Κυριακή, 27 Ιουλίου 2014

Κράτησε μέσα σου μόνο όσα σε πάνε μπροστά κάνοντας το χρόνο σύμμαχο στη δική σου αιωνιότητα.

Το 1915 ο Einstein εισήγαγε τη Θεωρία της Σχετικότητας, προσπαθώντας να εξηγήσει στην ανθρωπότητα με πολύπλοκες πράξεις και εξισώσεις πως... ο χρόνος είναι εντελώς υποκειμενική έννοια... Οι ανθρώπινες σχέσεις όμως φαντάζουν πιο πολύπλοκες από κάθε φυσική θεωρία. Ολόκληρες βιβλιοθήκες, δε φτάνουν για να τις αποκρυπτογραφήσουν.  Καμία μαθηματική πράξη δεν είναι αρκετή ώστε να εξηγήσει γιατί εγκλωβίζεσαι σε σχέσεις που δεν σε καλύπτουν.



Για ποιο λόγο επαναλαμβάνεις ξανά και ξανά τα ίδια λάθη με τεράστια επιτυχία, θεωρώντας πως έχεις όλο τον καιρό μπροστά σου για να τα διορθώσεις; Χρησιμοποιείς σαν άλλοθι τα νιάτα για να πληγωθείς και να πονέσεις.  Χαρίζεις απλόχερα πολύτιμες στιγμές σου σε ανθρώπους, ενώ οι δικές τους δε σε συμπεριλαμβάνουν. Είσαι καθηλωμένος πίσω από ένα γραφείο, ενώ από μικρός ονειρευόσουν να γυρίσεις τον κόσμο. 

Διατηρείς κατά συνθήκη φιλίες και σχέσεις για να μη θυσιαστείς στο βωμό της μοναξιάς. Αφήνεις για αύριο όσα μπορείς να κάνεις σήμερα. Και την ίδια στιγμή η ζωή περνάει. Περνάει από μπροστά σου και δε στέκεται λεπτό.  Σε χαιρετάει ειρωνικά φωνάζοντας «πόσο χρόνο νομίζεις ότι έχεις;» κι εσύ την παρατηρείς από το σημείο αναφοράς σου, χωρίς να κάνεις το παραμικρό για να την αλλάξεις. Ζητάς από εκείνη κι άλλες εμπειρίες και μόλις σου δοθούν ξεκινάς πάλι από το μηδέν. Επαληθεύοντας την ίδια εξίσωση. Όλα βρίσκονται σε μια διαρκή κίνηση εκτός από σένα. 

Κι όταν αυτά δεν έρχονται, θυμώνεις με τη ζωή που σου φέρθηκε σκληρά. Τα λάθη που έχεις κάνει μέσα στον χωροχρόνο δεν αλλάζουν. Πόσες φορές κοιτώντας πίσω παραδέχτηκες πως αν γυρνούσες για λίγο πίσω τη ζωή, θα έπραττες διαφορετικά; Πως αν σου δινόταν μία ευκαιρία ακόμα, θα έλεγες εκείνο το «σ’ αγαπώ»;  Πως θα διεκδικούσες περισσότερο εκείνη τη θέση που έψαχνες καιρό; Πως δε θα άφηνες να φύγουν από κοντά σου άνθρωποι που σας έδεναν τόσα; Κανείς δε θα σου δώσει πίσω το χαμένο έδαφος. Οι ευκαιρίες που έδωσες, αλλά κι αυτές που έχασες, δεν επιστρέφουν. Το ερώτημα είναι, τι άφησαν πίσω τους.
 
Τι έμεινε σε σένα. Το παρελθόν πέρασε ανεπιστρεπτί κι έδωσε τη θέση του στη γνώση. Την κρατάς και πορεύεσαι. Την έχεις ως «ένα το κρατούμενο» στο μυαλό σου, και τη χρησιμοποιείς στο μέλλον. Για να πάψεις να λειτουργείς ως απλός παρατηρητής της ζωής σου. Τρέξε. Προλαβαίνεις. Δώσε τέλος σε μισοτελειωμένες καταστάσεις που σε κρατούσαν δέσμιο για χρόνια. 

Βγες εκεί έξω και πραγματοποίησε όσα ονειρευόσουν και δεν τολμούσες να ξεστομίσεις. Μην περιμένεις να πέσουν οι κατάλληλες συνθήκες ως μάννα εξ ουρανού, φτιάξε τες. Κάνε εκείνο το ταξίδι που ήθελες, αλλά δεν προλάβαινες λόγω δουλειάς.  Γεφύρωσε τις σχέσεις σου με ανθρώπους που τελικά θέλεις στην καθημερινότητά σου. Δούλεψε για να ζήσεις. Μη ζεις για να δουλεύεις. Αντιμετώπισε τους φόβους σου για να νιώσεις ελεύθερος. Μη ζητάς τη ζωή, κυνήγησέ τη. 

Κράτησε μέσα σου μόνο όσα σε πάνε μπροστά. Κάνε το χρόνο σύμμαχο, στη δική σου αιωνιότητα. 

Γιατί αυτός είναι το νόμισμα της ζωής σου. Είναι το μοναδικό νόμισμα που έχεις και μόνο εσύ μπορείς να αποφασίσεις πώς θα το ξοδέψεις. Στο χέρι σου είναι να μην αφήσεις άλλους ανθρώπους να το ξοδέψουν εκείνοι για σένα

Σάββατο, 26 Ιουλίου 2014

Σε καιρό ειρήνης τόσοι πόλεμοι…

Ο καθένας από μας προσδιορίζει τη ζωή του με βάση τα γεγονότα που τον σημάδεψαν. Για τη δική μου γενιά, και ειδικά όσους γεννήθηκαν από τη μεταπολίτευση και μετά, αυτά τα συμβάντα στενόχωρα ή ευχάριστα, συνήθως είναι ειρηνικά. Παιδικές διακοπές, σχολικές εμπειρίες, εφηβικοί έρωτες, μουσικές, βιβλία, σπουδές, ένας γάμος, η γέννηση ενός παιδιού, συχνά ένα διαζύγιο, ταξίδια, επαγγελματικές επιτυχίες και αποτυχίες, μια ασθένεια, ο χαμός κάποιου προσφιλούς προσώπου. Πάνω κάτω τέτοια γεγονότα συστήνουν τον πυρήνα του βίου μας. 


Η εισβολή του Ισραήλ στη Γάζα και οι εικόνες των άμαχων θυμάτων που καταφτάνουν με έβαλε όμως σε σκέψεις. Μεγάλωσα όντως σε έναν ειρηνικό κόσμο ώστε οι μνήμες μου να είναι τόσο καθησυχαστικές; Κι έτσι μπήκα στον πειρασμό να αναζητήσω τη σχέση μου με τον πόλεμο. Το αποτέλεσμα δεν ήταν ακριβώς αυτό που περίμενα. Λοιπόν, έχουμε και λέμε: 
Γεννήθηκα το 1970, είκοσι πέντε χρόνια (μόνο;) από τη λήξη του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου και είκοσι ένα (μόνο;;;) από τη λήξη του εμφυλίου. Ο πατέρας μου γεννήθηκε το 1940 και μεγάλωσε μέσα στο πόλεμο. Ο παππούς μου τραυματίστηκε στον ελληνο-ιταλικό πόλεμο. Ένας θείος μου σκοτώθηκε στον εμφύλιο. Ένας άλλος φυλακίστηκε 12 χρόνια επειδή συμμετείχε στον ίδιο πόλεμο. Λίγο μετά ένας τρίτος θείος στάλθηκε να συμμετάσχει στον πόλεμο της Κορέας. Το ‘74 ο πατέρας μου επιστρατεύτηκε και πέρασε έξι μήνες στον Έβρο, ευτυχώς χωρίς να χρειαστεί να πολεμήσει.

Όσο για μένα απήγγειλα το πρώτο μου ποίημα με αφορμή την επέτειο ενός πολέμου, η πρώτη μου αποκριάτικη στολή ήταν πολεμική, πέρασα ατελείωτες ώρες παίζοντας στρατιωτάκια, λίγο αργότερα πόλεμο με φυσοκάλαμα, που και που πετροπόλεμο, λάτρευα να βλέπω «Μάχη» με τον λοχία Σόντερς, ξεκοκκάλιζα την «Δράση» και «μικρό ήρωα» που για πόλεμο μιλούσαν και αυτά, ξόδεψα ένα δυο καλοκαίρια συναρμολογώντας και βάφοντας μινιατούρες στρατιωτικών αρμάτων κι αεροσκαφών, παραλίγο να γραφτώ στη σχολή πολεμικών τεχνών που άνοιξε στη γειτονιά, το αγαπημένο μου ανάγνωσμα στο γυμνάσιο ήταν η Ιλιάδα και ο Τρωικός πόλεμος, ενώ, στο στρατό έμαθα να πυροβολώ, να πετώ χειροβομβίδες και να έρπω με πλήρη εξοπλισμό. Παραλίγο μάλιστα τον Γενάρη του ’96 με το επεισόδιο στα Ίμια να χρειαστεί και να παραστήσω τον πολεμιστή. Αν μην τι άλλο η «πολεμική» μου εμπειρία δεν ήταν και τόσο μικρή όσο πίστευα.

Κι όμως μεγάλωσα εν καιρώ ειρήνης. Για την ακρίβεια σε μια περίοδο ασυνήθιστα ειρηνική όπως θα μάθαινα αργότερα αρχίζοντας να διαβάζω Ιστορία. Στα μέρη μας τουλάχιστον. Γιατί αλλού τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Οι πόλεμοι καλά κρατούσαν. Και όποτε τελείωνε κάποιος, άρχιζε ένα καινούργιος. Ξανά και ξανά.

Εκ των υστέρων μαθαίνω πως τις μέρες που βγαίνω από την κοιλιά της μάνας μου, μαίνεται ο πόλεμος του Βιετνάμ και οι ΗΠΑ εισβάλουν στην Καμπότζη. Ακολουθούν η εισβολή Νότιο Βιετναμέζικων στρατευμάτων στο Λάος, ο πόλεμος Ινδίας-Πακιστάν. Ενώ κάνω τα πρώτα μου βήματα και ψελλίζω τις πρώτες μου κουβέντες, ο πρώτος εμφύλιος στην Ερυθραία είναι σε έξαρση, ο πόλεμος του Γιομ Κιπούρ μεταξύ Ισραήλ και Αράβων επίσης. 

Η Τουρκική εισβολή στην Κύπρο με βρίσκει κανονικό παιδάκι. Ενώ με κυνηγά η μάνα μου στις παιδικές χαρές να φάω το αυγό μου, ο εμφύλιος στην Αιθιοπία φουντώνει, το ίδιο ο δεύτερος πόλεμος μεταξύ Ιράκ και Κούρδων, ο εμφύλιος πόλεμος στην Αγκόλα, ο πόλεμος της Δυτικής Σαχάρας.  «Λόλα να ένα μήλο» μα το αλφαβητάρι ψεύδεται, η Γη δεν είναι αυτό το ασφαλές μέρος που υπόσχεται. Πόλεμος Καμπότζης – Βιετνάμ, ο εμφύλιος πόλεμος στο Λίβανο, ο βρώμικος πόλεμος στην Αργεντινή από το στρατηγό Βιντέλα, ο εμφύλιος στη Μοζαμβίκη, ο πόλεμος Λιβύης – Αιγύπτου.

