Παρασκευή, 26 Σεπτεμβρίου 2014

Δέκα άνθρωποι μιλούν για τον καθημερινό ρατσισμό

Ο ρατσισμός είναι ένα απόλυτα ηθικό πρόβλημα που εντοπίζεται ιδιαίτερα σε κοινωνίες σε παρακμή, όπως η ελληνική. Πρόκειται για προϊόν έλλειψης παιδείας, κριτικής σκέψης και πυρήνα αξιών. Παρακάτω 10 άνθρωποι μιλάνε για τον ρατσισμό που βιώνουν καθημερινά, είτε φυλετικό, είτε σεξουαλικό, είτε εξωτερικής εμφάνισης και καταθέτουν τις εμπειρίες τους.


Σπύρος Ξένος, ηθοποιός από την ομάδα πείρα(γ)μα
Το ρατσισμό τον βιώνω καθημερινά επειδή ζω στην Κυψέλη, είμαι μόνιμος κάτοικος σε μια γειτονιά με πολλούς μετανάστες. Βλέπω την ανισότητα, αναγκάζομαι να μαλώσω στο σούπερ-μάρκετ με την ταμεία που εκμεταλλεύεται την εξουσία που έχει απέναντι στον μετανάστη και του συμπεριφέρεται άσχημα, αναγκάζομαι να μαλώσω στο ταχυδρομείο επειδή του στέλνουν πίσω το πακέτο δύο και τρεις φορές κι αναγκάζεται να πληρώσει και δεν μπορεί να βρει το δίκιο του επειδή είναι μετανάστης. Ο ίδιος δεν έχω βιώσει. Αλλά μέσα στη δουλειά μου ως ηθοποιός που παίζω γυναίκειο ρόλο για παράδειγμα άκουσα «α παλιοπούστηδες». Απέναντι σε καλλιτέχνες που παίζουν θέατρο κάποιοι το αντιλαμβάνονται αλλιώς και λάθος. Εγώ απέναντι στο ρατσισμό μπορώ και το διαχειρίζομαι, γίνομαι σκληρός και έτσι πρέπει να είμαστε όλοι.

Φώτης, Δικηγόρος
Επειδή είμαι γκέι και δεν είναι κρυφή η ζωή μου, το λέω ότι είμαι γκέι, έχω βιώσει το ρατσισμό όχι μόνο από τους ρατσιστές πολίτες αλλά ακόμα χειρότερα τον κρατικό ρατσισμό από την αστυνομία. Έχω καταθέσει και σχετική αναφορά στο Δικηγορικό Σύλλογο Πειραιώς επίσημα με αριθμό πρωτοκόλλου. Δυστυχώς ο προηγούμενος πρόεδρος κ. Μανουσάκης κώφευσε. Μου έχουν τύχει πολλά περιστατικά 24 ώρες το 24ωρο άντρες της αστυνομίας με πολιτικά να με βρίζουν «πούστη», «πουστάρα». Δεν ξέρω τι ακριβώς πρόβλημα έχουν μαζί μου. Με θεωρούν τρομοκράτη; Δεν ξέρω τι με θεωρούν. Δεν είχαν καν το στοιχειώδες ήθος που πρέπει να έχει ένα κράτος δικαίου, αν εγώ έχω κάνει κάτι να με συλλάβουν, να με στείλουν στον εισαγγελέα ή οτιδήποτε. Ή έστω να μου πουν τι πρόβλημα έχουν. Μάλλον φταίει το γεγονός ότι ποτέ δεν έκρυψα αυτό που είμαι. Την ερωτική και σεξουαλική μου ταυτότητα. Ίσως αυτό είναι που τους ενοχλεί. Ίσως τους ενοχλεί ότι περπατάω στο δρόμο με εραστές, πιασμένος χέρι-χέρι. Θεωρώ ότι πάνω σε αυτή τη γη ό, τι δικαιώματα έχουν οι ετεροφυλόφιλοι άνθρωποι έχουν και οι ομοφυλόφιλοι άνθρωποι. Εγώ θα συνεχίζω να ζω με τον τρόπο που θέλω.

 Babadi Soumah, Μετανάστης
Καθημερινά βιώνω το ρατσισμό. Κι από τον κόσμο κι από την αστυνομία. Είμαι περίπου 1,5 χρόνο στην Ελλάδα και δεν μιλάω καλά ελληνικά. Αλλά κάποια σχόλια τα καταλαβαίνω απο τον τρόπο που με κοιτάζουν. Υπάρχει όμως και ο ρατσισμός από την αστυνομία. Εμείς ζούμε με αυτό το φόβο. Στο λεωφορείο μας σταματούν και μας κάνουν ελέγχους για χαρτιά. Μια φορά ενώ είχαμε χαρτιά νόμιζαν ότι είναι πλαστά και τον φίλο μου τον πήγαν μέσα. Ακόμα κι όταν περίμενα στην ουρά για την ροζ κάρτα ήρθε η αστυνομία και μας επιτέθηκε. Είχα για μέρες τα σημάδια πάνω μου.

 Ειρήνη Φωτέλλη, Δημοσιογράφος ΕΡΤ
Στις 11 Ιουνίου, ο κόσμος έδειξε ότι δεν πίστευε αυτά που έλεγε η κυβέρνηση για τους δημόσιους υπαλλήλους. Ότι αυτά που έλεγε για εμάς ότι είμαστε χαραμοφάηδες και ότι είμαστε η προσωποποίηση της λαμογιάς, ο κόσμος δεν τα πίστεψε και γι’ αυτό ήρθε και μας στήριξε. Υπάρχει ενδεχομένως κόσμος που τα πιστεύει και γι’ αυτό κάθεται σπίτι του, αλλά είναι λίγος αυτός ο κόσμος. Δεν υπάρχουν δημόσιοι ή ιδιωτικοί υπάλληλοι, καλοί ή κακοί. Υπάρχουν εργαζόμενοι και πρέπει να είμαστε όλοι ενωμένοι. Τα συμφέροντα είναι κοινά. Δεν ήμουν αργόμισθη. Ο κόσμος πιστεύω πλέον ότι δεν τσιμπάει στο ότι για όλα φταίνε οι δημόσιοι υπάλληλοι. Αν τσιμπάει είναι ένα μικρό ποσοστό. Η αλληλεγγύη που είχαμε κι έχουμε εμείς στην ΕΡΤ είναι τεράστια. Μιλάμε για πάνω από ένα εκατομμύριο. Δεν γίνεται ακόμα ο κόσμος να πιστεύει ότι ήμασταν δημόσιοι υπάλληλοι βολεμένοι. Σήμερα είμαστε στο αντιφασιστικό και είμαστε σε όλα τα μέτωπα γιατί το πρόβλημα δεν είναι ενός κλάδου. Όλοι μαζί θα το αντιμετωπίσουμε.

 Cyprien, Ιδιοκτήτης καφέ
Βιώνω το ρατσισμό συνεχώς -τον περασμένο Νοέμβρη στη χειρότερη μορφή του. Ήρθαν και μου έκαψαν το μαγαζί. Πήγα την Κυριακή να ανοίξω το καφέ μου που είναι κοντά στην Πλατεία Αμερικής, και βρήκα εκεί άντρες με μπλουζάκια της Χρυσής Αυγής -είχαν βάλει λουκέτα. Τους ρώτησα γιατί. Μου είπαν να φύγω και να μην ανοίξω το μαγαζί. Φοβήθηκα κι έφυγα. Το βράδυ κατά τις 2 χτύπησε το τηλέφωνό μου και μου είπαν ότι το μαγαζί μου είχε πάρει φωτιά. Πήγα στην αστυνομία, μου έδειξαν κάποιες φωτογραφίες. Τους έπιασαν και μετά τους άφησαν ελεύθερους. Εγώ τι να το κάνω; Τώρα το μαγαζί μου είναι καμένο. Κι εγώ και η οικογένειά μου έχουμε μείνει χωρίς δουλειά. Είμαι εδώ σήμερα και θα είμαι κάθε φορά για να φωνάξω ενάντια στο φασισμό και το ρατσισμό.

 Sayed, Μηχανικός στα καράβια
Υπάρχει ισλαμοβοφία. Δεν έχω βιώσει το ρατσισμό μόνο σαν Μουσουλμάνος. Εδώ έχουν πρόβλημα με όλους τους μετανάστες. Μόνο και μόνο επειδή είσαι μετανάστης έχεις πρόβλημα τα τελευταία χρόνια. Η Χρυσή Αυγή δε μας θέλει εδώ. Πριν χρόνια δεν είχαμε πρόβλημα. Είμαι 12 χρόνια εδώ, όμως ποτέ η Ελλάδα δεν ήταν σε τόσο κακή κατάσταση. Δεν μπορείτε να καταλάβετε την διαφορά που βλέπουμε οι μετανάστες. Ήρθαμε για κάτι καλύτερο και ζούμε αυτήν την κατάσταση. Κάθε χώρα πρέπει να έχει νόμιμα τζαμιά. Να μπορούμε να πηγαίνουμε. Στο Πακιστάν έχουμε 500 εκκλησίες. Τι λέμε εμείς; Είναι παράνομες; Όχι! Η κάθε θρησκεία δεν έχει δικαίωμα να απαγορέψει στην άλλη θρησκεία να υπάρχει και να εκφράζεται.

 Κατερίνα, άνεργη
Βιώνω το ρατσισμό της ανεργίας. Ο κόσμος που ζει στην ανεργία δέχεται επιθέσεις από μία σειρά πραγμάτων εκτός από τον κοινωνικό ρατσισμό. Χάνει την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, βρίσκεται στο περιθώριο της κοινωνίας, ένα μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας τον θεωρεί ως βάρος απέναντι στις κοινωνικές υπηρεσίες που μπορεί να πρέπει να του παρέχει το κράτος. Προσπαθούν μας πείσουν ότι οι άνεργοι είμαστε βάρος και ότι καταναλώνουμε κοινωνικές δαπάνες αντί να προσφέρουμε χρήματα. Ειδικά οι άνεργοι άνω των 35 που φοβούνται ότι δεν θα βρουν ποτέ δουλειά, γιατί είναι ακριβοί σαν εργαζόμενοι, είναι στο περιθώριο γιατί μέσα στην κρίση ή δε θα βρει δουλειά ή θα βρει να κάτι σε συνθήκες δουλείας με 300 ευρώ με δίμηνες συμβάσεις. Απασχόληση γαλέρας δηλαδή κι όχι απασχόληση για να ζήσουμε.

