Σάββατο, 19 Ιουλίου 2014

Ο καλός δάσκαλος δεν λειτουργεί ως δάσκαλος αλλά ως ένας άνθρωπος ο οποίος εξακολουθεί να μαθαίνει μαζί με τους μαθητές του (Σίμουρ Πέιπερτ)

Τα 10 πιο σημαντικά πράγματα που μαθαίνουν οι Τέχνες στα παιδιά τη στιγμή που η καθεστηκυία εκπαίδευση μειώνει την παιδική ευφυΐα στο μισό

1. Οι τέχνες διδάσκουν στα παιδιά να κρίνουν σωστά τις ποιοτικές σχέσεις. Στις τέχνες είναι σημαντική η κριτική ικανότητα και όχι, όπως συμβαίνει με πολλά μαθήματα του προγράμματος σπουδών, οι σωστές απαντήσεις και οι κανόνες.
2. Οι τέχνες διδάσκουν στα παιδιά ότι ένα πρόβλημα μπορεί να έχει περισσότερες από μία λύση και ότι για κάθε ερώτημα μπορεί να υπάρχουν περισσότερες από μία απαντήσεις.
3. Οι τέχνες εξυμνούν πολλαπλές προοπτικές. Ένα από τα μεγάλα διδάγματά τους είναι ότι υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους μπορούμε να δούμε και να ερμηνεύσουμε τον κόσμο.
4. Οι τέχνες διδάσκουν στα παιδιά ότι σε περίπλοκες μορφές προβλημάτων οι σκοποί επίλυσης δεν είναι σταθεροί, αλλά αλλάζουν ανάλογα με την περίσταση και την ευκαιρία. Το να μαθαίνει κανείς μέσα από τέχνες απαιτεί την ικανότητα και την προθυμία να παραδοθεί στις απροσδόκητες δυνατότητες που δίνει ένα έργο καθώς εξελίσσεται.
5. Οι τέχνες προβάλουν έντονα το γεγονός ότι ούτε οι λέξεις ούτε οι αριθμοί μπορούν να εκφράσουν ό,τι μπορούμε να γνωρίζουμε. Τα όρια της γλωσσικής μας ικανότητας δεν καθορίζουν τα όρια της γνώσης μας.
6. Οι τέχνες διδάσκουν τους μαθητές ότι οι μικρές διαφορές μπορεί να έχουν μεγάλες συνέπειες. Οι τέχνες κινούνται με λεπτότητα ανάμεσα σε διακριτικούς τόνους.
7. Οι τέχνες διδάσκουν τους μαθητές να σκεφτούν με τη χρήση και διαμέσου ενός υλικού. Όλες οι μορφές τέχνης χρησιμοποιούν κάποια μέσα, με τα οποία οι εικόνες γίνονται πραγματικότητα.
8. Οι τέχνες βοηθούν τα παιδιά να μάθουν να λένε ό, τι δεν μπορεί να ειπωθεί. Όταν τα παιδιά καλούνται να αποκαλύψουν τι συναισθήματα τους δημιουργεί ένα έργο Τέχνης, τότε πρέπει να καταφύγουν στις ποιητικές τους ικανότητες για να βρουν τις κατάλληλες λέξεις.
9. Οι τέχνες μάς κάνουν ικανούς να αποκτήσουμε την εμπειρία που καμιά άλλη πηγή δεν μας δίνει και μέσα από μια τέτοια εμπειρία να ανακαλύψουμε το εύρος και την ποικιλία του τι είμαστε ικανοί να συναισθανόμαστε.
10. Η θέση των τεχνών στο σχολικό πρόγραμμα συμβολίζει για νέους αυτό που, αντίστοιχα για τους ενήλικες, είναι σημαντικό.
 [ΠΗΓΗ: Eisner, E. (2002). The Arts and the Creation of Mind]



Με την συνεχή εκπαίδευση πάνω σε συγκεκριμένα πρότυπα, μειώνεται στο 50% η παιδική ευφυΐα
Ο Σερ Κεν Ρόμπινσον κάνει μια διασκεδαστική και έντονα συγκινητική πρόταση για τη δημιουργία ενός εκπαιδευτικού συστήματος που να γαλουχεί (αντί να υπονομεύει) τη δημιουργικότητα (αποσπάσματα από μια συνέντευξη): 

Πιστεύετε ότι υπάρχει διαφορά μεταξύ επιφάνειας και βάθους;
«Βεβαίως. Νομίζω όμως ότι γίνεται μεγάλη μάχη για να γεφυρώσουμε τη διαφορά αυτή και για να μπορέσουμε αυτά τα δύο να τα συμβιβάσουμε».

Πώς εξηγείτε τη δύναμη αυτή της επιφάνειας να κλέβει τη ματιά μας από την ουσία, από το βάθος;
«Εγώ πιστεύω ότι όλα τα πράγματα που κάνουμε στην καθημερινότητά μας τα υπαγορεύουν οι βαθύτερες πεποιθήσεις που έχουμε ως άνθρωποι. Συχνά όμως ξεχνάμε τις βαθύτερες πεποιθήσεις μας, αμελούμε να ασχοληθούμε με τα κίνητρα των πράξεών μας και έτσι χάνουμε την ισορροπία ανάμεσα στο άμεσο, στο εύκολο και στο θεμελιώδες».

 Πιστεύετε ότι είναι δυνατόν να αλλάξει μια χώρα με την αλλαγή του εκπαιδευτικού συστήματός της;
Κατ' αρχάς δεν πιστεύω ότι η εκπαίδευση από μόνη της μπορεί να αλλάξει μια χώρα. Όταν όμως τη σκεφθείς ως βασικό κομμάτι ενός ευρύτερου σχεδίου αλλαγών που θέλεις να προκαλέσεις, τότε αυτόματα αλλάζει όλο το σκεπτικό γύρω από αυτήν. Έχεις, δηλαδή, μια άλλη αντίληψη για το πώς πρέπει να είναι η εκπαίδευση. Αυτό είναι κάτι που συναντάς συχνότερα στις λεγόμενες αναπτυσσόμενες χώρες. Επειδή οι χώρες αυτές θέλουν να αναπτυχθούν, έχουν και τη βούληση να ασχοληθούν με σοβαρά θέματα».