Ενώ πασχίζω να εντρυφήσω στο συντακτικό, την ορθογραφία και την γεωγραφία, Αιθίοπες και Σομαλοί μαλώνουν ξανά, ξεκινά κι ο πόλεμος στο Αφγανιστάν, ο πόλεμος Τανζανίας – Ουγκάντας, ο πόλεμος Λιβύης – Τσαντ, ο πόλεμος Κίνας – Βιετνάμ, ξεκινά εμφύλιος στο Σαλβαδόρ, εμφύλιος στο Περού.  Στα δέκα μου, ξεκινά ο πόλεμος Ιράν-Ιράκ, ο δεύτερος εμφύλιος στην Ερυθραία και ο πόλεμος Περού – Εκουαδόρ. Φτάνει η δεκαετία του ’80. η «Αλλαγή» είναι εδώ, γινόμαστε και με τη βούλα Ευρωπαίοι, στην Ουγκάντα όμως δεν δείχνουν να πολυνοιάζονται και ξεκινούν εμφύλιο πόλεμο. Η Θάτσερ «τιμωρεί την Αργεντινή» με τον πόλεμο των νησιών Φόκλαντς, εμφύλιος στη Σιέρα Λεόνε, άλλος ένας πόλεμος στον Λίβανο, πόλεμος και μεταξύ Σομαλίας – Αιθιοπίας. Τη χρονιά που άρχισα να βάζω γκολ για λογαριασμό των «μικρών» της ΑΕΛ, γίνεται η εισβολή στη Γρανάδα, ο εμφύλιος στη Σρι Λάνκα, ξεκινά ο δεύτερος εμφύλιος στο Σουδάν. Όταν έγινα αρχηγός της ομάδας ήδη συγκρούονταν η Ινδία με το Πακιστάν και ξεσπούσε πόλεμος ανάμεσα στο Μάλι και τη Μπουργκίνα Φάσο.

Ενώ με απασχολούσαν μόνο όσα απασχολούν έναν παιδί που πηγαίνει στο Λύκειο, δηλαδή τα μαθήματα, η μπάλα, τα κορίτσια, οι μουσικές, τα εξωσχολικά βιβλία (όχι ακριβώς μ’ αυτή τη σειρά), γινόταν Εμφύλιος πόλεμος στη Νότια Υεμένη, πόλεμος μεταξύ Λάος, Βιετνάμ και Ταϊλάνδης. Τη χρονιά που ήρθα στην Αθήνα γενικευόταν ο πόλεμος του Ναγκόρνο Καραμπάχ, λίγο αργότερα ο πόλεμος Μαυριτανίας – Σενεγάλης, οι ΗΠΑ εισέβαλαν στον Παναμά, άρχιζε ο εμφύλιος πόλεμος στο Αφγανιστάν και τη Λιβερία, ο πόλεμος στο Κασμίρ. 
Ενόσω προσπαθούσα να διδαχθώ από τους μεγάλους δασκάλους στην Ταινιοθήκη της Κουμπάρη, το Ιράκ εισέβαλε στο Κουβέιτ, γινόταν πόλεμος στη Ρουάντα, ξεσπούσε η επανάσταση των Τουαρέγκ στο Μάλι και τη Νιγηρία, ο δεκαήμερος πόλεμος Σλοβενίας – Γιουγκοσλαβίας, ο πόλεμος της Νότιας Οσετίας, ο εμφύλιος στο Τζιμπουτί, ο πόλεμος του Κόλπου, ο πόλεμος της Κροατίας με τη Σερβία, ο εμφύλιος στη Σιέρα Λεόνε, ο εμφύλιος στην Αλγερία, ο εμφύλιος στη Σομαλία, ο εμφύλιος στη Γεωργία, ο πόλεμος στην Υπερδνειστερία.

Συνεχίζοντας να τσαλαβουτώ στον κόσμο του σινεμά της λογοτεχνίας και των κοριτσιών, εξελισσόταν ο πόλεμος στην Αμπχαζία, ο πόλεμος της Βοσνίας, ο εμφύλιος πόλεμος στο Τατζικιστάν, ο εμφύλιος πόλεμος στο Μπουρουντί, ο εμφύλιος πόλεμος στο Κουρδικό Ιράκ, ο πόλεμος των Τσιάπας στο Μεξικό, ο εμφύλιος πόλεμος στην Υεμένη, ο πόλεμος Τσετσενίας – Ρωσίας, ο εμφύλιος στη Ναμίμπια, ο πόλεμος Περού – Εκουαδόρ. Η ζωή όπως το συνηθίζει κυλούσε πάντοτε με αμείωτο ενδιαφέρον. Το ίδιο και οι πόλεμοι. Εμφύλιος στο Νεπάλ, νέος πόλεμος στο Αφγανιστάν, ο «μεγάλος πόλεμος της Αφρικής με τη συμμετοχή εννιά κρατών, ο πόλεμος στην Αμπχαζία, ο πόλεμος του Κοσσόβου, ο πόλεμος Ερυθραίας – Αιθιοπίας, ο δεύτερος Αφρικανικός πόλεμος, ο εμφύλιος στη Γκινέα Μπισό, ένας ακόμη πόλεμος Πακιστάν – Ινδίας, ο δεύτερος εμφύλιος πόλεμος στη Λιβερία, ο πόλεμος στο Νταγκεστάν, οι Νατοϊκοί βομβαρδισμοί εναντίον της Σερβίας.
Έφτασε το millennium μα ο πόλεμος Ουγκάντας – Ρουάντας δεν έλεγε να σταματήσει. Σαν να μην έφτανε αυτό ξεκίνησε και η δεύτερη Ιντιφάντα.

Και ενώ ο ουρανός της Αθήνας στοιχειώνονταν από τους γερανούς των Ολυμπιακών έργων, η σύγκρουση Ινδίας – Μπαγκλαντές καλά κρατούσε. Επιπλέον ξεκινούσε ένας νέος (αλλά τόσο παλιός) πόλεμος στο Αφγανιστάν, ο πρώτος εμφύλιος στην Ακτή Ελεφαντοστού, ο πόλεμος του Νταρφούρ, ο πόλεμος στο Ιράκ.
«Έμπλεος» ευτυχίας για το γεγονός της αναβίωσης των Ολυμπιακών Αγώνων στη χώρα που τους γέννησε, και λίγο πριν την κατάκτηση του Euro, σχεδόν μου διέφυγε ο πόλεμος στο Βορειοδυτικό Πακιστάν και ο πόλεμος στη Δημοκρατία της Κεντρικής Αφρικής. Μικρό το κακό, την επόμενη χρονιά ξεκινούσε ο εμφύλιος στο Τσαντ και ο εμφύλιος Φατάχ – Χαμάς. Χαρές, λύπες, ο χρόνος συνέχισε να κυλάει και εκτός των άλλων έφερε τον πόλεμο του Λιβάνου, την εισβολή στο Ανσουάν, την σύγκρουση Τζιμπουτί – Ερυθραίας, τον πόλεμο της Γεωργίας, τον πόλεμος στη Λωρίδα της Γάζα, τον πόλεμο στη Σομαλία.
Στα σαραντάχρονα μου μαζί με την οικονομική κρίση, ξεκίνησε δεύτερος εμφύλιος στην Ακτή Ελεφαντοστού, λίγο αργότερα ο Συριακός εμφύλιος πόλεμος, ο πόλεμος Σουδάν – Νότιου Σουδάν.  Και τώρα λίγες μέρες πριν, πριν καλά καλά χωνέψω όσα γίνονται στην Ουκρανία, το Βόρειο Ιράκ και τη Συρία, το Ισραήλ εισβάλει στη Λωρίδα της Γάζας και ένα νέο αιματοκύλισμα ξεκινά. 
Αν σε όλα αυτά τα γεγονότα προσθέσει κανείς τα συνοριακά επεισόδια που δεν μετριούνται για πόλεμοι κανονικοί, τις εξεγέρσεις, τις απόπειρες εξέγερσης, την επιβολή καθεστώτων, την ανατροπή καθεστώτων, τις βομβιστικές επιθέσεις, τις τόσες δολοφονίες αμάχων, γενικά τις τρομοκρατικές ενέργειες, που ασφαλώς στοιχίζουν εξίσου σε ανθρώπινες ζωές, σχηματίζεται μπροστά του η εικόνα ενός κόκκινου πλανήτη, πνιγμένου στο αίμα.

Και να σκεφτεί κανείς πως είμαι μόνο σαραντατεσσάρων χρονών. Αν αληθεύουν αυτά τα περί προσδόκιμου ζωής για έναν άρρενα (καπνιστή έστω) που ζει σ’ αυτή τη γωνία του Κόσμου, και φανώ αρκετά τυχερός ώστε να τα επαληθεύσω, σημαίνει πως έχω να δω ακόμη πολλούς, πάρα πολλούς πολέμους. 
Ζώντας σε καιρό ειρήνης! Ας γελάσω…


[ΠΗΓΗ: Τζαμιώτης Κωνσταντίνος, Ο Πόλεμος κι εγώ – αναρτήθηκε στο ΕΝΤΕΥΚΤΗΡΙΟ: http://entefktirio.blogspot.gr/

Σάββατο, 19 Ιουλίου 2014

Ο καλός δάσκαλος δεν λειτουργεί ως δάσκαλος αλλά ως ένας άνθρωπος ο οποίος εξακολουθεί να μαθαίνει μαζί με τους μαθητές του (Σίμουρ Πέιπερτ)

Τα 10 πιο σημαντικά πράγματα που μαθαίνουν οι Τέχνες στα παιδιά τη στιγμή που η καθεστηκυία εκπαίδευση μειώνει την παιδική ευφυΐα στο μισό

1. Οι τέχνες διδάσκουν στα παιδιά να κρίνουν σωστά τις ποιοτικές σχέσεις. Στις τέχνες είναι σημαντική η κριτική ικανότητα και όχι, όπως συμβαίνει με πολλά μαθήματα του προγράμματος σπουδών, οι σωστές απαντήσεις και οι κανόνες.
2. Οι τέχνες διδάσκουν στα παιδιά ότι ένα πρόβλημα μπορεί να έχει περισσότερες από μία λύση και ότι για κάθε ερώτημα μπορεί να υπάρχουν περισσότερες από μία απαντήσεις.
3. Οι τέχνες εξυμνούν πολλαπλές προοπτικές. Ένα από τα μεγάλα διδάγματά τους είναι ότι υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους μπορούμε να δούμε και να ερμηνεύσουμε τον κόσμο.
4. Οι τέχνες διδάσκουν στα παιδιά ότι σε περίπλοκες μορφές προβλημάτων οι σκοποί επίλυσης δεν είναι σταθεροί, αλλά αλλάζουν ανάλογα με την περίσταση και την ευκαιρία. Το να μαθαίνει κανείς μέσα από τέχνες απαιτεί την ικανότητα και την προθυμία να παραδοθεί στις απροσδόκητες δυνατότητες που δίνει ένα έργο καθώς εξελίσσεται.
5. Οι τέχνες προβάλουν έντονα το γεγονός ότι ούτε οι λέξεις ούτε οι αριθμοί μπορούν να εκφράσουν ό,τι μπορούμε να γνωρίζουμε. Τα όρια της γλωσσικής μας ικανότητας δεν καθορίζουν τα όρια της γνώσης μας.
6. Οι τέχνες διδάσκουν τους μαθητές ότι οι μικρές διαφορές μπορεί να έχουν μεγάλες συνέπειες. Οι τέχνες κινούνται με λεπτότητα ανάμεσα σε διακριτικούς τόνους.
7. Οι τέχνες διδάσκουν τους μαθητές να σκεφτούν με τη χρήση και διαμέσου ενός υλικού. Όλες οι μορφές τέχνης χρησιμοποιούν κάποια μέσα, με τα οποία οι εικόνες γίνονται πραγματικότητα.
8. Οι τέχνες βοηθούν τα παιδιά να μάθουν να λένε ό, τι δεν μπορεί να ειπωθεί. Όταν τα παιδιά καλούνται να αποκαλύψουν τι συναισθήματα τους δημιουργεί ένα έργο Τέχνης, τότε πρέπει να καταφύγουν στις ποιητικές τους ικανότητες για να βρουν τις κατάλληλες λέξεις.
9. Οι τέχνες μάς κάνουν ικανούς να αποκτήσουμε την εμπειρία που καμιά άλλη πηγή δεν μας δίνει και μέσα από μια τέτοια εμπειρία να ανακαλύψουμε το εύρος και την ποικιλία του τι είμαστε ικανοί να συναισθανόμαστε.
10. Η θέση των τεχνών στο σχολικό πρόγραμμα συμβολίζει για νέους αυτό που, αντίστοιχα για τους ενήλικες, είναι σημαντικό.
 [ΠΗΓΗ: Eisner, E. (2002). The Arts and the Creation of Mind]



Με την συνεχή εκπαίδευση πάνω σε συγκεκριμένα πρότυπα, μειώνεται στο 50% η παιδική ευφυΐα
Ο Σερ Κεν Ρόμπινσον κάνει μια διασκεδαστική και έντονα συγκινητική πρόταση για τη δημιουργία ενός εκπαιδευτικού συστήματος που να γαλουχεί (αντί να υπονομεύει) τη δημιουργικότητα (αποσπάσματα από μια συνέντευξη): 

Πιστεύετε ότι υπάρχει διαφορά μεταξύ επιφάνειας και βάθους;
«Βεβαίως. Νομίζω όμως ότι γίνεται μεγάλη μάχη για να γεφυρώσουμε τη διαφορά αυτή και για να μπορέσουμε αυτά τα δύο να τα συμβιβάσουμε».