 Χαρίκλεια, σερβιτόρα
Περιστατικά φυλετικού ρατσισμού, σεξισμού βιώνω σε κάθε πτυχή της ζωής μου. Εγώ δουλεύω σαν σερβιτόρα, είμαι φοιτήτρια και μπορεί να βιώσω από σφυρίγματα μέχρι το «τι είσαι εσύ μάνα μου» και υπάρχει κι ο σεξισμός που μπορείς να βιώνεις και μέσα στις σχέσεις σου. Τις φιλικές, ερωτικές, που ναι μεν είναι πιο κεκαλυμμένος, αλλά υπάρχει, γιατί βλέπεις τα κατάλοιπα, την κτητικότητα για παράδειγμα από τον σύντροφό σου. Μπορεί εγώ να μην το έχω αισθανθεί σε προσωπικό επίπεδο σε έντονο βαθμό, αλλά στο εργασιακό κομμάτι το έχω βιώσει. Ακόμα και τα κριτήρια για να κάνεις αυτή τη δουλειά είναι σεξιστικά. Το αν είσαι όμορφος καθορίζει αν θα σε προσλάβουν. Μου έχουν ζητήσει να γίνω πιο ευγενική, αλλά πιο χαριτωμένα ευγενική με τους πελάτες. Μου έχουν πει «έλα πιες κι ένα σφηνάκι μαζί τους», κι εγώ επιμένω στο ότι βρίσκομαι εκεί για να κάνω τη δουλειά μου. Σου μιλάνε ως πράγμα και που πας να πάρεις παραγγελία και κοιτάζουν τα βυζιά σου. Ακόμα και στον δρόμο όταν κάνω ποδήλατο. Μπορεί να μην οδηγώ αμάξι να μου πουν τράβα στην κουζίνα σου, αλλά έχει να κοιτάζουν τα οπίσθιά μου και να με ακολουθούν και να φωνάζουν διάφορα. Γενικά πιστεύω ότι οι νέοι της γενιάς μου προσπαθούν να σπάσουν το σεξισμό στις σχέσεις τους. Πιστεύω ότι επειδή αλλάζουμε μυαλά αλλάζουμε και προς αυτήν την κατεύθυνση. Αλλά επειδή ο σεξισμός είναι από τους πρωτογενείς διαχωρισμούς θα σπάσει πιο δύσκολο κι έχουμε μεγάλο δρόμο να διανύσουμε.

 Μυρτώ, μέλος LGBTQ κοινότητας
Η δική μου ιστορία δεν είναι ίδια με τις περισσότερες περιπτώσεις ομοφυλόφιλων. Οι γονείς μου το έχουν αποδεχτεί. Από τα 12 είχα καταλάβει ότι είμαι λεσβία και τους το είχα πει. Πέρα από αυτό με τους συμμαθητές και τους φίλους δεν ήταν δύσκολο για εμένα, αλλά γιατί εγώ το αντιλαμβανόμουν διαφορετικά. Δεν το έβλεπα σαν ταμπού. Είμαι ένα άτομο που ασχολείται με πολλά πράγματα, και ποτέ δεν άφηνα τη σεξουαλική μου προτίμηση να είναι αυτό που θα με καθορίσει. Δεν έβαζα ποτέ την σεξουαλική μου ταυτότητα ως κέντρο του τι είμαι. Δεν ήμουν η λεσβία του Σχολείου ή της Σχολής. Ποτέ δεν είχα περιστατικό βίας. Βίωσα ρατσισμό όμως για τα κιλά μου. Κυρίως λεκτικά. Το «βουβάλι» και τέτοια. Δεν έφτασε σε περιστατικό βίας, απλά η υποτίμηση. Μεγαλώνοντας περισσότερο με απασχολούσαν τα κιλά μου, παρά το γεγονός ότι είμαι γκέι.


 Παναγιώτης, άνεργος
Εγώ έχω βιώσει ρατσισμό και για τα κιλά μου και γιατί είμαι άτομο με ψυχιατρικά προβλήματα. Έχω νιώσει ρατσισμό για το ποιος είμαι ως άνθρωπος. Υπάρχει πολύ ρατσιστική αντίληψη για άτομα σαν κι εμένα. Αλλά η λύση είναι να το παλεύεις. Να το παλεύεις όσο μπορείς ενάντια σε αυτούς που διαδίδουν τις ρατσιστικές ιδέες αλλά και σε όσους τις προβάλουν. Στο σχολείο έζησα το ρατσισμό έντονα. Τα παιδιά επηρεάζονται από τους γονείς τους και πώς οι γονείς επηρεάζονται από την καθημερινότητα που δημιουργεί το σύστημα. Αν τα παιδιά φοβούνται το διαφορετικό ή έχουν μάθει να αντιδρούν βίαια σε αυτό, αυτό είναι πρόβλημα ολόκληρο της κοινωνίας, γιατί αυτό το παιδί μεγαλώνοντας θα έχει αυτές τις πρακτικές ως καθημερινότητα. Και γι’ αυτό βρισκόμαστε εμείς εδώ και υπερασπιζόμαστε το διαφορετικό.

Τρίτη, 23 Σεπτεμβρίου 2014

Τα 8 θανάσιμα αμαρτήματα του πολιτισμού μας: υπερπληθυσμός, ερήμωση περιβάλλοντος, υποταγή στο δόγμα, απειλή πυρηνικών κ.α.

Απειλείται ο πολιτισμός μας και ο άνθρωπος σαν είδος από αφανισμό; Πότε και πώς ξεφύγαμε από τη φυσική πορεία; Με βαθύ ενδιαφέρον, ο δημιουργός της νέας επιστήμης, της ηθολογίας και κάτοχος του Βραβείου Νόμπελ, Κόνραντ Λόρεντς, ερευνά με το βιβλίο του «Τα 8 θανάσιμα αμαρτήματα του πολιτισμού μας», τους οχτώ βασικούς κινδύνους που οδηγούν τον άνθρωπο στη γενετική φθορά και στις τρομακτικές συνέπειες που απορρέουν από μια τέτοια πορεία… Το ουσιαστικό πρόβλημα για τον Λόρεντς που ερευνά με το βιβλίο του είναι ότι: «η ανθρώπινη γνώση για τον εξωτερικό κόσμο έχει καλπάσει πολύ πιο μπροστά από τη φυσική ικανότητα της συμπεριφοράς να προσαρμοστεί σε νέες καταστάσεις».


Τα 8 θανάσιμα αμαρτήματα του πολιτισμού μας επιγραμματικά είναι:
1) Ο υπερπληθυσμός: Ο Λόρεντς δεν εστιάζει στο πληθυσμιακό πρόβλημα κάποιων χωρών (Κίνα, Ινδία κλπ), αλλά το αντιμετωπίζει ως παγκόσμιο φαινόμενο το οποίο έχει διαστρεβλώσει την ανθρώπινη συμπεριφορά εν γένει. Η πιο καταστροφική έκφανση αυτού του προβλήματος είναι η υπέρμετρη αστικοποίηση.  Ο συνωστισμός – συγκεντρωτισμός στις τσιμεντουπόλεις και η αστική ανωνυμία που τους συνοδεύει «όχι μόνο οδηγεί έμμεσα σε απάνθρωπες ανήθικες και παράλογες πράξεις, που προκαλούνται από την εξάντληση και την προοδευτική εξαφάνιση των επαφών, αλλά αποτελεί την άμεση αιτία μιας ολόκληρης επιθετικής συμπεριφοράς.»
Καθημερινά στις πόλεις συναντάμε τόσους πολλούς ανθρώπους, βλέπουμε τόσα πολλά πρόσωπα, που καταλήγουμε να μη δίνουμε σημασία σε κανέναν. Τις περισσότερες φορές είναι μόνο ένα εμπόδιο που στέκεται μπροστά μας στην τράπεζα, στο σούπερ-μάρκετ, στο λεωφορείο και κουτουλάμε επάνω τους τρέχοντας να προλάβουμε … τι άραγε; Οι άνθρωποι από όντα της φύσης, κατάντησαν φυλακισμένοι σε κλουβιά τσιμέντου, όπως κάθε φυλακή, ζώντας με την ψευδαίσθηση της «ελευθερίας»
Στο οικοδομικό τετράγωνο όπου είναι το κλουβί-σπίτι σου, ζουν χίλιοι ακόμη άνθρωποι. Σκεφτείτε πόσους γνωρίζετε από αυτούς και σε πόσους λέτε έστω μια καλημέρα. Αντίθετα σε ένα χωριό χιλίων κατοίκων όλοι γνωρίζονται –ακόμα και αν δεν συμπαθιούνται ιδιαίτερα. Σίγουρα υπάρχουν πολύ περισσότερες πιθανότητες να σας βοηθήσει ο συγχωριανός σας παρά κάποιος που ζει στην παρακάτω πολυκατοικία-φυλακή.  Κι αν κάποιοι υποστηρίζουν ότι η ζωή στην πόλη είναι ό,τι καλύτερο, θα πρέπει να μας εξηγήσουν γιατί όποιος «ανεβαίνει» στην κοινωνική κλίμακα μετακομίζει προς λιγότερο πυκνοκατοικημένες περιοχές.
Αν κλείσεις εκατό ποντίκια σε ένα κλουβί για δέκα,  αυτά θα αρχίσουν να αλληλοεξοντώνονται, ακόμα κι αν έχουν τροφή και καλές συνθήκες διαβίωσης !!! Επομένως αυτοί που ελέγχουν το κοπάδι των ανθρώπων ΞΕΡΟΥΝ ΤΙ ΚΑΝΟΥΝ! Άλλωστε ο ΧΩΡΟΣ μαζί με τον ΧΡΟΝΟ δημιουργούν και συντηρούν τα υλικά δημιουργήματα που βλέπουμε γύρω μας.

2) Η ερήμωση του περιβάλλοντος: Ο Λορεντς κάνει μια γρήγορη αναφορά στην οικολογία και στην εξάρτηση του ανθρώπου από τη γήινη σφαίρα . Όμως ασχολείται περισσότερο με την ερήμωση της ψυχής του ανθρώπου, απόρροια της απομάκρυνσης του από τη φύση. Παρομοιάζει τις πόλεις με κακοήθεις όγκους, οι οποίοι αναπτύσσονται ανεξέλεγκτα.
«Ο άνθρωπος, από τη φυλογένεση του δεν είναι κατασκευασμένος όπως ο τερμίτης ή το μυρμήγκι, ώστε να μπορεί να ανέχεται τη μετατροπή του σε στοιχείο ανώνυμο και απόλυτα εναλλάξιμο, ανάμεσα σε εκατομμύρια άλλα, απολύτως ομοιόμορφα, άτομα.»  Ο άνθρωπος των πόλεων αλλοτριώνεται γιατί ζει σε ένα περιβάλλον στο οποίο είναι αποκομμένος από τη φύση.  «Η ομορφιά της φύσης είναι αναγκαία για την ψυχική και ηθική υγεία του ανθρώπινου όντος».
Δεν είναι τυχαίο ότι με την πρώτη ευκαιρία «εκδράμουμε στας εξοχάς»  όπου αναπνέουμε για λίγο με όλη τη δύναμη των πνευμόνων μας, αγαλλιάζοντας στη θέαση του τοπίου, πριν επιστρέψουμε στη μιζέρια των σύγχρονων ανθρωποτροφείων, των διαμερισμάτων και στην ασχήμια της ζωής μας, έτσι όπως την έχουμε αποδεχτεί.

