Πέμπτη, 6 Φεβρουαρίου 2014

Κομφορμιστές ή αντικομφορμιστές οι σημερινοί νέοι;



ΜΙΚΡΗ ΙΣΤΟΡΙΑ: Σε κάποια μεγάλη λεωφόρο κάποιας μεγάλης πόλης, κάποιος περιμένει να τη διασχίσει. καθηλωμένος στην άκρη του πεζοδρομίου, μπροστά στην άκρη του πεζοδρομίου, μπροστά στην αδιάκοπη ροή αυτοκινήτων, ο πεζός περιμένει δέκα λεπτά, είκοσι λεπτά, μια ώρα, μία μέρα, έναν μήνα, μισόν αιώνα.  Γυρίζει τότε το κεφάλι του και βλέπει έναν άνδρα ακουμπισμένο στον τοίχο να καπνίζει. Και τον ρωτάει: «Συγγνώμη, πώς μπορώ να περάσω στην άλλη μεριά;» «Δεν ξέρω. Εγώ σ’ αυτή γεννήθηκα»!!!


ΟΡΙΣΜΟΙ:  Κομφορμιστής: το άτομο που έχει την τάση να προσαρμόζει τη συμπεριφορά του στις αντιλήψεις, τις συνήθειες, τα έθιμα ... της κοινωνίας στην οποία ανήκει , ακόμη κι αν δεν το εκφράζουν. Δηλαδή, κομφορμιστής μπορεί να θεωρηθεί και ο απόλυτα υποταγμένος στις συνήθειες και τα έθιμα του τόπου στον οποίο ζει. Ο κομφορμισμός προσδιορίζει καίρια την αστική νοοτροπία, την κατεξοχήν χαμαιλεοντική συμπεριφορά του αναρριχώμενου μικροαστού…
Ο ΚΟΜΦΟΡΜΙΣΤΗΣ το αριστούργημα του Αλμπέρτο Μοράβια (μυθιστόρημα): είναι το πορτρέτο ενός ήρωα του οποίου η κοινωνική, πολιτική, συναισθηματική αλλά και ηθική συμπεριφορά είναι χαρακτηριστική και στις μέρες μας. Είναι ο άνθρωπος που για να μπερδέψει τους άλλους και να τους πείσει πως δεν είναι διαφορετικός από εκείνους, κάνει απελπισμένες προσπάθειες να τους μοιάσει. Να γίνει ίδιος, χωρίς προσωπικότητα, χωρίς ιδεώδη, χωρίς οράματα και κυρίως χωρίς ηθικές αναστολές.
ΟΡΙΣΜΟΙ:  αντικομφορμισμός: η τάση να σκεφτόμαστε και να ενεργούμε με εντελώς αντίθετο τρόπο από ό,τι σκέφτονται και ενεργούν οι άλλοι, οι πολλοί. 

ΟΠΟΤΕ προκύπτει το ερώτημα: κομφορμιστής ή αντικομφορμιστής πρέπει να είναι ο σημερνός νέος;
Ο αντικομφορμισμός, προσπάθησε να καταρρίψει την λογική του καθωσπρεπισμού και να υιοθετήσει την αντίθετη λογική της άρνησης κάθε τι συμβατικού. Το να ακολουθούμε όμως ένα κίνημα ή μια σειρά από κανόνες, συμβατικούς ή μη, μας στερεί την ελευθερία της εναλλαγής, της αποδοχής ενός μέρους αξιών μιας άλλης ιδεολογίας και της αυθεντικότητας μας. Λειτουργώντας όμως αντισυμβατικά με απόλυτο τρόπο πέφτουμε στην παγίδα της περιθωριοποίησης και περιθωριοποίηση δεν προάγει την αυθεντικότητα. Σωστότερο είναι να κάνουμε αυτό με το οποίο αισθανόμαστε άνετα και βολικά, που όπως είναι φυσικό μερικές φορές μπορεί να ταυτίζεται με το κοινά αποδεκτό και άλλες όχι.