Πώς εξηγείτε τη δύναμη αυτή της επιφάνειας να κλέβει τη ματιά μας από την ουσία, από το βάθος;
«Εγώ πιστεύω ότι όλα τα πράγματα που κάνουμε στην καθημερινότητά μας τα υπαγορεύουν οι βαθύτερες πεποιθήσεις που έχουμε ως άνθρωποι. Συχνά όμως ξεχνάμε τις βαθύτερες πεποιθήσεις μας, αμελούμε να ασχοληθούμε με τα κίνητρα των πράξεών μας και έτσι χάνουμε την ισορροπία ανάμεσα στο άμεσο, στο εύκολο και στο θεμελιώδες».

 Πιστεύετε ότι είναι δυνατόν να αλλάξει μια χώρα με την αλλαγή του εκπαιδευτικού συστήματός της;
Κατ' αρχάς δεν πιστεύω ότι η εκπαίδευση από μόνη της μπορεί να αλλάξει μια χώρα. Όταν όμως τη σκεφθείς ως βασικό κομμάτι ενός ευρύτερου σχεδίου αλλαγών που θέλεις να προκαλέσεις, τότε αυτόματα αλλάζει όλο το σκεπτικό γύρω από αυτήν. Έχεις, δηλαδή, μια άλλη αντίληψη για το πώς πρέπει να είναι η εκπαίδευση. Αυτό είναι κάτι που συναντάς συχνότερα στις λεγόμενες αναπτυσσόμενες χώρες. Επειδή οι χώρες αυτές θέλουν να αναπτυχθούν, έχουν και τη βούληση να ασχοληθούν με σοβαρά θέματα».

Γιατί τα εκπαιδευτικά συστήματα επιλέγουν να μην αξιολογούν τους μαθητές με βάση το ουσιαστικό;
«Από τη στιγμή που η εκπαίδευση αρχίζει να λειτουργεί ως θεσμός, μετατρέπεται αυτομάτως σε όργανο της συντήρησης. Ειδικά σήμερα, σε μια εποχή όπου ο κόσμος αλλάζει πολύ γρήγορα, βλέπεις τις εκπαιδευτικές δομές στις περισσότερες χώρες να αποτελούν πάνω από όλα ένα είδος γραφειοκρατίας. Και ποιο είναι το βασικό χαρακτηριστικό κάθε γραφειοκρατίας; Το γεγονός ότι δεν είναι ευέλικτη, δεν μπορεί δηλαδή να αλλάζει γρήγορα, με αποτέλεσμα να δημιουργείται ένα τεράστιο κενό ανάμεσα στην κοινωνία και στον θεσμό του σχολείου».

Δυστυχώς τα εκπαιδευτικά συστήματα δημιουργούνται από τη μεριά της εξουσίας, επομένως είναι συστήματα καταστολής και όχι αφύπνισης...
«Συμφωνώ απολύτως με αυτό που λέτε, απλώς θεωρώ ότι σήμερα η κατάσταση έχει γίνει ακόμη χειρότερη. Τα εκπαιδευτικά συστήματα σήμερα δεν υπηρετούν ούτε τις ανάγκες της σύγχρονης εξουσίας... Οι ανάγκες της εξουσίας και της κοινωνίας σήμερα έχουν αλλάξει πολύ και τα εκπαιδευτικά συστήματα κάθε άλλο παρά δείχνουν να τις υπηρετούν. Θυμίζουν δεινόσαυρους που υπάρχουν μόνο για να υπηρετούν τις δικές τους ανάγκες και κανενός άλλου, εκτός ίσως από αυτές που είχε η εξουσία τον περασμένο αιώνα.
Ίσως να αποτελεί φαινόμενο του 20ού αιώνα το γεγονός ότι δημιουργήθηκε ένας τεράστιος γραφειοκρατικός μηχανισμός ο οποίος για να λειτουργήσει απαιτεί μια συγκεκριμένη λογική η οποία δεν έχει κανένα απολύτως νόημα πια».

Οι άνθρωποι έχουν τρόπο να μάθουν σήμερα;
«Πρώτα από όλα, το σίγουρο είναι ότι οι άνθρωποι δεν θα πάψουν ποτέ να μαθαίνουν... Και πιστεύω ότι τα περισσότερα πράγματα τα μαθαίνουν ερήμην του επίσημου εκπαιδευτικού συστήματος, έξω δηλαδή από τη λογική με την οποία αυτό λειτουργεί. Σήμερα μία από τις βασικές λειτουργίες του σχολείου είναι να διδάσκει στους μαθητές να είναι υπάκουοι παρά δημιουργικοί. Πιστεύω ότι αυτό είναι ο σύγχρονος κόσμος και αυτό δεν θα συνεχίσει να το ανέχεται για πολύ.
 Σήμερα τι γίνεται; Υπάρχουν πλέον για τους νέους ανθρώπους καινούργια κανάλια μέσα από τα οποία μπορούν να προσεγγίζουν τη γνώση. Εννοώ μέσα από την ψηφιακή τεχνολογία, μέσω του Internet... Ισως το πιο σημαντικό φαινόμενο που χαρακτηρίζει σήμερα την εκπαίδευση είναι η πρόσβαση που μπορούν να έχουν ακόμη και τα μικρά παιδιά σε άπειρες πηγές γνώσης, φαινόμενο που τα κάνει πνευματικά πολύ πιο ανεξάρτητα από όσο μπορούσαν να είναι στο παρελθόν. Γιατί πάντα τα παιδιά έβρισκαν τρόπους να μαθαίνουν πράγματα ανεξάρτητα από το σχολείο, απλώς σήμερα αυτό έχει πάρει μεγαλύτερη έκταση.
 Νομίζω ότι με αυτόν τον τρόπο αλλάζει πλέον ριζικά όλη η προοπτική της εκπαίδευσης σε τέτοιο βαθμό που σε 10 ή 20 χρόνια από τώρα το πιο πιθανόν είναι το υπάρχον σχολικό σύστημα να έχει καταρρεύσει εντελώς. Είναι φυσικό να συμβεί κάτι τέτοιο όταν σε μια χώρα όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες τα παιδιά ολοένα και περισσότερο αποκτούν γνώσεις ανεξάρτητα από το υπάρχον εκπαιδευτικό σύστημα. Οι εμπειρίες τους έξω από το σχολείο είναι τόσο σημαντικές που θα τους είναι πλέον πολύ δύσκολο να αντέξουν αυτό που τους προσφέρεται μέσα από το σχολείο. Για πρώτη ίσως φορά στην ιστορία της εκπαίδευσης τα παιδιά αρχίζουν να αποτελούν μια πανίσχυρη δύναμη που θα πιέσει προς την κατεύθυνση της αλλαγής του συστήματος».

Πώς όμως το σύστημα επέτρεψε στην τεχνολογία να εξελιχθεί σε τέτοιο βαθμό ώστε να αποτελέσει απειλή εναντίον του;
«Μα η αλλαγή αυτή συνέβη ερήμην της εξουσίας, έξω από το δικό της πλαίσιο. Μπορεί να είμαστε ακόμη στην αρχή αλλά η αρχή αυτή είναι πια γεγονός... Βλέπεις σήμερα ολοένα και περισσότερα παιδιά να δουλεύουν με κομπιούτερ έξω από το σχολείο, είτε στο σπίτι τους είτε σε ειδικά κέντρα, αλλά πάντως σίγουρα εκτός σχολείου. Ολοένα και περισσότερα παιδιά μαθαίνουν σήμερα να χειρίζονται αυτά τα μηχανήματα».

Η πληροφορία θέλει το καθαρό και ευέλικτο μυαλό μας για να αποκτήσει την αξία που περιέχει.
«Αυτό που θέλω εγώ να τονίσω είναι το γεγονός ότι το γραφειοκρατικό σύστημα ενισχύει αυτή την πιθανή αδυναμία καθαρής και ευέλικτης σκέψης αντί να την καλύπτει. Γι' αυτό το εκπαιδευτικό σύστημα στην ιδανική μορφή του θα έπρεπε να προσπαθεί να ελαχιστοποιήσει αυτή την αδυναμία και να προετοιμάσει τους ανθρώπους έτσι ώστε να μπορούν να αντιμετωπίζουν το απροσδόκητο, να ξέρουν ότι στην επόμενη γωνία της ζωής τους το πιο πιθανόν να συμβεί είναι να συναντηθούν με αυτό που δεν είχαν προβλέψει.
 Ο μεγαλύτερος στόχος σε έναν κόσμο που αλλάζει αστραπιαία θα έπρεπε να είναι η προετοιμασία των παιδιών στην αλλαγή, ώστε να θεωρούν δεδομένο ότι τα πράγματα μπορεί και να εξελιχθούν διαφορετικά από ό,τι είχαν προβλέψει και να είναι σε θέση να λειτουργούν αναλόγως. Δυστυχώς το σχολείο σήμερα προσπαθεί να μας βάλει σε έναν τρόπο σκέψης που έχει να κάνει με το πώς πρέπει να αντιδράμε σε συγκεκριμένες προβλεπόμενες καταστάσεις...
 Σου βάζουν, ας πούμε, κάποια τεστ για να ελέγξουν αν έχεις μάθει τι πρέπει να κάνεις σε συγκεκριμένες καταστάσεις που σου έχουν υποδείξει. Το σημαντικό όμως δεν είναι αυτό: να ξέρεις δηλαδή, εκ των προτέρων πώς θα αντιδράσεις σε μια κατάσταση η οποία είναι αναμενόμενη. Το θέμα είναι να μπορείς να λειτουργήσεις κάτω από συνθήκες για τις οποίες κανένας δεν σε έχει προετοιμάσει».

Ακριβώς. Πράγμα όμως το οποίο δεν συμβαίνει γιατί το σύστημα συνήθως προσπαθεί να νεκρώσει τον τρόπο που έχει ο καθένας να αντιδρά απέναντι στο απρόοπτο. Οπότε, αν δεν μπορείς να αντιδράσεις, τι νόημα έχει να είσαι καλά πληροφορημένος;
«Κοιτάξτε, όντως ακούω να γίνεται πολύς λόγος για την αξία που έχει η πληροφορία στην εποχή μας. Το θέμα είναι ότι από μόνη της αυτή καθαυτή η πληροφορία δεν έχει καμία δύναμη. Εξαρτάται, όταν σου δίνεται, από το πώς μπορείς εσύ να την αξιοποιήσεις. Και ειδικά όταν μιλάμε για παιδιά, εκείνο που έχει σημασία δεν είναι να τα φορτώνεις με ένα κάρο πληροφορίες αλλά να τα ενθαρρύνεις προς την κατεύθυνση της δράσης, να τους δίνεις τόσες πληροφορίες όσες τους χρειάζονται για να δημιουργούν πράγματα από μόνα τους».

