Πέμπτη, 12 Φεβρουαρίου 2015

Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΕΙΝΑΙ ΠΥΞΙΔΑ ΖΩΗΣ ΚΑΙ ΑΤΜΟΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ (προγραμματικές δηλώσεις για τον Πολιτισμό και την Παιδεία)

Θέλουμε να δημιουργήσουμε τις συνθήκες για μια νέα άνοιξη στην Ελλάδα. Άνοιξη πολιτισμού με ελευθερία, ανεξιθρησκεία, δημιουργικότητα, αυτοπεποίθηση, αυθεντικότητα, πολυμορφία, φαντασία. Αυτά θα είναι τα γνωρίσματα της πολιτιστικής άνοιξης του 2015 και εφεξής… Βασικές αρχές μας είναι η διαφάνεια και η αξιοκρατία, ο σεβασμός της ελεύθερης έκφρασης των πνευματικών και καλλιτεχνικών δυνάμεων της χώρας. Βασική παραδοχή μας είναι ο δημόσιος χαρακτήρας της πολιτιστικής κληρονομιάς, χωρίς τους μνημονιακούς καταναγκασμούς για εκποίηση της δημόσιας περιουσίας και για υποβάθμιση της προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς. Βασική παραδοχή μας είναι η σύνδεση του πολιτισμού, άμεσα και λειτουργικά, με τη βιώσιμη ανάπτυξη και τον καθ' όλου κοινωνικό βίο. Σε αυτό το πλαίσιο ελεύθερης έκφρασης, αποφεύγουμε επίσης τις ιδεολογικές καταχρήσεις της αρχαιολογίας, της ιστορίας, της επιστήμης…  Ο πολιτισμός σε περίοδο κρίσης αποτελεί πυξίδα ζωής αλλά και ατμομηχανή ανάπτυξης. Στόχος μας είναι ο πολιτισμός στις ποικίλες εκφάνσεις του, να μας ενισχύει διαρκώς με τα αξιακά του φορτία, να μας πλουτίζει στο συμβολικό πεδίο, αλλά και να προσφέρει ευκαιρίες για παραγωγή υλικού πλούτου, ευκαιρίες για ανάπτυξη και απασχόληση. O πολιτισμός μπορεί και πρέπει να παράγει πλούτο, συμβολικό και υλικό… Στα δύσκολα χρόνια ο πολιτισμός ήταν πάντα ο οδηγός κι ο αρωγός του ελληνικού λαού. Στα δύσκολα χρόνια της κατοχής ο ποιητής Άγγελος Σικελιανός, ξεσήκωσε την Ελλάδα πάνω από το φέρετρο του Κωστή Παλαμά.  Είμαστε λαός ποιητών, φιλοσόφων, εμπόρων, ταξιδευτών και, αν χρειαστεί, πολεμιστών. Έστω και υπό πίεση, έστω και υπό το βάρος μιας μεγάλης ιστορικής ανάγκης, έχουμε τώρα την ευκαιρία να ξαναδούμε τα πράγματα από την αρχή και να δώσουμε μια νέα πνοή.  [διαβάστε όλο το κείμενο των προγραμματικών δηλώσεων του νέου υπουργού Παιδείας Νίκου Ξυδάκη. Αξίζει!!!]


Κυρίες και Κύριοι συνάδελφοι,
 Είναι μεγάλη συγκίνηση και μεγάλη τιμή να απευθύνομαι από αυτό το βήμα στη Βουλή των Ελλήνων, στην εθνική αντιπροσωπεία και στον ελληνικό λαό. Αλλά εκτός από τη συγκίνηση νιώθω ήδη το βάρος της ιστορικής ευθύνης ― όλοι το νιώθουμε σε αυτή την αίθουσα. Αναλαμβάνουμε την ιστορική ευθύνη να διασώσουμε την κοινωνία και να ανασυγκροτήσουμε τη χώρα. Να ανασυγκροτήσουμε τη δημόσια διοίκηση, την οικονομία, την εξωτερική πολιτική, τον πολιτισμό.
 Ο Πρωθυπουργός προχθές το βράδυ, στην ιστορική ομιλία του, έκανε λόγο για πολιτιστική αναγέννηση. Σήμερα, θα προσπαθήσω να περιγράψω τι εννοούσε. Με δυό λόγια  λοιπόν: Θέλουμε να δημιουργήσουμε τις συνθήκες για μια νέα άνοιξη στην Ελλάδα. Άνοιξη πολιτισμού με ελευθερία, ανεξιθρησκεία, δημιουργικότητα, αυτοπεποίθηση, αυθεντικότητα, πολυμορφία, φαντασία. Αυτά θα είναι τα γνωρίσματα της πολιτιστικής άνοιξης του 2015 και εφεξής.

