Πέμπτη, 10 Απριλίου 2014

ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ/ εμπέδωση πληροφοριακού υλικού για τον ΠΟΛΕΜΟ και την ΕΙΡΝΗ



ΠΟΛΕΜΟΣ, το δίκαιο της πυγμής, ΕΙΡΗΝΗ ο δίκαιος λόγος της ελευθερίας 

1.    Το δίκαιο της πυγμής ως θεωρία ηθικής και πολιτικής φιλοσοφίας είναι  η αρχή όλων των δεινών
Στοχασμούς, που με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, υποστήριζαν ότι η ίδια η φύση δηλώνει καθαρά ότι το δίκαιο είναι με το μέρος του καλύτερου ή του δυνατότερου, βρίσκουμε στους αρχαίους έλληνες φιλοσόφους της κλασικής εποχής (και ακόμα παλιότερα).   Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση είναι ο κυνικός τρόπος με τον οποίον, σύμφωνα με το Θουκυδίδη, οι Αθηναίοι απέρριψαν απερίφραστα το αίτημα των Μηλίων για ουδετερότητα στη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου, δηλώνοντάς τους με τον πλέον κατηγορηματικό τρόπο ότι «κατά τον ανθρώπινο νόμο τα δικαία κρίνονται μόνο από ίσους, ενώ τα δυνατά τα πράττουν οι ισχυροί και τα παραδέχονται οι ασθενείς». Η θεωρία αυτή, που κωδικοποιήθηκε με τον όρο «Το δίκαιο της πυγμής», ενδυναμώθηκε αργότερα και από τη θεωρία του Δαρβίνου, σύμφωνα με την οποία επιζεί ο δυνατότερος και αφανίζεται ο αδύναμος. Την πιο τραγική όμως εκδοχή της άποψης αυτής τη συναντάμε στη θεωρία του ρατσισμού το Χίτλερ. Η γερμανική, λοιπόν, θεώρηση, έδωσε μεταφυσικές διαστάσεις στη θεωρία περί ανωτερότητας των φυλών. Σύμφωνα με τους ναζιστές, η ανωτερότητα της φυλής υπάρχει «φύσει», δεν είναι δηλαδή αποτέλεσμα κάποιων παραγόντων και γι’ αυτό μοναδικός κίνδυνος για την ανώτερη φυλή είναι οι επιμειξίες και η μόλυνση από κατώτερες φυλές.
       Και σήμερα όμως, που θεωρητικά τουλάχιστον η ιδέα περί ανωτέρων και καθαρών φυλών απηχεί αποκλειστικά και μόνο αντιλήψεις ολοκληρωτικών καθεστώτων, στην πράξη οι δυνατοί της Γης και στη «δημοκρατική» Δύση, ούτε λίγο ούτε πολύ, εφαρμόζουν την ίδια λογική: επεμβαίνουν στα εσωτερικά των αδύναμων κρατών και, άμεσα ή έμμεσα, επιβάλλουν απόψεις, ρυθμίζοντας την εσωτερική και εξωτερική πολιτική σύμφωνα με τα δικά τους συμφέροντα.
 
