, αλλά έχουν πολύ πρακτικές επιπτώσεις, αφού όλες οι αποφάσεις οφείλουν, στη δημοκρατία τουλάχιστον, να είναι προϊόντα διαλόγου. Αλλιώς πέφτουμε στον αυταρχισμό, στο δεσποτισμό, στη δημαγωγία ή στην επιβολή της γνώμης του ισχυροτέρου.

Ας πάμε λίγο πίσω κι ας δούμε την πηγή αυτής της «εφεύρεσης» του Πρωταγόρα. Αναφέρει σχετικά (κι επιλέγω κάπως αυθαίρετα τα σημεία) η Jaqueline de Romilly στο βιβλίο της «Ιστορία και Λόγος στον Θουκυδίδη», εκδόσεις ΜΙΕΤ: «Οι Έλληνες υποστηρίζουν, συμφωνώντας με τον Πρωταγόρα, πως σε κάθε λόγο υπάρχει κάποιος άλλος που του αντιτίθεται» (λόγον... αντικείσθαι) γράφει ο Κλήμης ο Αλεξανδρέας. (...) Η έκφραση "δισσοί λόγοι" είναι διαφωτιστική ως προς τη βασική αρχή μιας τέτοιας μεθόδου. (...) για κάθε συγκεκριμένο επιχείρημα υπάρχει δυνατότητα για αντίθετη επιχειρηματολογία. (...) Η βασική αρχή της αντιλογίας στάθηκε πάντοτε για τους Έλληνες η ίδια η προϋπόθεση για την ορθή κρίση και για την κατανόηση του οποιουδήποτε θέματος. (...) Αντιλογία είναι η προσεχτική εξέταση ενός θέματος όπου ζυγίζονται τα υπέρ και τα κατά. Και αυτή είναι ακριβώς, κατά τον Ηρόδοτο, η καλύτερη μέθοδος για να διακρίνουμε το σωστό... Και από τη σχέση ανάμεσα στις δύο αγορεύσεις μπορεί να βγει η αλήθεια (...)».

Επειδή πάνω στο αξίωμα αυτό στηρίζεται η δημοκρατία, ας προσπαθήσουμε να εφαρμόσουμε τα παραπάνω στην εποχή μας: κρίση, ανεργία, ανασφάλεια, δημόσιο χρέος, όροι δανεισμού, Μνημόνια κ.ο.κ. Θέματα σημαντικά που αφορούν το άτομο, το δήμο, το κράτος, την Ελλάδα και την Ευρώπη. Ο δημόσιος διάλογος πρέπει συνεπώς να είναι εξαντλητικός, διαυγής και να περιέχει οπωσδήποτε την παράθεση αντιθέτων γνωμών. Οχι για την ανάγκη της σοφιστείας, αλλά για ουσιαστικούς λόγους, για να φτάσουμε στο συμπέρασμα. Αφού τα πράγματα είναι τόσο σημαντικά για τον καθένα και για όλους μας, θα 'πρεπε να καλούνται όλες οι πλευρές να παρουσιάσουν τις απόψεις τους, ώστε ο πολίτης άφοβα και εν γνώσει των επιπτώσεων της επιλογής του να αποφασίσει. Πάντα πρέπει να συζητείται και το εναλλακτικό σχέδιο. Η νέα τραγωδία της Κύπρου είναι ενδεικτική του τρόπου λήψης των αποφάσεων.

Η βιαιότητα της κρίσης υποβάθμισε το πιο ουσιαστικό στοιχείο της δημοκρατίας: το διάλογο. Μνημονιακοί και αντιμνημονιακοί, φιλελεύθεροι και σοσιαλιστές, συστημικοί και μη, κ.ο.κ., επιδίδονται σε αλληλοκατηγορίες, σε υπερθεματισμούς, σε φωνασκίες, συχνά χωρίς σοβαρά επιχειρήματα. Έξοδος από την κρίση δεν υπάρχει χωρίς έντιμη και δημόσια αντιπαράθεση, χωρίς σύγκρουση επιχειρημάτων. Όλα αυτά τα αυτονόητα, αλλά σημαντικά, δεν τα τηρούμε κι αυτό σημαίνει ότι υπάρχει έλλειμμα αρχών, έλλειμμα δημοκρατικής συμπεριφοράς, έλλειμμα δημόσιου ήθους. Τα δύσκολα αρχίζουν ουσιαστικά τώρα και η κοινωνία μας πρέπει να σταθμίσει τα πράγματα, να αντλήσει διδάγματα από το παρελθόν και κυρίως να ατενίσει το μέλλον με δημιουργική διάθεση.

Δεν αρκεί η άρνηση, η καταγγελία, ο χλευασμός: χρειάζεται πρόταση. Πρόταση όμως σημαίνει κρίση, επιλογή, σύγκριση και σύγκρουση επιχειρημάτων. Το πολιτικό σύστημα της χώρας ενδιαφέρεται για την επιβίωσή του, οι πολιτικές ελίτ δεν θέλουν να αντλήσουν τα διδάγματα της κρίσης. Δαιμονοποιείται η αντίθετη προς την κυρίαρχη άποψη γνώμη και προβάλλονται κάθε φορά γελοία επιχειρήματα ή και ωμοί μεθοδευμένοι εκβιασμοί, αλλά το μέλλον προετοιμάζεται από τους λαούς με κόπο, μόχθο και επίγνωση της αλήθειας. Η οικονομική κρίση δεν είναι θέμα τεχνικό-οικονομικό, είναι βαθύτατα πολιτικό, δηλαδή ηθικό. Η δημοκρατία πρέπει συνεπώς να λειτουργήσει δημιουργικά, λυτρωτικά. Οπως έγραψε ο Κ. Καστοριάδης («Η ελληνική ιδιαιτερότητα», εκδόσεις Κριτική): «Η δημοκρατία είναι το καθεστώς που βασίζεται στην πολλαπλότητα των απόψεων (δόξαι) και λειτουργεί μέσω αυτής».

[ΠΗΓΗ: Αθανάσιος Θεοδωράκης, πολιτικός επιστήμονας, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 04-04-2013]