Γιατί τα εκπαιδευτικά συστήματα επιλέγουν να μην αξιολογούν τους μαθητές με βάση το ουσιαστικό;
«Από τη στιγμή που η εκπαίδευση αρχίζει να λειτουργεί ως θεσμός, μετατρέπεται αυτομάτως σε όργανο της συντήρησης. Ειδικά σήμερα, σε μια εποχή όπου ο κόσμος αλλάζει πολύ γρήγορα, βλέπεις τις εκπαιδευτικές δομές στις περισσότερες χώρες να αποτελούν πάνω από όλα ένα είδος γραφειοκρατίας. Και ποιο είναι το βασικό χαρακτηριστικό κάθε γραφειοκρατίας; Το γεγονός ότι δεν είναι ευέλικτη, δεν μπορεί δηλαδή να αλλάζει γρήγορα, με αποτέλεσμα να δημιουργείται ένα τεράστιο κενό ανάμεσα στην κοινωνία και στον θεσμό του σχολείου».

Δυστυχώς τα εκπαιδευτικά συστήματα δημιουργούνται από τη μεριά της εξουσίας, επομένως είναι συστήματα καταστολής και όχι αφύπνισης...
«Συμφωνώ απολύτως με αυτό που λέτε, απλώς θεωρώ ότι σήμερα η κατάσταση έχει γίνει ακόμη χειρότερη. Τα εκπαιδευτικά συστήματα σήμερα δεν υπηρετούν ούτε τις ανάγκες της σύγχρονης εξουσίας... Οι ανάγκες της εξουσίας και της κοινωνίας σήμερα έχουν αλλάξει πολύ και τα εκπαιδευτικά συστήματα κάθε άλλο παρά δείχνουν να τις υπηρετούν. Θυμίζουν δεινόσαυρους που υπάρχουν μόνο για να υπηρετούν τις δικές τους ανάγκες και κανενός άλλου, εκτός ίσως από αυτές που είχε η εξουσία τον περασμένο αιώνα.
Ίσως να αποτελεί φαινόμενο του 20ού αιώνα το γεγονός ότι δημιουργήθηκε ένας τεράστιος γραφειοκρατικός μηχανισμός ο οποίος για να λειτουργήσει απαιτεί μια συγκεκριμένη λογική η οποία δεν έχει κανένα απολύτως νόημα πια».

Οι άνθρωποι έχουν τρόπο να μάθουν σήμερα;
«Πρώτα από όλα, το σίγουρο είναι ότι οι άνθρωποι δεν θα πάψουν ποτέ να μαθαίνουν... Και πιστεύω ότι τα περισσότερα πράγματα τα μαθαίνουν ερήμην του επίσημου εκπαιδευτικού συστήματος, έξω δηλαδή από τη λογική με την οποία αυτό λειτουργεί. Σήμερα μία από τις βασικές λειτουργίες του σχολείου είναι να διδάσκει στους μαθητές να είναι υπάκουοι παρά δημιουργικοί. Πιστεύω ότι αυτό είναι ο σύγχρονος κόσμος και αυτό δεν θα συνεχίσει να το ανέχεται για πολύ.
 Σήμερα τι γίνεται; Υπάρχουν πλέον για τους νέους ανθρώπους καινούργια κανάλια μέσα από τα οποία μπορούν να προσεγγίζουν τη γνώση. Εννοώ μέσα από την ψηφιακή τεχνολογία, μέσω του Internet... Ισως το πιο σημαντικό φαινόμενο που χαρακτηρίζει σήμερα την εκπαίδευση είναι η πρόσβαση που μπορούν να έχουν ακόμη και τα μικρά παιδιά σε άπειρες πηγές γνώσης, φαινόμενο που τα κάνει πνευματικά πολύ πιο ανεξάρτητα από όσο μπορούσαν να είναι στο παρελθόν. Γιατί πάντα τα παιδιά έβρισκαν τρόπους να μαθαίνουν πράγματα ανεξάρτητα από το σχολείο, απλώς σήμερα αυτό έχει πάρει μεγαλύτερη έκταση.
 Νομίζω ότι με αυτόν τον τρόπο αλλάζει πλέον ριζικά όλη η προοπτική της εκπαίδευσης σε τέτοιο βαθμό που σε 10 ή 20 χρόνια από τώρα το πιο πιθανόν είναι το υπάρχον σχολικό σύστημα να έχει καταρρεύσει εντελώς. Είναι φυσικό να συμβεί κάτι τέτοιο όταν σε μια χώρα όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες τα παιδιά ολοένα και περισσότερο αποκτούν γνώσεις ανεξάρτητα από το υπάρχον εκπαιδευτικό σύστημα. Οι εμπειρίες τους έξω από το σχολείο είναι τόσο σημαντικές που θα τους είναι πλέον πολύ δύσκολο να αντέξουν αυτό που τους προσφέρεται μέσα από το σχολείο. Για πρώτη ίσως φορά στην ιστορία της εκπαίδευσης τα παιδιά αρχίζουν να αποτελούν μια πανίσχυρη δύναμη που θα πιέσει προς την κατεύθυνση της αλλαγής του συστήματος».

