Παρασκευή, 30 Μαΐου 2014

Αν ήμουν μαθητής με πρωτογενές πλεόνασμα ανθρωπιάς

«Η «ανθρωπιά» είναι μια λέξη του καιρού μας, ένας όρος κοινόχρηστος, ένα νόμισμα που κυκλοφορεί σ’ όλα τα χέρια….»! Αμ δε… κύριε Ι.Μ Παναγιωτόπουλε! (μια έκθεση για την απανθρωπιά της εποχής μας με απαντήσεις απολύτως αντιπροσωπευτικές)



Την ώρα που διαβάζω, κύριε Ι.Μ. Παναγιωτόπουλε, το δοκίμιο σας, που μιλάει για τον ανθρωπισμό, ένας συμμαθητής μου δεν μπήκε στην αίθουσα. Ανέβηκε σε ένα κτίριο δίπλα από το σχολείο και πήδηξε στο κενό. Φταίτε μήπως εσείς; Όχι, εσείς έχετε πεθάνει κιόλας. Ας μην είμαι υπερβολικός, ας συγκεντρωθώ λίγο μήπως γράψω τίποτα.

Γράφετε:  «Η «ανθρωπιά» είναι μια λέξη του καιρού μας, ένας όρος κοινόχρηστος, ένα νόμισμα που κυκλοφορεί σ’ όλα τα χέρια….»
Τι σημαίνει του καιρού μας. ΜΑΣ. Ποιανού καιρού είσαστε εσείς; Κι εμείς ποιοι είμαστε; Αν εμείς είμαστε οι μαθητές που γράφουμε, ένας από ΜΑΣ, δεν γράφει αυτήν την ώρα, γιατί αυτοκτόνησε. Γεννήθηκε το 1995, εσείς τότε είχατε πεθάνει δεκατρία χρόνια πριν, και αποφάσισε να βάλει τέρμα στη ζωή του, το 2014. Ούτε 19 χρονών.
Δεν ξέρω γιατί το έκανε. Ακούγεται ότι δεν άντεχε το άγχος των πανελλαδικών. Άλλοι λένε ότι δεν έχει σχέση αυτό, αλλά ότι είχε προβλήματα. Όμως, αλήθεια, πρέπει να ζούμε αυτόν τον εξοντωτικό εξεταστικό λαβύρινθο; Ξέρετε πόσα παιδιά κλαίνε τα βράδια, πόσα βλέπουν εφιάλτες τις πανελλαδικές εξετάσεις; Πόσα φοβούνται ότι δεν θα πάνε καλά, πόσα τρέμουν την ιδέα να απογοητεύσουν τους γονείς τους; Εσείς που μιλάτε για ανθρωπιά τι λέτε για αυτό;

Λέτε παρακάτω: «Αρκεί μια ματιά ολόγυρά μας, για να το νιώσουμε καλύτερα τούτο. Η καθημερινή ζωή ολοένα και περισσότερο χάνει τη θαλπωρή, τη γλυκιά ζεστασιά της. Είναι ένας χειμώνας χωρίς αλκυονίδες».
Ναι, έτσι είναι. Ποια γλυκιά ζεστασιά; Καθημερινός πόλεμος, η καθημερινή ζωή. Οι γονείς μας δεν έχουν να μας δώσουν χαρτζιλίκι. Οι καθηγητές μας απολύονται. Τα αδέρφια μας μετανάστευσαν. Οι γείτονές μας είναι άνεργοι. Κι εμείς εδώ παλεύουμε για να μπούμε σε κάποια σχολή ή να βρούμε μια δουλειά.
Και ένας συμμαθητής μας αυτοκτόνησε. Σήμερα. Εσείς τι λέτε για αυτό; Εσείς πεθάνατε κύριε Παναγιωτόπουλε. Αλλά εσείς που βάζετε τα θέματα, εσείς από τα υπουργεία και τις επιτροπές. Τι λέτε για αυτό; Εσείς από τις κυβερνήσεις. Ότι είναι ένα τραγικό περιστατικό, μεμονωμένο, χωρίς κάποια ευρύτερη διάσταση; Αυτό δεν είπατε και για το Θανάση; Λίγο μεγαλύτερός μου ήταν, και σκοτώθηκε για ένα εισιτήριο. Αυτό δεν είπατε και για τα άλλα τα παιδιά στη Λάρισα; Αλλά και για τον Αλέξη, αυτό δεν είπατε; Μικρότερος ήμουν, αλλά το θυμάμαι.

Γράφετε: «Η ανθρωπιά είναι κυκλική παρουσία. Δε βρίσκεται στραμμένη προς ένα μονάχα σημείο του ορίζοντα. Εκείνος που είναι αληθινά ανθρώπινος δεν μπορεί παρά να είναι, σε κάθε περίσταση, ανθρώπινος».
Τώρα, τι είναι αυτά που γράφετε; Τι είναι αυτή η βαρετή φλυαρία; Για την ανθρωπιά δεν είπατε ότι θέλετε να γράψουμε; Εγώ σας λέω για τα παιδιά που πεθαίνουν. Εγώ σας λέω για μένα που έχω πεθάνει από την κούραση και το άγχος και δεν ξέρω πώς θα τα πάω στις εξετάσεις. Και δεν ξέρω αν θα έχουν λεφτά οι γονείς μου για να σπουδάσω. Και αν θα μπορέσω να τελειώσω, και αν θα βρω δουλειά, και αν θα αναγκαστώ να φύγω και να χάσω τους φίλους μου. Και αν, βρεθώ κι εγώ χωρίς εισιτήριο στο λεωφορείο; Και αν δεν έχω να πληρώσω θέρμανση; Κι αν αρρωστήσω και δε με δέχονται στο νοσοκομείο ή δεν έχω τα φάρμακα; Και αν, θεέ μου, βρεθώ κι εγώ στον έκτο όροφο από ένα γιαπί.

