Τρίτη, 31 Μαρτίου 2015

ΕΝΑ ΜΕΛΛΟΝ ΧΩΡΙΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥΣ:

Είναι σήμερα δυνατό να πουλάς ένα νέο προϊόν σε εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους, χωρίς να χρειάζεσαι πολλούς -ακόμη και ελάχιστους- εργαζόμενους για να το παράγεις και να το διανέμεις. Στο απόγειό της, το 1988, η Kodak, μια εμβληματική εταιρεία φωτογραφικών προϊόντων είχε 145.000 υπαλλήλους. Το 2012 η εταιρεία χρεοκόπησε. Τον ίδιο χρόνο, το Instagram, ο νέος μεγιστάνας του φωτογραφικού τομέα, διέθετε μόλις 13 υπαλλήλους που μπορούσαν να εξυπηρετήσουν 30 εκατομμύρια πελάτες. Η αναλογία παραγωγών και καταναλωτών γίνεται ολοένα και μικρότερη. Όταν το Facebook αγόρασε πέρσι για 19 δισεκατομμύρια δολάρια την επιχείρηση που είχε εφεύρει την εφαρμογή αποστολής μηνυμάτων WhatsApp στην εταιρεία εργάζονταν 55 υπάλληλοι που εξυπηρετούσαν 450 εκατομμύρια καταναλωτές.