Ο θρίαμβος του συγχρόνου κομφορμισμού (αποσπάσματα από στοχασμούς του Κορνήλιου Καστοριάδη)
Κάνοντας μια ιστορική αναδρομή ο Καστοριάδης διαπιστώνει ότι από τον 18ο αιώνα ως το 1950 ο δημιουργός ενός έργου τέχνης είχε ελευθερία έκφρασης, ενώ το κοινό από την πλευρά του συμμετείχε σε αυτό και γινόταν με τη σειρά του συν-δημιουργός. Αντιθέτως, από το 1950 ως σήμερα, αναπτύχθηκε σύγχρονος κομφορμισμός. Πρόκειται για κοινωνική και πολιτική αδράνεια φορέας της οποίας είναι ένα παθητικό ακροατήριο εθισμένο στην τηλεόραση, το οποίο αποτελείται από τους «τηλεκαταναλωτές» έργων τέχνης.
Για περισσότερο από δύο αιώνες υποστηριζόταν ότι ο ειδικός ρόλος του πολιτισμού σε μια δημοκρατική κοινωνία -σε αντίθεση με ό,τι συνέβαινε στις μη δημοκρατικές κοινωνίες-εντοπίζεται στο ότι ο πολιτισμός είναι για όλους και δεν απευθύνεται μόνο σε μια συγκεκριμένη ελίτ. Αυτό σημαίνει ότι ο πολιτισμός πρέπει να είναι στη διάθεση όλων, όχι μόνο «νομικά» (πράγμα που δεν συνέβαινε, για παράδειγμα, στην Αίγυπτο των Φαραώ), αλλά επίσης κοινωνιολογικά, με την έννοια της πραγματικής πρόσβασης.
Από τη σκοπιά του δημιουργού μπορούμε να μιλήσουμε για έντονο αίσθημα ελευθερίας και εκπληκτική μέθη που τη συνοδεύει. Μέθη όσον αφορά την εξερεύνηση καινούργιων μορφών και της ελευθερίας να τις δημιουργήσει. Αυτή η ελευθερία είναι συνδεδεμένη με ένα αντικείμενο: είναι κυρίως η αναζήτηση και η αναπαλαίωση ενός νοήματος. Ή, ορθότερα, ο δημιουργός αναζητεί ξεκάθαρα μια νόρμα που φέρει ένα νέο νόημα. Η σύγχρονη τέχνη, ακόμη και αν δεν ικανοποιεί το «λαϊκό αίσθημα», είναι δημοκρατική και επομένως απελευθερώνει.
Το κοινό, από την πλευρά του, μέσω του καλλιτέχνη, σε αυτή την ελευθερία. Ουσιαστικά κυριεύεται από το καινούργιο νόημα του έργου τέχνης, και αυτό διότι, παρά την αδράνεια, τις καθυστερήσεις, τις αντιστάσεις και τις αντιδράσεις, πρόκειται για ένα κοινό που γίνεται το ίδιο δημιουργός. Η πρόσληψη ενός μεγάλου καλλιτεχνικού έργου δεν είναι ποτέ -και δεν μπορεί να είναι ποτέ- μια απλή παθητική αποδοχή, αλλά αποτελεί επίσης συν-δημιουργία. Και οι δυτικές κοινωνίες, από το τέλος του 18ου αιώνα ως τα μισά τού 20ού αιώνα, υπήρξαν οι ίδιες αυθεντικοί δημιουργοί.
Σήμερα, επικρατεί άραγε η ίδια κατάσταση; Όσον αφορά το ίδιο το άτομο, παρατηρείται μια νέα αναδίπλωση για την οποία ευθύνεται ο γενικευμένος κομφορμισμός.
Πρεσβεύω ότι ζούμε στην πιο κομφορμιστική εποχή της σύγχρονης Ιστορίας. Λένε ότι κάθε άτομο είναι «ελεύθερο». Ωστόσο στην πραγματικότητα ο καθένας προσλαμβάνει παθητικά το μοναδικό νόημα που οι θεσμοί και η κοινωνία τού προτείνουν και του επιβάλλουν: τον «τηλεκαταναλωτισμό», ήτοι τον ψεύτικο καταναλωτισμό μέσω της τηλεόρασης.
Η σημερινή εξέλιξη του πολιτισμού σχετίζεται άμεσα με την κοινωνική και πολιτική αδράνεια καθώς και την παθητικότητα που χαρακτηρίζουν τον σύγχρονο κόσμο. Η πολιτιστική αναγέννηση -αν συμβεί- θα είναι συνδεδεμένη με ένα καινούργιο και μεγάλο κοινωνικοϊστορικό κίνημα το οποίο θα θέσει εκ νέου σε λειτουργία τη δημοκρατία και θα της δώσει νέα μορφή και περιεχόμενο.