Πώς όμως το σύστημα επέτρεψε στην τεχνολογία να εξελιχθεί σε τέτοιο βαθμό ώστε να αποτελέσει απειλή εναντίον του;
«Μα η αλλαγή αυτή συνέβη ερήμην της εξουσίας, έξω από το δικό της πλαίσιο. Μπορεί να είμαστε ακόμη στην αρχή αλλά η αρχή αυτή είναι πια γεγονός... Βλέπεις σήμερα ολοένα και περισσότερα παιδιά να δουλεύουν με κομπιούτερ έξω από το σχολείο, είτε στο σπίτι τους είτε σε ειδικά κέντρα, αλλά πάντως σίγουρα εκτός σχολείου. Ολοένα και περισσότερα παιδιά μαθαίνουν σήμερα να χειρίζονται αυτά τα μηχανήματα».

Η πληροφορία θέλει το καθαρό και ευέλικτο μυαλό μας για να αποκτήσει την αξία που περιέχει.
«Αυτό που θέλω εγώ να τονίσω είναι το γεγονός ότι το γραφειοκρατικό σύστημα ενισχύει αυτή την πιθανή αδυναμία καθαρής και ευέλικτης σκέψης αντί να την καλύπτει. Γι' αυτό το εκπαιδευτικό σύστημα στην ιδανική μορφή του θα έπρεπε να προσπαθεί να ελαχιστοποιήσει αυτή την αδυναμία και να προετοιμάσει τους ανθρώπους έτσι ώστε να μπορούν να αντιμετωπίζουν το απροσδόκητο, να ξέρουν ότι στην επόμενη γωνία της ζωής τους το πιο πιθανόν να συμβεί είναι να συναντηθούν με αυτό που δεν είχαν προβλέψει.
 Ο μεγαλύτερος στόχος σε έναν κόσμο που αλλάζει αστραπιαία θα έπρεπε να είναι η προετοιμασία των παιδιών στην αλλαγή, ώστε να θεωρούν δεδομένο ότι τα πράγματα μπορεί και να εξελιχθούν διαφορετικά από ό,τι είχαν προβλέψει και να είναι σε θέση να λειτουργούν αναλόγως. Δυστυχώς το σχολείο σήμερα προσπαθεί να μας βάλει σε έναν τρόπο σκέψης που έχει να κάνει με το πώς πρέπει να αντιδράμε σε συγκεκριμένες προβλεπόμενες καταστάσεις...
 Σου βάζουν, ας πούμε, κάποια τεστ για να ελέγξουν αν έχεις μάθει τι πρέπει να κάνεις σε συγκεκριμένες καταστάσεις που σου έχουν υποδείξει. Το σημαντικό όμως δεν είναι αυτό: να ξέρεις δηλαδή, εκ των προτέρων πώς θα αντιδράσεις σε μια κατάσταση η οποία είναι αναμενόμενη. Το θέμα είναι να μπορείς να λειτουργήσεις κάτω από συνθήκες για τις οποίες κανένας δεν σε έχει προετοιμάσει».

Ακριβώς. Πράγμα όμως το οποίο δεν συμβαίνει γιατί το σύστημα συνήθως προσπαθεί να νεκρώσει τον τρόπο που έχει ο καθένας να αντιδρά απέναντι στο απρόοπτο. Οπότε, αν δεν μπορείς να αντιδράσεις, τι νόημα έχει να είσαι καλά πληροφορημένος;
«Κοιτάξτε, όντως ακούω να γίνεται πολύς λόγος για την αξία που έχει η πληροφορία στην εποχή μας. Το θέμα είναι ότι από μόνη της αυτή καθαυτή η πληροφορία δεν έχει καμία δύναμη. Εξαρτάται, όταν σου δίνεται, από το πώς μπορείς εσύ να την αξιοποιήσεις. Και ειδικά όταν μιλάμε για παιδιά, εκείνο που έχει σημασία δεν είναι να τα φορτώνεις με ένα κάρο πληροφορίες αλλά να τα ενθαρρύνεις προς την κατεύθυνση της δράσης, να τους δίνεις τόσες πληροφορίες όσες τους χρειάζονται για να δημιουργούν πράγματα από μόνα τους».

Το σύστημα πάντως έχει κάνει σημαία του την πληροφορία και δεν λέει κουβέντα για δημιουργικότητα και ελεύθερη έκφραση...
«Εγώ έχω ταχθεί πολλές φορές εναντίον του τρόπου με τον οποίο χρησιμοποιούμε σήμερα την τεχνολογία, τη βασική, δηλαδή, πηγή πληροφόρησης. Τα κομπιούτερ δεν είναι τίποτε άλλο παρά η μία πλευρά του νομίσματος. Οντως αποτελούν πηγή από την οποία αντλούμε πληροφορίες. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι και η πιο σημαντική, γιατί δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι υπάρχει και κάτι άλλο που λέγεται αξιοποίηση της πληροφορίας και σε ό,τι αφορά τα παιδιά και την εκπαίδευσή τους αυτό είναι πολύ πιο σημαντικό.
 Χρησιμοποιώντας σήμερα την ψηφιακή τεχνολογία μπορούμε να τα βγάλουμε πέρα με προγράμματα πολύ πιο δύσκολα και περίπλοκα. Εγώ αυτό που προσπάθησα να κάνω με τα παιδιά είναι να τους προσφέρω την τεχνολογία ως υλικό με το οποίο στη συνέχεια θα μπορούσαν να χτίσουν, να φτιάξουν πράγματα μόνα τους. Τα παιδιά έτσι μαθαίνουν σιγά σιγά να τα βγάζουν πέρα με όλο και πιο δύσκολα προγράμματα, το μυαλό τους μαθαίνει να κατεβάζει ιδέες και αποκτούν εμπειρία η οποία αργότερα θα τους φανεί πολύ χρήσιμη. Θα σας πω κάτι πολύ απλό για να μπορέσετε να καταλάβετε ποιο είναι το ζητούμενο για μένα.
 Πάρτε για παράδειγμα τα video-games. Παρ' όλο που όλα σχεδόν τα παιδιά ξέρουν να τα παίζουν, είναι πολύ λίγα αυτά που μπορούν να δημιουργήσουν μόνα τους ένα παιχνίδι. Ωστόσο, φτιάχνοντας μόνα τους το παιχνίδι που θα βάλουν μετά στο κομπιούτερ για να παίξουν, μαθαίνουν πολύ περισσότερα από ό,τι αν τους είχε δοθεί έτοιμο. Εκτός αυτού, αποκτούν έτσι την ψυχολογία ανθρώπων που όχι μόνο καταναλώνουν αλλά κυρίως παράγουν και απέναντι σε αυτά που καταναλώνουν αποκτούν μια κριτική στάση. Πάντως το πιο σημαντικό από όλα είναι η αυτοπεποίθηση που τους δίνει η αίσθηση ότι μπορούν να τα βγάλουν πέρα με δύσκολα πράγματα».