Μου λέτε για ανθρωπιά. Εγώ είμαι άνθρωπος και ανησυχώ και φοβάμαι. Οι φίλες μου, τα αδέρφια, οι συγγενείς και οι γνωστοί μου, είναι άνθρωποι και αυτοί. Και φοβάμαι και για αυτούς. Και σαν άνθρωπος θέλω να κάνω μια βόλτα, θέλω να παίξω μπάλα, θέλω να πάω σινεμά με το κορίτσι μου. Δεν θέλω να διαβάζω όλη μέρα. Είτε πάω καλά είτε όχι στις εξετάσεις, θέλω να ζήσω τη ζωή μου χαρούμενος. Τι έχετε να πείτε για αυτό; Να πούμε για την ανθρωπιά τι; Αν δεν απαντήσετε στα ερωτήματα και τους φόβους μου, τι να πω για την ανθρωπιά έτσι γενικά;

Και τι κατακλείδα θεέ μου: «Η ανθρωπιά δεν είναι επάγγελμα, δεν είναι όργανο αυτοπροβολής και επιτυχίας. Είναι απάρνηση. Πρέπει πολλά ν” αρνηθείς, για να κερδίσεις τα ουσιωδέστερα. Αλλά δεν είναι και παθητική κατάσταση. Ολωσδιόλου αντίθετα, αποτελεί μορφή αδιάκοπης ενέργειας. Είναι πολύ ευκολότερο να γίνεις «μέγας ανήρ» παρά να γίνεις «μεγάλος άνθρωπος». Η Ιστορία είναι γεμάτη παραδείγματα μεγάλων ανδρών. Αλλά έχει πολύ λίγους «ανθρώπους» να παρουσιάσει».
Τι είναι τώρα αυτές οι βλακείες; Έτσι αποφασίσατε να κλείστε το κείμενο κύριε Ι.Μ. Παναγιωτόπουλε; Τι σημαίνουν αυτά; Εγώ σας είπα, ότι αυτοκτόνησε ένα παιδί. Τι μου λέτε για «μεγάλους ανθρώπους» και άλλες μαλακίες; Εδώ μικρά παιδιά αυτοκτονούν, σκοτώνονται σε λεωφορεία, μαχαιρώνονται από φασίστες, τι με νοιάζουν αυτοί οι «μεγάλοι άνθρωποι». Για μένα θα πείτε τίποτα;
Και μετά μου ζητάτε να γράψω για το έλλειμμα ανθρωπιάς; Ε, δεν πάτε στο διάολο πια. Όλο κοροϊδία και ψέματα. Δεν πάτε στο διάολο κι εσείς από το υπουργείο. Κι εσείς από τις επιτροπές. Φλύαρες, ανούσιες χαζομάρες που μιλάνε για τον «άνθρωπο» και την «ανθρωπιά» σε εισαγωγικά, σαν έννοιες, ενώ δίπλα μας φεύγουν νέοι άνθρωποι. Και εσείς κύριε Ι.Μ. Παναγιωτόπουλε, και κύριε Παπανούτσε και κύριε τάδε, με τις βαρετές σοφίες σας που διαβάζουν 30 χρόνια οι μαθητές… που να σας στείλω από εδώ κάτω.

Και τα υστερόγραφα:
ΥΓ.1: Ποιος βρίζει έτσι ένα «σημαντικό άνθρωπο των γραμμάτων»;
Είναι σαφές ότι δεν είμαι μαθητής. Απέχω πια πάνω από μια δεκαετία από τότε που ήμουν. Μάλλον, ούτε τότε θα έγραφα κάτι τέτοιο, ούτε σήμερα γράφω σαν μαθητής. Είμαι αρκετά μεγαλύτερος. Όχι τόσο, ώστε να λέω μεγάλα λόγια με προσποιητή στεναχώρια για τον κόσμο που αφήνουμε στις νέες γενιές. Όμως δεν μπορώ να μην συγκλονιστώ, αναγνωρίζοντας ότι το σχολείο σήμερα για τα παιδιά είναι χειρότερο από το σχολείο όταν εγώ  αποφοίτησα. Ότι το πανεπιστήμιο και το ΤΕΙ είναι χειρότερο από όταν εγώ σπούδαζα. Ότι η αγορά εργασίας είναι χίλιες φορές χειρότερη από όταν βγήκα σε αυτή. Αυτό το μοιράζομαι ακόμα. Όμως να ξέρουν οι νεώτεροι που δίνουν τώρα εξετάσεις, ότι πολλοί συνομήλικοί μου, κάναμε μεγάλη προσπάθεια για να μην γίνουν έτσι τα πράγματα. Να ξέρουν ότι και ως μαθητές, και ως φοιτητές, και ως εργαζόμενοι, παλέψαμε την τελευταία δεκαετία για κάτι καλύτερο. Λίγα πράγματα καταφέραμε, ήταν και η θύελλα που αντιμετωπίσαμε πιο δυνατή από τα πανιά μας. Ξέρουμε ότι δεν παλέψαμε όσο θα έπρεπε για το μαρτύριο που λέγεται πανελλαδικές εξετάσεις και τρόπος πρόσβασης στο πανεπιστήμιο. Σας ζητάμε συγνώμη, κάθε χρόνο μαυρίζει η ψυχή μας αυτές τις μέρες. Πλέον είναι κοινή μας υπόθεση να φέρουμε μια διαφορετική μέρα.