Ανησυχούμε για την αδυναμία να οραματισθούμε επακριβώς το περιεχόμενο μιας τέτοιας δημιουργίας, τη στιγμή που ακριβώς αυτό αποτελεί την ομορφιά κάθε δημιουργίας. 

Η επικίνδυνη έννοια της ομοιογένειας
Έχει μεγάλη σημασία για τη Δημοκρατία και το μέλλον της Ευρώπης ποιο είναι το κυριότερο αίτιο της πειθούς που έχουν τα συνθήματα για την εθνική πολιτισμική ομοιογένεια. Γιατί άραγε φοβούνται οι λαοί της Ευρώπης ότι η κατάργηση των συνόρων, η συνύπαρξη και συνεργασία των λαών θα βλάψουν τη χώρα τους; Γιατί φοβούνται ότι η παρουσία αλλοεθνών εργαζομένων και μεταναστών θα αλλοιώσει την ταυτότητά τους;
Ο μύθος της ομοιογένειας αφηγείται ότι τα έθνη είναι ομάδες ομοίων και η κουλτούρα είναι μία, η εθνική. Στην ακραία λογική της, η αντίληψη για τη μία και ομοιογενή εθνική κουλτούρα κρούει την έννοια της πολιτισμικής «καθαρότητας», που η Ιστορία έχει οριστικά καταδικάσει για τα φρικιαστικά αποτελέσματα στα οποία οδηγεί. Κρύβει ακόμα την ταξική διάσταση της επίσημης κουλτούρας.
Ομοιογένεια δεν υπάρχει πουθενά, ούτε εθνική ούτε κοινωνική. Όλα τα έθνη-κράτη έχουν μειονότητες με άλλες γλώσσες, θρησκείες και κουλτούρες. Όλοι οι πολιτισμοί είναι μείγματα και αλληλεπιρροές. Κι ακόμα η επιστήμη έχει δείξει ότι η κουλτούρα είναι σε μεγάλο βαθμό ταξική. Αυτό που τα σχολεία προβάλλουν σαν την εθνική κουλτούρα είναι η κυρίαρχη, η επίσημη κουλτούρα, δηλαδή αυτή που χαρακτηρίζει τα προνομιούχα κοινωνικά στρώματα. Η κουλτούρα που θεωρείται ανώτερη σε όλες τις χώρες περιέχει τα ονόματα του Αισχύλου και του Σαίξπηρ, του Πραξιτέλη και του Μιχαήλ Αγγέλου, του Μολιέρου, του Γκαίτε και του Θερβάντες, του Αριστοτέλη, του Καρτέσιου και του Έγελου, του Ρίλκε, του Μαγιακόφσκι και του Καβάφη, του Κομφούκιου, του Γαλιλαίου, του Αϊνστάιν κ.ο.κ. Είναι κουλτούρα ταξική και υπέρ-εθνική.
Από την άλλη μεριά, η κοινωνική έρευνα έχει δείξει επίσης ότι σε όλες τις χώρες η κουλτούρα των λαϊκών τάξεων είναι πολύ διαφορετική από των προνομιούχων. Η γλώσσα που μιλούν τα εργατικά στρώματα του Λονδίνου είναι στην προφορά, τη σύνταξη και το λεξιλόγιο πολύ διαφορετική από την επίσημη αγγλική. Η αισθητική, ο τρόπος ζωής, η φιλοσοφία της καθημερινότητας, η διατροφή, η ενδυμασία, η ηθική και οι κανόνες των ανθρώπινων σχέσεων στη Γαλλία είναι διαφορετικά για τους αγρότες, διαφορετικά για τα εργατικά στρώματα των μεγάλων πόλεων και τελείως διαφορετικά για τα προνομιούχα στρώματα και μάλιστα των διανοουμένων. Η πολιτισμική συμπεριφορά των λαϊκών στρωμάτων στη Νότια Ιταλία είναι τελείως διαφορετική από των αστών της Βόρειας Ιταλίας.
Το μάταιο αίτημα της ομοιογένειας πηγάζει από τον ρατσισμό και τις κοινωνικές διακρίσεις. Κυριαρχεί παντού η αυθαίρετη ταξινόμηση, που θεωρεί «ανώτερη» την προφορά των πρωτευουσιάνων και «κατώτερη» των τοπικών διαλέκτων, «ωραία» την αισθητική των προνομιούχων στρωμάτων και «κακόγουστη» την αισθητική των λαϊκών τάξεων, «πολιτισμένους» τους αστούς και «απολίτιστους» τους αγρότες, «έξυπνους» τους μαθητές που είναι παιδιά διανοουμένων και «ανεπίδεκτους» τους μαθητές που είναι παιδιά χειρωνακτών κ.ο.κ.