Για σας ποιος είναι ο ρόλος του δασκάλου σήμερα;
«Ο ρόλος του είναι να βοηθάει τα παιδιά να κάνουν την πληροφορία πράξη, δημιουργία».

Ο καλός μαθητής είναι δημιούργημα ενός καλού δασκάλου ή μήπως είναι ο καλός μαθητής που κάνει τον καλό δάσκαλο;
«Ο καλός δάσκαλος δεν λειτουργεί καν ως δάσκαλος αλλά ως ένας άνθρωπος ο οποίος εξακολουθεί να μαθαίνει μαζί με τους μαθητές του. Αν μεγάλοι και μικροί, δάσκαλοι και παιδιά, μάθαιναν ο ένας από τον άλλον, η κατάσταση στα σχολεία θα ήταν ιδανική. Προσέξτε, αν θέλεις να γίνεις καλός ξυλουργός, θα ψάξεις να βρεις κάποιον ο οποίος είναι καλός στο είδος του και θα πας να δουλέψεις μαζί του. Με αυτόν τον τρόπο θα μάθεις σωστά την τέχνη και θα γίνεις και εσύ καλός ξυλουργός.
 Τα παιδιά θέλουν να γίνουν καλοί μαθητές, έτσι δεν είναι; Αυτό είναι το ζητούμενο. Καλός μαθητής είναι αυτός που είναι καλός στο να μαθαίνει... Αν λοιπόν βάλεις ένα παιδί κοντά σε έναν άνθρωπο ο οποίος ξέρει να μαθαίνει, θα μάθει και το παιδί να μαθαίνει. Δεν ξέρω αν με καταλαβαίνετε...».

Απολύτως.
«Οι δάσκαλοι που συναντά κανείς στα σχολεία συνήθως δεν δίνουν την εντύπωση ότι εξακολουθούν να μαθαίνουν. Η νοοτροπία που επικρατεί είναι ότι ο δάσκαλος είναι ένας άνθρωπος ο οποίος ό,τι είχε να μάθει το έμαθε εδώ και πολύ καιρό και βρίσκεται τώρα εδώ για να μας πει αυτά που έμαθε κάποτε…
 Μη μου πείτε ότι δεν είναι παράδοξο αυτό. Με αυτό το πείραμα που σας έλεγα πριν, με τα video-games, προσπαθήσαμε να τα αλλάξουμε λίγο τα πράγματα. Αφήσαμε τα παιδιά ελεύθερα, να δουλέψουν μόνα τους και να φτιάξουν το καθένα από ένα παιχνίδι.
 Συνήθως την ώρα που δουλεύουν βρίσκουν μπροστά τους προβλήματα τα οποία τα αντιμετωπίζουν εκείνη την ώρα για πρώτη φορά. Ο δάσκαλος ως μεγαλύτερος έχει την εμπειρία και την ωριμότητα που χρειάζεται για να μπορεί να τα βοηθήσει, όχι όμως ότι έχει έτοιμη και τη λύση τους. Για να βρεθεί η λύση πρέπει δάσκαλος και μαθητής να συνεργασθούν και να ψάξουν από κοινού».

Ο καλός δάσκαλος, λέτε, είναι αυτός που ξέρει να κρατάει αποστάσεις από το σύστημα...
«Ναι, νομίζω ότι αυτό προσπαθούν να το κάνουν οι καλοί δάσκαλοι. Ξέρουν, δηλαδή, ότι το σύστημα δεν είναι καλό και κάνουν ό,τι μπορούν για να μην το σιγοντάρουν».

Μεγαλύτερη σημασία στη ζωή ενός ανθρώπου έχουν οι επιρροές ή οι επιλογές;
«Πολύ δύσκολη ερώτηση. Μάλλον το πιο σημαντικό είναι οι επιλογές. Αν πάρετε, για παράδειγμα, ένα μωρό, θα δείτε ότι αρχίζει να εξερευνά τον κόσμο μέσω των προσωπικών του αποφάσεων ή επιλογών. Υπάρχουν πράγματα τα οποία τραβούν την προσοχή του και θέλει να τα πιάσει στα χέρια του και να προσπαθήσει να καταλάβει τι είναι και πώς λειτουργούν.
 Αυτό είναι μια επιλογή. Στη συνέχεια, όσο μεγαλώνει, η μάθηση όλο και περισσότερο γίνεται υπόθεση των άλλων· αντί να επιλέγει το ίδιο το παιδί τι το ενδιαφέρει να μάθει, αποφασίζουν οι άλλοι για αυτό.
 Όταν έρθει η ώρα να πάει στο σχολείο, εκεί τα πράγματα αντιστρέφονται εντελώς· εκεί πλέον μαθαίνεις αυτά που σου λένε οι άλλοι ότι πρέπει να μάθεις, η εξερεύνηση σταματά. Νομίζω ότι αυτή η μετάβαση από την εξερεύνηση στον κατευθυνόμενο τρόπο μάθησης, όπου ουσιαστικά άλλοι επιλέγουν για σένα, είναι ό,τι χειρότερο μας επιφυλάσσει από ένα σημείο και μετά το εκπαιδευτικό μας σύστημα. Φυσικά η επιρροή που ασκούν επάνω μας κάποιοι άνθρωποι είναι επίσης πολύ σημαντική, αλλά πιστεύω ότι θα έπρεπε να παίζει δευτερεύοντα ρόλο.
 Δεν θέλω να πω με όλα αυτά ότι δεν θα υπάρξουν και κάποιες επιλογές οι οποίες θα είναι παράλογες ή κακές, κάποιες επιλογές που θα 'χουν άσχημες συνέπειες για τη ζωή μας. Εξελισσόμενοι όμως με έναν υγιή τρόπο, νομίζω ότι μπορούμε να μάθουμε να κάνουμε τις επιλογές μας πιο έξυπνα ή σε συνεργασία με άλλους ανθρώπους. Εκείνο που δεν πρέπει να χάσουμε ­ και είναι ίσως το πιο σημαντικό ­ είναι η μοναδικότητα που έχουμε ως άνθρωποι και η δυνατότητα αυτό που θα κάνουμε να μπορούμε να το επιλέγουμε μόνοι μας».