Το σύστημα πάντως έχει κάνει σημαία του την πληροφορία και δεν λέει κουβέντα για δημιουργικότητα και ελεύθερη έκφραση...
«Εγώ έχω ταχθεί πολλές φορές εναντίον του τρόπου με τον οποίο χρησιμοποιούμε σήμερα την τεχνολογία, τη βασική, δηλαδή, πηγή πληροφόρησης. Τα κομπιούτερ δεν είναι τίποτε άλλο παρά η μία πλευρά του νομίσματος. Οντως αποτελούν πηγή από την οποία αντλούμε πληροφορίες. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι και η πιο σημαντική, γιατί δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι υπάρχει και κάτι άλλο που λέγεται αξιοποίηση της πληροφορίας και σε ό,τι αφορά τα παιδιά και την εκπαίδευσή τους αυτό είναι πολύ πιο σημαντικό.
 Χρησιμοποιώντας σήμερα την ψηφιακή τεχνολογία μπορούμε να τα βγάλουμε πέρα με προγράμματα πολύ πιο δύσκολα και περίπλοκα. Εγώ αυτό που προσπάθησα να κάνω με τα παιδιά είναι να τους προσφέρω την τεχνολογία ως υλικό με το οποίο στη συνέχεια θα μπορούσαν να χτίσουν, να φτιάξουν πράγματα μόνα τους. Τα παιδιά έτσι μαθαίνουν σιγά σιγά να τα βγάζουν πέρα με όλο και πιο δύσκολα προγράμματα, το μυαλό τους μαθαίνει να κατεβάζει ιδέες και αποκτούν εμπειρία η οποία αργότερα θα τους φανεί πολύ χρήσιμη. Θα σας πω κάτι πολύ απλό για να μπορέσετε να καταλάβετε ποιο είναι το ζητούμενο για μένα.
 Πάρτε για παράδειγμα τα video-games. Παρ' όλο που όλα σχεδόν τα παιδιά ξέρουν να τα παίζουν, είναι πολύ λίγα αυτά που μπορούν να δημιουργήσουν μόνα τους ένα παιχνίδι. Ωστόσο, φτιάχνοντας μόνα τους το παιχνίδι που θα βάλουν μετά στο κομπιούτερ για να παίξουν, μαθαίνουν πολύ περισσότερα από ό,τι αν τους είχε δοθεί έτοιμο. Εκτός αυτού, αποκτούν έτσι την ψυχολογία ανθρώπων που όχι μόνο καταναλώνουν αλλά κυρίως παράγουν και απέναντι σε αυτά που καταναλώνουν αποκτούν μια κριτική στάση. Πάντως το πιο σημαντικό από όλα είναι η αυτοπεποίθηση που τους δίνει η αίσθηση ότι μπορούν να τα βγάλουν πέρα με δύσκολα πράγματα».

Για σας ποιος είναι ο ρόλος του δασκάλου σήμερα;
«Ο ρόλος του είναι να βοηθάει τα παιδιά να κάνουν την πληροφορία πράξη, δημιουργία».

Ο καλός μαθητής είναι δημιούργημα ενός καλού δασκάλου ή μήπως είναι ο καλός μαθητής που κάνει τον καλό δάσκαλο;
«Ο καλός δάσκαλος δεν λειτουργεί καν ως δάσκαλος αλλά ως ένας άνθρωπος ο οποίος εξακολουθεί να μαθαίνει μαζί με τους μαθητές του. Αν μεγάλοι και μικροί, δάσκαλοι και παιδιά, μάθαιναν ο ένας από τον άλλον, η κατάσταση στα σχολεία θα ήταν ιδανική. Προσέξτε, αν θέλεις να γίνεις καλός ξυλουργός, θα ψάξεις να βρεις κάποιον ο οποίος είναι καλός στο είδος του και θα πας να δουλέψεις μαζί του. Με αυτόν τον τρόπο θα μάθεις σωστά την τέχνη και θα γίνεις και εσύ καλός ξυλουργός.
 Τα παιδιά θέλουν να γίνουν καλοί μαθητές, έτσι δεν είναι; Αυτό είναι το ζητούμενο. Καλός μαθητής είναι αυτός που είναι καλός στο να μαθαίνει... Αν λοιπόν βάλεις ένα παιδί κοντά σε έναν άνθρωπο ο οποίος ξέρει να μαθαίνει, θα μάθει και το παιδί να μαθαίνει. Δεν ξέρω αν με καταλαβαίνετε...».

Απολύτως.
«Οι δάσκαλοι που συναντά κανείς στα σχολεία συνήθως δεν δίνουν την εντύπωση ότι εξακολουθούν να μαθαίνουν. Η νοοτροπία που επικρατεί είναι ότι ο δάσκαλος είναι ένας άνθρωπος ο οποίος ό,τι είχε να μάθει το έμαθε εδώ και πολύ καιρό και βρίσκεται τώρα εδώ για να μας πει αυτά που έμαθε κάποτε…
 Μη μου πείτε ότι δεν είναι παράδοξο αυτό. Με αυτό το πείραμα που σας έλεγα πριν, με τα video-games, προσπαθήσαμε να τα αλλάξουμε λίγο τα πράγματα. Αφήσαμε τα παιδιά ελεύθερα, να δουλέψουν μόνα τους και να φτιάξουν το καθένα από ένα παιχνίδι.
 Συνήθως την ώρα που δουλεύουν βρίσκουν μπροστά τους προβλήματα τα οποία τα αντιμετωπίζουν εκείνη την ώρα για πρώτη φορά. Ο δάσκαλος ως μεγαλύτερος έχει την εμπειρία και την ωριμότητα που χρειάζεται για να μπορεί να τα βοηθήσει, όχι όμως ότι έχει έτοιμη και τη λύση τους. Για να βρεθεί η λύση πρέπει δάσκαλος και μαθητής να συνεργασθούν και να ψάξουν από κοινού».

Ο καλός δάσκαλος, λέτε, είναι αυτός που ξέρει να κρατάει αποστάσεις από το σύστημα...
«Ναι, νομίζω ότι αυτό προσπαθούν να το κάνουν οι καλοί δάσκαλοι. Ξέρουν, δηλαδή, ότι το σύστημα δεν είναι καλό και κάνουν ό,τι μπορούν για να μην το σιγοντάρουν».

Μεγαλύτερη σημασία στη ζωή ενός ανθρώπου έχουν οι επιρροές ή οι επιλογές;
«Πολύ δύσκολη ερώτηση. Μάλλον το πιο σημαντικό είναι οι επιλογές. Αν πάρετε, για παράδειγμα, ένα μωρό, θα δείτε ότι αρχίζει να εξερευνά τον κόσμο μέσω των προσωπικών του αποφάσεων ή επιλογών. Υπάρχουν πράγματα τα οποία τραβούν την προσοχή του και θέλει να τα πιάσει στα χέρια του και να προσπαθήσει να καταλάβει τι είναι και πώς λειτουργούν.
 Αυτό είναι μια επιλογή. Στη συνέχεια, όσο μεγαλώνει, η μάθηση όλο και περισσότερο γίνεται υπόθεση των άλλων· αντί να επιλέγει το ίδιο το παιδί τι το ενδιαφέρει να μάθει, αποφασίζουν οι άλλοι για αυτό.
 Όταν έρθει η ώρα να πάει στο σχολείο, εκεί τα πράγματα αντιστρέφονται εντελώς· εκεί πλέον μαθαίνεις αυτά που σου λένε οι άλλοι ότι πρέπει να μάθεις, η εξερεύνηση σταματά. Νομίζω ότι αυτή η μετάβαση από την εξερεύνηση στον κατευθυνόμενο τρόπο μάθησης, όπου ουσιαστικά άλλοι επιλέγουν για σένα, είναι ό,τι χειρότερο μας επιφυλάσσει από ένα σημείο και μετά το εκπαιδευτικό μας σύστημα. Φυσικά η επιρροή που ασκούν επάνω μας κάποιοι άνθρωποι είναι επίσης πολύ σημαντική, αλλά πιστεύω ότι θα έπρεπε να παίζει δευτερεύοντα ρόλο.
 Δεν θέλω να πω με όλα αυτά ότι δεν θα υπάρξουν και κάποιες επιλογές οι οποίες θα είναι παράλογες ή κακές, κάποιες επιλογές που θα 'χουν άσχημες συνέπειες για τη ζωή μας. Εξελισσόμενοι όμως με έναν υγιή τρόπο, νομίζω ότι μπορούμε να μάθουμε να κάνουμε τις επιλογές μας πιο έξυπνα ή σε συνεργασία με άλλους ανθρώπους. Εκείνο που δεν πρέπει να χάσουμε ­ και είναι ίσως το πιο σημαντικό ­ είναι η μοναδικότητα που έχουμε ως άνθρωποι και η δυνατότητα αυτό που θα κάνουμε να μπορούμε να το επιλέγουμε μόνοι μας».

Η κριτική στάση ορισμένων ανθρώπων έναντι του όποιου συστήματος πού οφείλεται; στις επιρροές τους ή στις επιλογές τους; Γεννιέται κάποιος κριτικός ή δημιουργείται;
«Γνωρίζουμε πολύ λίγα για τον τρόπο με τον οποίο η γενετική επηρεάζει την πνευματική ανάπτυξη ενός ανθρώπου. Το μόνο που ξέρουμε είναι ότι το περιβάλλον αποτελεί σημαντικό παράγοντα άσκησης επιρροής. Θεωρώ τον εαυτό μου πολύ τυχερό γιατί για ό,τι έζησα ως παιδί δεν ευθύνονταν μόνο τα γονίδιά μου.
 Μεγάλωσα με έναν τρόπο που πιστεύω ότι με ενεθάρρυνε στο να μάθω να λειτουργώ ανεξάρτητα. Βλέπω περιπτώσεις παιδιών που, ενώ προτού πάνε σχολείο είναι πολύ δραστήρια, το σχολείο είναι σαν να τα αποκόπτει από τον τρόπο που λειτουργεί το μυαλό τους, διακόπτει κατά κάποιον τρόπο τη συνέχεια που είχε η πνευματική τους ανάπτυξη ως εκείνη τη στιγμή. Ο,τι γενετικές διαφορές και αν υπάρχουν λοιπόν είναι ολοφάνερο ότι ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί η κοινωνία απέναντι στα παιδιά τούς κάνει πολύ κακό.
 Παλαιότερα, ίσως η κοινωνία να χρειαζόταν λιγότερους ανθρώπους που να μπορούν να σταθούν κριτικά απέναντί της. Δεν ξέρω τι γινόταν τότε· εκείνο που ξέρω είναι ότι σήμερα δεν έχουμε το περιθώριο να αφήσουμε τις δυνατότητες που έχουμε ως άνθρωποι να πάνε χαμένες.
 Θα σας φέρω ένα παράδειγμα σχετικά με τη γενετική, για το οποίο έχω γράψει κιόλας. Ο κόσμος της εκπαίδευσης θεωρεί ότι υπάρχουν διαβαθμίσεις στην ικανότητα που έχει ένας άνθρωπος σε κάποιον τομέα. Π.χ., στα μαθηματικά πιστεύουν ότι άλλος είναι καλός και άλλος δεν είναι. Δεν ξέρω... πιθανόν να υπάρχουν διαφορές. Ισως η διαφορά ανάμεσα στον Αϊνστάιν και σ' αυτά που μπορούν να κάνουν άλλοι άνθρωποι να έχει σχέση με τις έμφυτες ικανότητες που κάνουν έναν άνθρωπο ιδιοφυΐα.
 Τα μαθηματικά όμως που κάνουν τα παιδιά στο σχολείο δεν είναι κάτι που απαιτεί να είσαι ιδιοφυΐα. Δεν ξέρω πόσοι άνθρωποι θα μπορούσαν να γίνουν Αϊνστάιν· εκείνο που ξέρω είναι ότι πολλοί άνθρωποι θα μπορούσαν να ασχοληθούν με τα μαθηματικά σε ένα πολύ υψηλότερο επίπεδο από αυτό που επικρατεί σήμερα στα σχολεία. Θέλω να πω δηλαδή ότι οι διαφορές του στυλ "αυτός είναι καλός στα μαθηματικά, ενώ ο άλλος δεν είναι" δεν έχουν να κάνουν με τη γενετική αλλά με τις συνθήκες κάτω από τις οποίες ένα παιδί διδάσκεται τα μαθηματικά».