Ένας γνωστός μου που εργάζεται στο σπίτι του στο Τάκσον της Αριζόνα εφηύρε πρόσφατα μια συσκευή που ανιχνεύει διάφορα μικροσωματίδια στην ατμόσφαιρα. Έχει ήδη πουλήσει εκατοντάδες τέτοιες συσκευές σε πελάτες σε όλο τον κόσμο μέσω του Διαδικτύου. Είναι συσκευές που κατασκευάζει ο ίδιος στο γκαράζ του με ένα τρισδιάστατο πρίντερ. Μέχρι τώρα η επιχείρηση βασίζεται ολοκληρωτικά σε ένα άτομο -τον εαυτό του.
Οι νέες τεχνολογίες δεν αντικαθιστούν μόνο την εργασία αλλά και τη γνώση. Ο συνδυασμός προηγμένων ανιχνευτών, μέσων αναγνώρισης φωνής, τεχνητής νοημοσύνης, μεγάλων βάσεων δεδομένων και αλγορίθμων που εντοπίζουν συγκεκριμένα πρότυπα δημιουργεί έξυπνα ρομπότ τα οποία είναι ικανά να μαθαίνουν γρήγορα τόσο από τους ανθρώπους όσο και από τη μεταξύ τους αλληλεπίδραση.
Όποιος νομίζει ότι κάποιες θέσεις εργασίας εξαιρούνται από αυτές τις εξελίξεις μάλλον πλανάται. Οι τομείς της υγείας και της παιδείας βρίσκονται τα τελευταία χρόνια υπό συνεχή πίεση να περικόψουν δαπάνες. Και οι εξειδικευμένες μηχανές αναμένεται να καλύψουν τα κενά. Βρισκόμαστε στο μεταίχμιο ενός κύματος εφαρμογών για κινητά που σχετίζονται με την υγεία. Οι συσκευές αυτές μπορούν να μετρούν τα πάντα, από τη χοληστερίνη μέχρι την πίεση, και συνοδεύονται από διαγνωστικό λογισμικό που δίνει τις απαραίτητες συμβουλές για την αντιμετώπιση τυχόν προβλημάτων.
Τα επόμενα χρόνια οι εφαρμογές αυτές θα εκτελούν πολλές από τις εργασίες που σήμερα εκτελούνται από εργαζόμενους στην υγεία, όπως γιατροί, νοσηλευτές και τεχνικοί. Αρκεί κανείς να σκεφτεί τους υπέρηχους, τις ακτινογραφίες και τα ηλεκτροκαρδιογραφήματα. Την ίδια ώρα, οι δουλειές πολλών δασκάλων και πανεπιστημιακών καθηγητών θα έχουν εξαφανιστεί δίνοντας τη θέση τους σε online προγράμματα διδασκαλίας και διαδραστικά εγχειρίδια.
Πού θα καταλήξουν όλα αυτά; Φανταστείτε ένα μικρό κουτί. Ας το αποκαλέσουμε iEverything, μια συσκευή ικανή να παράγει οτιδήποτε επιθυμήσει κανείς, ένα σύγχρονο λυχνάρι του Αλαντίν. Του λες τι θέλεις να κάνει κι αμέσως αυτό εμφανίζεται μπροστά σου.
Το iEverything θα κάνει επίσης ό,τι θέλεις. Θα μπορεί να σου κάνει μασάζ, να σου φέρει τις παντόφλες, να πλύνει τα ρούχα σου και να τα σιδερώσει. Θα είναι η καλύτερη μηχανή που θα έχει ποτέ εφευρεθεί. Το μοναδικό πρόβλημα είναι ότι δεν θα υπάρχει πια κανείς για να την αγοράσει. Κι αυτό επειδή κανείς δεν θα έχει πια τα μέσα να αποκτήσει εισόδημα, καθώς το iEverything θα κάνει τα πάντα.
Μπορεί όλα αυτά να ακούγονται ευφάνταστα, όμως γεγονός παραμένει ότι, όταν όλο και λιγότεροι κάνουν όλο και περισσότερα, τότε τα κέρδη καταλήγουν σε έναν διαρκώς συρρικνωμένο κύκλο μάνατζερ, μετόχων και ιδιοκτητών. O Γιαν Koυμ, ένας από τους νεότερους συνιδρυτές του WhatsApp, διέθετε το 45% των μετοχών όταν η εταιρεία εξαγοράστηκε από το Facebook, κάτι που το απέφερε 6,8 δισεκατομμύρια δολάρια. Ο συνεργάτης του Μπράιαν Ακτον αποκόμισε 3 δισεκατομμύρια από τη συμμετοχή του 20%. Οι αρχικοί υπάλληλοι της εταιρίας διέθεταν επίσης από 1% των μετοχών, κερδίζοντας έτσι περίπου 160 εκατομμύρια ο καθένας.
Στο μεταξύ, οι υπόλοιποι από εμάς θα απομείνουν μόνο με αυτά που δεν μπορεί να αντικαταστήσει η τεχνολογία. Την άμεση επικοινωνία μεταξύ ανθρώπων και τη φροντίδα. Όμως αυτές είναι δουλειές που σήμερα αποφέρουν ελάχιστα. Επομένως, οι περισσότεροι από εμάς θα έχουν όλο και λιγότερα χρήματα για να αγοράσουν τα εντυπωσιακά προϊόντα και υπηρεσίες που θα παράγουν οι νέες τεχνολογίες, επειδή οι ίδιες αυτές τεχνολογίες θα έχουν εξαλείψει τις θέσεις εργασίας μας ή εκμηδενίσει τις αμοιβές μας.
Χρειαζόμαστε ένα νέο οικονομικό μοντέλο. Το οικονομικό μοντέλο που κυριάρχησε στον 20ό αιώνα ήταν η μαζική παραγωγή με στόχο τη μαζική κατανάλωση. Οι εργάτες ήταν καταναλωτές και οι καταναλωτές εργάτες. Καθώς οι μισθοί αυξάνονταν, οι άνθρωποι είχαν όλο και περισσότερα χρήματα να αγοράζουν αυτά που οι άλλοι παρήγαγαν - φωτογραφικές μηχανές όπως οι Kodak. Κι αυτό οδηγούσε σε περισσότερες θέσεις εργασίας και μεγαλύτερες αμοιβές.
Αυτός ο ενάρετος κύκλος σήμερα καταρρέει. Ένα μέλλον σχεδόν απεριόριστης παραγωγής από μια χούφτα ανθρώπων με στόχο την κατανάλωση από οποιονδήποτε μπορεί να αγοράσει αυτά τα προϊόντα αποτελεί συνταγή για οικονομική και κοινωνική κατάρρευση. Το βασικό μας πρόβλημα δεν θα είναι ο αριθμός των θέσεων εργασίας. Θα είναι -και ήδη είναι- η κατανομή του εισοδήματος και του πλούτου.
Τι μπορούμε να κάνουμε; Η "αναδιανομή" έχει πια αποκτήσει αρνητικό περιεχόμενο. Όμως η οικονομία προς την οποία κατευθυνόμαστε -μια οικονομία στην οποία όλο και λιγότεροι παράγουν όλο και περισσότερα, αποκομίζοντας όλα τα οφέλη και αφήνοντας τους υπόλοιπους χωρίς αρκετή αγοραστική δύναμη- δεν μπορεί να λειτουργήσει. Ίσως λοιπόν η αναδιανομή εισοδήματος και πλούτου από τους ιδιοκτήτες των νέων τεχνολογιών προς τους υπόλοιπους να αποτελεί τον μοναδικό τρόπο με τον οποίο μπορεί να λειτουργήσει η οικονομία του μέλλοντος.


[ΠΗΓΗ: Ρόμπερτ Ράιχ διετέλεσε υπουργός σε τρεις αμερικανικές κυβερνήσεις των Δημοκρατικών και επί διακυβέρνησης Μπιλ Κλίντον είχε αναλάβει το υπουργείο Εργασίας. Πρόσφατα εξέδωσε το βιβλίο «Μετά το σοκ, η επόμενη οικονομία και το μέλλον της Αμερικής». Το άρθρο του δημοσιεύτηκε στο προσωπικό του μπλογκ (www.robertreich.org)]