2.   Είναι λοιπόν αναπόφευκτος ο πόλεμος; Η μαρτυρία του Θουκυδίδη
     «Είχαν δει πολλά τα μάτια του Θουκυδίδη, κυρίως όμως είχε σκεφτεί πολύ ο ίδιος πάνω σ’ αυτά. Είχε ζήσει έναν πόλεμο που όμοιο του δεν είχε παρουσιάσει ως τότε η ιστορία, και είδε ανθρώπους να «νοσούν» μέσα στην παραζάλη της πιο βαριάς αρρώστιας που μπορεί να τους βρει, και ήθελε με αυτό να πει ότι, όταν πέσει πάνω στους ανθρώπους η βαριά αρρώστια που λέγεται πόλεμος, η ψυχή τους αρχίζει να αλλοιώνεται, το ίδιο όπως αλλοιώνεται το σώμα τους όταν αρρωστήσει – και ιδού το πρώτο βαρύ σύμπτωμα: ο πόλεμος αναγκάζει τις ψυχές των ανθρώπων, σχεδόν όλων, να συμμορφώνονται με την κατάσταση της στιγμής. Άνθρωποι και πολιτείες γίνονται περιστασιακοί: μια ηθική κατάπτωση και αποσύνθεση είναι η πρώτη απ’ τις συνέπειες του πολέμου στις ψυχές των ανθρωπων… Και στου Θουκυδίδη την εποχή ακουγόταν με πολλή έμφαση, πως πάνω απ’ όλα είναι η δύναμη! Έχει, έλεγαν, ο δυνατός το δικό του δίκαιο, που το θέλουν δεν το θέλουν οι άλλοι, τους επιβάλλεται. Ο Θουκυδίδης για να υποδηλώσει την αντίθεσή του σ’ αυτού του είδους τις θεωρίες, που οδηγούσαν στη δικαίωση του πολέμου, βρήκε την πιο εύστοχη έκφραση ονομάζοντας τον πόλεμο «τον της βίας διδάσκαλο»

3.   Ο πόλεμος εξελίχθηκε παράλληλα με την τεχνολογική και επιστημονική πρόοδο
       Από τα μέσα που χρησιμοποίησε ο άνθρωπος για να διεξαγάγει πόλεμο φαίνεται ότι έδειξε καταπληκτική επινοητικότητα στην καταστροφή. Στην αρχαία Ελλάδα η στρατιωτική υπηρεσία ήταν υποχρεωτική και η φάλαγγα αποτελούσε την τυπική οργάνωση του πεζικού. Ο καταπέλτης υπήρξε το «κανόνι» της αρχαιότητας και στον Αρχιμήδη αποδίδεται η επινόηση τέτοιου μηχανήματος που μπορούσε να ρίχνει πέτρες ενενήντα κιλών. Οι Πέρσες χρησιμοποιούσαν μια φοβερή δύναμη, τους ελέφαντες, στη ράχη των οποίων τοποθετούσαν στρατιώτες που έριχναν βέλη. Στο Μεσαίωνα τον πρώτο λόγο είχε το ιππικό και ο πόλεμος συνίστατο σε σειρά συγκρούσεων μεταξύ των ιπποτών. Η Γαλλική Επανάσταση έφερε την καθιέρωση της υποχρεωτικής στρατιωτικής υπηρεσίας. Στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο η ανάπτυξη της πολεμικής αεροπορίας και των αρμάτων μάχης έδωσαν στους στρατούς ευκινησία και δυνατότητα ελιγμών.  

4.   Ατομική Βόμβα – Βιολογικός και Χημικός πόλεμος
       Σταθμό στην καταπληκτική επινοητικότητα για τον αφανισμό των ομοίων του είναι η ΑΤΟΜΙΚΗ ΒΟΜΒΑ, που ρίχθηκε στις 6 Αυγούστου 1945 στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι. Στη συνέχεια τα πυρηνικά όπλα τελειοποιήθηκαν και αυξήθηκε η ακρίβεια και η καταστρεπτική τους ισχύς (βόμβα υδρογόνου, διηπειρωτικοί πυρηνικοί πύραυλοι κ.ά). Με τον βιολογικό πόλεμο οι τάξεις του εχθρού πλήττονται με βακτήρια και ιούς που προκαλούν επιδημίες, ενώ τα χημικά όπλα είναι ουσίες σε αέρια ή υγρή μορφή, ικανές να προσβάλουν τον ανθρώπινο οργανισμό και να προκαλέσουν προσωρινή ή μόνιμη βλάβη ακόμα και το θάνατο. Τα χημικά όπλα θεωρούνται πάρα πολύ επικίνδυνα, γιατί οι χημικές ουσίες διαχέονται στα σύννεφα, μεταφέρονται με τη βροχή οπουδήποτε και δηλητηριάζουν μόνιμα νερά και αποθέματα διατροφής καθιστώντας αδύνατη τη ζωή στην περιοχή που θα πληγεί για μεγάλη χρονική περίοδο.  Έτσι, από τον πόλεμο σώμα με σώμα, που αφορούσε αποκλειστικά τους μάχιμους, περάσαμε στον πόλεμο κατά το οποίο οι εχθροί μπορούν να αλληλοσκοτώνονται χωρίς να έρχονται σε άμεση επαφή και μάλιστα χωρίς να εξαιρείται από τις συνέπειες και ο άμαχος πληθυσμός.  