Εσείς πιστεύετε στην ιδιοφυΐα;
«Κατ' αρχάς έχω πειστεί πια ότι ιδιοφυΐες υπάρχουν, είναι κάθε εποχή ανάμεσά μας. Δεν ξέρω αν θα μπορούσε ο καθένας να είναι ιδιοφυΐα, ξέρω όμως πολλούς που μπορούσαν να είναι αλλά τους εμπόδισε το εκπαιδευτικό σύστημα. Γενικά υπάρχουν πολλοί άνθρωποι ­ σχεδόν όλοι, θα έλεγα ­ που το σύστημα τους βάζει περιορισμούς σε ό,τι δημιουργικό θα μπορούσαν να κάνουν».

Η ιδιοφυΐα είναι πολύ κοντά σ' αυτό που λέει ο κοινός άνθρωπος «ταλέντο»;
«Φαντάζομαι πως ναι».

Τελικά ποιος είναι ο ρόλος της εκπαίδευσης;
«Όταν σκέφτομαι καμιά φορά ποιος είναι ο ρόλος της εκπαίδευσης, λέω ότι θα έπρεπε να είναι το να δίνει στους ανθρώπους τη δυνατότητα να γνωρίσουν πράγματα τα οποία θα μπορούσαν να ερωτευτούν, να τους εξοικειώνει με ενδιαφέροντα που θα μπορούσαν να γεμίσουν τη ζωή τους».

Με την ίδια λογική, αν και τα συστήματα διακυβέρνησης λειτουργούσαν με μεγαλύτερη διαφάνεια ίσως να ήταν πιο ανθρώπινα. Τι φοβάται η εξουσία και δεν είναι διαφανής;
«Δυστυχώς η εξουσία ξέρει ότι δεν νομιμοποιείται να εξουσιάζει, γι' αυτό και προτιμά τις κινήσεις της να τις κάνει καλυμμένα... Το κάλυμμα της εξουσίας είναι η εκάστοτε γραφειοκρατία... Νομίζω ότι η γραφειοκρατία ουσιαστικά είναι το αντίθετο της διαφάνειας»

Τι φοβάται περισσότερο η εκάστοτε εξουσία;
«Τον έρωτα... Τον έρωτα με την ευρύτερη έννοια... Ο έρωτας με την ευρύτερη έννοια δημιουργεί οράματα. Ο έρωτας βοηθάει τους ανθρώπους να υπερβούν τους φόβους τους... Και άνθρωποι που δεν φοβούνται είναι επικίνδυνοι για την οποιαδήποτε εξουσία. Ο φόβος είναι το γενικό όπλο καταστολής των μαζών από την εκάστοτε εξουσία, όποιου χρώματος κι αν είναι αυτή».

Δεν υπάρχει εξουσία και «εξουσία»; Όλες οι εξουσίες είναι ίδιες;
«Φοβάμαι ότι η εξουσία όπου εμφανίζεται είναι ίδια... Βέβαια οι εξουσίες προσπαθούν να πείσουν ότι δεν είναι μεταξύ τους ίδιες και απαράλλακτες... ότι διαφέρουν. Γι' αυτό και ντύνονται με διάφορα χρώματα. (γέλια) Ετσι ­ διά των χρωμάτων δηλαδή ­ προσπαθούν να υποκαταστήσουν την ανάγκη ενός οράματος που έχει κάθε άνθρωπος, ο οποίος καλείται να τις πιστέψει και να τις ακολουθήσει ώσπου να ξεσκεπαστεί το ψευδο-όραμα της εκάστοτε εξουσίας και να οδηγηθούμε για μία ακόμη φορά στο συμπέρασμα ότι η εξουσία, όποιο χρώμα κι αν έχει, είναι ίδια».

Το οποιοδήποτε σύστημα διακυβέρνησης είναι απαραίτητο να στηριχθεί σε ένα σύστημα εξουσίας;
«Αυτή τη συζήτηση είχαμε χθες το βράδυ με έναν φίλο μας καθηγητή: "Εξουσία ή συναίσθηση της ευθύνης;". Νομίζω ότι οι Ελληνες ανέκαθεν γνώριζαν καλύτερα από τον καθένα την απάντηση σ' αυτό το ερώτημα. Λέγαμε ότι το σύστημα λειτουργεί διά της επιβολής της εξουσίας του, ενώ το καλύτερο για την κοινωνία θα ήταν να καλλιεργεί στους πολίτες το αίσθημα της ευθύνης και με βάση αυτό να προχωρεί».

Ο αυταρχισμός είναι σύμφυτος με την έννοια της εξουσίας;
«Έτσι νομίζω».

Επομένως συζητάμε για να συζητάμε... Τίποτε δεν μπορεί να αλλάξει.
«Η αλλαγή μπορεί να έρθει μόνο από την αλλαγή του τρόπου μάθησης. Εγώ ελπίζω πολύ σε αυτή την αλλαγή. Το ξέρω ότι όλοι οι κακόβουλοι θα πουν: "Για ποια αλλαγή στη μάθηση μας μιλάς; Αφού κάθε αλλαγή ελέγχεται και καθορίζεται από την εξουσία". Εγώ πιστεύω στην αλλαγή της μάθησης γιατί τα τελευταία χρόνια βλέπω τη μάθηση να ξεφεύγει από τα χέρια της εξουσίας. Ενα αντίπαλον δέος εμφανίζεται στον τρόπο της ως σήμερα κατευθυνόμενης μάθησης και εκπαίδευσης. Βλέπω ότι η τρελή ανάπτυξη της τεχνολογίας δημιούργησε μια νέα δύναμη... τα παιδιά που μαθαίνουν περισσότερα εκτός του καθιερωμένου συστήματος με τη βοήθεια της τεχνολογίας.
 Δεν το έχουμε αντιληφθεί επαρκώς: η νέα δύναμη είναι τα ίδια τα παιδιά που μαθαίνουν χωρίς το σύστημα να μπορεί να ελέγξει πώς, από πού και τι μαθαίνουν. Ημέρα με την ημέρα το βλέπω όλο και περισσότερο να πηγαίνει προς τα εκεί το πράγμα... γιατί τα παιδιά καταλαβαίνουν από μόνα τους με ποιον τρόπο θα μάθουν καλύτερα. Καταλαβαίνουν ότι έχουν τη δύναμη να πουν "όχι" στην εκπαίδευσή τους μέσω του σχολείου, και εκτός αυτού έχουν και εναλλακτικές πηγές απ' όπου μπορούν πλέον να αντλήσουν τη γνώση. Ολα αυτά με κάνουν ιδιαίτερα αισιόδοξο, γιατί πιστεύω ότι θα συμβάλουν στο να δούμε επιτέλους μια αληθινή αλλαγή».

Τι είναι αυτό που κάνει τους ανθρώπους μεγαλώνοντας να χάνουν τη δύναμη που είχαν ως παιδιά;
«Το σχολείο είναι ένας πολύ σημαντικός παράγοντας για να χάσουμε τη δύναμη με την οποία γεννιόμαστε. Αυτός άλλωστε είναι ο κυρίαρχος λόγος ύπαρξης του σχολείου και ο μοναδικός του στόχος. Εχει δηλαδή τη βούληση να κάνει τους ανθρώπους να χάσουν αυτό που λέτε... την παιδικότητά τους, που δεν είναι τίποτε άλλο παρά ο αυθορμητισμός, η ανεξαρτησία και η δυνατότητα της επιλογής με κριτήρια προσωπικά και όχι ψευτοκοινωνικά. Ένας άλλος παράγοντας που μας κάνει να χάσουμε την παιδική μας δύναμη είναι οι γονείς, μερικοί από τους οποίους πάνε, αυτό που έμαθαν οι ίδιοι στο σχολείο τους, να το περάσουν και στα παιδιά τους.
 Συνήθως οι γονείς είναι οι προπαγανδιστές του συστήματος μέσα στο σπίτι... Αν οι γονείς παίζουν αυτόν τον ρόλο μέσα στο σπίτι, το παιδί δεν έχει σωτηρία. Φεύγει από το σχολείο ­ εκεί όπου το σύστημα είναι κυρίαρχο ­ και γυρίζει στο σπίτι όπου οι γονείς έχουν φορέσει τη σκέψη του συστήματος... Αυτός είναι ο λόγος που τώρα τελευταία προσπαθώ να γράφω βιβλία τόσο για γονείς όσο και για δασκάλους ­ επειδή υπάρχουν ορισμένα πράγματα τα οποία οφείλουν να καταλάβουν. Πρέπει να μπουν στη λογική του παραδείγματος που σας ανέφερα πριν με τους χορευτές: "Η μάθηση θέλει δύο".
 Σήμερα οι περισσότεροι ενήλικοι δεν μαθαίνουν από τα παιδιά τους, με εξαίρεση κάποιες υγιείς οικογένειες όπου όλοι ­ μικροί και μεγάλοι ­ μαθαίνουν ο ένας από τον άλλον. Στη σύγχρονη κοινωνία τα παιδιά θα γίνουν πιο ανεξάρτητα. Η εξέλιξη και οι νέες μορφές της τεχνολογίας θα πιέσουν τους γονείς να καταλάβουν ότι πρέπει να αλλάξουν τη στάση τους και την αντιμετώπιση που έχουν απέναντί τους».

Πάντως είναι πολύ περίεργο όλα αυτά να τα λέει ένας άνθρωπος που βρίσκεται και υπηρετεί το σύστημα... Εσείς είστε καθηγητής στην καρδιά του εκπαιδευτικού συστήματος των ΗΠΑ, στο ΜΙΤ Lab... Πώς σας επιτρέπει το σύστημα να σκέφτεστε έτσι και να εκφράζεστε έτσι για αυτό; Πώς δεν προσπαθεί να σας απομονώσει; Με συγχωρείτε για αυτό που θα σας πω: μου φαίνεται ύποπτο που σας αφήνουν να λέτε ό,τι λέτε... Ή σας θεωρούν ακίνδυνο ή ελέγχουν καλύτερα τα πράγματα αφήνοντας για άλλοθι και μερικές σκέψεις σαν τις δικές σας να εκφράζονται...
«Κοιτάξτε, δεν είναι απλό αυτό που με ρωτάτε· για την ακρίβεια, είναι πολύ πιο σύνθετο από αυτό που φαντάζεται κανείς. Αυτό που κάνει πανεπιστήμια σαν το ΜΙΤ να ξεχωρίζουν είναι το γεγονός ότι εκεί μέσα δεν γίνεται μόνο διδασκαλία αλλά και έρευνα. Οι επιστήμονες που κάνουν δημιουργική δουλειά κανονικά θα έπρεπε να είναι ελεύθεροι από κάθε είδους γραφειοκρατικές δεσμεύσεις. Το ΜΙΤ είναι ένας χώρος που το επιτρέπει αυτό· νομίζω ότι η μεγαλύτερη αρετή του είναι το ότι οι φοιτητές του μπορούν να συμμετέχουν στην έρευνα. Αρα είναι πιο ανοιχτό στην ιδέα της μάθησης απ' ό,τι ίσως άλλα πανεπιστήμια. Εννοείται, φυσικά, ότι δεν είναι το μόνο».

Εξακολουθεί ­ παρά την απάντησή σας ­ να μου φαίνεται περίεργο πώς το ίδιο το σύστημα παράγει τους ανθρώπους οι οποίοι θα σταθούν κριτικά απέναντί του...
«Είμαι σίγουρος ότι, αν το σύστημα είχε περιθώρια επιλογής, δεν θα το επέτρεπε. (γέλια) Κανένα σύστημα όμως δεν είναι τέλειο. Θα έλεγα ότι άνθρωποι σαν εσάς, σαν εμένα... είμαστε το αποτέλεσμα της αδυναμίας του συστήματος να είναι τέλειο».
Όλα τα συστήματα περιέχουν την ανατροπή τους;

Εσείς νιώθετε επαναστάτης μέσα σ' αυτή τη διαδικασία;
«Ναι... Φυσικό δεν είναι;». (γέλια)

Ποια είναι η σημασία της επανάστασης ­ αν σκεφθούμε ότι όλες οι επαναστάσεις οδηγούν σε έναν καινούργιο τύπο συστήματος;
«Είπαμε, υπάρχουν πολλά παράδοξα σ' αυτή τη ζωή. Το να είναι κανείς επαναστάτης είναι ένας τρόπος για να συνεχίσει να είναι δημιουργικός. Αν εκλείψουν αυτά ενάντια στα όποια μπορούμε να επαναστατούμε, πιθανόν να σταματήσει να υπάρχει και δημιουργικότητα. Ενας ρώσος ποιητής ­ αυτά τα ξέρει καλύτερα η γυναίκα μου ­ λέει κάπου ότι "η τελειότητα είναι θάνατος". Αν ζούσαμε σε μια τέλεια κοινωνία που δεν θα είχε ανάγκη τους επαναστάτες, θα ήταν σαν να ήμασταν νεκροί εν ζωή».