Η κριτική στάση ορισμένων ανθρώπων έναντι του όποιου συστήματος πού οφείλεται; στις επιρροές τους ή στις επιλογές τους; Γεννιέται κάποιος κριτικός ή δημιουργείται;
«Γνωρίζουμε πολύ λίγα για τον τρόπο με τον οποίο η γενετική επηρεάζει την πνευματική ανάπτυξη ενός ανθρώπου. Το μόνο που ξέρουμε είναι ότι το περιβάλλον αποτελεί σημαντικό παράγοντα άσκησης επιρροής. Θεωρώ τον εαυτό μου πολύ τυχερό γιατί για ό,τι έζησα ως παιδί δεν ευθύνονταν μόνο τα γονίδιά μου.
 Μεγάλωσα με έναν τρόπο που πιστεύω ότι με ενεθάρρυνε στο να μάθω να λειτουργώ ανεξάρτητα. Βλέπω περιπτώσεις παιδιών που, ενώ προτού πάνε σχολείο είναι πολύ δραστήρια, το σχολείο είναι σαν να τα αποκόπτει από τον τρόπο που λειτουργεί το μυαλό τους, διακόπτει κατά κάποιον τρόπο τη συνέχεια που είχε η πνευματική τους ανάπτυξη ως εκείνη τη στιγμή. Ο,τι γενετικές διαφορές και αν υπάρχουν λοιπόν είναι ολοφάνερο ότι ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί η κοινωνία απέναντι στα παιδιά τούς κάνει πολύ κακό.
 Παλαιότερα, ίσως η κοινωνία να χρειαζόταν λιγότερους ανθρώπους που να μπορούν να σταθούν κριτικά απέναντί της. Δεν ξέρω τι γινόταν τότε· εκείνο που ξέρω είναι ότι σήμερα δεν έχουμε το περιθώριο να αφήσουμε τις δυνατότητες που έχουμε ως άνθρωποι να πάνε χαμένες.
 Θα σας φέρω ένα παράδειγμα σχετικά με τη γενετική, για το οποίο έχω γράψει κιόλας. Ο κόσμος της εκπαίδευσης θεωρεί ότι υπάρχουν διαβαθμίσεις στην ικανότητα που έχει ένας άνθρωπος σε κάποιον τομέα. Π.χ., στα μαθηματικά πιστεύουν ότι άλλος είναι καλός και άλλος δεν είναι. Δεν ξέρω... πιθανόν να υπάρχουν διαφορές. Ισως η διαφορά ανάμεσα στον Αϊνστάιν και σ' αυτά που μπορούν να κάνουν άλλοι άνθρωποι να έχει σχέση με τις έμφυτες ικανότητες που κάνουν έναν άνθρωπο ιδιοφυΐα.
 Τα μαθηματικά όμως που κάνουν τα παιδιά στο σχολείο δεν είναι κάτι που απαιτεί να είσαι ιδιοφυΐα. Δεν ξέρω πόσοι άνθρωποι θα μπορούσαν να γίνουν Αϊνστάιν· εκείνο που ξέρω είναι ότι πολλοί άνθρωποι θα μπορούσαν να ασχοληθούν με τα μαθηματικά σε ένα πολύ υψηλότερο επίπεδο από αυτό που επικρατεί σήμερα στα σχολεία. Θέλω να πω δηλαδή ότι οι διαφορές του στυλ "αυτός είναι καλός στα μαθηματικά, ενώ ο άλλος δεν είναι" δεν έχουν να κάνουν με τη γενετική αλλά με τις συνθήκες κάτω από τις οποίες ένα παιδί διδάσκεται τα μαθηματικά».

Εσείς πιστεύετε στην ιδιοφυΐα;
«Κατ' αρχάς έχω πειστεί πια ότι ιδιοφυΐες υπάρχουν, είναι κάθε εποχή ανάμεσά μας. Δεν ξέρω αν θα μπορούσε ο καθένας να είναι ιδιοφυΐα, ξέρω όμως πολλούς που μπορούσαν να είναι αλλά τους εμπόδισε το εκπαιδευτικό σύστημα. Γενικά υπάρχουν πολλοί άνθρωποι ­ σχεδόν όλοι, θα έλεγα ­ που το σύστημα τους βάζει περιορισμούς σε ό,τι δημιουργικό θα μπορούσαν να κάνουν».

Η ιδιοφυΐα είναι πολύ κοντά σ' αυτό που λέει ο κοινός άνθρωπος «ταλέντο»;
«Φαντάζομαι πως ναι».