3) Ο πυρετός του ανταγωνισμού: «Το πιο ηλίθιο προϊόν της ειδικής εσωτερικής επιλογής είναι ο ρυθμός της εργασίας του σύγχρονου ανθρώπου», ξεκινάει το κεφάλαιο αυτό ο Λόρεντς.  Η συντριπτική πλειονότητα των σύγχρονών μας δεν αποδίδει πια σημασία σε τίποτα παρά μόνο στη επιτυχία και κάθε μέσο κατάλληλο γι’ αυτό φαίνεται, εσφαλμένα, σαν να αποτελεί μια αυθύπαρκτη αξία.
Το άγχος μήπως μας ξεπεράσουν οι άλλοι, το άγχος μήπως δεν καταφέρουμε να αποκτήσουμε όλα όσα «μπορούμε» να αποκτήσουμε, το άγχος μήπως αποτύχουμε, συμβάλλει στην αποστέρηση του ανθρώπου από τις βαθύτερες ιδιότητες του. Μία από αυτές είναι η βαθιά και ουσιαστική σκέψη. Οι άνθρωποι υποφέρουν από νευρική και ψυχική υπερένταση, που τους επιβάλλει ο ανταγωνισμός με τους ομοίους του. Η καθημερινότητα είναι τόσο τρομακτική, τόσο ανταγωνιστική, που δεν υπάρχει χρόνος για περισυλλογή.
«Ακόμα κι αν δεχτούμε», έγραφε προφητικά ο Λόρεντς το 1973, «με αδικαιολόγητη αισιοδοξία, ότι ο πληθυσμός της Γης δε θα συνεχίσει να αυξάνεται με τον ρυθμό που γνωρίζουμε σήμερα, θα πρέπει να είμαστε βέβαιοι ότι ο οικονομικός ανταγωνισμός της ανθρωπότητας με τον εαυτό της θα αρκέσει για να τον οδηγήσει στον αφανισμό»

4) Αισθητηριακή εντροπία: Το καταναλωτικό μοντέλο ζωής, έτσι όπως έχει επικρατήσει να αποκαλούμε τη συμπεριφορά του homo consumer, προωθεί την άμεση ικανοποίηση όλων των αναγκών, με έμφαση στις πλασματικές ανάγκες. Η ανάγκη του ανθρώπου για επικοινωνία έχει μετουσιωθεί σε «ανάγκη» για το τελευταίο μοντέλο κινητού τηλεφώνου και την απαιτούμενη τηλεφωνική σύνδεση, με την οποία μπορείς να «μιλάς συνέχεια» !
Ο άνθρωπος πρέπει να έχει (έτσι έχει συμφωνήσει ο ίδιος) άμεσα ότι θέλει να έχει (ό,τι τον έχουν πείσει ότι θέλει να έχει). Αν του στερήσεις αυτό το «δικαίωμα» αισθάνεται μειονεκτικός. «Προκαλείται έτσι μια ανυπόμονη απαίτηση για άμεση ικανοποίηση κάθε επιθυμίας. Η λαχτάρα αυτή ευνοείται από μια κοινωνία, όπου οι παραγωγοί σπρώχνουν το κοινό προς την κατανάλωση. Και είναι εκπληκτική η διαπίστωση ότι οι καταναλωτές δεν αντιλαμβάνονται μέχρι ποιο βαθμό έγιναν σκλάβοι των ευκολιών πληρωμής του συστήματος της εξόφλησης με δόσεις».
Την ίδια στιγμή η υπερπληθώρα ερεθισμάτων και πιθανών στόχων τον οδηγεί στην αποχαύνωση. Ο καταιγισμός πληροφοριών από την τηλεόραση και το διαδίκτυο προσφέρει πολύ λιγότερα από την ανάγνωση ενός βιβλίου. Η δυνατότητα να αποθηκεύσεις στο σκληρό σου δίσκο όλη τη δισκογραφία του αγαπημένου σου καλλιτέχνη δεν σου εξασφαλίζει και το χρόνο για να την ακούσεις.
Ο ίδιος ο άνθρωπος δεν παράγει τίποτα με τα χέρια του (ούτε το φαγητό του), παρά μόνο χρήματα για να αγοράσει όσα «χρειάζεται». Και με αυτά τα αντικείμενα το συναισθηματικό δέσιμο είναι μηδενικό, αφού με την πρώτη ευκαιρία θα τα πετάξει για να αγοράσει κάτι καινούριο. «Κατασκευάστε προϊόντα που να είναι ήδη παλιά», είναι το σύνθημα των εταιριών τεχνολογίας.
Μπορείτε να δείτε με πόσο περισσότερη ευχαρίστηση ένας άνθρωπος θα φορέσει το κασκόλ που έπλεξε μόνος του  ή θα φάει την ντομάτα που καλλιέργησε στον κήπο του. Ο κόπος που χρειάζεται για να παραχθεί ένα αντικείμενο είναι ευθέως ανάλογος της ευχαρίστησης που νιώθει ο παραγωγός.
Την ίδια στιγμή πασχίζουμε να εκμηδενίσουμε κάθε δυσάρεστο συναίσθημα, όχι καταπολεμώντας την αιτία του, αλλά φυγοπονώντας. Δεν είναι μόνο τα αντικαταθλιπτικά που πλέον είναι πιο συνήθη από τα αντιπυρετικά. Μια ολόκληρη βιομηχανία ευεξίας έχει στηθεί στη γρήγορη και χωρίς κόπο απώθηση κάθε δυσάρεστης σκέψης.

5) Ο γενετικός μαρασμός:  Στα περισσότερα ζώα και ειδικά στα πρωτεύοντα, υπάρχει ένας μηχανισμός προστασίας του είδους. Τα αρσενικά, για παράδειγμα, θα διεκδικήσουν το δικαίωμα τους στην αναπαραγωγή, αλλά δε θα σκοτώσουν τον αντίζηλο ούτε θα βιάσουν το θηλυκό.
Για να εξασφαλίσει μεγαλύτερο μερίδιο τροφής, ένας χιμπαντζής, συχνά καταφεύγει στην απάτη. Όμως ποτέ δε θα κρατήσει όλη την τροφή για τον εαυτό του, καταδικάζοντας έτσι τα αδύναμα μέλη της ομάδας σε θάνατο από ασιτία. Τα πρωτεύοντα γνωρίζουν ότι η επιβίωση τους βασίζεται στη συνοχή της ομάδας, έτσι δεν ξεπερνάνε τα όρια –σκοτώνοντας ένα άλλο μέλος της.
Στους ανθρώπους αυτός ο μηχανισμός επιβίωσης και αυτοσυντήρησης έχει ατροφήσει ή μάλλον έχει υπερκεραστεί εξαιτίας της εφευρετικότητας του. Η νοημοσύνη του τον κάνει να συμπεριφέρεται πιο ηλίθια από τους λιγότερο νοήμονες «συγγενείς» του.
Είναι πολύ πιο εύκολο να σκοτώσεις κάποιον εξ’ αποστάσεως παρά με τα χέρια σου. Οι δολοφονίες με στραγγαλισμό είναι εκατομμύρια φορές πιο σπάνιες από τις δολοφονίες με όπλο. Πόσο μάλλον όταν εξοντώνεις τον άλλον οικονομικά, όχι μόνο χωρίς να τον αγγίζεις, αλλά χωρίς να τον γνωρίζεις. Κάποιοι θα πουν ότι πάντα ο άνθρωπος ήταν λύκος για το συνάνθρωπο του, όμως δεν είναι λύση να αποδεχόμαστε την εγκληματική συμπεριφορά ως ιστορική αναγκαιότητα και μετά να καταδικάζουμε την βία απ όπου κι αν προέρχεται !!

6) Η ρήξη με την παράδοση: Έχουμε ταυτίσει την παράδοση με τη συντηρητικότητα  και θεωρούμε ότι κάθε τι καινοτόμο /επαναστατικό πρέπει να είναι απαλλαγμένο από τις «παλιές ιδέες».  Αυτό είναι λάθος. Ο μόνος τρόπος για να «ξεκινήσουμε από την αρχή» είναι να επιστρέψουμε στα σπήλαια και να προσπαθούμε να ανάψουμε φωτιά τρίβοντας ξύλα. Δεν μπορούμε να δούμε παραπέρα αν δεν πατήσουμε στους ώμους γιγάντων.
Ο Λόρεντς, παρότι επιστήμονας, πιστεύει ότι τα μη ορθολογικά πολιτισμικά αποθέματα γνώσεων πρέπει να διατηρηθούν και να μελετηθούν.  «Όποιος αρνείται συστηματικά κάθε αξία της σοφίας των παλαιότερων και κάθε έννοια της παράδοσης, υποπίπτει στο σοβαρό σφάλμα να πιστέψει ότι η επιστήμη είναι ικανή να δημιουργήσει από το μηδέν, και μόνο με τη λογική, έναν πλήρη πολιτισμό, με όλα όσα περιλαμβάνει».
Ως ζώα και ως άνθρωποι είμαστε προϊόντα της φυσικής εξέλιξης και της πολιτιστικής εξέλιξης . Μέρος της πολιτιστικής συνέχειας είναι η γλώσσα κάθε λαού και οι ιδιωματισμοί, τα ήθη και τα έθιμα, οι παραδόσεις, η θρησκεία (ακόμα κι αν είσαι άθρησκος), η ιστορία, οι μύθοι, η μαγειρική, η μουσική, οι δεισιδαιμονίες και οι ενδυμασίες.  Διαγράφοντας το παρελθόν χάνουμε την ουσία του παρόντος, αφού ένας άνθρωπος χωρίς ρίζες δεν είναι τίποτα άλλο από έρμαιο των εκάστοτε εξωτερικών πιέσεων και καταστάσεων.
Η ισοπεδωτική παγκοσμιοποίηση, όπου όλοι οι άνθρωποι αναπαράγουν μοντέλα συμπεριφοράς νεόδμητα, τα οποία δεν έχουν καμία αναφορά και καμία σχέση με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε λαού, δεν δημιουργεί «πολίτες του κόσμου», αλλά ομοιόμορφα –και εύκολα στο χειρισμό- όντα. Αυτή η ομοιομορφία, η έλλειψη ποικιλότητας και προσωπικότητας, ταιριάζει φυλογενετικά στα μυρμήγκια, αλλά όχι στους ανθρώπους.