Πιστεύετε ότι η γνώση οδηγεί στην ευτυχία;
«Αυτό μου θυμίζει το ερώτημα του Βολταίρου: "Είναι καλύτερα να γνωρίζει κανείς ή να αγνοεί;". Αν αυτό είναι το ερώτημα, προσωπικά πιστεύω ότι είναι καλύτερα να γνωρίζεις και ας μην ευτυχήσεις στη ζωή σου ­ γιατί η γνώση μπορεί να σε οδηγήσει και στη δυστυχία».

Αν το ζητούμενο της ζωής δεν είναι το κυνήγι της ευτυχίας, τότε ποιο είναι;
«Δεν ξέρω να απαντήσω με βεβαιότητα σε αυτό σας το ερώτημα... Πάντως όσοι νομίζουν ότι ο μόνος σκοπός στη ζωή ενός ανθρώπου είναι η ευτυχία γελιούνται. Ειδικά αυτοί που κυνηγούν την προσωπική ευτυχία αγνοώντας τι θα πει απογοήτευση ή πόνος».

Αλήθεια, υπάρχει για σας ευτυχία; Τι είναι η ευτυχία που λένε οι άνθρωποι γύρω μας;
«Μερικές φορές η ευτυχία δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια κούφια λέξη. Είναι σαν αυτό που λέγαμε πριν για την ευκολία και τη δυσκολία. Η ευτυχία, όπως και η ευκολία, μας κάνει να βαριόμαστε· από τη δυσκολία και τη δυστυχία μαθαίνουμε περισσότερα πράγματα... Θα έλεγα ­ όσο τραγικό κι αν ακουστεί ­ ότι στη δυστυχία το διασκεδάζουμε περισσότερο το πράγμα και σε τελική ανάλυση ολοκληρωνόμαστε περισσότερο και ως άνθρωποι μέσα από τη μάχη για να την αντιπαρέλθουμε. Άρα τη στιγμή που μάχεσαι μπορείς να λες ότι αυτό είναι ένα είδος ευτυχίας... Δεν ξέρω... ειλικρινά δύσκολη ερώτηση και ακόμη δυσκολότερη η απάντηση».

Υπάρχουν τρία-τέσσερα μυαλά που έχετε θαυμάσει πολύ στη ζωή σας;
«Ναι, βέβαια... Ο Αϊνστάιν, ο Πιαζέ, ο Καρλ Μαρξ, ο Σαίξπηρ...».

Ο Σαίξπηρ γιατί σας συγκινεί;
«Μου βάζετε συνεχώς δύσκολα. (γέλια) Ξέρω 'γώ; Για ποιον λόγο μάς συγκινεί ένα ηλιοβασίλεμα; Νομίζω ότι ο Σαίξπηρ μπορούσε να "διαβάζει" καλύτερα από τον καθένα τόσο τις συγκρούσεις που συμβαίνουν μέσα στις ψυχές των ανθρώπων όσο και αυτές που δημιουργούνται στην κοινωνία. Πέρα απ' αυτό όμως διέθετε αυτή τη μαγική ικανότητα να μπορεί αυτά τα πράγματα να τα πει με λόγια. Γιατί και άλλοι έχουν το χάρισμα να "διαβάζουν" τις ψυχές των ανθρώπων αλλά τους "λείπουν" οι λέξεις για να πουν αυτό που βλέπουν και αισθάνονται. Και συχνά ισχύει και το αντίστροφο: έχουν το ταλέντο των λέξεων αλλά τους λείπει η ικανότητα να δίνουν στις λέξεις ένα νόημα».

«Θυμήθηκα τώρα ένα ρωσικό ανέκδοτο: Ρωτήθηκαν, λέει, διάφοροι διάσημοι Εβραίοι οι οποίοι σημάδεψαν την ιστορία ποιο είναι γι' αυτούς το νόημα της ζωής. Ο Χριστός απάντησε ότι το κουβαλάει κανείς μέσα στην καρδιά του, ο Μαρξ είπε ότι το νόημα της ζωής βρίσκεται στην κοιλιά, ο Φρόιντ έδειξε από τη μέση και κάτω και ο Αϊνστάιν είπε «στο κεφάλι, άρα όλα είναι σχετικά»...


[ΠΗΓΗ:  Σερ Κεν Ρόμπινσον – επιλεγμένα αποσπάσματα από παλιά συνέντευξη στο Βήμα από τον Θανάση Λάλα (26-7-1998)  Ο Σερ Κεν Ρόμπινσον ήταν σύμβουλος και προσωπικός φίλος του αντιπροέδρου των ΗΠΑ Αλ Γκορ, αγωνίστηκε για το δικαίωμα στην «αλλαγή», για το δικαίωμα στην «προσωπική επιλογή». Ένας άνθρωπος της εκπαίδευσης βουτηγμένος ως το υψηλότερο άκρο της κεφαλής του στο σύστημα μάθησης, ένας άνθρωπος που τόλμησε να ομολογήσει ότι η εξουσία πυροβολεί θανατηφόρα τη δημιουργικότητα, επειδή φοβάται σαν τον διάβολο τον εαυτό της, γι’ αυτό βάζει συνεχώς  τρικλοποδιές στους ιδιοφυείς και ρίχνει με τα μούτρα τους ανθρώπους στην κατανάλωση για να μην την απειλούν! - http://www.thessalonikiartsandculture.gr/ ]

Κυριακή, 13 Ιουλίου 2014

Η ανάγνωση ενός βιβλίου προκαλεί έκρηξη στο ανθρώπινο μυαλό που διαρκεί πέντε ημέρες

Δεν το λέει ένας μανιώδης βιβλιοφάγος, έτσι και αλλιώς η μαρτυρία του δεν θα ήταν αντικειμενική, αλλά επιστήμονες που οδηγήθηκαν σε αυτό το συμπέρασμα έπειτα από ενδελεχή έρευνα: για πέντε ημέρες από τη στιγμή που ολοκληρώνει κάποιος ένα μυθιστόρημα, στο μυαλό του γίνεται μια έκρηξη.


Η έρευνα πραγματοποιήθηκε στο αμερικανικό πανεπιστήμιο της Εμορί και το συμπέρασμά της είναι ότι διαβάζοντας ένα βιβλίο προκαλείται αυξημένη συνδεσιμότητα στον εγκέφαλο και νευρολογικές αλλαγές που επιτείνουν τη δύναμη της μνήμης. Οι αλλαγές αυτές καταγράφηκαν στο αριστερό κροταφικό φλοιό, στην περιοχή του εγκεφάλου που σχετίζεται με τη δεκτικότητα για τη γλώσσα, καθώς και την αισθητηριακή περιοχή του εγκεφάλου .
Οι νευρώνες της περιοχής αυτής έχουν συσχετιστεί με την εξαπάτηση του νου να νομίζει ότι κάνει κάτι που δεν είναι. Για παράδειγμα, σκέφτεται ότι τρέχει (χωρίς στην πραγματικότητα να το κάνει) και έτσι μπορεί να ενεργοποιήσει τους νευρώνες που σχετίζονται με τη φυσική πράξη της λειτουργίας.

«Οι νευρωνικές αλλαγές που βρήκαμε συνδέονται με μια φυσική αίσθηση και το σύστημα κίνησης. Έδειξαν πως με την ανάγνωση ενός μυθιστορήματος, ο αναγνώστης μεταφέρεται στο σώμα του πρωταγωνιστή» σημειώνει ο νευροεπιστήμονας καθηγητής Gregory Berns , επικεφαλής της μελέτης.

Για τις ανάγκες της μελέτης, 21μαθητές κλήθηκαν να διαβάσουν το ίδιο βιβλίο (το θρίλερ «Πομπηία» του Ρόμπερτ Χάρις) και αφού το ολοκλήρωσαν, οι επιστήμονες σάρωσαν τους εγκεφάλους τους. Τα αποτελέσματα ήταν κάτι παραπάνω από ενδεικτικά: όντως εκείνες τις πέντε ημέρες μετά την ανάγνωση του βιβλίου, στους εγκεφάλους των μαθητών προκλήθηκε μια μικρή έκρηξη που όμως συν τω χρόνω αποδείχθηκε πως δεν ήταν χρονικά περιορισμένη (εντός των πενθημέρου), αλλά κρατούσε πολύ περισσότερο

(οπότε) Το καλοκαίρι είναι πρόσχημα τα βιβλία η αφορμή για το «ταξίδι»: 25 προτάσεις για να προκαλέσετε μια έκρηξη στο μυαλό σας αυτό το καλοκαίρι
«Αν λοιπόν δεν υπάρχει η ανάγκη για συζήτηση ή ανάλυση, για ρητή έκφραση των όσων αντιλήφθηκες κατά την ανάγνωση, πάρε ένα βιβλίο και ξεχάσου. Απόλαυσε τη μαγεία-του με μια μεταφυσική πίστη στην επίδραση που ασκεί στην ψυχή-σου, πάταξε τη λογική-σου που σου λέει ότι έχει ατέλειες, ότι πάσχει στη δομή, ότι η αλήθεια-του υστερεί και εμπιστεύσου το συναίσθημα ή τη διαίσθηση, που μπορεί να σου δώσει τα μυστικά-του. Ξέφυγε από τη στενή αντίληψη της λογοτεχνίας ως τεχνικής και δες-την ως τέχνη, που έχει μέσα-της το άλογο, το παρορμητικό, το ασυνείδητο, το αυθόρμητο… τα οποία δεν αναλύονται (εκτός αν μπορέσουμε κάποια στιγμή να τα μελετήσουμε). Η λογοτεχνία θέλει ένα τζάκι τον χειμώνα ή μια σκιερή γωνιά στον κήπο το καλοκαίρι, θέλει χαλάρωση, αφοσίωση, θέλει ένα ερημονήσι στο οποίο να μην τρέχει ο χρόνος»


1] Μπαρακούντα
, Χρήστος Τσιόλκας (μτφρ. Άννα Παπασταύρου, Ωκεανίδα)
Η άνοδος και η πτώση ενός εφήβου πρωταθλητή της κολύμβησης. Η ιστορία του Ντάνι Κέλι είναι μια ιστορία για την αποτυχία, την ντροπή και τον έρωτα. Για το πώς είναι να αλλάζεις, όχι μόνο κοινωνική τάξη, σχολείο και φίλους, αλλά κατά βάσιν εαυτό. Ο Χρίστος Τσιόλκας σκιαγραφεί με απόλυτη επιτυχία την ψυχοσύνθεση του νεαρού Ντάνι και τις τεράστιες αλλαγές που αυτή υφίσταται. Μέσα από μια μελετημένη μυθιστορηματική δομή αναδεικνύει έναν ήρωα και μια ιστορία μακριά από κάθε είδους συγγραφικά κλισέ.

2] Το αίμα νερό, Χάρης Βλαβιανός (Πατάκης)
Πραγματική ιστορία είναι αυτή μου μας αφηγείται ο Χάρης Βλαβιανός σε αυτό το πρώτο του μυθιστόρημα. Μια ιστορία αγάπης και αλληλοσπαραγμού, μια ιστορία οικογενειακού κανιβαλισμού δοσμένη μέσα από σαράντα πέντε στιγμιότυπα. Άλλοτε με λυρισμό και άλλοτε με κυνική διάθεση ο συγγραφέας επιτυγχάνει να περιγράψει ελλειπτικά το ζόφο, το κενό, την έλλειψη αγάπης και το βίωμα της απουσίας.