Η αυθαίρετη ταξινόμηση στηρίζεται στην κοινωνική προκατάληψη, που σε όλες τις χώρες υποτιμάει τις λαϊκές τάξεις, την κουλτούρα, τη γλώσσα, τα ήθη τους, τις ικανότητές τους, και έχει στενή σχέση με τα εθνικιστικά στερεότυπα. Υποτιμάει εξίσου τους νότιους και φτωχότερους λαούς και πολιτισμούς, θεωρεί τη Δύση (με την πολιτική σημασία) «ανώτερη» από την Ανατολή, και αξιολογεί τον Νότο (με την οικονομική σημασία) σαν «κατώτερο» από τον Βορρά. Εξαιτίας αυτού του κοινωνικού ρατσισμού, εκείνες οι ανθρώπινες ομάδες που είναι ταξινομημένες σαν «κατώτερες» ψάχνουν την αξιοπρέπεια και τον αυτοσεβασμό υποτιμώντας με τη σειρά τους κάποιους άλλους.
Έτσι, οι κοινωνικές ομάδες που είναι ήδη ταξινομημένες σαν «κατώτερες», π.χ. στη Γαλλία εργάτες που χτυπάει η ανεργία, μικροϊδιοκτήτες που πτώχευσε η επέκταση των μεγάλων επιχειρήσεων, αγρότες που τα παιδιά τους αποτυχαίνουν στο σχολείο, αισθάνονται οργή και αγανάκτηση για την περιθωριακή και περιφρονημένη θέση τους στην κοινωνία. Αντί όμως να στρέψουν αυτή την οργή προς τους υπευθύνους, τη στρέφουν προς τους μόνους στα μάτια τους ορατούς «εχθρούς», τους μετανάστες από τη Βόρειο Αφρική, που είναι ακόμα πιο φτωχοί, ακόμα πιο περιθωριακοί, ακόμα πιο περιφρονημένοι.
Ο μύθος της ομοιογένειας έχει ιδίως πολιτικές συνέπειες. Μετατοπίζει την ευθύνη για τα οικονομικά προβλήματα και δημιουργεί εχθρότητα για τους «ξένους». Από τη διάδοση του μύθου όμως δεν κινδυνεύουν μόνον «οι ξένοι», κινδυνεύουμε όλοι «εμείς», γιατί κινδυνεύει πριν απ’ όλα η δημοκρατία.
[ΠΗΓΗ: Άννα Φραγκουδάκη, καθηγήτρια Κοινωνιολογίας της Εκπαίδευσης στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας εφ. Τα Νέα]

Παραγωγή Κειμένου: νέοι υποδουλωμένοι στη μάζα ή αντικομφορμιστές
Είναι παραδεκτό ότι η εποχή μας είναι άκρως κομφορμιστική και αυτό επιβεβαιώνεται καθημερινά, καθώς παρατηρούμε γύρω μας στρατιές από ανθρώπους-κλώνους με παρόμοια γούστα, τρόπους συμπεριφοράς και ενδυμασίας.  Πρόκειται για άτομα που έχουν μετατραπεί σε υποχείρια κάποιων και υπόκεινται σε σκλαβιά πνευματική, καθώς δεν ακολουθούν την προσωπική τους βούληση, αλλά τη λεγόμενη «μάζα» που τόσο πολύ τους εντυπωσιάζει τυφλώνοντας το νου και τη συνείδησή τους.