 ΣΤΟΧΟΙ
Για να βαδίσουμε προς την πολιτιστική άνοιξη χρειαζόμαστε ένα νέο μοντέλο, βασισμένο σε ορισμένες αρχές, και μια ορισμένη στοχοθεσία. Βασικές αρχές μας είναι η διαφάνεια και η αξιοκρατία, ο σεβασμός της ελεύθερης έκφρασης των πνευματικών και καλλιτεχνικών δυνάμεων της χώρας. Βασική παραδοχή μας είναι ο δημόσιος χαρακτήρας της πολιτιστικής κληρονομιάς, χωρίς τους μνημονιακούς καταναγκασμούς για εκποίηση της δημόσιας περιουσίας και για υποβάθμιση της προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς. Βασική παραδοχή μας είναι η σύνδεση του πολιτισμού, άμεσα και λειτουργικά, με τη βιώσιμη ανάπτυξη και τον καθ' όλου κοινωνικό βίο. Σε αυτό το πλαίσιο ελεύθερης έκφρασης, αποφεύγουμε επίσης τις ιδεολογικές καταχρήσεις της αρχαιολογίας, της ιστορίας, της επιστήμης.

Πρωταρχικός μας στόχος είναι η διαμόρφωση μιας πολιτιστικής ταυτότητας, με διαχρονικότητα και αυθεντικότητα, μια πολιτιστική ταυτότητα ικανή να εμπνέει αυτοπεποίθηση και δυναμισμό στους πολίτες, να φέρει την αυτογνωσία ενός ιστορικού λαού, χωρίς όμως να διολισθαίνει ούτε προς την υπεραναπλήρωση ούτε προς τη μειονεξία. Μια ταυτότητα που θα εμπεριέχει την πρωτοτυπία και την εγκράτεια, τη λιτή αρχοντιά,  τη δημιουργικότητα, την επινόηση, και όχι τον καταναλωτισμό και την απληστία, την ανία της μόδας και των εφήμερων λάιφ στάιλ.

 Το υπουργείο Πολιτισμού, χωρίς να ποδηγετεί ή να επιβάλλει ιδέες και δοξασίες, καλείται να υπηρετήσει τον ελληνικό πολιτισμό, αρχαίο και σύγχρονο, παλαιότερο και νεότερο, λόγιο και λαϊκό, υψηλό και καθημερινό πολιτισμό, χωρίς διακρίσεις, χωρίς ταμπού, ως ένα οργανικό και ζωντανό όλον που διαχέεται διαρκώς στον δημόσιο βίο, διαμορφώνοντας φυσιογνωμία και ήθος, ατομικά και συλλογικά.
Πολιτισμός μας είναι αξεδιάλυτα η αρχαιοελληνική κληρονομιά και η κληρονομιά του Βυζαντίου και του μεσαιωνικού ελληνισμού, η δημώδης παράδοση, το λαϊκό τραγούδι και οι λόγιες αναζητήσεις, η υψηλή ποίηση του Σολωμού και των Νόμπελ της γενιάς του‘30, η ζωγραφική του Θεόφιλου και του Παπαλουκά, η αρχιτεκτονική του Πικιώνη και του Κωνσταντινίδη, αλλά και η αχειροποίητη αρχιτεκτονική του ανώνυμου μάστορα στο ξωκλήσι, πολιτισμός είναι τα πανηγύρια και η γαστρονομία, πολιτισμός είναι η καλαισθησία, η ευγένεια και η οικονομία στον καθ΄ ημέραν βίο.

Πεποίθησή μας είναι ότι ο πολιτισμός δεν κατοικεί μόνο στα όρια των μουσείων και των βιβλιοθηκών. Βλασταίνει και έξω από αυτά: Στις λεωφόρους  των μεγαλουπόλεων και στις πλατείες των χωριών. Στον δημόσιο χώρο, στις συναθροίσεις. Παντού όπου υπάρχουν άνθρωποι.