3] Γυναίκα με ποδήλατο, Νικόλας Σεβαστάκης (Πόλις)
Ιστορίες που αντλούνται από παιδικές μνήμες του συγγραφέα στο νησί, τα φοιτητικά του χρόνια στη Γαλλία, τη διαμονή του στη Θεσσαλονίκη. Ιστορίες με έρμα και γλώσσα λιτή, διανθισμένη με ποιητικές πινελιές. O Σεβαστάκης στο πρώτο του πεζογραφικό βιβλίο αποτύπωσε εικόνες δυνατές, έδωσε το στίγμα μιας εποχής που ήδη έχει φύγει αφήνοντας πίσω της μόνο μνήμες και φιγούρες μοναχικών ανθρώπων.

 4] Αλλάζει πουκάμισο το φίδι, Κώστας Ακρίβος (Μεταίχμιο)
Πλεκτό υφών. Αυτοβιογραφία, οδοιπορικό, μαρτυρία: οι ισορροπίες που τηρούνται δηλώνουν τη δόκιμη πείρα του αφηγητή. Το εγώ διαχέεται στους πανταχού παρόντες άλλους, κρατώντας όμως στοιχεία ικανά και αναγκαία για να το αυτοπροσδιορίσουν όποτε και εάν χρειαστεί. Η ροή του λόγου αδιάπτωτη. Βουτιά στο ζέον τώρα, αλλά και επισκέψεις στο συλλογικό κεκτημένο παλαιών παθών και κριμάτων. Δεν κρύβεται η εμπειρία του συγγραφέα: ο στοχασμός δεν διαφθείρει τους άλλους δομικούς συντελεστές του κειμένου, ούτε εκφυλίζει το μυθιστόρημα σε ψευδο-δοκίμιο του συρμού.

5] Ελληνιστί: ο γρίφος, Ηρώ Νικοπούλου (Γαβριηλίδης)
Τα συμπλέγματα, οι καταθλιπτικές εμμονές, τα αίτια και τα αιτιατά των κατά συνθήκη ψευδών των χαρακτήρων αναδύονται με απλότητα και σαφήνεια στο κειμενικό φως. Οι εσωτερικές τριβές των φορέων της συγκινησιακής δράσης συμπλέουν μαζί τους και διερμηνεύονται με αναλυτική δεξιότητα, αλλά και υποδειγματική νηφαλιότητα. Η Ηρώ Νικοπούλου σέβεται τις λεπτομέρειες των εσωτερικών και εξωτερικών τοπίων, παραμένοντας πιστή στο συγγραφικό της όρκο: δεν απορρίπτει εκ των προτέρων το δήθεν μηδαμινό στοιχείο του χώρου ή τη δήθεν αδιάφορη πτυχή της συγκεκριμένης αντίδρασης σε κάποιο ερέθισμα.

6] Λεξικό αναμνήσεων, Γιώργος Χουλιάρας (Μελάνι)
Αν και μπορεί να διαβαστεί σαν λεξικό, το πρωτότυπο και εξόχως συναρπαστικό αυτό έργο συνιστά πρωτίστως ένα πολλαπλώς διευρυμένο, συνειδητά εξομολογητικό, ημιεπινοημένο Bildungsroman. Πλήρες σοφίας βίου, ποικίλων, σαφώς ετερόκλητων, αναστοχαστικών εμπειριών και βεβαίως υποδόριου, ανατρεπτικού χιούμορ, όπως θα περίμενε εξ ορισμού ο έμπειρος αναγνώστης από τον πολυμήχανο, πολύπλαγκτο συγγραφέα, το παρόν βιβλίο συνιστά μια χρηστική επιτομή της συγγραφικής πρότασης του Γιώργου Χουλιάρα. Ο δε έντονος αυτοβιογραφικός τόνος είναι άλλωστε που δίνει στο βιβλίο την ισχυρότερη δόση της ομολογούμενης αίγλης του.

7] Υπόκλιση στον πειρασμό, Ιγνάτης Χουβαρδάς (Οδός Πανός)
Οχτώ διηγήματα του Ιγνάτη Χουβαρδά, τα οποία έχουν ως κύριους πρωταγωνιστές έναν αφηγητή (συχνά με διαφορετικό όνομα) και κάποιο γυναικείο πρόσωπο νεαρής ηλικίας, είκοσι, είκοσι δύο χρονών, που ο αφηγητής προσπαθεί να πολιορκήσει ερωτικά και συνήθως μένει με τη στυφή γεύση του ανικανοποίητου στα χείλη. Στις ιστορίες υπάρχει έντονο το στοιχείο της περιπλάνησης και της μετακίνησης των ηρώων. Επίσης γίνονται συχνά σχολαστικές και ακριβείς περιγραφές προσώπων, δωματίων, αντικειμένων, τοπίων της φύσης, αλλά κυρίως φερσίματος, συμπεριφοράς και σωματικής περιγραφής των ηρωίδων.

8] Η ποίηση των δίσκων, Σάκης Παπαδημητρίου (Σαιξπηρικόν)
Ο πεζογράφος και συνθέτης της τζαζ Σάκης Παπαδημητρίου καταθέτει σε κομψή έκδοση πεζά κείμενα στα οποία φανερώνεται η αλληλοδιείσδυση της ποίησης στην τζαζ και στην αυτοσχεδιαζόμενη μουσική. Ο συγγραφέας εξερευνά μέσα από μια σειρά ανάγλυφων μουσικών πορτρέτων τις διαδικασίες μετατροπής του λόγου σε μουσικό έργο, αλλά και τις μεταξύ τους σχέσεις. Των κειμένων, κάποια εκ των οποίων δημοσιεύτηκαν σε διάφορα περιοδικά, προηγείται εισαγωγή του Κώστα Παπαθανασίου. Ο Σάκης Παπαδημητρίου έκανε γνωστή στην Ελλάδα την τζαζ, όπως ο Χριστιανόπουλος το ρεμπέτικο.

 9] Πολύχρωμες αφηγήσεις, Άντον Τσέχοφ (μτφρ. Πάνος Σταθογιάννης, Ροές)
Δεκατέσσερα διηγήματα του Ρώσου διηγηματογράφου και θεατρικού συγγραφέα, που ανοίγονται σε βάθος εικοσαετίας. Διαφορετικές τεχνοτροπίες και θεματικές, αλλά κοινά σε όλα η πίστη του συγγραφέα στη δύναμη του χαρακτήρα, στη λιτότητα των μέσων, στην ακρίβεια των περιγραφών. Χαμηλόφωνα, κι ενώ συχνά εκκινούν από ασήμαντα περιστατικά, οι ιστορίες του Τσέχοφ αφήνουν έντονη και παρατεταμένη επίγευση.

10] Περιμένοντας τους βαρβάρους, Τζ.Μ. Κουτσί (μτφρ. Μίλτος Φραγκόπουλος, Μεταίχμιο)
Κλασικό πλέον μυθιστόρημα, αν και μόλις πριν λίγες δεκαετίες γραμμένο, που μπορεί να διαβαστεί με πολλούς τρόπους και να γεννά διαρκώς νέα ερωτήματα. Ο «αλληγορικός ρεαλισμός» του νοτιοαφρικανού συγγραφέα σε μια από τις καλύτερες στιγμές του. Συνίσταται η ανάγνωσή του χωρίς να έχει προηγηθεί καμιά άλλη σύσταση: Οι πολλές «συστάσεις» περιορίζουν τους αναγνωστικούς ορίζοντες, ειδικά αν έχει να κάνει κανείς με ολοκληρωμένα λογοτεχνικά έργα. Τουτέστιν, ακόμη και ο κατατοπιστικός πρόλογος του Μίλτου Φραγκόπουλου καλύτερα να διαβαστεί σαν επίμετρο. 

11] Ένα πολύ πρωτότυπο δείπνο, Fernando Pessoa (μτφρ. Κωνσταντίνος Αρμάος, Gutenberg)
Λογοτεχνία φαντασίας, σε πρώτο επίπεδο. Ο Pessoa όμως με αυτό το βιβλίο καταφέρει κάτι πολύ βαθύτερο: Η εξουσία, οι αξίες του Δυτικού Πολιτισμού, η τάση για επιβολή και ο σαρκασμός της ανθρώπινης κατάστασης συνυπάρχουν σε ένα δείπνο υψηλών γαστρονομικών και λογοτεχνικών απαιτήσεων. Υπό το συγγραφικό προσωπείο του Αλεξάντερ Σερτς, ο δεκαεννιάχρονος τότε Pessoa γράφει ένα βιβλίο που η θεματική του θα τον ακολουθεί στα περισσότερα μεταγενέστερα έργα του.

12] Έλα να πούμε ψέματα, Μάρω Δούκα (Πατάκη)
Τρίτο μέρος μιας άτυπης πλην ξεκάθαρης θεματικά και υφολογικά τριλογίας, μετά τα
 Αθώοι και Φταίχτες και Το δίκιο είναι ζόρικο πολύ. Εστιάζοντας στην γενέτειρά της Κρήτη, η Μάρω Δούκα μπολιάζει ιστορικά γεγονότα μεγάλου, μικρού και ελάχιστου βεληνεκούς με γερές δόσεις μυθοπλασίας, σε αναζήτηση των δυνάμεων που κινούν την Ιστορία, ανυψώνουν ή καταρρακώνουν ζωές και υπολήψεις. Λεπτομερή ιστορικά στοιχεία (πλεονάζοντα, ίσως, για τη μυθιστορηματική οικονομία, από διάθεση πιστότητας και ακριβολογίας), πολλά πρόσωπα, ενδελεχής έρευνα με την αγωνία αναζήτησης νοήματος και ηθικής δικαίωσης, με το βλέμμα στους αδύναμους, τους ξεχασμένους, αλλά και σ' εκείνους, τους ισχυρούς, που επεδίωξαν και κατάφεραν με την αύρα του νικητή να ξεπλύνουν τις προσωπικές τους αμαρτίες στη μεταπολεμική Ελλάδα.

13] Σκηνές από τον βίο του Ματίας Αλμοσίνο, Ισίδωρος Ζουργός (Πατάκης)
Ένα μυθιστόρημα που εξιστορεί τις κακοτράχαλες διαδρομές του προοδευτικού πνεύματος στην Ευρώπη. Εκδοτικό κατόρθωμα και οπωσδήποτε μια συγγραφική υπέρβαση από πλευράς Ισίδωρου Ζουργού. Οι πνευματικές ζυμώσεις στην Ευρώπη του 17ου αιώνα, όπου αντιμάχονταν τα αυταρχικά δόγματα με τις δυνάμεις της καινοτομίας. Ο Ματίας Αλμοσίνο, ένας θερβαντικός ήρωας γέννημα θρέμμα της διαφωτιστικής σποράς, συγκρούεται με την οπιστοδρόμηση, παίρνοντας μέρος στη δόμηση του επιστημονικού μοντερνισμού. Η επιτυχία του συγγραφέα είναι ότι δεν κατασκευάζει έναν μονόπλευρο «φωταδιστή». Αλλά έναν διαλεκτικό χαρακτήρα με οικουμενικές διαστάσεις.

14] Οι μνήμες με βλέπουν, Tomas Transtromer (μτφρ. Βασίλης Παπαγεωργίου, Σαιξπηρικόν)
Ο νομπελίστας ποιητής σε μια εκ βαθέων ανασκόπηση όσων τον εμπεριέχουν. Όλων όσων σπιθήζουν τους στίχους του. Ο ποιητής αυτοβιογραφείται όπως ένας πίνακας ανακαλεί τα χρώματα να παίξουν μαζί του για άλλη μια φορά. Η αποθέωση της αφαίρεσης για έναν από τους τελευταίους διανοούμενους της μεταπολεμικής γενιάς, στην Ευρώπη. Σχολαστικά, προσπαθεί να εισβάλλει στο σκληρό δέρμα της εμφατικής του μοίρας, για να σχολιάσει από ευγενή απόσταση τα πεπραγμένα ενός πολυτάραχου βίου. Ένα σπαρακτικό χρονογράφημα μνήμης, για τους εραστές της τέχνης του λόγου.