Ιδιαίτερα οι νέοι, ως ενεργά μέλη του κοινωνικού συνόλου, επηρεάζονται έμμεσα από κοινούς τρόπους συμπεριφοράς που επιβάλλει η κοινωνία. Ειδικότερα, η οικογενειακή ανατροφή των νέων έχει τις βάσεις της σε κοινά αποδεκτές αξίες και παραδείγματα, ενώ παράλληλα στο σχολείο διαπαιδαγωγούνται με στερεότυπο τρόπο. Ταυτόχρονα, τείνουν  να μιμούνται πολλές φορές πρότυπα που προβάλλουν τα Μ.Μ.Ε. Τα πρότυπα αυτά σχετίζονται κυρίως με τον τρόπο ενδυμασίας που έχει τυποποιηθεί, αλλά και με τη μαζική φθηνή διασκέδαση, την οποία προτιμούν οι περισσότεροι νέοι στις μέρες μας. Νομίζουν, λοιπόν, ότι γίνονται κοινωνικά αποδεκτοί μόνο μέσω της εβδομαδιαίας και ανελλιπούς επίσκεψής τους στο «club» όπου συχνάζουν, αν όχι όλοι, οι περισσότεροι απ’ τους συνομηλίκους τους. Ακούν, όχι τη μουσική που τους εκφράζει  πραγματικά και δίνει νόημα στη ζωή τους, αλλά ό,τι ανταποκρίνεται στα γούστα του «DJ» και των υπόλοιπων θαμώνων. Φορούν το ρούχο που θα είναι φέτος στη μόδα, έστω κι αν δεν ταιριάζει στην ιδιαίτερη προσωπικότητά τους, αρκεί να δείξουν στην παρέα τους ότι είναι και αυτοί ένα τμήμα του τόσο αρεστού συνόλου. Υποστηρίζουν άκριτα τις γνώμες των φίλων τους χωρίς να μπουν καν στη λογική διαδικασία να σκεφτούν αν όντως ταυτίζονται με τις δικές τους πεποιθήσεις. Το χειρότερο και πιο λυπηρό βέβαια είναι ότι, πρότυπο πλέον αποτελεί το πιο καλοντυμένο και καλογυμνασμένο μοντέλο, που μπορεί ενδεχομένως να στερείται πνευματικής μόρφωσης και καλλιέργειας, ενώ παραγκωνίζονται οι άνθρωποι των γραμμάτων, οι πραγματικοί καλλιτέχνες, οι αγωνιστές και οι διανοούμενοι, οι οποίοι σίγουρα μπορούν να μεταλαμπαδεύσουν στους νέους πολύ πιο σημαντικές αξίες και ιδέες για τη ζωή. Βλέπουμε συνεχώς παιδιά που ασχολούνται όλο και περισσότερο με τη βελτίωση της εξωτερικής τους εμφάνισης, αλλά και την απορρόφηση όσο το δυνατό περισσότερων άχρηστων πληροφοριών, άτομα άδεια εσωτερικά, χωρίς κριτήρια και ελεύθερη βούληση.
Παρ’ όλα αυτά, ο αντικομφορμισμός και η αντίσταση σε καθιερωμένες αξίες μπορούν να αποτελέσουν και πάλι βασικά χαρακτηριστικά των νέων. Ευτυχώς, υπάρχουν κάποιοι νέοι που οφείλουν να αποτελέσουν φωτεινά παραδείγματα, καθώς έχουν εμπιστοσύνη στον εαυτό τους και διακατέχονται από ελεύθερο πνεύμα που τους κάνει να προβληματίζονται διαρκώς και ν’ αντιστέκονται στη «μάζα». Μέσω της ενδοσκόπησης και με τη βοήθεια της μόρφωσης που σήμερα είναι προσιτή σε όλους το νέο άτομο έχει τη δυνατότητα να αντισταθεί σθεναρά στον κοινωνικό κομφορμισμό. Οι νέοι, ακόμη, έρχονται σ’ επαφή με τις τέχνες και τον αθλητισμό, διαμορφώνοντας μια πολυδιάστατη προσωπικότητα κι αυτό λειτουργεί ως αντίβαρο στη μαζοποίηση. Μέσω της γόνιμης εκμετάλλευσης του ελεύθερου χρόνου τους, μπορούν να γίνουν πιο ώριμοι ώστε να μην είναι υπόδουλοι στη «μάζα».
Άρα, λοιπόν, η νεολαία μπορεί να διαμορφώσει την αντίστασή της έναντι στη «μάζα», μέσω της παιδείας και των σωστών προτύπων. Ο αντικομφορμισμός δεν είναι κάτι το αδύνατο, αρκεί να συνειδητοποιήσουν τα άτομα την αξία της ξεχωριστής τους προσωπικότητας και να την εκμεταλλευτούν δημιουργικά.
 [ΠΗΓΗ: Δάφνη Μπαλατσού, μαθήτρια της Γ΄ Λυκείου των Εκπαιδευτηρίων Ι. ΤΣΙΑΜΟΥΛΗ – αναρτήθηκε στο ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ: http://telepnyka.wordpress.com/ ]