ΥΓ.2: Τι είναι παράλογο;
Όπως πάντα, πολλοί θα πουν ότι το τραγικό περιστατικό δεν προσφέρεται για αναλύσεις και πολιτικές απόψεις. Δε θα αναμετρηθώ με την άποψη αυτή. Αλλά πραγματικά, ανεξάρτητα με το γεγονός, δεν χρειάζεται να σκεφτούμε ξανά σοβαρά το θέμα των πανελλαδικών εξετάσεων; Όχι με τον τρόπο που κάθε φορά το υπουργείο επεξεργάζεται νόμους, που ολοένα και χειροτερεύουν την κατάσταση, κάνοντας ακόμα πιο δύσκολη την πρόσβαση στο πανεπιστήμιο και μετατρέποντας την ανώτερη εκπαίδευση σε προνόμιο των λίγων. Αλλά διεκδικώντας το αυτονόητο: Κατάργηση όλων των εξεταστικών (και βαθιά ταξικών) φραγμών στο σχολείο και ελεύθερη πρόσβαση σε κάθε βαθμίδα της εκπαίδευσης. Μα αυτό είναι παράλογο, θα αναφωνήσουν πολλοί. Εδώ, το υπουργείο Παιδείας, αφού βέβαια πρώτα διέλυσε την τεχνική εκπαίδευση, έβγαλε ένα σποτάκι όπου ένα παιδάκι περιγράφει πως από μικρού τού άρεσαν τα μαστορέματα και όλη μέρα ήταν μέσα στα εργαλεία και τώρα δεν μπορεί να καταλάβει γιατί του λένε να γίνει δικηγόρος.
Μετά μια χαρούμενη φωνή ανακοινώνει ότι τώρα το υπουργείο παιδείας με τις μεταρρυθμίσεις του, δίνει στη δυνατότητα στο κάθε παιδί να εργαστεί εκεί που θέλει και αυτό είναι η πραγματική επιτυχία. Ε λοιπόν, είναι καιρός να αναμετρηθούμε με αυτό το αιώνιο και υποτίθεται λογικό επιχείρημα, που λέει ότι δεν είναι δυνατόν όλοι να πηγαίνουν στα πανεπιστήμια, τι να γίνει δεν τα παίρνουν όλοι τα γράμματα, ο καθένας έχει μια κλίση σε κάτι διαφορετικό και αναρωτιέται, τι δηλαδή όλοι θα γίνουμε ιατροί; Και ποιος θα δουλέψει ως υδραυλικός; Παρότι λογικοφανής, η αφήγηση αυτή είναι λαϊκίστικη και λανθασμένη. Καθένας έχει  το δικαίωμα να αποφασίσει και να αποφασίζει σε όλη του τη ζωή, πώς θέλει να είναι η ζωή και η εργασία του, χωρίς να καταπιέζεται από το εκπαιδευτικό σύστημα, τους γονείς, την «κοινωνική καταξίωση» και τη μισθολογική ανισότητα και όλοι οι νέοι πρέπει να πηγαίνουν στο πανεπιστήμιο. Το λέω έτσι ακραία. Τα περί κλίσης και αν το παιδί «παίρνει» τα γράμματα, δεν είναι παρά ένα ψέμα που κρύβει κοινωνικά κατασκευασμένες ανισότητες. Δεν σημαίνει ότι όλοι θα γίνονταν ιατροί και δικηγόροι. Μακάρι να είχαμε μαραγκούς με πτυχία φιλοσοφίας και αρχιτέκτονες που να ξέρανε να βιδώνουν και καμιά βίδα. Αλλά πέρα από αυτό, το επίπεδο εκπαίδευσης και μάλιστα πανεπιστημιακής είναι δείκτης για το βιοτικό και πνευματικό επίπεδο ενός λαού, είναι δείκτης ανάπτυξης και προόδου του. Σαφώς, δεν μπορεί να υλοποιηθεί κάτι τέτοιο στο υπάρχον σύστημα, ούτε στα σημερινά πανεπιστήμια. Ωστόσο, ακόμη και σήμερα, αυτή η αγοραία και αστικά κυριαρχούμενη, σε μεγάλο βαθμό, γνώση που κατακτάς στο πανεπιστήμιο είναι πολύτιμη για όλους τους νέους, ανεξάρτητα από το εργασιακό μέλλον που θα έχουν. Είναι μήτρα κριτικής σκέψης και ορθολογισμού. Είναι η συλλογική ελπίδα μιας κοινωνίας για πρόοδο και γνώση…..
Και εν πάση περιπτώσει, αυτοί που βλέπουν ως παράλογο το αίτημα για ελεύθερη πρόσβαση, τι θεωρούν λογικό; Να καθορίζεται στα 16 ή τα 17, η πορεία ενός ανθρώπου; Να καταδικάζονται τα παιδιά των φτωχών; Να διαλύεται δύο χρόνια η ζωή των νέων; Να υπάρχουν νοσοκομεία χωρίς ιατρούς και σχολεία χωρίς καθηγητές; Ας το κλείσουμε εδώ καθώς διάφοροι παραλογισμοί μπορούν να ακολουθήσουν.


[Πηγή: Θάνος Ανδρίτσος - toperiodiko.gr – αναρτήθηκε και στο ΑΛΦΑ ΒΗΤΑ]

Πέμπτη, 29 Μαΐου 2014

Αλήθειες και μύθοι για την Άλωση της Κωνσταντινούπολης

Η Ελένη Γλύκατζη- Αρβελέρ θυμάται παλαιότερα τους- ξένους φοιτητές της στη Σορβόννη να της στέλνουν… συλλυπητήριο τηλεγράφημα κάθε 29η Μαΐου, την ίδια ώρα που τα περισσότερα Ελληνόπουλα αν τα ρωτούσες τι έγινε τη μέρα εκείνη δεν ήξεραν ακριβώς. Τα τελευταία χρόνια η κατάσταση αντιστράφηκε. Στην Ελλάδα έγινε, λίγο έως πολύ, μόδα να θυμόμαστε κάθε χρόνο τέτοια μέρα την Άλωση της Πόλης- μερικοί από κεκτημένη ταχύτητα ή άγνοια μιλούν για «εορτασμό», αντί για επέτειο, και να μην αρκούμαστε στον εορτασμό της έναρξης της Επανάστασης, κάθε 25 του Μαρτίου. Μεγάλη η σημασία της Πόλης, θα πει κανείς, για τους Έλληνες. Σωστό. Οπότε και η συμβολική σημασία της Άλωσης είναι εξίσου μεγάλη. Έστω και αν η πολιορκία της από τους Οθωμανούς ήταν απλώς μία από τις πολλές, έστω και αν το κλίμα της εποχής ήταν τέτοιο, η κατάσταση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας ήταν τέτοια, που έκπληξη θα ήταν το να μην αλωθεί η Πόλη.