7) Η υποταγή στο δόγμα: Ο άνθρωπος, δυστυχώς, έχει έμφυτη ροπή στο δογματισμό. Αυτό συμβαίνει για δύο λόγους: Πρώτον, γιατί είναι πιο εύκολο να αποδεχτείς άκριτα τις προκατασκευασμένες ιδέες παρά να τις αξιολογήσεις. Το να ζητωκραυγάζεις και να καταδικάζεις απαιτεί μικρότερη νοητική προσπάθεια από το να σκέφτεσαι.
Δεύτερον, γιατί οι άνθρωποι –όπως όλα τα ζώα- έχουνε ανάγκη να ανήκουνε σε ομάδες.  Ο άνθρωπος, μετά από χιλιάδες χρόνια θρησκευτικής κατήχησης -καταπίεσης, πιστεύει ότι του λένε … Πιστεύει ό,τι κατέχει –μόνος αυτός ανάμεσα στα υπόλοιπα ζώα- δύο ειδικά, αποκλειστικά ανθρώπινα, χαρακτηριστικά: Ψυχή και ελευθερία επιλογής.
Το πρώτο, η ψυχή, δεν μπορούμε να το αμφισβητήσουμε και δεν έχει να κάνει με κανέναν θεό. Το αν έχουν όλοι οι άνθρωποι ψυχή, ούτε κι αυτό είναι προς συζήτηση, μια καλή παρατήρηση του ΟΛΟΦΑΝΕΡΟΥ, πείθει και τον πλέον δύσπιστο και σκεπτικιστή, πως υπάρχουν γύρω μας άνθρωποι και «άνθρωποι» και Οργανικές Πύλες.
Όσοι νομίζουν ότι μπορούν να αποδείξουν την ύπαρξη ή την έλλειψη θεού με τη λογική και τα μπλα μπλα, δεν γνωρίζουν τίποτα για τη φύση του έμψυχου ανθρώπου –πόσο μάλλον για τη φύση της Ψυχής και αυτός είναι ένας λόγος που μπερδεύοουν την Ψυχή με το Πνεύμα.
Το δεύτερο, η ελευθερία επιλογής, είναι ένα  φιλοσοφικό ζήτημα που η γενετική το έχει ήδη λύσει. Πάντα όμως μας αρέσει να θέτουμε το ερώτημα… Οι αποφάσεις και οι πεποιθήσεις διαμορφώνουν τις καταστάσεις ή μήπως οι καταστάσεις μας διαμορφώνουν; Συνήθως η αποδοχή της «γραμμής» ενός δόγματος έρχεται μετά την απάντηση σε αυτό το ερώτημα, αν και υπάρχουν κάποια στοιχεία που μας προδιαθέτουν να αποδεχτούμε ένα δόγμα και όχι το αντίθετο ή κάποιο παρόμοιο.
Ένας έφηβος, για παράδειγμα, θα ενταχτεί σε μια χριστιανική – ναζιστική – κομμουνιστική οργάνωση για λόγους που δεν σχετίζονται με τη ιδεολογία τους, ίσως επειδή του αρέσουν τα χρυσά, τα μαύρα ή τα κόκκινα ρούχα και η παραφιλολογία της βίας και του φόβου ή επειδή θέλει να έρθει σε αντίθεση με το περιβάλλον του «να κάνει την επανάσταση του». Μέσα στην ομάδα όμως θα ενστερνιστεί το δόγμα και θ’ αρχίσει να σκέφτεται, να μιλάει, να συμπεριφέρεται όπως οι δημαγωγοί, τα πρότυπα της ομάδας.
Αυτό ισχύει για κάθε κομματική οργάνωση, θρησκευτική ή επιστημονική κοινότητα. Ο κομμουνιστής θα χρησιμοποιεί τους όρους του διαλεκτικού υλισμού, ο Μάρτυρας του Ιεχωβά θα μοιράζει φυλλάδια και ο ψυχίατρος θα χλευάζει τους ψυχολόγους κλπ κλπ
Όλοι πιστεύουν ότι πράττουν ελεύθερα, χωρίς να αντιλαμβάνονται ότι η «ελευθερία» τους είναι δογματική και υπαγορεύσιμη, και δεν αναφέρομαι καν σε μεθόδους ελέγχου.
Το υπέρτατο παγκόσμιο δόγμα όμως, έτσι όπως δεν έχει ξανασυμβεί στην ανθρωπότητα, είναι η πεποίθηση ότι ο μόνος ορθολογικός τρόπος συμπεριφοράς είναι αυτός που συνδέεται με το ανταγωνιστικό/καταναλωτικό πρότυπο, που αναφέραμε προηγουμένως. Όποιος άνθρωπος  αντιταχτεί ή θελήσει να μην απορροφηθεί από το σύγχρονο τρόπο ζωής θεωρείται γραφικός ή άρρωστος ή επικίνδυνος.
Τι θα σκεφτόσασταν για έναν άνθρωπο ο οποίος καλλιεργεί μόνος την τροφή του, κατασκευάζει τα έπιπλα του σπιτιού του, το οποίο έχει κτίσει μόνος και ζει χωρίς τηλεόραση, τηλέφωνο και ηλεκτρικό ρεύμα; Πιθανότατα ότι είναι ανισόρροπος. Τουλάχιστον απροσάρμοστος, αφού έρχεται σε αντίθεση με το δόγμα της σύγχρονης ζωής των υπνωτισμένων ζόμπι που αυτοαποκαλούνται με εγωπάθεια «πολιτισμένοι»

8) Τα πυρηνικά όπλα: Σε αυτό το «αμάρτημα» ο Λόρεντς αφιερώνει μία μόλις σελίδα! «Η απειλή αυτή, είναι ευκολότερο να αποτραπεί. Φτάνει να μην κατασκευάσουμε τη βόμβα ή να μην την ρίξουμε. Αν λάβουμε όμως υπόψη την απίστευτη συλλογική βλακεία της ανθρωπότητας, τότε καταλαβαίνουμε ότι ακόμα κι αυτό είναι αρκετά δύσκολο για να το πετύχουμε».
Σε έναν μικρό πρόλογο που συμπεριέλαβε αργότερα λέει πως: «Κάθε κίνδυνος παύει να είναι τρομακτικός από τη στιγμή που γνωρίζουμε τα αίτια του» ή που παύουμε να του δίνουμε την προσοχή μας δηλ. παύουμε να συμφωνούμε στην ύπαρξη του.

Παρασκευή, 19 Σεπτεμβρίου 2014

Κάθε αρχαιολογική ανακάλυψη έχει την αξία της, αλλά συνήθως άλλη από αυτή που της αποδίδει ο δημόσιος θόρυβος.

Η γνώση του παρελθόντος δεν βρίσκεται μόνο στα έργα τέχνης, αλλά πολύ περισσότερο στα απομεινάρια του υλικού βίου, της καθημερινής ζωής. Έχει περάσει ένας αιώνας από την ρομαντική άποψη ότι αρχαιολογία είναι η ιστορία της αρχαίας τέχνης, όταν σπουδαίοι, κατά τα άλλα, αρχαιολόγοι κρατούσαν τα κτερίσματα των προϊστορικών τάφων και πετούσαν σε λάκκους τους ανθρώπινους σκελετούς…. Η ανασκαφή στην Αμφίπολη και ο δημόσιος θόρυβος που ξεσηκώνει δίνουν την αφορμή για μερικές σκέψεις. Καταρχάς, το αιφνίδιο ενδιαφέρον για την Αμφίπολη αναζωπυρώθηκε μες στον Αύγουστο επειδή διαδόθηκε ότι εκεί βρίσκεται ένας βασιλικός τάφος, από τη δυναστεία των Μακεδόνων βασιλέων, πιθανόν του γιου του Μεγάλου Αλεξάνδρου ή της συζύγου του. Και μόνο το άκουσμα του ονόματος Αλέξανδρος είναι αρκετό για να ερεθίσει την κοινή γνώμη. Είναι το Χρυσό Δισκοπότηρο της αρχαιολογικής και ιστορικής έρευνας, αλλά και της λαϊκής φαντασίας. Από τη Φυλλάδα του Μεγαλέξανδρου, του 17ου αιώνα, ώς τον ήρωα του Καραγκιόζη.


Θυμόμαστε πόσος θόρυβος είχε προκληθεί πριν δύο δεκαετίες, το 1992 αν θυμάμαι, όταν η αρχαιολόγος Λιάνα Σουβαλτζή είχε δηλώσει ότι βρήκε τον τάφο του Μεγάλου Αλεξάνδρου στην έρημο Σίουα της Αιγύπτου. Εντέλει δεν εξακριβώθηκε ποτέ ότι ο Αλέξανδρος ετάφη εκεί, πλησίον του Μαντείου του Αμμωνος Διός… Βεβαίως οι Ιντιάνα Τζόουνς ανά την Γη και οι συγγραφείς ιστορικών θρίλερ εξακολουθούν να αναζητούν και να προσκομίζουν τεκμήρια. Η κ. Σουβαλτζή μάλιστα εξέδωσε σχετικό βιβλίο, στον εκδοτικό οίκο του κ. Αδωνη Γεωργιάδη, όπου υποστηρίζει ότι κάποιοι ανθέλληνες συνωμότησαν για να μην ολοκληρωθεί ποτέ η μεγαλύτερη ανακάλυψη στα χρονικά της αρχαιολογίας.
Στην Αμφίπολη η αρχική φήμη ότι βρέθηκε ο τάφος του Αλεξάνδρου διαψεύσθηκε νωρίς. Έμεινε η άλλη φήμη να αιωρείται, περί του τάφου του γιου ή της συζύγου του. Η φήμη τροφοδοτείται και οι προσδοκίες γιγαντώνονται, αφενός με τους υπερενθουσιώδεις χειρισμούς της ηγεσίας του υπουργείου Πολιτισμού, αφετέρου, με τον μηντιακό πολλαπλσασιασμό.

Οι σοβαροί αρχαιολόγοι ωστόσο είναι συγκρατημένοι. Περιμένουν να δουν το σύνολο των ευρημάτων, τα οποία θα επιτρέψουν καταρχάς την χρονολόγηση του μνημείου και, κατά δεύτερον, θα βοηθήσουν να οριστεί η φύση του μνημείου και η ταύτιση προσώπων και γεγονότων. Για την χρονολόγηση απαιτείται μελέτη στρωματογραφικών τομών, μελέτη του αρχιτεκτονικού ρυθμού και της πλαστικής των γλυπτών, προπάντων μελέτη της κεραμικής που τυχόν θα βρεθεί. Μόνο αξιολογώντας όλα αυτά τα ευρήματα, θα είναι δυνατή η χρονολόγηση του μνημείου. Και μόνο αν χρονολογηθεί και προσδιοριστεί ο χαρακτήρας, θα είναι δυνατόν να σχηματισθεί και μια βάσιμη υπόθεση για τη φύση και τη λειτουργία του μνημείου. Εκτός κι αν σε κάποιο αφανέρωτο θάλαμο, σε κάποια επιγραφή ή αλλο στοιχείο, περιέχεται ατόφια όλη γνώση και η αλήθεια ― κάτι που μένει να βρεθεί.

Ας μη βιαζόμαστε λοιπόν. Κάθε αρχαιολογική ανακάλυψη έχει την αξία της, αλλά συνήθως άλλη από αυτή που της αποδίδει ο δημόσιος θόρυβος. Η γνώση του παρελθόντος δεν βρίσκεται μόνο στα έργα τέχνης, αλλά πολύ περισσότερο στα απομεινάρια του υλικού βίου, της καθημερινής ζωής. Έχει περάσει ένας αιώνας από την ρομαντική άποψη ότι αρχαιολογία είναι η ιστορία της αρχαίας τέχνης, όταν σπουδαίοι, κατά τα άλλα, αρχαιολόγοι κρατούσαν τα κτερίσματα των προϊστορικών τάφων και πετούσαν σε λάκκους τους ανθρώπινους σκελετούς.

Η συλλογική συνείδηση ενός λαού συγκροτείται με την ανάπλαση του παρελθόντος, μια διαδικασία κατά την οποία συμφύρονται μυθικά και ιστορικά στοιχεία, αναδεικνύονται ήρωες και απονέμονται εκ των υστέρων η νίκη και οι στέφανοι, λειτουργούν μηχανισμοί εξιδανίκευσης και υπεραναπλήρωσης. Είναι αναγκαία αυτή η διαδικασία, η μη τυπικά επιστημονική ιστορική, για να αποκτήσουν οι κοινωνίες συνοχή και ταυτότητα. Όχι όμως άμετρα, όχι καθ’ υπερβολήν. Διότι στην υπερβολή ελλοχεύουν όχι μόνο το θεσμικό Kitsch αλλά και το ρεζιλίκι, η διάψευση και η απογοήτευση. Δεν μας έλειψαν δα οι τύμβοι, οι τάφοι, τα μνημεία.