5.   Κρίση ανθρωπισμού και οι πάσης φύσεως φανατισμοί ως αιτίες των πολέμων
       Στην εποχή μας υπάρχει κρίση ανθρωπισμού. Το πάθος της ευμάρειας, η αδιαφορία για τον πλησίον, η αποξένωση, ο κυνισμός στις διεθνείς σχέσεις και η κοινωνική αναλγησία, τα συχνά φαινόμενα βίας και εγκληματικότητας δείχνουν πως η ανθρώπινη ύπαρξη δε λογαριάζεται πια ως ανυπέρβλητη αξία και τέλος του κόσμου. Αυτή η κρίση ανθρωπισμού στρέφεται, κατά συνέπεια, και εναντίον της ειρήνης. Στο βάθος, λοιπόν, των αιτίων τα οποία μπορεί να προκαλέσουν μια νέα πολεμική σύρραξη θα πρέπει να εντοπίσουμε την απανθρωπιά της εποχής μας. Κίνδυνο για την ειρήνη αποτελεί και η αναβίωση έντονων εθνικιστικών ανταγωνισμών όπως και ο θρησκευτικός και ιδεολογικός φανατισμός. Ο φανατισμός εξάπτει τα πάθη, προκαλεί μαζική υστερία και οδηγεί σε ανεξέλεγκτες καταστάσεις.

6.    Αίτια των πολέμων – κίνδυνοι για την ειρήνη
          Τα σπουδαιότερα αίτια, που οδηγούσαν ανέκαθεν τον άνθρωπο στην επίλυση των διαφορών του με τη σύγκρουση, είναι πολιτικά και οικονομικά.   Και σήμερα, όπως σχεδόν σε κάθε εποχή, τα συμπλέγματα υπεροχής που έχουν τα ισχυρά κράτη, είναι η βασική αρχή που υποσκάπτει τα θεμέλια της ειρήνης. Η επιδίωξη του κέρδους με κάθε τρόπο και η απορρέουσα από αυτό ιμπεριαλιστική πολιτική διαμορφώνει το πολιτικό και οικονομικό πλαίσιο που υποθάλπει συγκρούσεις, προκαλεί ανάφλεξη εστιών πολέμου. Φυσικά, η πολεμική βιομηχανία, που είναι μοχλός ανάπτυξης της οικονομίας στις μεγάλες δυνάμεις, παίζει το δικό της «παιχνίδι» με σκοπό την απορρόφηση της βιομηχανικής παραγωγής όπλων. Η πρόσβαση στις πηγές ενέργειας (πετρέλαιο) και στις πρώτες ύλες, που είναι απαραίτητες στις βιομηχανικές χώρες οξύνουν το μεταξύ τους ανταγωνισμό και ενισχύουν το ψυχροπολεμικό κλίμα. Εξίσου σημαντικό οικονομικό αίτιο αποτελεί το αναπτυξιακό χάσμα, η τριχοτόμηση του κόσμου σε ανεπτυγμένα, αναπτυσσόμενα και υποανάπτυκτα κράτη και οι μεταξύ τους ανισότιμες σχέσεις, οι οποίες εκτρέφουν δυσφορία και αισθήματα αδικίας, που ανά πάσα στιγμή μπορούν να οδηγήσουν ένα λαό σε πολεμική έκρηξη.   
       Δεν είναι, βέβαια, υποδεεστέρα τα ηθικά και ιδεολογικά αίτια.  Ο αμοραλισμός του ανθρώπου των σύγχρονων κοινωνιών, απόρροια της κατεύθυνσης που έχει πάρει τα τελευταία χρόνια η παιδεία, η απουσία, δηλαδή ανθρωπιστικής καλλιέργειας και η έλλειψη πνευματικότητας, συνεπάγεται αυτόματα την υποβάθμιση των αξιών και των ιδανικών, την εσωτερική εκείνη υποδομή που είναι απαραίτητη στα άτομα για να διαμορφώσουν διάθεση αντίστασης ενάντια στη βαρβαρότητα του πολέμου. Όταν απουσιάζει η ουσιαστική παιδεία, βρίσκουν έδαφος και ανθούν ο φανατισμός και η μισαλλοδοξία που δημιουργούν πολώσεις στο εσωτερικό των κοινωνιών αλλά και στο διεθνή χώρο καταλύουν τους δεσμούς φιλίας και μισαλλοδοξίας.     