«Βρισκόμαστε στα μέσα του 15ου αιώνα, γύρω στο 1450. Η Πόλη είναι μια μικρή πόλη πια- έχει δεν έχει 70.000 κατοίκους, όταν άλλοτε είχε περάσει το μισό εκατομμύριο» αφηγείται στα «ΝΕΑ» η Ελένη Γλύκατζη- Αρβελέρ, επιχειρώντας να βάλει για λογαριασμό μας τα πράγματα στη θέση τους, να καταγράψει αλήθειες και μύθους της Άλωσης έτσι όπως μόνο μία βυζαντινολόγος με τη δική της διαδρομή μπορεί να κάνει. «Η Πόλη έχει αποδεκατιστεί από την πανώλη και τις αλλεπάλληλες πολιορκίες των Τούρκων. Αλλά και από τις διαμάχες των Δυτικών, αφού οι προστριβές Γενοβέζων και Βενετσιάνων γίνονταν στο λιμάνι της μέσα. Υπήρχε και μια τάση ανεξαρτητοποίησης των λίγων χωρών που παρέμεναν ελεύθερες- όχι μόνο του Μυστρά που παρεμπιπτόντως έπεσε το 1460, επίσης στις 29 Μαΐου! Η κατάσταση ήταν μιας ανασφάλειας γενικής».
Ο διχασμός. Και σαν να μην έφθαναν αυτά, «υπήρχε μια μεγάλη ενωτική και ανθενωτική διαμάχη, υπέρ και εναντίον της Ένωσης των Εκκλησιών. Οι αντίθετοι στην Ενωση συμμαχούσαν και με τους Τούρκους. Ήταν οι λεγόμενες παρά φύσιν συμμαχίες. Οι υπέρμαχοι της Ενωσης διακήρυσσαν: Όταν οι δύο Ρώμες ήταν ενωμένες διαφεντεύαμε τον κόσμο. Όταν διχάστηκαν, χάσαμε τα πρωτεία. Με αυτή την έννοια η πραγματική πτώση της Πόλης χρονολογείται από το 1204 και μετά. Η ανθενωτική διαμάχη πήρε μάλιστα τεράστιες διαστάσεις μετά το 1438 και τη Σύνοδο της Φερράρας. Εκεί ο Αυτοκράτορας Ιωάννης Η΄ ξεσήκωσε την Εκκλησία σε μια τελευταία προσπάθεια Ένωσης, αλλά ενώ η διανόηση ήθελε να είναι αναγεννησιακή, η Εκκλησία παρέμενε προσηλωμένη στα πάτρια κατά τρόπο φανατικό, αν όχι τίποτα παραπάνω», λέει χωρίς να μασάει τα λόγια της η ελληνίδα βυζαντινολόγος, η πρώτη γυναίκα πρύτανης της Σορβόννης στα 700 χρόνια ιστορίας του μεγάλου γαλλικού πανεπιστημίου.

Και συνεχίζει: «Υπήρχε όμως ακόμη ένας παράγοντας παρακμής. Ήταν η γενική δεισιδαιμονία που τρεφόταν από τις προφητείες. Ήδη από τον 6ο αιώνα υπήρχαν προφητείες, τότε ήταν όμως αισιόδοξες. Τώρα προφήτευαν το τέλος της Πόλης και μαζί το τέλος του κόσμου και της Ιστορίας. Αυτό ήταν, λοιπόν, το κλίμα στην Κωνσταντινούπολη της εποχής. Δεισιδαιμονία, διχόνοια, φτώχεια, κακομοιριά. Οι Βυζαντινοί ζούσαν σε μια πόλη ερημωμένη. Και στα ανάκτορα του Πορφυρογέννητου πολύ λίγα δωμάτια χρησιμοποιούνταν. Όπως λέει και ο Παλαμάς στον «Δωδεκάλογο του Γύφτου»: «Και ήταν οι καιροί που η Πόλη/ πόρνη σε μετάνοιες ξενυχτούσε/ και τα χέρια της δεμένα τα κρατούσε/ και καρτέραγ΄ ένα μακελάρη (…) Και καρτέραγε τον Τούρκο να την πάρει».

«Η Πόλη θα μπορούσε να είχε πέσει πολύ νωρίτερα»
Η Πόλη θα μπορούσε να είχε πέσει στα χέρια των Τούρκων πολύ νωρίτερα. «Ο λόγος που δεν έγινε αυτό και ανάσανε για πενήντα χρόνια ήταν ότι ο Βαγιαζίτ έπεσε στα χέρια των Μογγόλων» λέει η Ελένη Γλύκατζη- Αρβελέρ. «Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία δεν μπορούσε να σταθεί μόνη της όρθια. Ο Μανουήλ έτρεχε να δει τους Καρόλους, ο Ιωάννης πήγε στη Φερράρα. Είναι η εποχή των επαιτών αυτοκρατόρων. Πήγαιναν επαίτες στη Δύση, έστω και αν τους δέχονταν εκεί με τιμές και δόξες. Κάτι που συνήθως οι Έλληνες δεν δέχονται είναι ότι ο Πάπας προσπάθησε να βοηθήσει. Διέθεσε τις ιντουλγκέντσιες- τα επί πληρωμή συγχωροχάρτια- του 1450, που ως ιντουλγκέντσιες Ιωβηλαίου ήταν πιο προσοδοφόρες, στον πόλεμο κατά των Τούρκων. Άλλο αν αυτό δεν ήταν αποτελεσματικό, αφού έδωσε τα χρήματα στους Αραγωνέζους που τα χρησιμοποίησαν για δικούς τους σκοπούς.