Αγαπητοί συνάδελφοι, Κυρίες και κύριοι βουλευτές,
Είπαμε: Ταυτότητα, καθολικότητα, διάχυση. Προσθέτω: Και πλούτος.
 Ο πολιτισμός σε περίοδο κρίσης αποτελεί πυξίδα ζωής αλλά και ατμομηχανή ανάπτυξης. Στόχος μας είναι ο πολιτισμός στις ποικίλες εκφάνσεις του, να μας ενισχύει διαρκώς με τα αξιακά του φορτία, να μας πλουτίζει στο συμβολικό πεδίο, αλλά και να προσφέρει ευκαιρίες για παραγωγή υλικού πλούτου, ευκαιρίες για ανάπτυξη και απασχόληση. O πολιτισμός μπορεί και πρέπει να παράγει πλούτο, συμβολικό και υλικό.
 Κυρίες και Κύριοι συνάδελφοι, Στόχος μας είναι να χρησιμοποιήσουμε τα πλούσια πολιτιστικά κοιτάσματα, παλαιά και σύγχρονα, για να αλλάξουμε τις στερεοτυπικές αναπαραστάσεις της χώρας στο εξωτερικό. Να δημιουργήσουμε, να αναπτύξουμε, να εδραιώσουμε νέες διπλωματικές σχέσεις με όχημα μας τον πολιτισμό.
Στόχος μας είναι να χρησιμοποιήσουμε τις δυνατότητες του υπουργείου Πολιτισμού, όχι μόνο για τη συνέχιση των έργων του στην πολιτιστική κληρονομιά, αλλά και για την πλαισίωση και στήριξη της σύγχρονης καλλιτεχνικής δημιουργίας, όπως επίσης και για την ανάδειξη νέων τρόπων χρηματοδότησης.
 Στόχος μας είναι να ανορθώσουμε ό,τι χρήσιμο έχει καταπέσει, να χαρτογραφήσουμε τις ανάγκες και να αρχίσουμε άμεσα έργα εξορθολογισμού και τακτοποίησης. Στόχος μας είναι να στήσουμε υποστηρικτικά πλαίσια για παραγωγή πολιτιστικού έργου από συλλογικότητες δημιουργών, κυρίως στο πεδίο της σύγχρονης δημιουργίας, αλλά και στην ανάπτυξη καινοτομικών προϊόντων με υψηλή προστιθέμενη αξία στο πεδίο της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Επιτρέψτε μου στο σημείο αυτό, πριν προχωρήσω στην εξειδίκευση των θέσεων μας για τον πολιτισμό, να αναφερθώ επιγραμματικά σε μια σειρά από προτεραιότητες που αποτελούν προϋποθέσεις για την πολιτιστική άνοιξη.

 Η πρώτη μας προτεραιότητα είναι η επίλυση λειτουργικών και διαρθρωτικών θεμάτων που έχουν προκύψει με την εφαρμογή του νέου οργανισμού. Προτεραιότητα μας είναι η αποκέντρωση των εργασιών στις περιφερειακές δομές του Υπουργείου Πολιτισμού, αλλά και η βελτίωση της επικοινωνίας μεταξύ υπουργείου και πολίτη. Επιτρέψτε μου να προσθέσω ως ιδιαίτερα σημαντική την θέσπιση αντικειμενικών κριτηρίων για τον αξιοκρατικό και αδιάβλητο διορισμό των μελών του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου και του Συμβουλίου Νεοτέρων Μνημείων.

Η δεύτερη προτεραιότητα είναι η άμεση αξιοποίηση κάθε δυνατότητας που παρέχει το νέο Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς (ΕΣΠΑ) για τη στήριξη των υφιστάμενων δομών αλλά και της σύγχρονης παραγωγής.
Η τρίτη προτεραιότητα είναι η εκπόνηση μιας νέας, εξωστρεφούς πολιτιστικής πολιτικής με έμφαση στην πολιτιστική διπλωματία για την ενίσχυση της εικόνας της χώρας. Σε αυτήν εντάσσουμε και τη χάραξη συγκροτημένης εθνικής πολιτικής για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα, αλλά και τις συστηματικές παρεμβάσεις για την επιστροφή αρχαιοτήτων.
Η τέταρτη προτεραιότητα είναι η ενεργός διασύνδεση και οι συνέργειες του πολιτισμού με άλλους τομείς: Παιδεία, Τουρισμός, Ανάπτυξη, Εργασία, Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Με βάση τις παραπάνω προϋποθέσεις - προτεραιότητες, προχωράμε στην εφαρμογή του προγράμματος μας στον πολιτισμό σε τέσσερις τομείς/δράσεις. Την πολιτιστική κληρονομιά, τον σύγχρονο πολιτισμό, την απασχόληση, την εκπαίδευση.

ΠΡΩΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΔΡΑΣΗΣ: Πολιτιστική Κληρονομιά
Οι Έλληνες πολίτες πατάνε σε μια γερή βάση συλλογικών αναπαραστάσεων, πατάνε σε μνημεία και ορόσημα μιας εξαιρετικά πλούσιας ιστορικής διαδρομής. Αυτά, αποτελούν εφαλτήρια για μια νέα ανάγνωση της παρούσας ταυτότητας, αλλά και για την ενδυνάμωση ενός ζωντανού διαλόγου με τον διεθνή περίγυρό μας, για την ανάδειξη της σημερινής εικόνας και την ενίσχυση της βιώσιμης ανάπτυξης.
Έτσι:
1ον: Προχωράμε στην συστηματική προστασία και ανάδειξη αρχαιολογικών χώρων με συνέχεια των δρομολογημένων έργων, καθώς και με την προώθηση νέων έργων σε απομακρυσμένες περιοχές. Εντείνουμε τις επεμβάσεις, βελτιώσεις υποδομών σε καθιερωμένους αρχαιολογικούς χώρους & μνημεία. Δημιουργούμε διαδρομές πολιτιστικού ενδιαφέροντος συνδέοντας χώρους με βάση την εγγύτητα, και παράλληλα προχωράμε στην ανάδειξή τους ανά γεωγραφική ενότητα. Στόχος μας η τόνωση της επισκεψιμότητας  με συγκεκριμένες δράσεις προσέλκυσης κοινού και η τόνωση του πολιτιστικού τουρισμού.
Προχωράμε γοργά στην ολοκλήρωση του αρχαιολογικού κτηματολογίου, το οποίο αποτελεί έργο ανάπτυξης και προστασίας.
 Ενισχύουμε δραστικά κρίσιμους φορείς που προσφέρουν έσοδα, όπως είναι το ΤΑΠΑ, με καινοτόμα προϊόντα που μας παρέχει η ψηφιακή τεχνολογία. Με ενίσχυση πωλητηρίων, εμπλουτισμό και νέες παραγωγές πωλητέων, με ηλεκτρονικό εισιτήριο, με ηλεκτρονικό κατάστημα. Το ΤΑΠΑ μπορεί να πολλαπλασιάσει τα έσοδα του και να γίνει η ατμομηχανή του υπουργείου Πολιτισμού.

ΔΕΥΤΕΡΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΔΡΑΣΗΣ: Σύγχρονος Πολιτισμός 
Για μας ο πολίτης είναι στο επίκεντρο της πολτισμικής παραγωγής. Ως δρων και ως κριτής, ως δέκτης και ως σημείο έμπνευσης και αναφοράς. Ανοίγουμε τη βεντάλια της σύγχρονης πολιτιστικής δημιουργίας γιατί πιστεύουμε ότι ο τόπος αυτός έχει πολλές δυνάμεις και έχει να πει πολλά, ειδικά σε μια τέτοια περίοδο.
Έτσι:
1ον: Αναβαθμίζουμε τους υφιστάμενους χώρους και υποδομές, αξιοποιώντας όλο το ανενεργό απόθεμα.
2ον: Σχεδιάζουμε την ενίσχυση της αποκέντρωσης του σύγχρονου πολιτισμού με την αξιοποίηση μικρής κλίμακας πολιτιστικών χώρων στην περιφέρεια αλλά και στις μεγάλες πόλεις και τις γειτονιές, με παράλληλη στήριξη της νεανικής καλλιτεχνικής δημιουργίας.
 3ον: Αναπτύσσουμε όλες τις δυνατότητες που μας παρέχουν οι ψηφιακές εφαρμογές  για την ανάδειξη όλων των μεγάλων γεγονότων σύγχρονου πολιτισμού σε όλη την Ελλάδα.
 4ον: Υποστηρίζουμε άμεσα τους κρίσιμους θεσμούς εθνικής εμβέλειας, όπως είναι το Εθνικό Θέατρο, το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, την Εθνική Λυρική Σκηνή, με παράλληλη ένταξή τους στην ευρωπαϊκή πολιτιστική σκηνή.
5ον: Στον τομέα του σύγχρονου πολιτισμού, εφαρμόζουμε ειδική στρατηγική εξωστρέφειας. Ο σύγχρονος πλούτος που παράγεται στην Ελλάδα, πρέπει να γίνει γνωστός σε ολόκληρο τον κόσμο.
 6ον: Προχωράμε στην θεσμοθέτηση συμβουλίου σύγχρονου πολιτισμού για τον καλύτερο συντονισμό των δράσεων και των κινήσεων μας
7ον: Δημιουργούμε κόμβο διασύνδεσης και διευκόλυνσης για την σύγχρονη καλλιτεχνική παραγωγή.

ΤΡΙΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΔΡΑΣΗΣ: Απασχόληση
Η πολιτιστική δημιουργία πέρα από περιεχόμενο στη ζωή και στην καθημερινότητα αποτελεί και πλατφόρμα ανάπτυξής. Δεν είναι τυχαίο ότι αποτελεί διεθνώς μια από τις βασικές πηγές, για απασχόληση υψηλών απαιτήσεων,  με στάτους και οικονομική υπεραξία για όσους παράγουν δυναμικά. Γι’ αυτό στοχεύουμε σε:
1ον: Ενίσχυση της απασχόλησης όπου είναι εφικτό, τόσο στην εκτέλεση έργων με αυτεπιστασία, όσο και σε τομείς με άμεση εμπλοκή με τον πολιτισμό, όπως είναι για παράδειγμα ο τουρισμός. Σε αυτόν τον τομέα θα συνεργαστούμε στενά και μετην Αναπληρώτρια Υπουργό Εργασίας, κυρία Ράνια Αντωνοπούλου για την εξεύρεση εφικτών και ρεαλιστικών λύσεων στον τομέα της τόνωσης εργασίας.
2ον: Δημιουργία σύγχρονης συνεργατικής πλατφόρμας ενημέρωσης καλλιτεχνών για την προώθηση της απασχόλησης στον χώρο του πολιτισμού.
3ον:  Σχεδιασμό και λειτουργία εξειδικευμένων σεμιναρίων κατάρτισης & πιστοποίησης δημιουργών.

ΤΕΤΑΡΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΔΡΑΣΗΣ: Τομέας Έρευνας και Εκπαίδευσης
Η κλασική μας παράδοση έχει παντρέψει παιδεία και πολιτισμό. Απαντάμε θεσμικά σε αυτό με την καθημερινή μας παρουσία πέρα από το συμβολισμό της δημιουργίας του νέου υπουργείου Παιδείας, Πολιτισμού και Έρευνας. Δημιουργούμε συνέργειες με τον Αναπληρωτή Υπουργό Ερευνας, κ. Φωτάκη, και τη Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας, για ανάπτυξη προγραμμάτων καινοτομίας, για καινοτομικά προϊόντα πολιτισμού. Αξιοποιούμε την πλούσια εμπειρία των ερευνητών και τεχνολόγων για διοχέτευση πόρων του νέου ΕΣΠΑ σε έργα πολιτισμού και δημιουργικής επιχειρηματικότητας.
Στον τομέα της εκπαίδευσης: 
1ον:  Ενεργοποίηση των εκπαιδευτικών προγραμμάτων σε μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους. Ενεργοποίηση των εκπαιδευτικών τμημάτων των μουσείων, που κατήργησε ο προηγούμενος οργανισμός.
2ον: Προώθηση παρουσιάσεων έργων σύγχρονης πολιτιστικής παραγωγής στα σχολεία όλων των βαθμίδων.
3ον: Εκπόνηση διαπολιτισμικών προγραμμάτων σε συνεργασία με γειτονικές χώρες για την ανταλλαγή τεχνογνωσίας και την εξαγωγή του ελληνικού πολιτισμού.
4ον: Εξορθολογισμός στις εξετάσεις και πιστοποιήσεις των καλλιτεχνικών σχολών (δραματικές, ωδεία, χορού)

ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,
Στα δύσκολα χρόνια ο πολιτισμός ήταν πάντα ο οδηγός κι ο αρωγός του ελληνικού λαού. Στα δύσκολα χρόνια της κατοχής ο ποιητής Άγγελος Σικελιανός, ξεσήκωσε την Ελλάδα πάνω από το φέρετρο του Κωστή Παλαμά.  Είμαστε λαός ποιητών, φιλοσόφων, εμπόρων, ταξιδευτών και, αν χρειαστεί, πολεμιστών. Έστω και υπό πίεση, έστω και υπό το βάρος μιας μεγάλης ιστορικής ανάγκης, έχουμε τώρα την ευκαιρία να ξαναδούμε τα πράγματα από την αρχή και να δώσουμε μια νέα πνοή. 

Ξαναπιάνουμε λοιπόν το νήμα από την άνοιξη του ’60, τη «Χαμένη Άνοιξη» του Στρατή Τσίρκα. Φιλοδοξούμε να είμαστε μέρος, όλοι μας, μέρος της άνοιξης του 2015. Αυτής που έρχεται, αυτής που ξεκίνησε. Και να τη ζήσουμε σαν πρωταγωνιστές, με χαρά και με ευθύνη. Να γράψουμε την ιστορία της γενιάς μας, τούτη την άνοιξη του 2015. Ο πολιτισμός είναι το όχημα γι’ αυτή την καινούρια εποχή.