Τελικά ποιος είναι ο ρόλος της εκπαίδευσης;
«Όταν σκέφτομαι καμιά φορά ποιος είναι ο ρόλος της εκπαίδευσης, λέω ότι θα έπρεπε να είναι το να δίνει στους ανθρώπους τη δυνατότητα να γνωρίσουν πράγματα τα οποία θα μπορούσαν να ερωτευτούν, να τους εξοικειώνει με ενδιαφέροντα που θα μπορούσαν να γεμίσουν τη ζωή τους».

Με την ίδια λογική, αν και τα συστήματα διακυβέρνησης λειτουργούσαν με μεγαλύτερη διαφάνεια ίσως να ήταν πιο ανθρώπινα. Τι φοβάται η εξουσία και δεν είναι διαφανής;
«Δυστυχώς η εξουσία ξέρει ότι δεν νομιμοποιείται να εξουσιάζει, γι' αυτό και προτιμά τις κινήσεις της να τις κάνει καλυμμένα... Το κάλυμμα της εξουσίας είναι η εκάστοτε γραφειοκρατία... Νομίζω ότι η γραφειοκρατία ουσιαστικά είναι το αντίθετο της διαφάνειας»

Τι φοβάται περισσότερο η εκάστοτε εξουσία;
«Τον έρωτα... Τον έρωτα με την ευρύτερη έννοια... Ο έρωτας με την ευρύτερη έννοια δημιουργεί οράματα. Ο έρωτας βοηθάει τους ανθρώπους να υπερβούν τους φόβους τους... Και άνθρωποι που δεν φοβούνται είναι επικίνδυνοι για την οποιαδήποτε εξουσία. Ο φόβος είναι το γενικό όπλο καταστολής των μαζών από την εκάστοτε εξουσία, όποιου χρώματος κι αν είναι αυτή».

Δεν υπάρχει εξουσία και «εξουσία»; Όλες οι εξουσίες είναι ίδιες;
«Φοβάμαι ότι η εξουσία όπου εμφανίζεται είναι ίδια... Βέβαια οι εξουσίες προσπαθούν να πείσουν ότι δεν είναι μεταξύ τους ίδιες και απαράλλακτες... ότι διαφέρουν. Γι' αυτό και ντύνονται με διάφορα χρώματα. (γέλια) Ετσι ­ διά των χρωμάτων δηλαδή ­ προσπαθούν να υποκαταστήσουν την ανάγκη ενός οράματος που έχει κάθε άνθρωπος, ο οποίος καλείται να τις πιστέψει και να τις ακολουθήσει ώσπου να ξεσκεπαστεί το ψευδο-όραμα της εκάστοτε εξουσίας και να οδηγηθούμε για μία ακόμη φορά στο συμπέρασμα ότι η εξουσία, όποιο χρώμα κι αν έχει, είναι ίδια».

Το οποιοδήποτε σύστημα διακυβέρνησης είναι απαραίτητο να στηριχθεί σε ένα σύστημα εξουσίας;
«Αυτή τη συζήτηση είχαμε χθες το βράδυ με έναν φίλο μας καθηγητή: "Εξουσία ή συναίσθηση της ευθύνης;". Νομίζω ότι οι Ελληνες ανέκαθεν γνώριζαν καλύτερα από τον καθένα την απάντηση σ' αυτό το ερώτημα. Λέγαμε ότι το σύστημα λειτουργεί διά της επιβολής της εξουσίας του, ενώ το καλύτερο για την κοινωνία θα ήταν να καλλιεργεί στους πολίτες το αίσθημα της ευθύνης και με βάση αυτό να προχωρεί».

Ο αυταρχισμός είναι σύμφυτος με την έννοια της εξουσίας;
«Έτσι νομίζω».

Επομένως συζητάμε για να συζητάμε... Τίποτε δεν μπορεί να αλλάξει.
«Η αλλαγή μπορεί να έρθει μόνο από την αλλαγή του τρόπου μάθησης. Εγώ ελπίζω πολύ σε αυτή την αλλαγή. Το ξέρω ότι όλοι οι κακόβουλοι θα πουν: "Για ποια αλλαγή στη μάθηση μας μιλάς; Αφού κάθε αλλαγή ελέγχεται και καθορίζεται από την εξουσία". Εγώ πιστεύω στην αλλαγή της μάθησης γιατί τα τελευταία χρόνια βλέπω τη μάθηση να ξεφεύγει από τα χέρια της εξουσίας. Ενα αντίπαλον δέος εμφανίζεται στον τρόπο της ως σήμερα κατευθυνόμενης μάθησης και εκπαίδευσης. Βλέπω ότι η τρελή ανάπτυξη της τεχνολογίας δημιούργησε μια νέα δύναμη... τα παιδιά που μαθαίνουν περισσότερα εκτός του καθιερωμένου συστήματος με τη βοήθεια της τεχνολογίας.
 Δεν το έχουμε αντιληφθεί επαρκώς: η νέα δύναμη είναι τα ίδια τα παιδιά που μαθαίνουν χωρίς το σύστημα να μπορεί να ελέγξει πώς, από πού και τι μαθαίνουν. Ημέρα με την ημέρα το βλέπω όλο και περισσότερο να πηγαίνει προς τα εκεί το πράγμα... γιατί τα παιδιά καταλαβαίνουν από μόνα τους με ποιον τρόπο θα μάθουν καλύτερα. Καταλαβαίνουν ότι έχουν τη δύναμη να πουν "όχι" στην εκπαίδευσή τους μέσω του σχολείου, και εκτός αυτού έχουν και εναλλακτικές πηγές απ' όπου μπορούν πλέον να αντλήσουν τη γνώση. Ολα αυτά με κάνουν ιδιαίτερα αισιόδοξο, γιατί πιστεύω ότι θα συμβάλουν στο να δούμε επιτέλους μια αληθινή αλλαγή».