Πολλοί λένε ότι η Δύση δεν βοήθησε. Όταν όμως μιλάμε για Δύση τι εννοούμε; Οι Βυζαντινοί ήταν όλη η Ανατολή. Η Δύση ήταν πολυδιασπασμένη και ο Πάπας είχε ένα σχίσμα στην πλάτη του και την Ανατολική Εκκλησία εναντίον του. Είναι χαρακτηριστικό ότι όταν ο Παλαιολόγος πολεμάει τους Τούρκους μαζί με τον απεσταλμένο του Πάπα, Ισίδωρο του Κιέβου, και τους Γενοβέζους, ο Γεννάδιος- ο Γεώργιος Σχολάριος, πρώτος Πατριάρχης μετά την Αλωσητοιχοκολλούσε ανάθεμα εναντίον του Παλαιολόγου. Και επίσης: μετά την πτώση της Πόλης, οι Δυτικοί έτρεμαν. Όταν ανέλαβε Πάπας ο Ενιο Σίβλιο Πικολομίνι, δηλαδή ο Πίος Β΄, έγραψε μια πραγματεία για την Άλωση στην οποία μιλούσε για καταστροφή της Χριστιανοσύνης. Αντίθετα οι Ρώσοι, που είναι μάλιστα φανατικοί ανθενωτικοί, δεν γράφουν σχεδόν τίποτα για την πτώση της Πόλης. Πέρασαν χρόνια για να αρχίσουν οι σλαβικοί θρήνοι. Εκείνοι που θρήνησαν από την αρχή για την Πόλη είναι στην Τραπεζούντα. «Πάρθεν η Πόλη, πάρθεν η Ρωμανία», έλεγαν».

Η συμφωνία του σουλτάνου με τον Πατριάρχη
Το Ρούμελι Χισάρ, το κάστρο που έχτισε ο Μωάμεθ το 1452 για να ελέγχει το πέρασμα ανάμεσα στη Μαύρη Θάλασσα και τη Θάλασσα του Μαρμαρά, διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην έκβαση της πολιορκίας, λέει η Ελένη Γλύκατζη- Αρβελέρ. «Διούλκησε και τον στόλο περνώντας τα πλοία του στον Κεράτιο. Από την άλλη πλευρά, μόνο 3-4 πλοία γενοβέζικα πέρασαν και αυτά για να φέρουν τροφή στους πολιορκημένους». Βέβαια, δεν ήταν μόνο αυτή η αιτία της ήττας των Βυζαντινών. «Ο Μωάμεθ είχε μαζέψει Σέρβους, Αλβανούς, Τούρκους.

Απέναντι στους τουλάχιστον 100.000 άντρες του- μερικοί μιλούν για 120.000, άλλοι τους ανεβάζουν σε 200.000- αντιπαρατάσσονταν περίπου 4.500 άνθρωποι το πολύ, μαζί με τους ξένους. Και πολλοί ήταν παιδιά και γυναίκες που πολεμούσαν με αγκωνάρια. Μεγάλη ήταν η βοήθεια των Γενοβέζων, αλλά όταν σκοτώθηκε ο Τζουστινιάνι έχασαν το ηθικό τους και υποχώρησαν. Όσοι πολέμησαν, πάντως, πολέμησαν ηρωικά. Όταν ο Μωάμεθ έστειλε αποκρισάριο στον Παλαιολόγο ζητώντας του να παραδώσει την Πόλη, πήρε την απάντηση ότι η Πόλη δεν είναι δικό του πράγμα και πως «με τη δική μας θέληση αποφασίσαμε να πεθάνουμε». Ακόμη και ο περίφημος Νοταράς που είχε τρεις υπηκοότητες και όλη του την περιουσία στο εξωτερικό, και που είπε ότι είναι καλύτερο το τουρκικό καφτάνι από τη λατινική τιάρα, πολέμησε και εν τέλει εκτελέστηκε από τους Τούρκους. Χαρακτηριστικό του ηρωισμού είναι ότι όταν στην Πύλη του Ρωμανού οι Τούρκοι άρχισαν να ανεβαίνουν πάνω και πέρασαν μέσα, έψαχναν τους αντίπαλους πολεμιστές και δεν πίστευαν ότι ήταν τόσοι λίγοι. Και πρέπει να πούμε και για τον Μωάμεθ, που συνηθίζουμε να τον ταυτίζουμε με τη βαρβαρότητα, ότι δεν ήταν βάρβαρος ή δεν ήταν μόνο βάρβαρος. Ηταν από τους μεγαλύτερους μεταρρυθμιστές της Τουρκίας. Ήξερε τι ήθελε και πώς να το κάνει». Όσο για την Κερκόπορτα… «Ανοιγμένη ή ξεχασμένη. Αστεία πράγματα. Ήταν χιλιάδες έξω, τα καράβια τους στον Κεράτιο, οι Γενοβέζοι έφευγαν. Τι να πεις για την Κερκόπορτα; Σε συμβολικό επίπεδο μόνο μπορείς κάτι να πεις. Αλλά είναι σαν να λέμε ότι αντί να σκοτώνονταν τρεις Τούρκοι κατά την είσοδό τους στην Πόλη, θα σκοτώνονταν δέκα αν η πόρτα ήταν κλειστή. Και λοιπόν; Αφού είχαν ανεβάσει σκάλες και έμπαιναν από όπου ήθελαν».