7.    Τελικά, ο πόλεμος είναι στη φύση του ανθρώπου;
Ορισμένοι, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται επιστήμονες και φιλόσοφοι, υποστηρίζουν ότι ο άνθρωπος είναι φύσει επιθετικό ον και ότι ο πόλεμος είναι εγγεγραμμένος στα γονίδια του.    Από αυτή την άποψη είναι αδύνατο ο άνθρωπος να ξεπεράσει τα πολεμοχαρή ένστικτά του και, ίσως, δεν πρέπει να τα ξεπεράσει, γιατί με αυτό τον τρόπο θα εκφυλιστεί το είδος του και θα μείνει στάσιμος πολιτιστικά. Έτσι, ο πόλεμος γίνεται αντιληπτός είτε ως αυτοσκοπός είτε ως αναγκαία τίμημα της προόδου. Ο αντίλογος σε αυτές τις θεωρίες στηρίζεται στα εξής επιχειρήματα: 1] Ο άνθρωπος είναι η μοναδική νοήμων ύπαρξη στη Γη και ως τέτοια δεν προσδιορίζεται μόνο από τη φύση αλλά και την προσδιορίζει. Με τη λογική και την παιδεία, επομένως, μπορεί να τιθασεύει τα ένστικτά του. 2] Ο άνθρωπος είναι περισσότερο δημιούργημα της κοινωνίας παρά των κληρονομικών καταβολών: στις ανθρώπινες κοινωνίες τα άτομα διδάσκονται να μισούν και να φθονούν, μαθαίνουν να πολεμούν και να φοβούνται τους «εχθρούς». Αν, λοιπόν, οι άνθρωποι μάθουν να συνεργάζονται και να αλληλοβοηθιούνται, τότε και το μίσος θα εκλείψει. 3] Η βία και το προϊόν της ο πόλεμος, μπορεί να αποκτήθηκαν την περίοδο που ο άνθρωπος αγωνιζόταν  να επιβιώσει, μονιμοποιήθηκαν όμως με την άσκηση, συντηρούνται από τον ανταγωνισμό και τις προκαταλήψεις, από την απληστία και την ιδιοτέλεια. Όλα αυτά τα στοιχεία, που είναι βασικές αιτίες του πολέμου, υπάρχει τρόπος να αντιμετωπιστούν. 

8.   ΕΙΡΗΝΗ ή ΠΟΛΕΜΟΣ;
Από τα αρχαία ακόμα χρόνια το δίλημμα ΕΙΡΗΝΗ ή ΠΟΛΕΜΟΣ, απασχολούσε όλους τους λαούς, από τους ηγέτες τους έως τον πιο απλό άνθρωπο. Οι δυνατοί της γης, οι τύραννοι, οι δικτάτορες, αυτοί που είχαν εξουσία και πλούτη ήταν σχεδόν πάντοτε φιλοπόλεμοι. Έβλεπαν τον πόλεμο σαν ένα μέσο που θα μεγάλωνε τη δύναμή τους, θα πολλαπλασίαζε τα κέρδη τους. Οι απλοί άνθρωποι, οι ποιητές και καλλιτέχνες ένωναν τη φωνή τους για την ΕΙΡΗΝΗ. Το πιο ωραίο παράδειγμα γι’ αυτή την αντίθεση μας το δίνει ο ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ μέσα από τις κωμωδίες του: ΕΙΡΗΝΗ και ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ

9.                      Οι συνέπειες των πολέμων είναι ανυπολόγιστες σ’ όλους τους τομείς
Με τους πολέμους διαπράττονται εγκλήματα κατά της ανθρώπινης ζωής αλλά και της ηθικής υπόστασης και της αξιοπρέπειας του ατόμου.   Χάνονται μαζικά ανθρώπινες ζωές, ενώ το σωματικό άλγος από τους τραυματισμούς και η ψυχική οδύνη από την κυριαρχία του φόβου, της ανασφάλειας, του πόνου για την απώλεια των αγαπημένων είναι ανείπωτα. Προκαλούνται ασθένειες και γενετικές ανωμαλίες σε περίπτωση χρήσης χημικών ή ραδιενεργών ουσιών, ενώ ο άνθρωπος αποκτηνώνεται, διαφθείρονται οι συνειδήσεις, εφόσον το ένστικτο της αυτοσυντήρησης οδηγεί σε βία και αγριότητα και η βαρβαρότητα επικρατεί της ευγένειας. Οι ηθικοί δεσμοί ατόμων και λαών καταλύονται.   Φυσικά, δεν είναι χωρίς σημασία και οι υλικές και οικονομικές συνέπειες. Οι πολεμικές δαπάνες απομυζούν τους κρατικούς προϋπολογισμούς, ενώ οι λειτουργίες της οικονομικής ζωής αναστέλλονται, επιφέροντας τον οικονομικό μαρασμό. Σειρά έχουν οι επιπτώσεις στον πολιτισμό. Καταστρέφονται μνημεία που αποτελούν την πολιτιστική κληρονομιά ενός λαού, αναστέλλεται η καλλιέργεια των γραμμάτων και των τεχνών, οπισθοδρομούν οι επιστήμες, με εξαίρεση αυτές που έχουν άμεση εφαρμογή στον πόλεμο. Οι επιπτώσεις στο περιβάλλον, ειδικά σήμερα με τη χρήση σύγχρονων χημικών ή ραδιενεργών όπλων, είναι ανεπανόρθωτες. Καταστρέφεται σε βάθος χρόνου η χλωρίδα και η πανίδα, μολύνεται το έδαφος, ο αέρας και τα ύδατα, ενώ ελλοχεύει ο κίνδυνος ολοκληρωτικής καταστροφής του πλανήτη.  

10.                      Υπάρχουν τρόποι για να ξεφύγει ο άνθρωπος από το φαύλο κύκλο του πολέμου;
Αναμφίβολα, μια από τις σημαντικότερες προϋποθέσεις για την εδραίωση της ειρήνης είναι η ΠΑΙΔΕΙΑ, μια παιδεία ανθρωπιστική, χάρη στην οποία ο άνθρωπος θα κατορθώσει ν’ αναπτύξει τη λογική και την αγάπη στηριζόμενος στο βίωμα της παγκόσμιας αδελφοσύνης.   Μέσο για την απόκτηση μιας τέτοιας παιδείας θα αποτελέσει ένα πρόγραμμα σπουδών που θα προσανατολίζεται στην ανύψωση του πνευματικού επιπέδου, στην προβολή, δηλαδή, ενός νέου τύπου ανθρώπου, σκεπτόμενου, έντιμου και ανθρωπιστή. Ο ανθρωπισμός συντελεί στην ουσιαστική γνωριμία και επικοινωνία με τους άλλους, στην καλλιέργεια συλλογικής, πανανθρώπινης, οικουμενικής συνείδησης, στοιχεία απαραίτητα, ώστε να δημιουργηθούν ικανά στελέχη, που θα ανορθώσουν με την αποτελεσματικότητά τους την παραγωγικότητα και την οικονομία των χωρών τους. Η αποφυγή του πολέμου ως λύσης για την αντιμετώπιση των διαφορών και η συνακόλουθη εδραίωση μιας διαρκούς ειρήνης προϋποθέτουν πρώτα απ’ όλα την αντίστοιχη θετική πολιτική βούληση των ηγεσιών, η οποία δεν μπορεί να προκύψει με ηγέτες που δεν διαπνέονται από τα ανθρωπιστικά ιδανικά. Τέλος, στον αγώνα της ανθρωπότητας για την εμπέδωση της ειρήνης πολύτιμη είναι η αξιοποίηση όλων εκείνων των στοιχείων του πολιτισμού που λειτουργούν ενωτικά: της επιστήμης, της τέχνης και του αθλητισμού. Με την επιστήμη, την τέχνη και τον πολιτισμό ενισχύονται οι πνευματικοί δεσμοί, καλλιεργούνται και αναπτύσσονται οράματα και εδραιώνεται μια συνείδηση παγκοσμιότητας που ενοποιεί κάτω από κοινούς στόχους ανάπτυξης και προόδου όλη την ανθρωπότητα.