Τι είναι αυτό που κάνει τους ανθρώπους μεγαλώνοντας να χάνουν τη δύναμη που είχαν ως παιδιά;
«Το σχολείο είναι ένας πολύ σημαντικός παράγοντας για να χάσουμε τη δύναμη με την οποία γεννιόμαστε. Αυτός άλλωστε είναι ο κυρίαρχος λόγος ύπαρξης του σχολείου και ο μοναδικός του στόχος. Εχει δηλαδή τη βούληση να κάνει τους ανθρώπους να χάσουν αυτό που λέτε... την παιδικότητά τους, που δεν είναι τίποτε άλλο παρά ο αυθορμητισμός, η ανεξαρτησία και η δυνατότητα της επιλογής με κριτήρια προσωπικά και όχι ψευτοκοινωνικά. Ένας άλλος παράγοντας που μας κάνει να χάσουμε την παιδική μας δύναμη είναι οι γονείς, μερικοί από τους οποίους πάνε, αυτό που έμαθαν οι ίδιοι στο σχολείο τους, να το περάσουν και στα παιδιά τους.
 Συνήθως οι γονείς είναι οι προπαγανδιστές του συστήματος μέσα στο σπίτι... Αν οι γονείς παίζουν αυτόν τον ρόλο μέσα στο σπίτι, το παιδί δεν έχει σωτηρία. Φεύγει από το σχολείο ­ εκεί όπου το σύστημα είναι κυρίαρχο ­ και γυρίζει στο σπίτι όπου οι γονείς έχουν φορέσει τη σκέψη του συστήματος... Αυτός είναι ο λόγος που τώρα τελευταία προσπαθώ να γράφω βιβλία τόσο για γονείς όσο και για δασκάλους ­ επειδή υπάρχουν ορισμένα πράγματα τα οποία οφείλουν να καταλάβουν. Πρέπει να μπουν στη λογική του παραδείγματος που σας ανέφερα πριν με τους χορευτές: "Η μάθηση θέλει δύο".
 Σήμερα οι περισσότεροι ενήλικοι δεν μαθαίνουν από τα παιδιά τους, με εξαίρεση κάποιες υγιείς οικογένειες όπου όλοι ­ μικροί και μεγάλοι ­ μαθαίνουν ο ένας από τον άλλον. Στη σύγχρονη κοινωνία τα παιδιά θα γίνουν πιο ανεξάρτητα. Η εξέλιξη και οι νέες μορφές της τεχνολογίας θα πιέσουν τους γονείς να καταλάβουν ότι πρέπει να αλλάξουν τη στάση τους και την αντιμετώπιση που έχουν απέναντί τους».

Πάντως είναι πολύ περίεργο όλα αυτά να τα λέει ένας άνθρωπος που βρίσκεται και υπηρετεί το σύστημα... Εσείς είστε καθηγητής στην καρδιά του εκπαιδευτικού συστήματος των ΗΠΑ, στο ΜΙΤ Lab... Πώς σας επιτρέπει το σύστημα να σκέφτεστε έτσι και να εκφράζεστε έτσι για αυτό; Πώς δεν προσπαθεί να σας απομονώσει; Με συγχωρείτε για αυτό που θα σας πω: μου φαίνεται ύποπτο που σας αφήνουν να λέτε ό,τι λέτε... Ή σας θεωρούν ακίνδυνο ή ελέγχουν καλύτερα τα πράγματα αφήνοντας για άλλοθι και μερικές σκέψεις σαν τις δικές σας να εκφράζονται...
«Κοιτάξτε, δεν είναι απλό αυτό που με ρωτάτε· για την ακρίβεια, είναι πολύ πιο σύνθετο από αυτό που φαντάζεται κανείς. Αυτό που κάνει πανεπιστήμια σαν το ΜΙΤ να ξεχωρίζουν είναι το γεγονός ότι εκεί μέσα δεν γίνεται μόνο διδασκαλία αλλά και έρευνα. Οι επιστήμονες που κάνουν δημιουργική δουλειά κανονικά θα έπρεπε να είναι ελεύθεροι από κάθε είδους γραφειοκρατικές δεσμεύσεις. Το ΜΙΤ είναι ένας χώρος που το επιτρέπει αυτό· νομίζω ότι η μεγαλύτερη αρετή του είναι το ότι οι φοιτητές του μπορούν να συμμετέχουν στην έρευνα. Αρα είναι πιο ανοιχτό στην ιδέα της μάθησης απ' ό,τι ίσως άλλα πανεπιστήμια. Εννοείται, φυσικά, ότι δεν είναι το μόνο».

Εξακολουθεί ­ παρά την απάντησή σας ­ να μου φαίνεται περίεργο πώς το ίδιο το σύστημα παράγει τους ανθρώπους οι οποίοι θα σταθούν κριτικά απέναντί του...
«Είμαι σίγουρος ότι, αν το σύστημα είχε περιθώρια επιλογής, δεν θα το επέτρεπε. (γέλια) Κανένα σύστημα όμως δεν είναι τέλειο. Θα έλεγα ότι άνθρωποι σαν εσάς, σαν εμένα... είμαστε το αποτέλεσμα της αδυναμίας του συστήματος να είναι τέλειο».
Όλα τα συστήματα περιέχουν την ανατροπή τους;

Εσείς νιώθετε επαναστάτης μέσα σ' αυτή τη διαδικασία;
«Ναι... Φυσικό δεν είναι;». (γέλια)

Ποια είναι η σημασία της επανάστασης ­ αν σκεφθούμε ότι όλες οι επαναστάσεις οδηγούν σε έναν καινούργιο τύπο συστήματος;
«Είπαμε, υπάρχουν πολλά παράδοξα σ' αυτή τη ζωή. Το να είναι κανείς επαναστάτης είναι ένας τρόπος για να συνεχίσει να είναι δημιουργικός. Αν εκλείψουν αυτά ενάντια στα όποια μπορούμε να επαναστατούμε, πιθανόν να σταματήσει να υπάρχει και δημιουργικότητα. Ενας ρώσος ποιητής ­ αυτά τα ξέρει καλύτερα η γυναίκα μου ­ λέει κάπου ότι "η τελειότητα είναι θάνατος". Αν ζούσαμε σε μια τέλεια κοινωνία που δεν θα είχε ανάγκη τους επαναστάτες, θα ήταν σαν να ήμασταν νεκροί εν ζωή».