«Ο Μωάμεθ έδωσε το πατριαρχικό αξίωμα στον Γεννάδιο Σχολάριο, ορίζοντάς τον αμέσως αρχηγό του Μιλιέτ, δηλαδή όλων των ορθοδόξων. Κάπως έτσι ξέρουμε γιατί η Εκκλησία κράτησε όλα τα κτήματά της και η αυτοκρατορία τα έχασε», λέει δηκτικά η Ελένη Γλύκατζη- Αρβελέρ. «Κάπως έτσι φτάσαμε και στα σημερινά βατοπεδινά βακούφια. Και δεν πρέπει να ξεχνάμε, σε αντίθεση με άλλες συμπεριφορές της πολιτείας, ότι όταν ο Μανουήλ Παλαιολόγος είναι στη Θεσσαλονίκη και υπάρχει κίνδυνος καταστροφής, δημεύει όλα τα κτήματα του Άθω. Και ότι ο Κομνηνός δημεύει όλη την εκκλησιαστική περιουσία για να αντιμετωπίσει τους Σελτζούκους». Την εποχή της Άλωσης, εξάλλου, υπήρχε έξαρση του μοναχισμού. «Σε όλη τη διαμάχη των ανθενωτικών οι καλόγεροι στα μοναστήρια της Πόλης και του Άθω ήταν πρώτοι. Είναι πολλοί και δεν πολεμούν. Αντίθετα με τους δυτικούς μοναχούς που μπορούν να φέρουν όπλα, οι ορθόδοξοι δεν μπορούν», σημειώνει η ελληνίδα βυζαντινολόγος.


[ΠΗΓΗ: Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, Κερκόπορτα; Αστεία πράγματα Μια άλλη εκδοχή για την άλωση - Αναρτήθηκε στο http://constantinoupoli.com/

Τρίτη, 27 Μαΐου 2014

«Μάθε παιδί μου γράμματα…» με υστερόγραφο αρχαίο μυστικό για να γράψεις καλά στις πανελλαδικές

Βρέθηκα σήμερα το πρωί μάρτυρας μιας σκηνής που με γύρισε σχεδόν 35 χρόνια πίσω. Ένα κοριτσάκι έτρεχε κατα-αγχωμένο στο φροντιστήριο. Το άκουσα που το έλεγε σε φίλη της στο κινητό. Και συνειδητοποίησα ότι, πέρα από εκλογές, βρε αδελφέ, έχουμε και τις Πανελλαδικές! Και ανέσυρα μνήμες από τον καιρό που κι εγώ έδινα εξετάσεις, να τελειώσω το λύκειο και να μπω στη Νομική.


Τα μικρά δράματα των νεαρών παιδιών- ψυχούλες- φαίνονται μικρά μόνο σαν θαμπώσουν από τη σκόνη του χρόνου. Τον καιρό που συμβαίνουν μοιάζουν κύματα πελώρια, φουρτούνες μοιραίες.

Σ’ ένα σύστημα που βαθύτατα νοσεί στα κριτήρια και τις επιλογές των ανθρώπων που καταλαμβάνουν τις θέσεις εργασίας, από υπουργούς ως τους κλητήρες κι από μεγαλοεπιχειρηματίες της διαπλοκής ως τους «ενοικιαζόμενους» εργαζομένους, τα παιδιά των 18 ετών διδάχτηκαν κι εξετάζονται στα ακριβώς αντίθετα όσων θα αντιμετωπίσουν και θα διαπιστώσουν, μόλις ξεσχολίσουν.

Γιατί μαθαίνουν ότι «Ἐστὶν οὖν τραγωδία μίμησις πράξεως σπουδαίας καὶ τελείας, μέγεθος ἐχούσης, ἡδυσμένῳ λόγῳ, χωρὶς ἑκάστῳ τῶν εἰδὼν ἐν τοῖς μορίοις, δρώντων καὶ οὐ δι’ ἀπαγγελίας, δι’ ἐλέου καὶ φόβου περαίνουσα τὴν τῶν τοιούτων παθημάτων κάθαρσιν» και διαπιστώνουν ότι η ζωή είναι πράγματι μια τραγωδία (ενίοτε και φαρσοκωμωδία, αναλόγως των αντοχών σε ειρωνεία) μίμησης πράξεων ασήμαντων και ατελών με μεγέθη που αφορούν είτε σε τετραγωνικά μέτρα, κυβικά εκατοστά και τραπεζικούς λογαριασμούς είτε, το χειρότερο και συνηθέστερο, σε μεγέθη υπομονής, υποτέλειας και ανέχειας.
Μαθαίνουν ότι «πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος» αλλά συναντούν από νωρίς το ότι «πάντων ανθρώπων μέτρον χρήμα» με την πολύ συγκεκριμένη σημερινή και όχι την αρχαιοελληνική σημασία της λέξης «χρήμα».

«Μούσαις Χάρισι Θύε» θα διαβάσουν αν διαβούν, έστω και για βόλτα, την είσοδο της παλαιάς Φιλοσοφικής Θεσσαλονίκης. Και θα δουν πράγματι τους νεοέλληνες να «θύουν» σε άλλες «Μούσες» και συναφή νυχτερινά μορφώματα της λαμέ σκυλάδικης διασκέδασης ακόμη και σήμερα, στην Ελλάδα της κρίσης. Να «θύουν» σε εκλογικές επιλογές τύπου…Ψινάκη, Γκλέτσου, Βάνας Μπάρμπα, Λευτέρη Πανταζή, Μπέου, Ζαγοράκη, σε εφιαλτικά υψηλά ποσοστά Κασιδιάρη και Παναγιώταρου  και άλλων… αστέρων της πίστας,  της σκηνής ή του ποδοσφαίρου, της  ρατσιστικής βίας και του κοινού ποινικού εγκλήματος. Σε θριάμβους  «αστέρων», μερικοί από τους οποίους είναι και υπόδικοι…

Γιατί μαθαίνουν ότι «Έστι δίκης οφθαλμός, ός τα πανθ' ορά» και θα διαπιστώσουν ότι το ΣτΕ έκρινε… «συνταγματικό και νόμιμο το κλείσιμο της ΕΡΤ» και ότι  ο μόνος οφθαλμός που βλέπει τα πάντα είναι αυτός της Google και του διαδικτύου, των δορυφόρων και των μυστικών υπηρεσιών- α, ναι-  και όπως ανέκαθεν, του οφθαλμολάγνου, αδιάκριτου κουτσομπόλη, χαφιέ γείτονα.

