Παρασκευή, 6 Φεβρουαρίου 2015

ΠΡΕΠΕΙ ή δεν ΠΡΕΠΕΙ να καταργηθεί η θανατική ποινή; (καταγραφή επιχειρημάτων υπέρ και κατά)

Η συζήτηση γύρω από τη σκοπιμότητα αλλά και την ορθότητα της ποινής του θανάτου είναι πάντα ζωηρή και επίκαιρη. Ως βασικά επιχειρήματα για την κατάργηση της ποινής του θανάτου προβάλλονται:
1] η αντίθεση της ποινής αυτής προς το κοινό αίσθημα,
2] η βαναυσότητά της που έγκειται ιδιαίτερα στη γνώση του επικείμενου θανάτου και στην ψυχική τυραννία του μελλοθάνατου,
3] η ανικανότητά της να αποτρέψει από τη διάπραξη σοβαρών εγκλημάτων τους αποφασισμένους να τα τελέσουν
4]η ανελαστικότητα[1] της ποινής αυτής τόσο κατά τη νομική οριοθέτησή της όσο και κατά τη δικαστική επιμέτρησή της,
5]το ανεπανόρθωτο σε περίπτωση δικαστικής πλάνης,
6] το ανεπίτρεπτο αφαιρέσεως της ανθρώπινης ζωής από την κρατική εξουσία, με τον ισχυρισμό ότι το έννομο αγαθό της ζωής είναι υπέρτερο από το έννομο αγαθό του κράτους.
7] Υποστηρίζεται ακόμα ότι σύμφωνα με το νέο σύνταγμα ( άρθρο 2 & 1 Σύνταγμα 1975) η θανατική ποινή είναι αντισυνταγματική , γιατί προσκρούει στην αρχή του απαραβίαστου της ανθρώπινης προσωπικότητας που κατοχυρώνεται με συνταγματική διάταξη υπέρτερης ισχύος απέναντι στην επίσης συνταγματική διάταξη που προβλέπει τη θανατική ποινή.

ΤΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ και η αντίκρουσή τους:
1] ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΘΕΣΗ ΤΗΣ ΘΑΝΑΤΙΚΗΣ ΠΟΙΝΗΣ ΣΤΟ ΚΟΙΝΟ ΑΙΣΘΗΜΑ
Οι υπέρμαχοι της κατάργησής της λένε: (από κείμενο της Διεθνούς Αμνηστίας):
 Όταν πριν από 40 χρόνια χώρες από όλο τον κόσμο συνήλθαν για να ιδρύσουν τα Ηνωμένα Έθνη, γνώριζαν καλά τι μπορεί να συμβεί, όταν μια πολιτεία πιστέψει ότι έχει δικαίωμα να ασκήσει απεριόριστη εξουσία στους πολίτες της. Η συγκλονιστική έκταση της θηριωδίας και της τρομοκρατίας κατά τη διάρκεια του 2ου Παγκοσμίου πολέμου και οι συνέπειες τους σ’ όλο τον κόσμο ήταν ακόμη νωπές το Δεκέμβριο του 1948 ,όταν η Γενική Σύνοδος των Ηνωμένων Εθνών υιοθέτησε χωρίς αντίρρηση της Διακήρυξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αυτή η διακήρυξη είναι μια συμφωνία ανάμεσα στα έθνη με σκοπό την προαγωγή των βασικών δικαιωμάτων και την εδραίωση της ελευθερίας, της δικαιοσύνης και της ειρήνης. Διακηρύσσει ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι εγγενή σε κάθε ανθρώπινη ύπαρξη. Δεν είναι προνόμια που μπορεί μια κυβέρνηση να τα δώσει σε κάποιον ή να του τα αφαιρέσει -χαρίσει γιατί έδειξε καλή ή κακή διαγωγή αντίστοιχα. (Το δικαίωμα στη ζωή αυτονόητα είναι το υπέρτατο από τα ανθρώπινα δικαιώματα)
Αυτοί που επιθυμούν να ισχύει η θανατική ποινή αντικρούουν:( απόσπασμα από άρθρο του Μανωλεδάκη)
Η αντίθεση της θανατικής ποινής στο κοινό αίσθημα είναι αμφίβολη ή πάντως αναπόδεικτη. Υπάρχουν ίσα-ίσα περιπτώσεις που το «κοινό αίσθημα» απαιτεί την επιβολή θανατικής ποινής, όπως αποδείχθηκε πρόσφατα στη Γαλλία με την απαγωγή και τη δολοφονία ενός μικρού παιδιού.(1978)