Πιστεύετε ότι η γνώση οδηγεί στην ευτυχία;
«Αυτό μου θυμίζει το ερώτημα του Βολταίρου: "Είναι καλύτερα να γνωρίζει κανείς ή να αγνοεί;". Αν αυτό είναι το ερώτημα, προσωπικά πιστεύω ότι είναι καλύτερα να γνωρίζεις και ας μην ευτυχήσεις στη ζωή σου ­ γιατί η γνώση μπορεί να σε οδηγήσει και στη δυστυχία».

Αν το ζητούμενο της ζωής δεν είναι το κυνήγι της ευτυχίας, τότε ποιο είναι;
«Δεν ξέρω να απαντήσω με βεβαιότητα σε αυτό σας το ερώτημα... Πάντως όσοι νομίζουν ότι ο μόνος σκοπός στη ζωή ενός ανθρώπου είναι η ευτυχία γελιούνται. Ειδικά αυτοί που κυνηγούν την προσωπική ευτυχία αγνοώντας τι θα πει απογοήτευση ή πόνος».

Αλήθεια, υπάρχει για σας ευτυχία; Τι είναι η ευτυχία που λένε οι άνθρωποι γύρω μας;
«Μερικές φορές η ευτυχία δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια κούφια λέξη. Είναι σαν αυτό που λέγαμε πριν για την ευκολία και τη δυσκολία. Η ευτυχία, όπως και η ευκολία, μας κάνει να βαριόμαστε· από τη δυσκολία και τη δυστυχία μαθαίνουμε περισσότερα πράγματα... Θα έλεγα ­ όσο τραγικό κι αν ακουστεί ­ ότι στη δυστυχία το διασκεδάζουμε περισσότερο το πράγμα και σε τελική ανάλυση ολοκληρωνόμαστε περισσότερο και ως άνθρωποι μέσα από τη μάχη για να την αντιπαρέλθουμε. Άρα τη στιγμή που μάχεσαι μπορείς να λες ότι αυτό είναι ένα είδος ευτυχίας... Δεν ξέρω... ειλικρινά δύσκολη ερώτηση και ακόμη δυσκολότερη η απάντηση».

Υπάρχουν τρία-τέσσερα μυαλά που έχετε θαυμάσει πολύ στη ζωή σας;
«Ναι, βέβαια... Ο Αϊνστάιν, ο Πιαζέ, ο Καρλ Μαρξ, ο Σαίξπηρ...».

Ο Σαίξπηρ γιατί σας συγκινεί;
«Μου βάζετε συνεχώς δύσκολα. (γέλια) Ξέρω 'γώ; Για ποιον λόγο μάς συγκινεί ένα ηλιοβασίλεμα; Νομίζω ότι ο Σαίξπηρ μπορούσε να "διαβάζει" καλύτερα από τον καθένα τόσο τις συγκρούσεις που συμβαίνουν μέσα στις ψυχές των ανθρώπων όσο και αυτές που δημιουργούνται στην κοινωνία. Πέρα απ' αυτό όμως διέθετε αυτή τη μαγική ικανότητα να μπορεί αυτά τα πράγματα να τα πει με λόγια. Γιατί και άλλοι έχουν το χάρισμα να "διαβάζουν" τις ψυχές των ανθρώπων αλλά τους "λείπουν" οι λέξεις για να πουν αυτό που βλέπουν και αισθάνονται. Και συχνά ισχύει και το αντίστροφο: έχουν το ταλέντο των λέξεων αλλά τους λείπει η ικανότητα να δίνουν στις λέξεις ένα νόημα».

«Θυμήθηκα τώρα ένα ρωσικό ανέκδοτο: Ρωτήθηκαν, λέει, διάφοροι διάσημοι Εβραίοι οι οποίοι σημάδεψαν την ιστορία ποιο είναι γι' αυτούς το νόημα της ζωής. Ο Χριστός απάντησε ότι το κουβαλάει κανείς μέσα στην καρδιά του, ο Μαρξ είπε ότι το νόημα της ζωής βρίσκεται στην κοιλιά, ο Φρόιντ έδειξε από τη μέση και κάτω και ο Αϊνστάιν είπε «στο κεφάλι, άρα όλα είναι σχετικά»...


[ΠΗΓΗ:  Σερ Κεν Ρόμπινσον – επιλεγμένα αποσπάσματα από παλιά συνέντευξη στο Βήμα από τον Θανάση Λάλα (26-7-1998)  Ο Σερ Κεν Ρόμπινσον ήταν σύμβουλος και προσωπικός φίλος του αντιπροέδρου των ΗΠΑ Αλ Γκορ, αγωνίστηκε για το δικαίωμα στην «αλλαγή», για το δικαίωμα στην «προσωπική επιλογή». Ένας άνθρωπος της εκπαίδευσης βουτηγμένος ως το υψηλότερο άκρο της κεφαλής του στο σύστημα μάθησης, ένας άνθρωπος που τόλμησε να ομολογήσει ότι η εξουσία πυροβολεί θανατηφόρα τη δημιουργικότητα, επειδή φοβάται σαν τον διάβολο τον εαυτό της, γι’ αυτό βάζει συνεχώς  τρικλοποδιές στους ιδιοφυείς και ρίχνει με τα μούτρα τους ανθρώπους στην κατανάλωση για να μην την απειλούν! - http://www.thessalonikiartsandculture.gr/ ]