Και εντέλει θα βρεθούν σ’ έναν κόσμο τρομαχτικά ψεύτικο και ξένο κι εχθρικό και  ίσως γι’ αυτό μας απωθούν και μας κατηγορούν, μας αρνούνται και μας αποκαθηλώνουν. Μακάρι να γίνουν καλύτεροι με τούτα και με τα άλλα που συναντούν, μην  προκύψουν εκδικητικά, διπλά ψεύτες ξένοι κι εχθρικοί, κάτι που δεν θα το άντεχα…
Κι ούτε το θέλω, ούτε το πιστεύω.

Εμείς… καθώς ο ήλιος από μεσημέρι τραβάει προς τη δύση, θα διαπιστώσουμε ότι όσα μάθαμε είναι σαν τη ρήση του Πρωταγόρα (νομίζω):  «Έν έστι, ότι ουδέν έστι…» δηλαδή, ένα υπάρχει, ότι τίποτε δεν υπάρχει κι αν υπάρχει δεν μπορούμε να το κατανοήσουμε κι αν το κατανοήσουμε δεν μπορούμε να το μεταδώσουμε…

κι έτσι θα τελειώσουμε, διδάσκοντας αλήθειες στα παιδιά που καταλήγουν ψέματα και ζώντας με ψέματα που είναι η σκληρή αλήθεια της πραγματικότητας. Ας μείνουμε εμείς  «Η τελευταία χαμένη γενιά».

υστερόγραφο: το πιο αρχαίο κόλπο… για να γράψεις καλά στις Πανελλαδικές:


[ΠΗΓΗ: Γιάννης Τσολακίδης, Η τελευταία χαμένη γενιά – αναρτήθηκε παραμονή Πανελλαδικών εξετάσεων στην Παράλλαξη: http://www.parallaximag.gr/ ]

Κυριακή, 25 Μαΐου 2014

Από το τολμήστε να σκεφτείτε του Διαφωτισμού στο «τολμήστε να πράξετε των μεγάλων επαναστάσεων

Μεσσιανισμός (πίστη στο μελλοντικό ερχομό ενός σωτήρα, που θα εμφανιστεί από το πουθενά και θα λυτρώσει το λαό από τα προβλήματά του) ó Διαφωτισμός (ορθολογισμός): (πίστη στη λογική δύναμη του ανθρώπου που είναι αρκετή για να νικήσει τα σκοτάδια του)   
[Μεσσιανικές  αντιλήψεις αναπτύχθηκαν κυρίως σε υπόδουλους λαούς και συνδέθηκαν δικαιολογημένα ή αδικαιολόγητα με τον πόθο απελευθέρωσης, η οποία όμως επαφίεται εξ ολοκλήρου στην έλευση ενός Μεσσία. Πρόκειται δηλαδή για συντηρητικές, μεσαιωνικές αντιλήψεις που χαρακτηρίζουν τον ανελεύθερο άνθρωπο που εναποθέτει μοιρολατρικά την τύχη του στους άλλους διαιωνίζοντας την εξουσία των κρατούντων. Είναι, επομένως, μια βαθύτατα συντηρητική αντίληψη, η οποία έχει ως βασικό της χαρακτηριστικό το ότι κάθε πολίτης δεν μπορεί να επωμιστεί τις ευθύνες που απορρέουν από την κοινωνική του ένταξη, είτε γιατί δεν είναι ικανός να το επιτύχει, είτε επειδή έχει να αντιπαλέψει με υπέρτερες δυνάμεις που εύκολα θα τον συντρίψουν, είτε επειδή δεν αξίζει τον κόπο αυτή η πάλη, αφού η σωτηρία θα έρθει από μόνη της. Ενώ, όπως είναι φυσικό, παρόμοιες αντιλήψεις σχετίζονται ιστορικά με περιόδους που έχουν τα χαρακτηριστικά του Μεσαίωνα, δυστυχώς  και σήμερα που οι επιστήμες και οι τέχνες αναπτύσσονται ελεύθερα, διατηρούνται παρόμοιες μεσσιανικές ιδέες περί της έλευσης ενός μελλοντικού αναμορφωτή της ανθρωπότητας με διάφορες προεκτάσεις, άλλοτε διάσωσης και άλλοτε καταστροφολογίας, που πηγάζουν κυρίως από τον πόθο μιας καλύτερης και δίκαιης ζωής των λαών της γης.
ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΣ (ιστορικά): Ιδεολογικό και πολιτιστικό κίνημα του 18ου αι., που επεκτάθηκε σχεδόν σε όλους του κύκλους των πνευματικών ανθρώπων της Ευρώπης, αλλά είχε τα κέντρα ακτινοβολίας του και τους σημαντικότερους εκπροσώπους του αρχικά στην Αγγλία και αργότερα κυρίως στη Γαλλία. Σύμφωνα με τον περίφημο ορισμό του Καντ, ο οποίος μπορεί να θεωρηθεί από πολλές απόψεις ο τελευταίος εκπρόσωπός του, «ο διαφωτισμός είναι η έξοδος του ανθρώπου από την παιδικότητα, η οποία οφείλεται σε δικό του φταίξιμο. Sapere Aude! Τόλμησε να χρησιμοποιήσεις τη διάνοιά σου! Αυτό είναι το σύνθημα του διαφωτισμού». Το κυρίαρχο θέμα συνεπώς είναι να ελευθερωθεί ο νους από την κατάσταση της νηπιακής του εξάρτησης. Οι αυθεντίες από τις οποίες η ανθρώπινη διάνοια οφείλει να απαλλαγεί, ανακτώντας την ανεξαρτησία της, είναι προπάντων η θρησκευτική πρόληψη και η μισαλλοδοξία των Εκκλησιών, η απεριόριστη και αυθαίρετη εξουσία των απόλυτων μοναρχιών, το καταθλιπτικό βάρος του σκοταδισμού και της υποδούλωσης στην παράδοση. Αυτά είναι τα χαρακτηριστικά, σε γενικές γραμμές, του διαφωτισμού, ο οποίος τοποθετείται, όχι συμπτωματικά, στο χρονικό πλαίσιο δύο πολιτικών επαναστάσεων, της φιλελεύθερης Αγγλικής επανάστασης του 1688 και της Γαλλικής επανάστασης του 1789.