[ΠΗΓΗ: Νίκος Ξυδάκης, Γιατί χρειαζόμαστε τους τάφους, Ιστολόγιο ΒΛΕΜΜΑ: http://vlemma.wordpress.com/ ]

Αμφίπολη: το χώμα εκδικείται
Στο πανεπιστήμιο οι καθηγητές μου με δίδαξαν ότι στη διάρκεια μιας ανασκαφής διατυπώνουμε πολλές υποθέσεις και πολλά ερωτήματα, που τα αφήνουμε ανοιχτά μέχρι να τελειώσει η ανασκαφή ή έστω να χουμε επαρκή δεδομένα. Δεν προσπαθούμε να «φορτώσουμε» αυτό που σκάβουμε με την «υποχρέωση» να επιβεβαιώσει τις αρχικές υποθέσεις μας. (Κι ας μην το τηρούν βέβαια κάποιοι από αυτούς τώρα, αλλά αυτά θα τα πούμε κάποια άλλη στιγμή...)
Ένας άλλος μεγάλος δάσκαλος, που δεν τον πρόλαβα, είχε πει ότι «στην αρχαιολογία ό,τι είναι λογικό δεν είναι και πραγματικό» (πλέον η ρήση ισχύει και για τη σύγχρονη ζωή, γιατί μη μου πείτε ότι είναι λ.χ. λογικό να μας κυβερνάνε αυτοί που μας κυβερνάνε, αλλά κι αυτό είναι άλλο θέμα).
Με οδηγό αυτά τα δύο, ας πάμε στον τάφο της Αμφίπολης. Για να πούμε την αλήθεια μεταξύ μας: με τις σημερινές μας γνώσεις αρχαιολογίας, αν αυτές τις Καρυάτιδες μας τις έφερναν στο γραφείο από κατάσχεση, οι περισσότεροι θα τις τοποθετούσαμε στην αρχαϊστική γλυπτική του 1ου αι. π.Χ. και εξής. Το νωρίτερο να λέγαμε 2ο αι. π.Χ.
Αν μας έλεγαν για ένα μνημείο που έχει μαρμάρινη επένδυση σε πώρινους τοίχους, θα λέγαμε ότι σε αυτή την τεχνική επιδόθηκαν κατεξοχήν οι Ρωμαίοι.
Αν μας λέγανε για ένα κυκλικό τύμβο τέτοιου μεγέθους, θα σκεφτόμασταν ότι είναι πολυάνδριο.
Αν μας λέγανε ότι βρίσκουν ταφικούς θαλάμους γεμάτους χώμα, θα λέγαμε ότι είναι συλημένοι είτε τώρα είτε στην αρχαιότητα -πόσο μάλλον αν βρίσκουμε τρύπες από τις οποίες χωράει ένας άνθρωπος σε κάθε διαφραγματικό τοίχο.

Αν μας έβαζαν σε προφορική άσκηση στο πανεπιστήμιο τάφο που έχει τη μορφή μακεδονικού, αλλά αποτελείται από 3 ή περισσότερους θαλάμους που καθένας έχει το δικό του πρόπυλο με Σφίγγες και Καρυάτιδες, μαρμάρινη οροφή και μαρμάρινες επενδύσεις, θα λέγαμε ότι ίσως κάποιος σημαντικός ντόπιος, που δεν έζησε την εποχή που φτιαχνόταν το μακεδονικό στυλ, αλλά αργότερα, θέλησε να παραγγείλει έναν τάφο που να μιμείται τους μακεδονικούς για λόγους μεγαλοπρέπειας, ενσωματώνοντας ετερόκλητα στοιχεία -και αυτός ο συγκρητισμός από μόνος του θα μας οδηγούσε σε νεότερη χρονολόγηση.
Αν μας έλεγαν ότι ο τάφος έχει μεγαλοπρεπείς θύρες χωρίς θυρώματα (σαν να είναι στοά με πρόπυλα ανοιχτή για να την επισκεφτείς), αλλά μπροστά από κάθε τέτοια θύρα έχει έναν στιβαρό τοίχο που δεν επιτρέπει την πρόσβαση σε αυτήν, θα σκεφτόμασταν κατευθείαν ότι πρόκειται για τοίχους που φτιάχτηκαν σε δεύτερη φάση, για να το σφραγίσουν ή για να στηρίξουν, κι όχι όταν πρωτοχτίστηκε το μνημείο (αν θες να κλείσεις τις θύρες, όταν πρωτοχτίζεις το μνημείο, το «λογικό» είναι να βάλεις θυρόφυλλα, όχι να φτιάξεις άλλο τοίχο).

Αν μας τα έλεγαν όλα αυτά μαζί για ένα μνημείο, θα λέγαμε να τελειώσει η ανασκαφή και να δούμε οπωσδήποτε την κεραμική μέσα και έξω από τον τάφο! Γιατί όλα τα παραπάνω θα ήταν τα «λογικά», όμως μόνο η ανασκαφή θα μας έδειχνε αν ήταν και «πραγματικά».

Γιατί τα λέω όλα αυτά; Γιατί έτσι γίνεται κατανοητή η σημασία του ανασκαφικού «κόντεξτ» (που λέγαμε και στο Αθήνησι). Γίνεται κατανοητό γιατί είναι σημαντικό το μνημείο (εδώ βάζω και τον Τύμβο, γιατί πιστεύω ότι θα υπάρχουν κι άλλα σημαντικά ευρήματα αν ανασκαφεί ολόκληρος). Γιατί η «λογική» μας σε αυτή την περίπτωση καθορίζεται από τις ως τώρα γνώσεις μας, που βασίζονται στα ως τώρα ευρήματα. Κάθε ανασκαφή ενός τέτοιου μνημείου μπορεί να μας ανατρέψει όσα ως τώρα θεωρούσαμε δεδομένα. Μόνο που, πριν φτάσουμε να ξαναγράψουμε τα βιβλία αρχαιολογίας, καλό είναι πρώτα να έχει ολοκληρωθεί η ανασκαφή και να έχουν παρουσιαστεί όλα τα ευρήματά της σε μια σύνθεση.

Στην υπόθεση της Αμφίπολης από την αρχή γίνονται δύο λάθη, που το ένα φέρνει το άλλο. Το πρώτο λάθος είναι όλες οι υποθέσεις που γίνονται, και πρέπει να γίνονται για να επιβεβαιωθούν ή να αναιρεθούν στην πορεία μιας ανασκαφικής έρευνας (συμπεριλαμβανομένης και της χρονολόγησης, της μη σύλησης κ.λπ.), βγαίνουν ως Δελτία Τύπου και αναπαράγονται ως απόλυτες αλήθειες με έναν απόλυτα αντιεπιστημονικό τρόπο (που απλώς υπογραμμίζεται από τα συνεχή λάθη των δελτίων Τύπου με την «επιστημονικοφανή» γλώσσα). Και αυτόν τον αντιεπιστημονικό τρόπο τον επιβάλλει το ίδιο το Υπουργείο Πολιτισμού (και ο πρωθυπουργός, βέβαια, αλλά αυτά τα χουμε ξαναπεί).

Το δεύτερο λάθος, απόρροια του πρώτου, είναι ότι η αμφισβήτηση κάποιου από αυτά τα στοιχεία (της χρονολόγησης, της απόδοσης σε ιστορικό πρόσωπο κ.λπ.) θεωρείται αυτομάτως ότι είναι αμφισβήτηση της αξίας του μνημείου! Για μας τους αρχαιολόγους, και θα πρεπε και για όλους, τα μνημεία δεν έχουν μεγαλύτερη ή μικρότερη αξία με βάση το αν είναι νεότερα, αλλά με βάση τις ιστορικές και άλλες πληροφορίες που κουβαλάνε. Κι εδώ θα επικαλεστώ την άποψη της Ο. Παλαγγιά, που είπε στα ΝΕΑ ότι, αν η άποψή της ότι το μνημείο είναι ρωμαϊκό και συνδέεται με τη μάχη των Φιλίππων είναι σωστή, το μνημείο αποκτά ακόμη μεγαλύτερη αξία, καθώς συνδέεται με τη μία από τις δύο μάχες που έκριναν το μέλλον της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Όποιος τόλμησε να πει ότι είναι νωρίς για το σαξές στόρυ του πρωθυπουργού (Έλληνας νεκρός του 4ου αι. π.Χ. που θα αποδείξει την ελληνικότητα της Μακεδονίας), αντιμετωπίστηκε περίπου ως προδότης!
Όποιος τόλμησε να πει ότι δεν είναι σωστό ο πρωθυπουργός να εξαγγέλλει ότι «σε 15 μέρες ανοίγει ο τάφος», αντιμετωπίστηκε ως αντιπολιτευόμενος ή σφετεριστής της ανασκαφής.

Όποιος επέμενε να μην συντάσσεται με την «υπέροχη γλυπτική του 4ου αι. π.Χ.» και τα «προτεταμένα χέρια», ακόμη και χωρίς να μιλάει, αντιμετωπίστηκε ως ζηλιάρης. Κι όποιος επέμενε ότι «ανοιχτή ανασκαφή» δεν σημαίνει να ταΐζουμε τον κόσμο προσδοκίες και ψευτο-επιστημονισμό μέσω των μίντια, αντιμετωπίστηκε ως οπισθοδρομικός. Για αυτή την αντιστροφή της πραγματικότητας, ναι, πράγματι, χρειαζόταν «επικοινωνιακός σύμβουλος». Όμως, το χώμα εκδικείται.
Σήμερα πού βρισκόμαστε; Οποιαδήποτε πρόβλεψη για το πότε θα τελειώσει η ανασκαφή έχει πάει περίπατο. Ο πρωθυπουργός στην τελευταία του δήλωση ξέχασε την ελληνικότητα και μίλησε για «διεθνές μνημείο». Η Γενική Γραμματέας στο τέλος της προηγούμενης εβδομάδας, είπε στους δημοσιογράφους ότι μιλάμε για «κοσμοπολίτη ή κοσμοπολίτες» και ότι πιθανώς να υπάρχει διατάραξη από την αρχαιότητα. Η «επικοινωνιολόγος» σιωπά στο τόσο θορυβώδες μέχρι πρότινος προφίλ της.

Ένα μνημείο «φορτώθηκε» με τόσες προσδοκίες (να είναι ο τάφος του Αλέξανδρου, να αναστηλώσει το εθνικό μας φρόνημα και άλλα πολλά), που στο τέλος κινδυνεύει το ίδιο κοινό που ως χτες ξεροστάλιαζε στις οθόνες, να «απογοητευτεί» από το μνημείο. Ποιος θα τους εξηγήσει τότε ότι δεν τους απογοήτευσε το μνημείο, αλλά οι προσδοκίες που ορθώθηκαν γύρω από αυτό για λόγους που καμία σχέση δεν είχαν με την επιστημονική έρευνα; Όλοι αυτοί που για λόγους πολιτικούς, τηλεθέασης, προσωπικής προβολής, ή κατοχύρωσης θέσης εκμεταλλεύτηκαν έτσι το μνημείο, σε ποιον θα ρίξουν τότε το φταίξιμο; Πιστέψτε με, όχι πάνω τους, είναι συνηθισμένοι να ρίχνουν το φταίξιμο σε άλλους...
Κοντός (;) ψαλμός αλληλούια



[ΠΗΓΗ: Μία Αρχαιολόγος, αναρτήθηκε: http://www.toportal.gr/  ΥΓ. Για τα περί «ανοιχτής ανασκαφής» ομού με την απαράδεκτη επιστημονικοφανή «κλειστή» γλώσσα σε δελτία τύπου που απευθύνονται στο ευρύ κοινό, και την υποκρισία όσων είδαν την Αμφίπολη ως δήθεν ανοιχτή ανασκαφή αλλά δεν έχουν επισκεφτεί ένα σάιτ μουσείου, θα τα πούμε άλλη στιγμή. Έχουμε χρόνο..