11.                      Προτάσεις για τη μόνιμη εγκαθίδρυση της ειρήνης
        Ιστορικά έχει διαπιστωθεί πως η βία και ο πόλεμος έχουν άμεση σχέση με ολοκληρωτικές καταστάσεις, επειδή αυτές εξουδετερώνουν, με τους μηχανισμούς που διαθέτουν, την πνευματική και ηθική αντίσταση των πολιτών. Έτσι, ανοίγει ο δρόμος για την προπαγάνδα, το φανατισμό και τη μαζική υστερία που εξυπηρετούν τα επεκτατικά και φιλοπόλεμα σχέδια της ολιγαρχίας, Επομένως, η εδραίωση της ειρήνης συνδέεται άμεσα με την ενίσχυση του δημοκρατικού πολιτεύματος και το σεβασμό προς τους θεσμούς του. Η δημοκρατία, εξάλλου, είναι το πολίτευμα που στηρίζεται στη νηφάλια κρίση, στην αρμονική συνύπαρξη των ανθρώπων, στην υπεύθυνη αντιμετώπιση των προβλημάτων και στην ευημερία των πολιτών. Τα στοιχεία αυτά αποτελούν γνώρισμα του ειρηνικού βίου. Γι’ αυτό η δημοκρατία είναι το πολίτευμα που έχει εγγενώς φιλειρηνικά δημοκρατία αν δεν υπάρχει ειρήνη, αλλά ούτε και ειρήνη χωρίς δημοκρατία.

12.                      «Εξόριστε Ποιητή στον αιώνα σου, λέγε, τι βλέπεις;»
«Βλέπω τα έθνη, άλλοτες αλαζονικά, παραδομένα στη σφήκα και το ξινόχορτο. Βλέπω τους εμπόρους να εισπράττουν σκύβοντας το κέρδος των δικών τους πτωμάτων… Βλέπε τη διαρκή επανάσταση φυτών και λουλουδιών… Και θα λάβουνε τα όνειρα εκδίκηση και θα σπείρουνε γενεές στους αιώνες των αιώνων»  Στο ΠΡΟΦΗΤΙΚΟΝ (6ο ανάγνωσμα στο ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ ΤΟΥ ΕΛΥΤΗ) ο Ποιητής προφητεύει ότι θα πραγματοποιηθεί το όνειρο για μια ανθρώπινη κοινωνία βασισμένη στην ομορφιά. Οι πεπαλαιωμένες ιδέες θα καταργηθούν από την επανάσταση του πνεύματος του ανθρώπου. Τότε τα έθνη θα παρακμάσουν, όλες οι μορφές του πολέμου θα συντριβούν, η αγοραπωλησία των αγαθών της ζωής θα παύσει και το όνειρο θα εκδικηθεί την πραγματικότητα και θα γεννήσει τους νέους ευτυχισμένους ανθρώπους εις τους αιώνας των αιώνων