Από το τολμήστε να σκεφτείτε του Διαφωτισμού στο «τολμήστε να πράξετε των μεγάλων επαναστάσεων

Σε ένα διάσημο δοκίμιο του 1784 ο Καντ γράφει: «Διαφωτισμός είναι η έξοδος του ανθρώπου από την ανωριμότητα για την οποία φταίει ο ίδιος. Ανωριμότητα είναι η αδυναμία του ανθρώπου να μεταχειρίζεται τον νου του χωρίς την καθοδήγηση ενός άλλου. Φταίει γι' αυτήν την ανωριμότητα ο άνθρωπος όταν η αιτία της έγκειται όχι σε ανεπάρκεια του νου, αλλά στην έλλειψη της απόφασης και του θάρρους να μεταχειριστεί τον νου του χωρίς την καθοδήγηση ενός άλλου. Sapere aude! Να έχεις το θάρρος να μεταχειρίζεσαι τον δικό σου νου! Αυτή είναι η εμβληματική φράση του Διαφωτισμού»

Διαφωτισμός: Να τολμούμε να σκεφτόμαστε για δικό μας λογαριασμό. Να έχουμε το θάρρος να μεταχειριζόμαστε τον δικό μας νου χωρίς να τον υποτάσσουμε στην καθοδήγηση του «ειδικού», του «επώνυμου», του «ανώτερου», του προπαγανδιστή, του ηγέτη.
Ο Διαφωτισμός ξεκίνησε από την ύβρη του Καρτέσιου να θεμελιώσει τη βεβαιότητα στην ισχύ του γυμνού ανθρώπινου νου. Όχι στον Θεό. Ύβρις ακατονόμαστη, που τάραξε βίαια τα πνεύματα κι απλώθηκε παντού στην Ευρώπη. Ακολουθώντας τα μονοπάτια που χάραξαν γενναίες πρωτοβουλίες και ξεχωριστά πρόσωπα, το κίνημα του Διαφωτισμού σάρωσε τις ευρωπαϊκές χώρες προικίζοντας με απελευθερωτική δύναμη μια ήπειρο ολόκληρη. Κάτι ανάλογο φαίνεται να ζητούν και πάλι οι καιροί. Μόνον που τη θέση του Θεού καταλαμβάνουν σήμερα «οι αγορές».
Ήταν το «τολμήστε να σκεφτείτε» του Διαφωτισμού που οδήγησε στο «τολμήστε να πράξετε» των μεγάλων επαναστάσεων. Στην Αγγλία του Κρόμγουελ, στην Αμερική του Τζέφερσον και βεβαίως στη Γαλλία των «ξεβράκωτων». Στις επαναστάσεις που προετοίμασαν και το δικό μας 1821.
Ο Διαφωτισμός δεν αναπτύχθηκε χωρίς εντάσεις και διφορούμενα. Ή χωρίς διακριτές πτέρυγες, άλλες πιο συντηρητικές, άλλες πιο ριζοσπαστικές. Στα διφορούμενα αυτά άσκησε κριτική ο Μαρξ και οι επίγονοί του. Το «τολμήστε να σκεφτείτε» και το συνακόλουθο "τολμήστε να πράξετε" απευθύνθηκε σε συλλογικό σώμα, στην τελευταία τάξη της "προϊστορίας" του ανθρώπου, σε εκείνη που για μοναδικό πλούτο έχει τη δύναμη των χεριών της. Σε εκείνη που πήρε πάνω της τη μεγάλη επανάσταση του 20ού αιώνα που ακόμη καθορίζει υπόκωφα τις μοίρες μας.

Με αυτά δεδομένα, πιο κοντά στις μέρες μας, ο Φουκώ ξαναδιαβάζει το δοκίμιο του Καντ και διευκρινίζει: «Ο Διαφωτισμός πρέπει να θεωρείται τόσο ως μια διαδικασία στην οποία οι άνθρωποι μετέχουν συλλογικά όσο και ως μια πράξη θάρρους την οποία πρέπει κανείς να επιτελέσει προσωπικά»

Κι ακριβώς εδώ, καθένας και η καθεμιά βρισκόμαστε σήμερα. Φτάνουμε στις κάλπες τούτης της Κυριακής μέσα από μια πορεία γεμάτη τρικυμίες και σκαμπανεβάσματα, μέσα από μια συλλογική διαδικασία που αναπτύχθηκε με μύριες μορφές. Που τούτες τις ώρες συμπυκνώνονται όλες σε μια πράξη θάρρους. Την οποία ο καθένας και η καθεμιά μπορεί να επιτελέσει μόνον προσωπικά. Πράξη απλή, αλλά πράξη βαριά, φορτωμένη με μέλλον, φορτωμένη με ευθύνη. Να ρίξει στις κάλπες ένα ψηφοδέλτιο. Το ψηφοδέλτιο του αγώνα και της ελπίδα…


[ΠΗΓΗ: Αριστείδης Μπαλτάς, Συλλογική διαδικασία και προσωπική πράξη, άρθρο στην ΑΥΓΗ 24-05-2014]