Τρίτη, 16 Σεπτεμβρίου 2014

Πώς θα αναδείξουμε την πολιτιστική κληρονομιά μας: προτάσεις ειδικών για την αποτελεσματική διαχείριση αρχαιολογικών χώρων

Η πολιτισμική κληρονομιά του ανθρώπου αποτελείται αφενός από άυλα στοιχεία, όπως είναι η λαϊκή παράδοση, όλες οι μορφές διανόησης και οι μουσικές δημιουργίες, και αφετέρου από τα υλικά κατάλοιπα του παρελθόντος, τα μνημεία. Το σύνολο της πολιτισμικής κληρονομιάς αντιπροσωπεύει την πολύτιμη πείρα που έχει συσσωρεύσει ο άνθρωπος ανά τους αιώνες, χωρίς την οποία ο καθένας μας θα αντιμετώπιζε άοπλος το παρόν και το μέλλον.  Όλα αυτά, λοιπόν, που είναι τμήμα της ιστορίας και της ταυτότητάς μας πρέπει να «συνομιλούν» με τους σημερινούς ανθρώπους.  Η μνήμη - ατομική, συλλογική, ιστορική -, απαραίτητη για την αντίληψη του εαυτού και τη συγκρότηση της ομάδας, είναι το θεμέλιο της ταυτότητας των προσώπων, των λαών και της ανθρωπότητας στο σύνολό της. Η μνήμη είναι πολύτιμη και τα μνημεία, οι «ζωντανές» πηγές της, θησαυροί ανεκτίμητοι που ανήκουν αξιωματικά στις γενιές του μέλλοντος. Οι παρόντες έχουν την υποχρέωση της προστασίας των μνημείων και της διάδοσης της γνώσης που αυτά εμπεριέχουν. Οντας αυταξίες, τα μνημεία δεν «αξιοποιούνται», μοναδικά και ανεπανάληπτα, δεν μπορούν και δεν πρέπει να γίνονται αντικείμενο εκμετάλλευσης, μπορούν όμως και πρέπει να αποδίδονται στο κοινό κατανοητά και προσιτά, κατά το δυνατόν λειτουργικά, πηγές γνώσης, καταφύγια ουσιαστικής «αναψυχής», τόποι αυτογνωσίας αλλά και μοχλοί αειφόρου ανάπτυξης... Πώς γίνεται αυτό; Με ανασκαφή, συντήρηση, αναστήλωση, αποκατάσταση, ανάδειξη, με ενδιαφέρουσες μουσειακές εκθέσεις και εποπτικό υλικό, δημοσιεύσεις, εκπαιδευτικά προγράμματα, ψηφιακές αναπαραστάσεις, προβολή στο Διαδίκτυο και τα ΜΜΕ, εκδηλώσεις και κάθε είδους πολιτιστικές δράσεις...


Τα μνημεία όλων των εποχών και οι αρχαιολογικοί χώροι προστατεύονται αποτελεσματικότερα όταν αποτελούν μέρος της ζωής των πολιτών, όταν αναδεικνύονται σε πόλους έλξης και παράγοντες οικονομικής ανάπτυξης, όταν δεν παραμένουν κενά κελύφη περιχαρακωμένα αφήνοντας έξω τους πολίτες, αλλά ενταγμένα στη σύγχρονη ζωή εξακολουθούν να λειτουργούν και να γεμίζουν από πολύχρωμα πλήθη. Ήρθε ο καιρός, νομίζω, να προχωρήσουμε στη δημιουργία μνημειακών συνόλων μιας νέας αντίληψης, αρχαιολογικών χώρων όπου η αρχική λειτουργία και το αρχιτεκτονικό και φυσικό περιβάλλον των υλικών καταλοίπων (δηλαδή, η μεταξύ τους άρρηκτη αρχική σχέση και συνάφεια) θα έχουν κατά το δυνατόν αποκατασταθεί και αναπλασθεί, χώρων όπου άτομα κάθε ηλικίας και σωματικών δυνατοτήτων θα χαίρονται τα τέχνεργα μέσα στο αυθεντικό αρχιτεκτονικό, επιγραφικό, ιστορικό και καλλιτεχνικό περιβάλλον τους. Χώρους με μνημειακά σύνολα και εκθέματα που καλούν τον επισκέπτη να συνδιαλεχθεί μαζί τους. Η σύγχρονη πολιτιστική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενθαρρύνει επενδύσεις σε πολιτιστικούς και δημιουργικούς τομείς που συμβάλλουν στην πάταξη της ανεργίας, στην κοινωνική ευημερία και στη λεγόμενη οικονομία της ευτυχίας (economics of happiness), που συνδέεται άρρηκτα με τις νέες μορφές διαχείρισης της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Κερδίζει συνεχώς έδαφος η αντίληψη ότι οι αρχαιολογικοί χώροι και τα μνημεία προστατεύονται και συντηρούνται αποτελεσματικότερα όταν αποτελούν μέρος της ζωής των πολιτών, όταν περιλαμβάνονται στη λεγόμενη οικονομία του ελεύθερου χρόνου και στη διά βίου εκπαίδευση. Στις στρατηγικές αφύπνισης του ενδιαφέροντος των τοπικών κοινωνιών (για την πολιτιστική τους κληρονομιά) εντάσσεται και η καθιέρωση ενός προγράμματος ποιοτικών πολιτιστικών εκδηλώσεων συμβατών προς τους αρχαίους χώρους θεάματος και ακροάματος που αντέχουν φυσικά στην παρουσία πλήθους ατόμων. Όταν τίθεται το δίλημμα μεταξύ χρήσης ή προστασίας, τότε βέβαια υπερισχύει η προστασία.

Πιστεύω ότι οι μείζονος σημασίας και υψηλής επισκεψιμότητας αρχαιολογικοί χώροι πρέπει να γίνουν ανταγωνιστικοί, να αυτονομηθούν και να παρέχουν άριστες υπηρεσίες, ανταποκρινόμενοι στις προσδοκίες ενός απαιτητικού κοινού. Οι διευθυντές τους να επιλέγονται με ανοιχτό διαγωνισμό και με βάση εμπειρία, επιστημονικά προσόντα και γνώσεις διαχείρισης. Οι αρχαιολογικοί αυτοί χώροι πρέπει να εξασφαλίζουν τη βιωσιμότητά τους χωρίς συνεχείς κρατικές επιχορηγήσεις. H νέα διεθνής οπτική απαιτεί επανεξέταση όλων των προϊόντων και των υπηρεσιών στον τομέα του πολιτισμού που παρέχονται από το κράτος και αναζήτηση αποδοτικότερων μεθόδων για τη διανομή τους. Το κράτος, οι τοπικές αρχές, οι πολίτες, όλοι είμαστε συνυπεύθυνοι για την προστασία και την ομαλή λειτουργία των αρχαιολογικών χώρων. Έχουμε υποχρέωση να μετακινηθούμε από τη νοοτροπία των ιδιοκτητών στο αίσθημα της συλλογικής ευθύνης για το παρελθόν μέσα στο πλαίσιο του παγκόσμιου εθνοτοπίου που ζούμε.

Ήρθε η ώρα να επενδύσουμε ως κράτος σε μη ρυπογόνες δραστηριότητες, κατά κύριο λόγο στον πολιτισμό, έναν αναπτυξιακό τομέα που αποδίδει αποδεδειγμένα καρπούς, τομέα όπου η χώρα μας διακρίνεται και μπορεί να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μια άνοιξη όχι απλώς οικονομική αλλά πολιτιστική και πνευματική. O πολιτισμός, όπως η Υγεία, η Παιδεία και η άμυνα, είναι εθνικό θέμα πρώτης προτεραιότητας. Τα στοιχεία της πολιτιστικής κληρονομιάς πρέπει να παίζουν εσαεί τον ρόλο τους στον σύγχρονο κόσμο ως βασικά στοιχεία διαμόρφωσης της εθνικής ταυτότητας και της κοινωνικής συνοχής.  

ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΞΕΛΙΓΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΜΑΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ 
Στο σχόλιό μου εδώ θα αναφερθώ στην αξία των μνημείων, τα οποία, στη σημερινή εποχή του απτού και της εικόνας, αποτελούν «το ορατό μέρος της ιστορίας» και «μιλούν» στον κόσμο αμεσότερα. Ειδικά τα μνημεία του τόπου μας, λόγω της μακράς ιστορίας που καταγράφουν και της κομβικής προσφοράς της Ελλάδας στον παγκόσμιο πολιτισμό, συγκινούν ιδιαίτερα όχι μόνο το ελληνικό αλλά και το διεθνές κοινό.

Με τα παραπάνω γίνεται φανερό ότι η ύπαρξη των μνημείων δικαιώνεται μόνο όταν το μήνυμά τους γίνεται κτήμα του κάθε ανθρώπου και της κάθε γενιάς που έρχεται σε επαφή μ' αυτά. Οι ειδικοί που τα διαχειρίζονται οφείλουν, με την απαραίτητη βέβαια επιστημονική τεκμηρίωση, να τα καθιστούν με συντήρηση, διαμορφώσεις, αποκαταστάσεις και αναστηλώσεις καθώς και με πλούσιο ενημερωτικό υλικό αναγνώσιμα ως προς τη μορφή και το ιστορικό τους νόημα από τον οποιονδήποτε μη ειδικό. Και επιπλέον να καθιστούν τους μνημειακούς χώρους φιλικούς και ευχάριστους για το κοινό. Αυτό είναι η εμπράγματη δημοσίευση των μνημείων, για την οποία έχω μιλήσει πολλές φορές, δηλαδή η απόδοσή τους στο ευρύ κοινό.

Στις ημέρες μας το διεθνές αλλά και το ελληνικό κοινό ταξιδεύει πολύ περισσότερο, έχει υψηλότερη παιδεία και οι μνημειακοί χώροι καθώς και τα μουσεία αποτελούν βασικούς προορισμούς της περιήγησής του κατά τον ελεύθερο χρόνο του. Η επωφελής επαφή του κοινού με την πολιτισμική μας κληρονομιά μπορεί να επιτυγχάνεται μέσα από την ενεργοποίηση όλων των αξιών της, όπως η προσφορά ιστορικής γνώσης, αισθητικής απόλαυσης και συναισθηματικών εμπειριών, οι τοπικοί συμβολισμοί, οι θρησκευτικές προσεγγίσεις και η οικονομική σημασία των μνημείων για την ανάπτυξη μιας περιοχής.

Πέρα όμως από την ενεργητική αυτή απόδοση των μνημείων στο ευρύ κοινό, η δημιουργική επαφή του μαζί τους μπορεί να ολοκληρωθεί μόνο με την ένταξή τους στην καθημερινή ζωή: Οι τοπικές κοινωνίες, συνειδητοποιώντας τη σημασία των μνημείων του τόπου τους, πρέπει να μετέχουν - και να καλούνται να μετέχουν - στην προστασία και την πολιτιστική λειτουργία τους. Οι συνέργειες των συνειδητοποιημένων πολιτών με τις αρμόδιες υπηρεσίες της Πολιτείας, όπως οι προγραμματικές συμβάσεις της Τοπικής Αυτοδιοίκησης με το υπουργείο Πολιτισμού για την ανάδειξη μνημείων αλλά και οι σχετικές πρωτοβουλίες πολιτιστικών συλλόγων και σωματείων, δημιουργούν ήδη ένα ελπιδοφόρο τοπίο στον τομέα της διαχείρισης της πολιτισμικής μας κληρονομιάς.