15] Οι ιστορίες του Καντέρμπερυ, Geoffrey Chaucer (μτφρ. Δημοσθένης Κορδοπάτης, Μελάνι)
Οι Ιστορίες του Καντέρμπερυ, ένα από τα ποιητικά θεμέλια της αγγλικής λογοτεχνίας, γράφτηκαν στα τέλη του 14ου αιώνα και η επίδρασή τους στη Δυτική λογοτεχνία είναι ανυπολόγιστη. Στις Ιστορίες του Καντέρμπερυ παρελαύνει όλη η ανθρώπινη τραγικωμωδία: έρωτας και σεξ, πόλεμος και θάνατος, αγάπη και μίσος, πλούτος και φτώχεια, γάμος και οικογένεια, δικαιοσύνη, εξουσία, φιλία, θρησκευτική πίστη, ζήλια, φιλαργυρία, κ.α. Το σημαντικότερο έργο του Τσόσερ κυκλοφορεί για πρώτη φορά στα ελληνικά σε μια προσιτή πεζογραφική απόδοση.

16] Φυλαχτό, Roberto Bolano (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος, Άγρα)
Η Αουξίλιο Λακουτύρ θα μας αφηγηθεί σε πρώτο πρόσωπο ένα μέρος της προσωπικής ιστορίας της, ένα μέρος της ιστορίας της νεότερης λατινοαμερικάνικης ποίησης (και ιστορίας), και μαζί ένα μέρος της ιστορίας της νεότερης παγκόσμιας λογοτεχνίας. Έχει κατορθώσει να κάνει το μικρό της όνομα, Αουξίλιο, και πράγμα: να βοηθά τους νέους ποιητές του Μεξικού. Ο μονόλογός της κρατά γερές ισορροπίες ανάμεσα στη σοφία και την αθωότητα, στη γνώση και την αφέλεια, στην υποστήριξη κοινωνικών αξιών και στο πρόταγμα της ατομικότητας, ενώ διαπλέκει μυθοπλαστικούς χαρακτήρες, ιστορικές προσωπικότητες και ήρωες άλλων βιβλίων του συγγραφέα σε ένα ιδιοφυές μεταμοντέρνο μείγμα.

17] H Καρδερίνα, Donna Tart (μτφρ. Χριστιάννα Ελ. Σακελλαροπούλου, Λιβάνη)
Το τρίτο μυθιστόρημα της Ντόνα Ταρτ που έχει ήδη αποσπάσει το Πούλιτζερ και έχει διχάσει τους κριτικούς ως προς την λογοτεχνική του αξία. Ο δεκατριάχρονος Θίο Ντέκερ χάνει τη μητέρα του σε ένα τρομοκρατικό χτύπημα στο Metropolitan Art Museum και αποσπά από τα χέρια ενός γέρου έναν μικρό πίνακα με μια καρδερίνα. Πρόκειται για το αριστούργημα του Carel Fabritius. Ο Θίο περιπλανάται από την Νέα Υόρκη στο Λας Βέγκας και στο Άμστερνταμ, συναντά έναν αριθμό από εκκεντρικούς χαρακτήρες, περιθωριακούς και ιδιόρρυθμους, κουβαλώντας πάντα μαζί του την καρδερίνα – τον μοναδικό συνδετικό κρίκο με τη μητέρα του.

18] Και τα βουνά μίλησαν, Khaled Hosseini (μτφρ. Αργυρώ Μαντόγλου, Ψυχογιός)
Μια δυνατή ηχώ διαπερνάει ολόκληρο το μυθιστόρημα του Αφγανού συγγραφέα. Πρόκειται για την ηχώ της κραυγής δυο παιδιών που τα χώριζαν βίαια, όταν το ένα πουλήθηκε σε εύπορη οικογένεια της Βαγδάτης. Αυτό το πολυφωνικό μυθιστόρημα, με σύνθετη δομή και πολλές νοηματικές διαστρωματώσεις εκτυλίσσεται σε διάφορα σημεία του κόσμου, από το Αφγανιστάν, στην Καλιφόρνια, το Παρίσι, μέχρι την Τήνο. Υπάρχουν και εδώ αρκετά από τα θέματα που κυριαρχούν στα πρώτα μυθιστορήματα του συγγραφέα: η σχέση ανάμεσα σε γονείς και παιδιά, ο τρόπος που το παρελθόν στοιχειώνει το παρόν και η απόπειρα χαρτογράφησης του σκοτεινού κόσμου του μύθου, μια θολή επικράτεια που όμως εισβάλλει και επηρεάζει την πραγματικότητα.

19] Το ελάχιστο ίχνος, Βαγγέλης Χατζηγιαννίδης (Ροδακιό)
Ένα μυθιστόρημα για το ίχνος που αφήνει ο άνθρωπος στο πέρασμά του από τη ζωή και την τέχνη αλλά και για το ίχνος που αφήνει η τέχνη στη ζωή του, μια που σε αυτό το βιβλίο ζωή και τέχνη αλληλοδιαπλέκονται μέχρι στο τέλος να γίνουν ένα. Μια ιστορία για όσους το καλοκαίρι δεν φοβούνται να κολυμπήσουν στα βαθιά – βοηθάει άλλωστε και η άνωση του υποδόριου χιούμορ του εξαιρετικού συγγραφέα.

20] Η εξαίσια γυναίκα και τα ψάρια, Ανδρέας Μήτσου (Καστανιώτης)
Σύντομα αφηγήματα γραμμένα ως επί το πλείστον σε πρώτο πρόσωπο, με φόντο ρεαλιστικό, απ' όπου ξεπηδάει ανεπαίσθητα το παράξενο. Ολιγοσέλιδες ιστορίες που μέσα τους όμως χωράνε καλοδιπλωμένες μνήμες, κακοχωνεμένες απώλειες, κακοφορμισμένοι έρωτες, ζωώδη ένστικτα και αιφνίδιες ανατροπές.

21] Ένα τρίτο αλήθεια και δύο τρίτα ψέματα, Γιάννης Πλιάγκος (Κέδρος)
Ένα πολύ καλογραμμένο μυθιστόρημα από έναν πρωτοεμφανιζόμενο λογοτέχνη. Το νήμα της αφήγησης κρατάει ένας νεαρός άντρας ο οποίος χάνει τη γυναίκα του. Το «φάντασμά» της θα τον οδηγήσει μέσα από σκοτεινές διαδρομές αποκαλύψεων στην τελική αυτοαποκάλυψη. Γλωσσική ευφορία, αυτοσαρκασμός και ύφος λεπτοδουλεμένο στην υπηρεσία ενός περιεχομένου που άπτεται κοινωνικών, ψυχαναλυτικών και φιλοσοφικών ζητημάτων, ενταγμένων θαυμάσια στην πλοκή.

22] Η γιορτή της ασημαντότητας, Milan Kundera (μτφρ. Γιάννης Η. Χάρης, Εστία)
Στο τελευταίο αυτό βιβλίο του Μίλαν Κούντερα οι χαρακτήρες συναντώνται σε ηλικία καθοριστική για την αποτίμηση της ζωής τους κι επιλέγουν αφηγήσεις των οποίων κύριο γνώρισμα είναι το χιούμορ. Μια υποτιθέμενη εξιστόρηση του Στάλιν υποσκάπτει τη σοβαρότητα κάθε άλλης πιθανής αφήγησης. Το μυθιστόρημα σαρκάζει το ανθρώπινο ψέμα, τα ανεκπλήρωτα καλλιτεχνικά όνειρα, την αδυναμία χαρακτήρος, τα άλυτα οιδιπόδεια. Τυχαιότητα, ανάδειξη του αστάθμητου παράγοντα, διακωμώδηση της σοβαρότητας της ζωής, ανεκδοτολογικό ύφος, ερωτισμός που μετεπενδύεται και η σοφία της αποδοχής του «τέλους του αιώνα».

23] Ο ήχος των πραγμάτων όταν πέφτουν, Juan Gabriel Vàsquez (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, Ίκαρος)
Ο ήχος των πραγμάτων όταν πέφτουν είναι το ντοκουμέντο του θανάτου ενός τυχαίου συνοδοιπόρου, στην εξιχνίαση του οποίου αποδύεται ο αφηγητής, ώσπου γίνεται αυτήκοος μάρτυρας της ιστορίας της χώρας του και της ανατριχιαστικής ανθρώπινης μοίρας. Γραφή στέρεη και σαρκική, ολοκληρωμένο ψυχογράφημα και γλαφυρή αποτύπωση της δεκαετίας του εξήντα στην Κολομβία. Το μυθιστόρημα κέρδισε από τον δήμο του Δουβλίνου το βραβείο IMPAC, που βασίζεται στις προτάσεις ενός παγκοσμίου δικτύου βιβλιοθηκών, ενώ εν Ελλάδι καθιερώθηκε ήδη στην υποδειγματική μετάφραση του Αχιλλέα Κυριακίδη.

24] Φάλκονερ, John Cheever (μτφρ. Ιλάειρα Διονυσοπούλου, Καστανιώτης)
Στο γνωστό μυθιστόρημα «φυλακής» του Τσίβερ (κατά το περιοδικό «ΤΙΜΕ», ένα από τα 100 καλύτερα αγγλόφωνα λογοτεχνικά έργα του εικοστού αιώνα) η συγκατοίκηση με τον κίνδυνο και την ωμότητα στο σωφρονιστικό ίδρυμα «Φάλκονερ» οδηγεί ένα φυλακισμένο στο καταφύγιο των αναμνήσεων, που του ανήκουν και τον διασώζουν από την αποκτήνωση. Η αφήγηση της εξάρτησής του από τα ναρκωτικά και τον διαλυμένο γάμο του, και η αναπόληση της χαμένης του ελευθερίας ανασύρουν τον Ιεζεκιήλ Φάραγκατ από τη χορεία των περιθωριακών και τον καθιερώνουν ως επαναστατική μορφή, άξιο διάδοχο των ηρώων των μεγάλων κλασικών μυθιστορημάτων.

24] Νοέμβριος, Γιώργος Σκαμπαρδώνης (Πατάκη)
Ο διηγηματογράφος αρπάζεται από μικρές αφορμές, οι οποίες κινητοποιούν το μυαλό και την καρδιά του, πάνω σ' αυτές κάνει τις προσωπικές του συνδέσεις κι έτσι γράφει ολιγοσέλιδα κείμενα, που συναιρούν το παρόν και το παρελθόν, το προσωπικό και το συλλογικό, το βιωμένο και το φανταστικό. Η αφορμή-σκαντάλη πυροδοτεί έναν εσωτερικό μηχανισμό σύλληψης και επεξεργασίας της πρωτογενούς ύλης, με τη μνήμη, την αναδρομή και τη σύναψη αντίθετων και οξύμωρων σχημάτων να οδηγούν σε ακαριαίες αισθητικές καταβυθίσεις. 33 διηγήματα για το πώς το μικρό ξυπνάει το μεγάλο...

25] Ρετροσπεκτίβα, Abraham B. Yehoshua (Πόλις)
Ένα αναδρομικό αφιέρωμα με την προβολή των πρώτων ταινιών του κάνει τον γηραιό σκηνοθέτη να δει με άλλο μάτι όχι μόνο την ίδια την τέχνη του, αλλά και τις σχέσεις του με τους άλλους (ηθοποιούς, σεναριογράφο, λοιπούς συντελεστές). Έτσι, το μυθιστόρημα του ισραηλινού πεζογράφου οργανώνει περίφημα στην πλοκή του σκέψεις για την τέχνη, τη μνήμη και την υποκειμενικότητα που διασταυρώνεται με τις αλήθειες των άλλων, ώσπου να οδηγήσει σε μια λυτρωτική μετάνοια και σε μια έμπρακτη απολογία. Ένα μεγάλο έργο ενός σπουδαίου συγγραφέα.


Το καλοκαίρι είναι πρόσχημα τα βιβλία η αφορμή για το «ταξίδι»: 25 προτάσεις από τους συνεργάτες του BOOKPRESS