2] ΓΙΑ ΤΗ ΒΑΝΑΥΣΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΝΑΤΙΚΗΣ ΠΟΙΝΗΣ  
Οι υπέρμαχοι της κατάργησής της λένε:
Η σκληρότητα της θανατικής ποινής είναι εμφανής. Όπως τα βασανιστήρια έτσι και η θανατική εκτέλεση αποτελεί τη μεγίστη φυσική και ηθική βλάβη που μπορεί να υποστεί ένα άτομο από την πολιτεία. Αν το κρέμασμα από τα χέρια μέχρι να προκληθεί αφόρητος πόνος καταδικάζεται ως βασανιστήριο, πώς να μην καταδικαστεί το κρέμασμα από το λαιμό μέχρι να προκληθεί ο θάνατος από ασφυξία ;  Αν η διοχέτευση ηλεκτρικού ρεύματος 100 VOLT στα πιο ευαίσθητα μέρη του ανθρώπινου σώματος προκαλεί στον κόσμο την αηδία, ποια αντίδραση πρέπει να προκαλέσει η διοχέτευση 2.000 VOLT στο σώμα του θανατοποινίτη ;  Ο φυσικός πόνος που προκαλεί στον κατάδικο η θανατική εκτέλεση δεν μπορεί να καταμετρηθεί.. Ούτε μπορεί να υπολογιστεί η ψυχική οδύνη του θανατοποινίτη που αναμένει τον επικείμενο θάνατό του.
Και οι υποστηρικτές της θανατικής ποινής αντιτείνουν:
Η ψυχική τυραννία του μελλοθάνατου είναι ίσως το πιο σοβαρό επιχείρημα για την κατάργηση της θανατικής ποινής. Πραγματικά , ο καταδικασμένος σε θάνατο έχει το μοναδικό «προνόμιο» να γνωρίζει τη βεβαιότητα του επικείμενου θανάτου του , πράγμα που τον τοποθετεί έξω από τα όρια της ανθρώπινης υπάρξεως. Η υπαρξιακή-οριακή αυτή κατάσταση είναι κάτι που ξεπερνά τα πλαίσια μιας ποινής. Ωστόσο αυτή η «τοποθέτηση» του καταδικασμένου σε θάνατο δεν αποτελεί μοναδική περίπτωση του θανατοποινίτη σε παρόμοια κατάσταση βρίσκονται άνθρωποι που ξεκινούν για μια «αποστολή θανάτου» , καθώς και ανίατα άρρωστοι που γνωρίζουν το βέβαιο επικείμενο θάνατό τους.


3] Η ΑΝΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΝΑΤΙΚΗΣ ΠΟΙΝΗΣ ΝΑ ΑΠΟΤΡΕΨΕΙ  
Οι υπέρμαχοι της κατάργησής της λένε:
Έγκυρες έρευνες σε διάφορες χώρες , π.χ η πρόσφατη έρευνα του ΟΗΕ (1988), καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι δεν έχει αποδειχθεί επιστημονικά, τουλάχιστον μέχρι σήμερα , ότι η θανατική ποινή έχει μεγαλύτερη αποτρεπτική δύναμη από την ισόβια κάθειρξη. Αναμφισβήτητα η θανατική ποινή εξουδετερώνοντας οριστικά τον κατάδικο τον εμποδίζει να επαναλάβει το έγκλημα. Ωστόσο δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι ο θανατοποινίτης πραγματικά θα το επαναλάμβανε, αν ζούσε. Εξάλλου δεν υπάρχει καμιά μαρτυρία που να βεβαιώνει την άποψη ότι η απειλή της θανατικής ποινής μπορεί να αποτρέψει εγκλήματα με πολιτικά κίνητρα ή τρομοκρατικές ενέργειες. Αντίθετα το ενδεχόμενο να γίνει κάποιος με την εκτέλεσή του πολιτικός μάρτυρας μπορεί να τον παρακινήσει σε τέτοιες πράξεις. Κάθε κοινωνία επιζητεί προστασία από το έγκλημα. Η επιβολή της θανατικής ποινής ενώ δεν αποτελεί λύση, προκαλεί την εσφαλμένη εντύπωση ότι λαμβάνονται «σθεναρά» μέτρα κατά του εγκλήματος. Έτσι αποσπά την προσοχή από τα πιο σύνθετα μέτρα που είναι πραγματικά αναγκαία...
Και οι υποστηρικτές της θανατικής ποινής αντιτείνουν:
 Η ανικανότητα της θανατικής ποινής να αποτρέψει από την τέλεση σοβαρών εγκλημάτων τους αποφασισμένους να τελέσουν, δεν έχει αποδειχτεί στην πράξη. Οι περιπτώσεις των εγκληματιών που με θολωμένο μυαλό προχωρούν στην τέλεση του εγκλήματος, αψηφώντας την απειλή του θανάτου, δεν υπάγονται έτσι κι αλλιώς στις περιπτώσεις επιβολής θανατικής ποινής. Αντίθετα , για τους επαγγελματίες εγκληματίες η απειλή θανατικής ποινής έχει αναμφίβολα ανασταλτικό αποτέλεσμα. Έτσι εξηγείται, γιατί οι απαγωγείς, όταν βρεθούν σε αδιέξοδο , προτιμούν τις περισσότερες φορές να παραδοθούν παρά να σκοτώσουν τα θύματά τους.

4] ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΕΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΝΑΤΙΚΗΣ ΠΟΙΝΗΣ
Οι υπέρμαχοι της κατάργησής της λένε:
Πολλές κυβερνήσεις έχουν ήδη αναγνωρίσει ότι η θανατική ποινή δε συμβιβάζεται με το σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα.(ΣΗΜ. στη χώρα μας έχει ατονήσει εδώ και αρκετά χρόνια) Ωστόσο 100 χώρες συνεχίζουν να την διατηρούν, συνήθως με τη δικαιολογία ότι είναι απαραίτητη. Μόνο με τη θανατική ποινή υποστηρίζουν, μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά μια συγκεκριμένη ανάγκη της κοινωνίας. Και τονίζουν ότι η ανάγκη αυτή είναι τόσο μεγάλη, ώστε δικαιολογείται η σκληρότητα της θανατικής ποινής. Οι κοινωνικές ανάγκες όμως που σύμφωνα με την παραπάνω άποψη δικαιολογούν τη χρήση της ποινής, διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Σε ορισμένες χώρες η θανατική ποινή   νομιμοποιείται ως μέσο για την τιμωρία και την αποτροπή της ανθρωποκτονίας ή του βιασμού, ενώ σε άλλες χώρες θεωρείται αναγκαία για την εξάλειψη της εμπορίας ναρκωτικών, της τρομοκρατίας ή της οικονομικής διαφθοράς. Τέλος σε μερικές χώρες χρησιμοποιείται από τους κρατούντες για την εξόντωση των πολιτικών αντιπάλων τους.
Και οι υποστηρικτές της θανατικής ποινής αντιτείνουν:
Το επιχείρημα της ανελαστικότητας της ποινής είναι σωστό. Το ίδιο όμως ισχύει και για την ισόβια κάθειρξη που προτείνεται σε αντικατάστασή της. Η κατάργηση και της ισόβιας κάθειρξης δεν είναι σοβαρά υποστηρίξιμη στη σημερινή κοινωνική πραγματικότητα.

5] ΤΟ ΑΝΕΠΑΝΟΡΘΩΤΟ ΤΗΣ ΘΑΝΑΤΙΚΗΣ ΠΟΙΝΗΣ:
Οι υπέρμαχοι της κατάργησής της λένε:
Το «αβέβαιο» και το «αυθαίρετο» της ανθρώπινης κρίσης επηρεάζει βέβαια όλες τις δικαστικές αποφάσεις. Ωστόσο μόνο μία δικαστική απόφαση, αυτή που καταδικάζει τον κατηγορούμενο σε θάνατο, επιβάλλει μια ποινή αμετάκλητη και μη επανορθώσιμη...
Και οι υποστηρικτές της θανατικής ποινής αντιτείνουν:
Το ανεπανόρθωτο της θανατικής ποινής είναι εντυπωσιακό, αλλά  παραπλανητικό επιχείρημα. Κάθε ποινή όταν εκτελεστεί είναι ανεπανόρθωτη εκτός από την χρηματική ποινή. Τα χρόνια που έμεινε κανείς στη φυλακή άδικα δεν γυρίζουν πίσω ούτε οι ευκαιρίες που έχασε στη ζωή του ξαναπαρουσιάζονται. Το ανεπανόρθωτο είναι ζήτημα ποσοτικού μεγέθους. Εκείνο που πρέπει να προσέξουμε είναι να αποφεύγεται η έκδοση πλανημένων δικαστικών αποφάσεων ή -στο μέτρο που αυτό δεν είναι εφικτό- να αποφεύγεται η επιβολή της θανατικής ποινής σε περίπτωση υπάρξεως και της παραμικρής υπόνοιας για ενδεχόμενο εκδόσεως πλανημένης αποφάσεως.