Ένταξη των μνημείων στην καθημερινή ζωή σημαίνει όμως και τη σύνδεσή τους με την οικονομική και κοινωνική ζωή του τόπου τους. Η ενεργοποίησή τους για τον τουρισμό και την οικονομική ανάπτυξη της περιοχής τους είναι μια παράμετρος. Μια δεύτερη, ακόμη πιο σημαντική παράμετρος είναι η σύνδεσή τους με την ανάδειξη ιστορικών τόπων, τοπίων φυσικού κάλλους, σύγχρονων τοπικών χαρακτηριστικών αλλά και προϊόντων της περιοχής τους και η διαχείρισή τους ως ενιαίου συνόλου. Αυτή μπορεί να επιτύχει αφενός την προσφορά μιας ολοκληρωμένης και ισόρροπης εικόνας του πολιτισμού μιας περιοχής και αφετέρου, με την οικονομική στήριξη που θα προκαλεί, τη συντήρηση της ζωής στην περιοχή που αφορά και τη διατήρηση της ταυτότητας του τόπου. Παράλληλα κερδίζει περισσότερο το ενδιαφέρον του ξένου κοινού, το οποίο θέλει να γνωρίσει με άνετο και ευχάριστο τρόπο όχι μόνο την ιστορία, αλλά και τη σύγχρονη ζωή των τόπων που επισκέπτεται. Παραδείγματα αυτής της εξελιγμένης μορφής διαχείρισης των μνημείων μας υπάρχουν ήδη. Αναφέρω το πρόγραμμα Πολιτιστικής Διαδρομής της Ηπείρου και το Παρράσιο Πάρκο Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Πελοποννήσου, που συνδυάζουν όλα τα πιο πάνω στοιχεία και στοχεύουν ακριβώς στην προστασία και την ενεργοποίηση όλων των αρχαιολογικών, φυσικών και παραγωγικών πόρων των περιοχών τους.
Η ελληνική αρχαιολογική κοινότητα και η Πολιτεία έχουν συνειδητοποιήσει αυτή τη δυναμική των μνημείων και στο μέτρο των δυνατοτήτων τους την υλοποιούν. Οι δυσκολίες που πρέπει να ξεπεραστούν για μια ευρύτερα αποτελεσματική πραγματοποίηση όλων των ανωτέρω, εκτός βέβαια από τη δυσμενή οικονομική συγκυρία, είναι οι δυστυχώς τυραννικές ακόμη γραφειοκρατικές αγκυλώσεις και κάποιες νοοτροπίες που δεν διευκολύνουν τις συνέργειες.


[ΠΗΓΕΣ: Πέτρος Θέμελης, και Βασίλης Λαμπρινουδάκης, καθηγητές Κλασικής Αρχαιολογίας – τα άρθρα τους ΧΡΗΣΗ και ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ Αρχαίων μνημείων και ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΞΕΛΙΓΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΜΑΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ  δημοσιεύτηκαν στο ΒΗΜΑ της ΚΥΡΙΑΚΗΣ 14 Σεπτεμβρίου 2014]

Κυριακή, 14 Σεπτεμβρίου 2014

Μαθαίνουμε περισσότερα από δασκάλους που αγαπήσαμε

Κάθε παιδί χρειάζεται επαφή: μια δασκάλα μιλάει για την αξία της ανθρώπινης επαφής

Η ανθρώπινη επαφή στη διδασκαλία είναι κάτι που σπάνια συζητείται και ακόμα πιο σπάνια μπαίνει σε εφαρμογή. Και όμως, είναι ένα σπουδαίο εργαλείο που καλλιεργεί τόσο την ενσυναίσθηση όσο και τη διαδικασία της μάθησης. Η Πίρσον με την ομιλία της στα TED παρακινεί τους δασκάλους να επικοινωνήσουν με τους μαθητές τους, να νιώσουν την αξία και τη σημασία της ανθρώπινης επαφής και να τη βάλουν σε εφαρμογή.
Η Ρίτα Πίρσον, δασκάλα επί 40 χρόνια, άκουσε κάποτε μια συνάδελφο να λέει «Δε με πληρώνουν για να συμπαθώ τα παιδιά». Η απάντησή της ήταν πως «τα παιδιά δε μαθαίνουν από ανθρώπους που δε συμπαθούν». H ομιλία της στα TED Talks Education τον Μάιο του 2013 αποτελεί μία έντονη παρακίνηση προς τους δασκάλους να πιστέψουν στους μαθητές τους και να επικοινωνήσουν μαζί τους σε ένα αληθινό, ανθρώπινο και προσωπικό επίπεδο.
Η Ρίτα Πίρσον απεβίωσε στις 28 Ιουνίου 2013, ένα μήνα περίπου μετά την εκπληκτική ομιλία της. Δυστυχώς η ανθρώπινη επαφή στη διδασκαλία είναι κάτι που σπάνια συζητείται και ακόμα πιο σπάνια μπαίνει σε εφαρμογή.

Αξίζει να δείτε όλο το βίντεο και να προβληματιστείτε:

κι ένα παράδειγμα από τα καθ’ ημάς Δάσκαλου (με Δέλτα κεφαλαίο)

Υπάρχει κάπου ένας Δάσκαλος (το Δέλτα κεφαλαίο) που προσπαθεί να ΔΙΔΑΞΕΙ σήμερα τους μαθητές του κάτι περισσότερο, κάτι διαφορετικό, κάτι ανθρώπινο, πέρα από τα Ευρωπαϊκά προχωρημένα προγράμματα του υπουργείου.

Τι κάνει λοιπόν αυτός ο Δάσκαλος;
Οργανώνει στην τάξη του αφιέρωμα για μια εβδομάδα στο μεγάλο Γεώργιο Βιζυηνό. Παράλληλα γράφει στίχους (που όχι μόνο αξίζουν, αλλά τιμούν την Ελληνική ποίηση και τους Έλληνες ποιητές κι έτσι τους διδάσκει τον Πολέμη και το Βιζυηνό)
Γράφει μουσική και ντύνει μ' αυτή τους στίχους του.
Παίζει τη μουσική με το ακορντεόν του και τραγουδά με τα παιδιά της τάξης του, με στόχο να μπορέσουν τα παιδιά του να αγαπήσουν τους μεγάλους ποιητές μας συμμετέχοντας κι όχι διαβάζοντας στεγνά, τα ποιήματά τους.

Έλα μανούλα νύχτα
Τη νύχτα να την αγαπάς,
ποτέ σου μην την τρέμεις ! 
Το 'πε παλιά ο Παλαμάς,
το 'γραψε κι ο Πολέμης ...
Το φεγγαράκι τ' ουρανού
με της αυγούλας τ' άστρα,
είναι πετρούλες του Θεού
για της ψυχής τα κάστρα.
Έλα,μανούλα-νύχτα,
του κόσμου κόψ' τα δίχτυα
και πάρε με απ' εδώ
σαν άστρο μοναχό
το γιο σου τον τρελό.
Η νύχτα είναι πέλαγο,
καράβι το σκοτάδι,
να συνηθίζεις τον καιρό

στις θάλασσες του Άδη

Παρασκευή, 12 Σεπτεμβρίου 2014

Ο άνθρωπος ζει σε μια ψευδαίσθηση: η αλληγορία του Σπηλαίου και οι πιθανές ερμηνείες της

Τα θέματα, τις ιδέες τα ερευνούμε, τα αναλύουμε και δεν τα πιστεύουμε. Πιστεύουν μόνον οι μάζες, ο όχλος, οι πιστοί δηλ. τα πρόβατα-αμνοί. Ένας εχέφρων άνθρωπος δεν πιστεύει, ή γνωρίζει ή τίποτα. Η λέξη «πιστεύω» και τα παράγωγα της είναι μη συμβατή για έναν άνθρωπο με έλλογο νου, όπως και κάμποσες άλλες λέξεις… Αλλά έχω καταλάβει ότι είναι σχεδόν αδύνατο να το εξηγήσεις αυτό σε κάποιον, που έχει μεγαλώσει πιστεύοντας ό,τι του λένε, άσχετα αν θεωρεί δικές του τις δοξασίες του και είναι αδιανόητο για την πραγματικότητα του. Αυτόν τον άνθρωπο τον έχουν μάθει να σκέφτεται με «κουτάκια» και να ομαδοποιεί τον κόσμο γύρω του για να τον αντέξει.


Αν με κάποιον τρόπο, έφευγαν τα κουτάκια που του έχουν φτιάξει και ο ίδιος συμφωνεί να πιστεύει σαν αληθινά, ο περί ου ο λόγος πιστός θα τρελαινόταν, άρα θα ήταν άχρηστος για τους αφέντες του, τους Δεσμώτες κατά Πλάτωνα, αυτούς που δημιουργούν τις σκιές στον τοίχο της σπηλιάς, που ο κάθε πιστός όντας αλυσοδεμένος τις θεωρεί «αληθινό κόσμο» και είναι έτοιμος να σκοτώσει όποιον επιχειρήσει να του τις αφαιρέσει.

Προσπάθησε να πεις σε κάποιον (μη φανατικό) χριστιανό, μουσουλμάνο, καθολικό, μεθοδιστή κλπ ό,τι ο αντίστοιχος θεός τους, είναι ένα τίποτε, κάτι ανύπαρκτο, απλώς μια εφεύρεση των δεσμωτών – επικυρίαρχων, για να κρατάει τις μάζες υπνωτισμένες και υπό έλεγχο το κοπάδι μέσα στο μαντρί και θα καταλάβεις για τι πράγμα μιλώ !

Πριν 2500 χιλιάδες χρόνια ο Πλάτωνας στην «Πολιτεία» στο 7ο κεφάλαιο παρουσιάζει την Θεωρία της «Σπηλιάς» και θέτει την αμφισβήτηση της πραγματικότητας, την απατηλότητα του κόσμου, των ιδεών, των λόγων και των πραγμάτων (ύλης) έτσι όπως τα αντιλαμβανόμαστε. Σίγουρα κάτι παραπάνω ήξερε, όμως ο άνθρωπος σήμερα ξεχνάει την σπηλιά και νομίζει πως είναι ελεύθερος επειδή απλώς δεν βλέπει τα κάγκελα της φυλακής του!