6] ΤΟ ΑΝΕΠΙΤΡΕΠΤΟ ΑΦΑΙΡΕΣΗΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ
Οι υπέρμαχοι της κατάργησής της λένε:
Όταν τα επιχειρήματα σχετικά με την «αποτροπή» και την «εξουδετέρωση» των εγκληματιών ανατραπούν, παραμένει ακόμα αρκετά ισχυρό : αυτό που υποστηρίζει τη δίκαια τιμωρία του δράστη. Σύμφωνα με αυτό το επιχείρημα υπάρχουν εγκλήματα τόσο αποτρόπαια, που η εκτέλεση του δράστη αποτελεί τη μόνη δίκαιη «ανταμοιβή». Πρόκειται για ένα επιχείρημα με έντονα συναισθηματική φόρτιση. Με την αποδοχή του ακυρώνεται αυτόματα η βάση στην οποία στηρίζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα. Αν δεχτούμε ότι ένας στυγερός εγκληματίας «αξίζει» τη σκληρότητα της θανατικής ποινής, γιατί να μην δεχτούμε τότε ότι και άλλοι, για παρόμοιους λόγους, «αξίζουν» τα βασανιστήρια, τη φυλάκιση ή τον τουφεκισμό χωρίς να προηγηθεί δίκη ; Αλλά τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι αναπαλλοτρίωτα. Δεν επιτρέπεται κανείς να τα αφαιρέσει ακόμα και από τον πιο τρομερό εγκληματία. Τα ανθρώπινα δικαιώματα αφορούν εξίσου τους χειρότερους όπως και τους καλύτερους από μας, και γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο μας προστατεύουν. Εξάλλου πίσω από το επιχείρημα για δίκαιη ανταπόδοση κρύβεται η επιθυμία για εκδίκηση. Όμως η ιστορία του αγώνα για την εγκαθίδρυση κράτους δικαίου είναι ουσιαστικά η ιστορία του αγώνα για τον περιορισμό της προσωπικής εκδίκησης στη δημόσια ζωή και στους νομικούς κώδικες.
Και οι υποστηρικτές της θανατικής ποινής αντιτείνουν:
Το επιχείρημα ότι δεν επιτρέπεται η αφαίρεση της ανθρώπινης ζωής από την κρατική εξουσία είναι μεταφυσικό και όχι θετικό. Η υπεροχή του έννομου αγαθού της ανθρώπινης ζωής είναι σχετική και όχι απόλυτη. Αφού γίνεται λόγος για έννομο αγαθό, προϋποτίθεται αναγνώρισή του από μια έννομη τάξη. Έννομη όμως τάξη έξω από την κρατική εξουσία δεν νοείται. Αφού λοιπόν η αναγωγή του αγαθού «ανθρώπινη ζωή» σε έννομο οφείλεται στην κρατική εξουσία, είναι νομικά παράλογο να προτάσσεται το πρώτο απέναντι στη δεύτερη. Βέβαια, χωρίς ανθρώπινη ζωή η κρατική εξουσία είναι ένα τίποτα. Εξίσου όμως και η νομική προστασία της ανθρώπινης ζωής είναι ανύπαρκτη χωρίς κρατική εξουσία. Από μεταφυσική άποψη βέβαια δεν υπάρχει αμφιβολία για την υπεροχή της ανθρώπινης ζωής. Από θετική - κοινωνική όμως άποψη και μάλιστα από νομική άποψη το θέμα δεν είναι τι έχει μεγαλύτερη οντολογική αξία, αλλά τι προηγείται στην προστασία. Και στην προστασία προηγείται όχι αυτό που έχει μεγαλύτερη αξία, αλλά αυτό που παρέχει την προστασία.

ΕΡΓΑΣΙΑ: Υποθέστε ότι σε μια ξένη χώρα επίκειται η εκτέλεση ενός νεαρού θανατοποινίτη. Το γεγονός έλαβε διεθνείς διαστάσεις. α] Στην πόλη σας έχει δημιουργηθεί μια κίνηση διαμαρτυρίας για την επικείμενη εκτέλεση και σας αναθέτουν τη σύνταξη μιας σχετικής επιστολής. Συντάξτε την επιστολή προς τον Πρόεδρο της χώρας υποστηρίζοντας το αίτημα για τη μη εκτέλεση του θανατοποινίτη β] Απόψεις για το θέμα με άρθρο σε τοπική εφημερίδα (με αναφορά στις απόψεις Μανωλεδάκη ή Διεθνούς αμνηστίας)



[1] .- ΑΝΕΛΑΣΤΙΚΟΣ = δύσκαμπτος, αλύγιστος