Ο Μύθος του Σπηλαίου του Πλάτωνα
Ο μύθος αυτός διηγείται πως σε ένα σπήλαιο, κάτω από τη γη, βρίσκονται μερικοί άνθρωποι αλυσοδεμένοι με τέτοιο τρόπο, ώστε να μπορούν να δουν μόνο τον απέναντί τους τοίχο. Δεν μπορούν να κοιτάξουν ούτε πίσω, ούτε δεξιά, ούτε αριστερά. Πίσω τους ωστόσο είναι αναμμένη μια φωτιά. Έτσι οτιδήποτε εκδηλώνεται πίσω από την πλάτη τους αναπαριστάνεται ως σκιά στον απέναντι τους τοίχο. Επειδή οι άνθρωποι αυτοί σε ολόκληρη τη ζωή τους τα μόνα πράγματα που έχουν δει είναι οι σκιές των πραγμάτων, έχουν την εντύπωση ότι οι σκιές που βλέπουν πάνω στον τοίχο είναι τα ίδια τα πράγματα. Εάν όμως κάποιος από τους αλυσοδεμένους ανθρώπους του σπηλαίου κατορθώσει να ελευθερωθεί, να βγει από τη σπηλιά και να ανέβει πάνω στη γη και, κάτω από το φως του ήλιου πλέον, δει τα πράγματα, θα καταλάβει την πλάνη στην οποία ζούσε όσο ήταν μέσα στη σπηλιά. Θα αντιληφθεί τότε ότι οι σύντροφοι του, που εξακολουθούν να βρίσκονται αλυσοδεμένοι στο σπήλαιο, ακόμη ζουν βυθισμένοι μέσα στις ψευδαισθήσεις.
Κατά τον Πλάτωνα, ο απελεύθερος δεσμώτης είναι ο φιλόσοφος, ο οποίος βλέπει τα ίδια τα όντα, τις ιδέες, και όχι τα είδωλά τους. Οι αλυσοδεμένοι σύντροφοι του είναι οι κοινοί άνθρωποι που, έχοντας εθισθεί στις απατηλές παραστάσεις των αισθητών πραγμάτων, ζουν, χωρίς να το ξέρουν, μέσα στο ψέμα. Πάντοτε βέβαια, για τον Πλάτωνα, υπάρχει η δυνατότητα απεμπλοκής των αλυσοδεμένων ανθρώπων από τις πλάνες τους. Για να το πετύχουν αυτό, χρειάζεται να αποδεσμευτούν από τις αλυσίδες τους. Αυτές συμβολίζουν τις αισθήσεις τους, που τους υποχρεώνουν να παρατηρούν μόνο τα απατηλά είδωλα των ιδεών, των αληθινών όντων. Αντί για τις αισθήσεις τους όμως θα πρέπει να εμπιστευτούν το νου τους.

Η αλληγορία του σπηλαίου είναι μια προσπάθεια τεκμηρίωσης της θέσης του φιλόσοφου ως βασιλιά στην Ιδεώδη Πολιτεία. Οι φυλακισμένοι αρχίζουν να αποδίδουν τα μη πραγματικά σχήματα των σκιών με όρους και έννοιες, ενώ πιστεύουν ότι οι σκιές αυτές είναι η πραγματικότητα.

Ο κόσμος μέσα στο σπήλαιο, για ολόκληρο το έργο της Πολιτείας, εκφράζει την εμμονή στα αισθητά πράγματα, όσων μπορούν οι άνθρωποι να αντιληφθούν με τις αισθήσεις τους, ενώ η άνοδος στον πραγματικό κόσμο και η όραση των αληθινών Ιδεών υπό το φως του Ήλιου οδηγούν στην κατα τον Πλάτωνα απόλυτη αλήθεια: 
Την εναρμόνιση των τριών τμημάτων της ψυχής και την ενδυνάμωση του λογιστικού.

Καθηλωμένοι στην ίδια θέση οι έγκλειστοι βλέπουν μόνο σκιές και, ελλείψει άλλων ερεθισμάτων, θεωρούν αυτονόητη την αυθεντικότητά τους. Τα δεσμά τούς στερούν κάθε δυνατότητα κίνησης, αυτενέργειας και διεύρυνσης του οπτικού τους πεδίου.
 Προσωπική δράση δεν υφίσταται. Υπάρχει μόνον όρασης αλλά και αυτή δεν είναι άλλο από παθητική παρατήρηση των συμβάντων, αναντίρρητη αποδοχή των δεδομένων των αισθήσεων, άγνοια, πλάνη.

Η ανάβαση στον κόσμο του φωτός συνιστά μια πορεία, η οποία ξεκινώντας από μια αρνητική γνώση, από τη γνώση «του τι δεν είναι», απολήγει στην αυτογνωσία και την κοσμογνωσία. Ο κόσμος του σπηλαίου απεικονίζει την εμμονή της ψυχής στο αισθητόν, την υπερεκτίμησή του, την παντελή κυριαρχία των αισθήσεων και του επιθυμητικού τμήματός της επί του λογιστικού. Η προσκόλληση στο γίγνεσθαι επιφέρει ψυχική σύγχυση, νόσον, ενώ η θέασις των όντων εσωτερική ισορροπία , τηνεναρμόνιση των τριών τμημάτων της ψυχής και την ενδυνάμωση του λογιστικού μέρους της. Για τον Πλάτωνα, το αίτημα της αυτογνωσίας είναι πρωταρχικό. Ακόμη κι αν δε βρεθεί ποτέ ο φιλόσοφος -ηγέτης που θα διοικήσει την ιδανική πολιτεία, κάθε άνθρωπος χωριστά θα πρέπει να επιδιώξει τουλάχιστον να ρυθμίσει το πολίτευμα της ψυχής του.

Η ερμηνεία της αλληγορίας του σπηλαίου του Πλάτωνα στη σύγχρονη εποχή
Οι άνθρωποι, από αρχαιότατες εποχές ως σήμερα, ζούμε φυλακισμένοι στα σώματά μας, μέσα στις παραισθήσεις, τις ψευδαισθήσεις και τις αυταπάτες μας που δημιουργούνται από τον εγωκεντρισμό, την επιθυμία για απόκτηση και εξουσία, τον ατομικισμό, την αδιαφορία για τους άλλους, την προσκόλληση μόνο στις σωματικές μας ανάγκες και σε αυτές που μας προστάζει η αυτοϊκανοποίηση του εαυτούλη μας και την άκριτη υπακοή σε αυτό που μας παρουσιάζουν ως πραγματικό και ως την μοναδική μας επιλογή για ζωή . Για να γνωρίσουμε την αλήθεια, πρέπει ν’ αποτινάξουμε τα δεσμά των αισθήσεων αλλά και τα δεσμά των ποικίλων εξουσιαστών, που αφήνουν ν’ αντιλαμβανόμαστε μόνο τα αντίγραφα και τις απατηλές σκιές της πραγματικότητας.
Έρχεται όμως κάποια στιγμή, που κάποιοι δεσμώτες, καταφέρνουν ν’ απαλλαγούν απ’ την επιρροή των αισθήσεων και των δογμάτων και να γνωρίσουν την αλήθεια, βασιζόμενοι στις αποδείξεις που τους παρέχει μόνο ο ορθός λόγος και η καθαρή σκέψη. Οι άνθρωποι αυτοί είναι οι φιλόσοφοι και οι «πεπαιδευμένοι», οι μορφωμένοι, που η παιδεία τους δείχνει τον τρόπο πώς, ξεγλιστρώντας μέσα από τα ποικίλα δογματικά δίχτυα, να ξεφύγουν από τη μοίρα των δεσμωτών της σπηλιάς…
Άλλωστε ο κόσμος του σπηλαίου και όσα διαδραματίζονται εντός του είναι τόσο δεδομένος, ώστε να μη γεννά την παραμικρή αμφιβολία για το αν είναι αληθινός. Ωστόσο αυτό συμβαίνει και στη δική μας πραγματικότητα που δεδομένα και αληθινά θεωρούνται μόνο όσα μας δείχνουν τα ΜΜΕ, όσα μάθαμε στο σχολείο, όσα αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις μας όχι όμως με τον νου μας, όσες επιθυμίες απορρέουν από τις σωματικές μας ανάγκες αλλά και τις ανάγκες επιβεβαίωσης του υπέρμετρου εγώ μας με αποτέλεσμα όλα αυτά να έχουν οδηγήσει τον άνθρωπο στη ψευδαίσθηση πως είναι μόνος του και ο μόνος τρόπος να επιβιώσει είναι εις βάρος των άλλων και της φύσης.

Οι ομοιότητες με την ταινία Matrix

Όπως στο μύθο του σπηλαίου, ο κόσμος του Μάτριξ (σπηλιά -ΜΗΤΡΑ - matrix), είναι ένας κόσμος παραισθήσεων. Οι άνθρωποι ζουν και κινούνται σε αυτόν, χωρίς να υποψιάζονται την πραγματική «ψεύτικη» κατάστασή του. Η ταινία αναφέρεται δήθεν στο μέλλον, για ευνόητους λόγους, ενώ περιγράφει γλαφυρά τη σύγχρονη κατάσταση της ανθρωπότητας. Στην πρώτη ταινία της σειράς, ο ήρωας ο Neo, διαλέγει το κόκκινο χάπι που του επιτρέπει να προχωρήσει στην αφύπνιση. Ο Σκοτεινός, όπως τον αποκαλούσαν, Ηράκλειτος δηλώνει χαρακτηριστικά:
«ΕΝΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΞΥΠΝΗΤΟΥΣ. ΟΙ ΚΟΙΜΙΣΜΕΝΟΙ ΖΟΥΝ Ο ΚΑΘΕΝΑΣ ΣΤΟ ΔΙΚΟ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟ».

Όμως δεν θέλουν όλοι οι άνθρωποι να ξεφύγουν από το Μάτριξ!.. Δεν είναι όλοι έτοιμοι να αντικρούσουν την φοβερή πραγματικότητα. Θέλουν σαν το Σάιφερ να ζουν στον ψεύτικο κόσμο. Όταν τους δίνουν «το κόκκινο και το μπλε χάπι», δεν επιλέγουν οι περισσότεροι το κόκκινο που θα τους οδηγήσει στο «ξύπνημα». Προτιμούν να μένουν στο όνειρο, παρά να αντιληφθούν το μέγεθος του εφιάλτη στον οποίο είναι έτσι κι αλλιώς μπλεγμένοι.
Δεν μπορούμε να αναγκάσουμε κανένα να ξυπνήσει με το ζόρι. Αυτό όμως που έχουμε υποχρέωση είναι να καταστήσουμε εμφανή και προσβάσιμη την έξοδο από το τούνελ γι' αυτούς, που έχουν κουραστεί να ζουν στο όνειρο-εφιάλτη και η ψυχή τους είναι έτοιμη να ανθίσει στη συνειδητότητα. Δεν είναι χρήσιμο να περιμένουμε την έλευση του Νέου (Νήο=New) εκλεκτού για να μας σώσει από τη μηχανικότητα, γιατί μόνο ο καθένας μπορεί, με τη δική του προσπάθεια και τη σχετική εξωτερική βοήθεια, να γίνει o σωτήρας του εαυτού του. Τα πράγματα όμως δεν είναι και τόσο ζοφερά. Αυτή είναι η μία πλευρά της Σελήνης, η σκοτεινή. Υπάρχει όμως και η άλλη που μας κάνει να είμαστε, υπό όρους, αισιόδοξοι.... Είναι η πλευρά που υπάρχει στην έξοδο του σπηλαίου....

[ΠΗΓΗ: Το The Employment είναι μια ανεξάρτητη παραγωγή του Αργεντίνικου Animation Studio Opusbou και με πάνω από 100 βραβεία, το «The Employment» αξίζει το χρόνο σου και με το παραπάνω. Μέσα σε μερικά λεπτά ανοίγεται μπροστά μας όλη η πραγματικότητα της ζωής που ζούμε όπως ακριβώς την ανέφερε ο Σωκράτης στον Πλάτωνα.